Have to và has to trong tiếng Anh
Have to
Bài viết này thuộc cây ngữ pháp Tiếng Anh trên Settemila Lingue.
Ghi nhớ nhanh
Have to + động từ nguyên mẫu diễn tả điều phải làm, thường do quy định hoặc hoàn cảnh; với he, she, it, dùng has to. Khi hỏi hoặc phủ định ở hiện tại, dùng do/does + have to: Does she have to go? — “Cô ấy có phải đi không?”. Quá khứ dùng had to, nhưng sau did/didn't lại dùng have to. Đặc biệt, don't have to nghĩa là “không cần/không bắt buộc”, chứ không phải “không được”.
Tổng quan
Đi làm đúng ca, nộp giấy tờ trước hạn, đưa người nhà đi khám: nhiều việc không hẳn là điều ta muốn làm, nhưng hoàn cảnh đòi hỏi ta phải làm. Tiếng Anh thường dùng have to để nói những điều như vậy. I have to work tomorrow. nghĩa là “Ngày mai tôi phải đi làm”, không phải “Tôi có công việc ngày mai” theo nghĩa sở hữu của have.
Đây là một cấu trúc nền tảng ở trình độ A2. Phần khó với người Việt không nằm ở nghĩa “phải” mà ở cách đổi dạng: tiếng Việt vẫn nói “tôi phải”, “cô ấy phải”, còn tiếng Anh phân biệt I have to với she has to. Ngoài ra, tiếng Việt có thể hỏi bằng “có… không”, trong khi tiếng Anh cần thêm do, does hoặc did.
Một điểm đáng học kỹ ngay từ đầu là nghĩa của câu phủ định. “Không phải làm” trong tiếng Việt đôi khi cần ngữ cảnh mới rõ; tiếng Anh phân biệt rất rành mạch giữa không bắt buộc làm và bị cấm làm. Nắm được sự khác nhau này sẽ giúp bạn hiểu đúng cả quy định công việc lẫn những lời dặn hằng ngày.
Cấu tạo và cách dùng
1. Câu khẳng định ở hiện tại
Chủ ngữ là người hoặc vật mà câu nói đến. Động từ nguyên mẫu là dạng cơ bản của từ chỉ hành động, như work (làm việc), leave (rời đi), pay (trả tiền), chưa thêm đuôi hay đổi dạng.
Công thức: chủ ngữ + have/has to + động từ nguyên mẫu.
| Câu tiếng Anh | Nghĩa tiếng Việt |
|---|---|
| I have to work. | Tôi phải làm việc. |
| You have to work. | Bạn phải làm việc. |
| He has to work. | Anh ấy phải làm việc. |
| She has to work. | Cô ấy phải làm việc. |
| It has to work. | Nó phải hoạt động được. |
| We have to work. | Chúng tôi phải làm việc. |
| They have to work. | Họ phải làm việc. |
He, she, it thuộc ngôi thứ ba số ít, tức là nói về một người hay một vật không phải người nói hoặc người nghe. Một tên riêng hoặc cụm chỉ một người cũng dùng has to: Lan has to work. — “Lan phải làm việc”. Nói về nhiều người thì dùng have to: My parents have to work. — “Bố mẹ tôi phải làm việc”.
Chỉ đổi have thành has; động từ sau to không đổi. She has to leave early. nghĩa là “Cô ấy phải về sớm”. Không thêm -s vào leave.
2. Câu phủ định ở hiện tại
Trợ động từ là từ giúp tạo câu hỏi hoặc câu phủ định; ở đây đó là do và does. Dùng:
- I/you/we/they + don't have to + động từ nguyên mẫu.
- He/she/it + doesn't have to + động từ nguyên mẫu.
Don't là dạng viết gọn của do not; doesn't là dạng viết gọn của does not. Cả hai đều rất thông dụng.
| Tiếng Anh | Tiếng Việt | Điểm cần nhớ |
|---|---|---|
| I don't have to work today. | Hôm nay tôi không phải đi làm. | Không có nghĩa vụ đi làm. |
| She doesn't have to pay. | Cô ấy không cần trả tiền. | Sau doesn't dùng have. |
| You do not have to reply immediately. | Bạn không cần trả lời ngay. | Dạng đầy đủ phù hợp cả văn bản trang trọng. |
Don't have to để ngỏ lựa chọn: nếu muốn thì vẫn có thể làm. Chẳng hạn, câu You don't have to come. — “Bạn không nhất thiết phải đến” — tự nó không có nghĩa “Bạn không được đến”.
