İngilizcede Temel Bağlaçlar
Basic Conjunctions
Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İngilizce dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.
Kısaca
İngilizcede and ekleme, but karşıtlık, or seçenek, so sonuç, because ise neden bildirir. En önemli ayrım şudur: because sonrasında neden, so sonrasında sonuç gelir. Türkçedeki “Yorgunum, bu yüzden yatıyorum” cümlesi I'm tired, so I'm going to bed olur; aynı düşünceyi I'm going to bed because I'm tired biçiminde de anlatabilirsiniz.
Genel bakış
Bağlaç, sözcükler veya düşünceler arasında ilişki kuran sözcüktür. “Çay ve kahve”, “ucuz ama iyi”, “evde kaldım çünkü hastaydım” ifadelerinde yalnızca iki parçayı birleştirmeyiz; aralarında nasıl bir ilişki olduğunu da belirtiriz. İngilizcede bu işin büyük bölümünü günlük hayatta çok sık kullanılan beş sözcükle yapabilirsiniz: and, but, or, so, because.
Bu konu A1 düzeyinde öğrenilir; çünkü alışverişte seçenek sunmak, bir daveti geri çevirirken neden belirtmek veya gününüzü anlatmak için uzun cümleler bilmeniz gerekmez. Ancak doğru bağlacı seçmek, bildiğiniz basit cümleleri daha anlaşılır hâle getirir. “Meşgulüm ve gelemem” ile “Meşgulüm, bu yüzden gelemem” aynı durumu anlatabilir, ama ikincisinde neden-sonuç ilişkisi açıktır.
Türkçeyle birçok anlam benzerliği vardır; yine de her Türkçe yapının sözcüğü sözcüğüne bir İngilizce karşılığı bulunmaz. Özellikle “işim olduğu için” gibi ifadeler İngilizcede çoğu zaman because ile başlayan ayrı bir cümle parçasına dönüşür. Bu yazıda önce günlük kullanım için gereken yapıları, ardından noktalama ve anlamla ilgili daha ileri ayrıntıları bulacaksınız.
Nasıl kullanılır?
Beş bağlaç, beş temel ilişki
Aşağıdaki karşılıklar başlangıç için yararlıdır. Bağlaç seçerken yalnızca Türkçe sözcüğe değil, anlatmak istediğiniz ilişkiye bakın.
| İngilizce örnek | Türkçesi | Temel ilişki |
|---|---|---|
| tea and coffee | çay ve kahve | İkisini birlikte ekleme |
| small but comfortable | küçük ama rahat | Beklenenden farklı bir özellik |
| tea or coffee | çay veya kahve | Seçenek sunma |
| It's late, so let's go. | Geç oldu, o yüzden gidelim. | Sonuç veya buna dayalı karar |
| I'm here because I need help. | Buradayım çünkü yardıma ihtiyacım var. | Neden açıklama |
Dil bilgisi açısından hepsi aynı türde değildir. And, but, or, so eş görevli parçaları bağlayan bağlaçlardır. Because ise yan cümle, yani ana düşünceye bağlı olarak neden açıklayan bir cümle parçası başlatır. Başlangıçta bu adları ezberlemekten çok, because ile başlayan bölümün neden söylediğini fark etmek önemlidir.
And: Bir bilgiyi diğerine eklemek
And, Türkçedeki “ve” gibi sözcükleri, sözcük gruplarını veya cümleleri birleştirir. İsimleri (kişi, yer, nesne veya kavram adlarını), sıfatları (bir şeyin nasıl olduğunu anlatan sözcükleri) ve eylemleri birbirine bağlayabilirsiniz.
- I like tea and coffee. — Çayı ve kahveyi severim.
- The room is clean and quiet. — Oda temiz ve sessiz.
- I cook and my brother washes the dishes. — Ben yemek yaparım, erkek kardeşim de bulaşıkları yıkar.
İkinci parçada aynı özne, yani işi yapan veya hakkında konuşulan kişi ya da şey varsa onu her zaman tekrarlamak gerekmez:
- I get up and make breakfast. — Kalkıp kahvaltı hazırlarım.
Burada iki işi de aynı kişi yapar. I get up and I make breakfast da doğrudur; ancak tekrarsız biçim daha akıcıdır. İşi yapan kişi değişirse yeni özneyi belirtin: I cook and he cleans — Ben yemek yaparım, o temizlik yapar.
And kendi başına “çünkü” veya “bu yüzden” demek değildir. İki olay arasındaki neden-sonuç ilişkisini özellikle vurgulamak istiyorsanız because ya da so daha açık bir seçim olur.
But: Karşıtlık veya beklenmeyen durum
But, “ama”, “fakat” veya “ancak” anlamında kullanılır. Her zaman tam zıt iki özellik gerekmez; ilk bilginin doğurduğu beklentiyi ikinci bilgiyle değiştirmek yeterlidir.
- It's cold, but sunny. — Hava soğuk ama güneşli.
- The café is small but comfortable. — Kafe küçük ama rahat.
- I want to come, but I have to work. — Gelmek istiyorum ama çalışmam gerekiyor.
Son örnekte istek ile bu isteğin gerçekleşmesini zorlaştıran durum karşı karşıyadır. Türkçedeki gibi, iki parçada aynı kişi bulunabilir; İngilizcede ikinci bölüm tam bir cümle olarak kuruluyorsa I sözcüğünü tekrar kullanmak genellikle en kolay yoldur.
Or: Seçenek sunmak
Or, “veya”, “ya da” ve bazı sorularda “yoksa” karşılığıdır.
- Would you like tea or coffee? — Çay mı, kahve mi istersiniz?
- We can walk or take the bus. — Yürüyebiliriz veya otobüse binebiliriz.
Türkçede seçim sorularını “çay mı, kahve mi?” diye kurarız. İngilizcede bu mı/mi eklerinin yerine iki seçeneğin arasına or koyarsınız; ayrıca Türkçedeki her soru ekini karşılayacak bir sözcük eklemezsiniz.
Or her bağlamda “yalnızca biri olabilir” anlamına gelmez. Bir menüdeki teklif genellikle tek seçim bekletir; bir hizmet duyurusunda birden fazla yolun mümkün olduğunu da anlatabilir. Kesin sınırı çoğu zaman içinde bulunduğunuz durum belirler.
So ve because: Aynı ilişkiye iki yönden bakmak
Bu iki bağlaç için neden ile sonucun yerini kontrol edin:
- Neden + so + sonuç: I'm tired, so I'm going to bed. — Yorgunum, bu yüzden yatıyorum.
- Sonuç + because + neden: I'm going to bed because I'm tired. — Yorgun olduğum için yatıyorum.
Birini diğerinin yerine koyup kalan sözcükleri aynı sırada bırakamazsınız. Önce neyin neden olduğunu düşünün: Yatma kararının nedeni yorgunluk; yorgunluğun sonucu yatma kararıdır.
Because ile başlayan bölümde normal olarak özne ve fiil, yani eylemi veya durumu bildiren sözcük bulunur:
- I can't come because I'm busy. — İşim olduğu için gelemem.
Türkçedeki “meşgul olduğum için” ifadesinde kişi bilgisi eklerle verilir. İngilizcede ise because I'm busy içindeki I bu bilgiyi açıkça gösterir. Bu yüzden Türkçeden hareketle yalnızca because busy demeyin.
Nedeni öne de alabilirsiniz:
- Because I'm busy, I can't come. — İşim olduğu için gelemem.
Başlangıç için so ile sonuç bildiren bölümü ikinci sırada tutun. Because ile kurulan iki farklı sıralama, so için aynı şekilde uygulanmaz.
Bağlam içinde örnekler
Aşağıdaki örnekler evde, işte, yolculukta ve günlük planlarda bu bağlaçların nasıl kullanıldığını gösterir. Türkçe karşılıkların her zaman aynı sözcük sırasını izlemediğine dikkat edin.
| İngilizce | Türkçe | Açıklama |
|---|---|---|
| I like tea and coffee. | Çayı ve kahveyi severim. | İki içecek birlikte belirtiliyor. |
| We need bread, milk and eggs. | Ekmek, süt ve yumurta almamız gerekiyor. | Listenin son ögesi bağlanıyor. |
| She opens the shop and makes coffee. | Dükkânı açıp kahve yapıyor. | İki işin öznesi aynı. |
| It's cold, but sunny. | Hava soğuk ama güneşli. | İki özellik karşılaştırılıyor. |
| This bag is nice, but it's expensive. | Bu çanta güzel ama pahalı. | Beğeniye bir çekince ekleniyor. |
| I can read English, but I speak slowly. | İngilizce okuyabiliyorum ama yavaş konuşuyorum. | İki beceri arasında fark var. |
| Do you want rice or pasta? | Pilav mı, makarna mı istersin? | İki seçenek sunuluyor. |
| You can call me or send a message. | Beni arayabilir ya da mesaj gönderebilirsin. | İki farklı iletişim yolu var. |
| I'm tired, so I'm going to bed. | Yorgunum, bu yüzden yatıyorum. | Önce neden, sonra karar geliyor. |
| The bus is late, so we'll walk. | Otobüs gecikti, o yüzden yürüyeceğiz. | Durumun ardından sonuç belirtiliyor. |
| I can't come because I'm busy. | İşim olduğu için gelemem. | Gelememe nedeni açıklanıyor. |
| We eat here because the food is good. | Yemekleri güzel olduğu için burada yemek yiyoruz. | Tercihin nedeni veriliyor. |
| Because it's raining, we're staying home. | Yağmur yağdığı için evde kalıyoruz. | Neden başa alınmış. |
Sık yapılan hatalar
1. Aynı ilişkiyi because ve so ile iki kez kurmak
- Yanlış: Because I'm tired, so I'm going to bed.
- Doğru: Because I'm tired, I'm going to bed.
- Diğer doğru seçenek: I'm tired, so I'm going to bed.
- Anlamı: Yorgun olduğum için yatıyorum.
Standart İngilizcede bu yapıda because ve so birlikte kullanılmaz. Türkçede “Yorgun olduğum için, o yüzden yatıyorum” gibi vurgulu tekrarlar duyulabilir; İngilizce cümle kurarken tek bir bağlantı seçin.
2. Because sonrasında özneyi ve gerekli fiili düşürmek
- Yanlış: I can't come because busy.
- Doğru: I can't come because I'm busy.
- Anlamı: İşim olduğu için gelemem.
Türkçedeki “meşgulüm” ifadesinin İngilizce karşılığı I'm busy olur. Because eklenince bu yapı kaybolmaz. Başlangıçta neden bölümünü kendi başına düzgün bir cümle gibi kurmak güvenli bir yöntemdir.
3. Because ile because of yapılarını karıştırmak
- Yanlış: We stayed home because the rain.
- Doğru: We stayed home because it was raining.
- Diğer doğru seçenek: We stayed home because of the rain.
- Anlamı: Yağmur yüzünden evde kaldık.
Because sonrasında it was raining gibi bir cümle parçası; because of sonrasında ise the rain gibi bir isim veya isim grubu gelir. Türkçede her ikisi de “yüzünden” ya da “-dığı için” ile karşılanabildiği için bu ayrım kolayca gözden kaçabilir.
4. Seçim sorusunda and kullanmak
- Yanlış seçim: Do you want tea and coffee?
- Seçenek sunmak için: Do you want tea or coffee?
- Anlamı: Çay mı, kahve mi istersin?
İlk cümle dil bilgisi bakımından yanlış değildir; fakat çay ile kahvenin ikisini birden isteyip istemediğinizi sorar. İki seçenek arasında seçim bekliyorsanız or kullanın. Burada hata yapıdan değil, amaçlanan anlamdan kaynaklanır.
5. Özne değiştiğinde yeni özneyi yazmamak
- Yanlış: I cook and washes the dishes.
- Doğru: I cook and he washes the dishes.
- Anlamı: Ben yemek yaparım, o bulaşıkları yıkar.
İki işi aynı kişi yapıyorsa I cook and wash the dishes denebilir: “Yemek yapıp bulaşıkları yıkarım.” İkinci işi başka biri yapıyorsa bunu açıkça belirtmek gerekir. Türkçede kişi bilgisi fiil ekinden anlaşılabilir; İngilizcede bu bilgiye çoğu zaman ayrı bir özneyle ihtiyaç duyulur.
Kullanım ve noktalama notları
Virgül, yalnızca bağlaca göre belirlenmez
“İngiliz İngilizcesinde and/or öncesine virgül konmaz” ifadesi tek başına fazla geneldir. İki sözcük bağlanırken genellikle virgül yoktur: tea and coffee — çay ve kahve. Üç veya daha çok ögeli listelerde ise farklı yazım tercihleri vardır:
- bread, milk and eggs — ekmek, süt ve yumurta
- bread, milk, and eggs — ekmek, süt ve yumurta
Son and öncesindeki liste virgülü Amerikan yazımında daha yaygındır; İngiliz yazımında da kullanılır. Bu bir mutlak doğru-yanlış ayrımı değildir. Seçtiğiniz biçimi tutarlı kullanın ve anlamın karışabileceği yerlerde açıklığı gözetin.
İki bağımsız cümle, yani tek başına tam bir düşünce anlatabilen iki bölüm bağlanıyorsa özellikle uzun yapılarda bağlaç öncesine virgül konur. But ve sonuç bildiren so ile bu işaret başlangıç için yararlı bir alışkanlıktır:
- I called you, but you didn't answer. — Seni aradım ama cevap vermedin.
- The shop was closed, so we went home. — Dükkân kapalıydı, o yüzden eve gittik.
Kısa yapılarda virgül kullanımı daha esnek olabilir. Buna karşılık small but comfortable — küçük ama rahat — gibi iki özellik arasına sırf but var diye virgül koymak gerekmez. It's cold, but sunny örneğindeki virgül ise karşıtlığı duraklamayla öne çıkarır; virgülsüz biçim de mümkündür.
Because bölümü sonda olduğunda normal neden anlatımında genellikle virgül kullanılmaz: I left because I was tired — Yorgun olduğum için ayrıldım. Bölüm başa gelirse sonuna virgül koyun: Because I was tired, I left — Yorgun olduğum için ayrıldım.
Konuşma ile yazı arasındaki fark
Bu beş bağlaç hem günlük konuşmada hem de yazıda doğaldır. Resmî bir metinde but kullanmak yanlış değildir; daha uzun bir sözcük seçmek cümleyi kendiliğinden daha iyi yapmaz.
Konuşmada “Neden?” sorusuna yalnızca neden bölümüyle cevap verilebilir: Because I'm tired — Çünkü yorgunum. Bu, bağlamı belli bir konuşmada doğaldır. Kendi başına açıklayıcı bir metin yazarken ise nedenin neyi açıkladığını da belirtmek daha anlaşılır olur.
Temelin ötesinde: Daha sonra karşılaşacağınız kullanımlar
Aşağıdaki ayrıntıları A1 düzeyinde hemen kullanmanız gerekmez. Önce beş temel anlamı yerleştirin; bu bölüm okuduklarınızı ve duyduklarınızı daha iyi yorumlamanıza yardımcı olur.
And bazen sıra, or bazen uyarı anlatır
And iki olayı art arda verebilir:
- She paid and left. — Hesabı ödeyip ayrıldı.
Burada doğal yorum önce ödediği, sonra ayrıldığıdır. Bununla birlikte and her örnekte zaman sırası kurmaz: She speaks English and Turkish — İngilizce ve Türkçe konuşur — cümlesi bir sıralama anlatmaz.
Bir emirden sonra or, “yoksa” anlamıyla istenmeyen sonucu gösterebilir:
- Hurry up, or you'll miss the train. — Acele et, yoksa treni kaçıracaksın.
Bu kullanımda iki içecek arasında seçim sunulmaz; bir davranış gerçekleşmezse ne olacağı belirtilir. Bağlacın görevini yalnızca sözlükteki “veya” karşılığından çıkarmamaya çalışın.
Olumsuz cümlede or
Olumsuz bir cümlede or, iki şeyi de kapsam dışında bırakabilir:
- I don't drink tea or coffee. — Ne çay ne kahve içerim.
Burada “İkisinden birini içmiyorum” değil, normal yorumuyla “İkisini de içmiyorum” denir. I don't drink tea and coffee biçimi aynı anlamı aynı açıklıkla vermez; ikisini birlikte içmeyi reddediyormuş gibi anlaşılabilir. İki seçeneği de reddetmek için or güvenli bir seçimdir.
Because ile so her kullanımda eşdeğer değildir
Öğrendiğiniz so, bir sonuca geçiş yapar. Fakat aynı sözcüğün başka kullanımları da vardır:
- I'm so tired. — Çok yorgunum.
- I'm tired, so I'll rest. — Yorgunum, bu yüzden dinleneceğim.
- I'll speak slowly so that everyone can understand. — Herkes anlayabilsin diye yavaş konuşacağım.
İlkinde derece, ikincisinde sonuç, so that yapısında ise amaç vardır. Bunları tek bir Türkçe karşılığa sıkıştırmayın. Özellikle “-sın diye” anlamındaki amaç ile “bu yüzden” anlamındaki sonucu ayırmak ilerleyen düzeylerde önem kazanır.
Bağlanan parçaların yapısını dengeli tutmak
İki seçeneği veya eylemi benzer yapılarla sunmak cümleyi daha rahat okunur hâle getirir. Buna paralel yapı, yani bağlanan parçaların biçimce birbirine uyması denir:
- You can pay online or pay at the desk. — İnternetten ödeyebilir veya gişede ödeme yapabilirsiniz.
- You can pay online or at the desk. — İnternetten ya da gişede ödeme yapabilirsiniz.
İlkinde iki eylem, ikincisinde ödeme yapılabilecek iki yol bağlanır. Ortak sözcükler çıkarılabilir; ama çıkarıldıktan sonra iki tarafın da anlaşılır kaldığını kontrol edin.
Cümleye and veya but ile başlamak
“Cümle bu bağlaçlarla başlayamaz” kesin bir dil bilgisi kuralı değildir. Önceki cümleyle bağlantı kurarken özellikle karşıtlık vurgusu için kullanılabilir:
- The room was small. But it had a beautiful view. — Oda küçüktü. Ama çok güzel bir manzarası vardı.
Başlangıçta iki kısa düşünceyi tek cümlede bağlamak daha kolaydır. Daha sonra cümle başındaki kullanımın vurgu ve yazı akışıyla ilgili bir tercih olduğunu görebilirsiniz. Her cümleyi aynı bağlaçla başlatmak ise metni tekdüze yapar.
Çalışma önerileri
Bağlaçtan önce ilişkiyi söyleyin. Beş kısa Türkçe not yazın: ekleme, karşıtlık, seçenek, sonuç, neden. Günlük hayatınızdan her biri için bir İngilizce cümle kurun. Örneğin alışveriş listeniz and, iki ulaşım seçeneğiniz or için malzeme olabilir. Böylece sözcüğü ezberlemek yerine hangi işe yaradığını öğrenirsiniz.
Neden-sonuç çiftlerini ters yönden anlatın. It's raining, so I'm staying home — Yağmur yağıyor, bu yüzden evde kalıyorum — cümlesini I'm staying home because it's raining — Yağmur yağdığı için evde kalıyorum — biçimine dönüştürün. Beş çift hazırlayın. Her defasında because sonrasının neden, so sonrasının sonuç olduğunu kontrol edin.
Kısa bir günlük yazıp bağlaçları denetleyin. Dört veya beş cümle yeterlidir. Sonra her bağlacın iki yanını ayrı okuyun: İşi yapan kişi değişmiş mi? Yeni özne gerekli mi? Gerçekten karşıtlık mı var, yoksa yalnızca ekleme mi? Son olarak art arda çok fazla and kullandıysanız cümlelerden birini noktayla bölün. Amaç uzun cümle değil, açık bağlantıdır.
İlgili konular
- Daha ileri adım: Söylem belirleyicileri — Düşünceler arasında geçiş yapmayı, karşıtlık kurmayı ve açıklamaları düzenlemeyi daha geniş bir ifade grubuyla ele alır. C1 düzeyindeki bu konuya geçmeden önce burada öğrendiğiniz temel bağlaçları rahatça kullanabilmeniz yeterlidir.