3. Câu hỏi và câu trả lời ngắn
Đưa do/does lên đầu, rồi đến chủ ngữ và have to. Sau does, không dùng has nữa.
| Tiếng Anh | Tiếng Việt |
|---|---|
| Do you have to wear a uniform? | Bạn có phải mặc đồng phục không? |
| Does she have to leave now? | Cô ấy có phải đi ngay bây giờ không? |
| What time do we have to arrive? | Chúng ta phải đến lúc mấy giờ? |
| Why does he have to wait? | Tại sao anh ấy phải đợi? |
Với câu hỏi có/không, câu trả lời ngắn dùng lại trợ động từ, không cần nhắc cả việc phải làm:
- Do you have to work? — Yes, I do. / No, I don't. — “Bạn có phải làm việc không? — Có. / Không.”
- Does she have to pay? — Yes, she does. / No, she doesn't. — “Cô ấy có phải trả tiền không? — Có. / Không.”
4. Quá khứ với had to
Muốn nói một nghĩa vụ hoặc sự cần thiết trong quá khứ, dùng had to với mọi chủ ngữ. Không phân biệt I, she hay they.
| Tiếng Anh | Tiếng Việt | Cấu trúc |
|---|---|---|
| I had to work late yesterday. | Hôm qua tôi phải làm việc muộn. | Khẳng định: had to. |
| She had to take a taxi. | Cô ấy đã phải đi taxi. | Một người vẫn dùng had to. |
| Did you have to wait long? | Bạn có phải đợi lâu không? | Câu hỏi: did + have to. |
| I didn't have to pay. | Tôi đã không phải trả tiền. | Phủ định: didn't have to. |
Did đã thể hiện quá khứ, nên phần sau trở về have to, không phải had to. Trả lời ngắn cũng theo đó: Yes, I did. — “Có”; No, I didn't. — “Không”.
5. Nói về tương lai
Khi nghĩa vụ tương lai đã rõ từ lịch làm việc hoặc hoàn cảnh hiện tại, có thể dùng dạng hiện tại kèm từ chỉ thời gian: I have to work tomorrow. — “Ngày mai tôi phải đi làm”.
Nếu nói về điều sẽ trở nên cần thiết, thường dùng will have to:
- We'll have to leave earlier if it rains. — “Nếu trời mưa, chúng ta sẽ phải đi sớm hơn.”
- You won't have to pay again. — “Bạn sẽ không cần trả tiền lần nữa.”
Sau will/won't, luôn dùng have to, kể cả khi nói về he hoặc she. Câu hỏi dùng will, không thêm do: Will she have to apply again? — “Cô ấy có phải nộp đơn lại không?”.
Ví dụ trong tình huống thực tế
Những câu dưới đây bao quát lịch làm việc, thủ tục và việc nhà. Khi đọc, hãy xác định xem câu nói về điều bắt buộc, điều không cần làm hay câu hỏi về yêu cầu.
| Tiếng Anh | Tiếng Việt | Ghi chú |
|---|---|---|
| I have to work tomorrow. | Ngày mai tôi phải đi làm. | Lịch làm việc đã có. |
| She has to leave early. | Cô ấy phải về sớm. | She đi với has to. |
| Do you have to wear a uniform? | Bạn có phải mặc đồng phục không? | Hỏi về quy định. |
| I didn't have to pay. | Tôi đã không phải trả tiền. | Không cần trả trong tình huống đã qua. |
| We have to show our passports at reception. | Chúng tôi phải xuất trình hộ chiếu ở quầy lễ tân. | Yêu cầu của nơi lưu trú. |
| My brother has to take his medicine after meals. | Anh trai tôi phải uống thuốc sau bữa ăn. | Yêu cầu trong việc điều trị. |
| Does your daughter have to bring her own lunch? | Con gái bạn có phải tự mang bữa trưa không? | Does đi với have. |
| You don't have to print the ticket. | Bạn không cần in vé. | Có thể dùng vé điện tử. |
| He doesn't have to get up early on Sundays. | Chủ nhật anh ấy không cần dậy sớm. | Không bắt buộc, không phải bị cấm. |
| We had to walk because the last bus had already left. | Chúng tôi đã phải đi bộ vì chuyến xe buýt cuối đã chạy mất. | Hoàn cảnh buộc phải làm vậy. |
| Did you have to book an appointment? | Bạn có phải đặt lịch hẹn không? | Hỏi về yêu cầu trong lần đi trước. |
| If we miss this train, we'll have to wait an hour. | Nếu lỡ chuyến tàu này, chúng ta sẽ phải đợi một tiếng. | Sự cần thiết phụ thuộc điều kiện. |
Những lỗi thường gặp
1. Giữ nguyên have với một người
- Sai: She have to leave early.
- Đúng: She has to leave early. — “Cô ấy phải về sớm.”
- Vì sao: Trong câu khẳng định hiện tại, she cần has to. Khác với tiếng Việt, từ tương đương “phải” ở đây thay đổi theo chủ ngữ.
2. Dùng has sau does
- Sai: Does he has to work?
- Đúng: Does he have to work? — “Anh ấy có phải làm việc không?”
- Vì sao: Does đã mang dấu hiệu ngôi thứ ba số ít. Quy tắc tương tự áp dụng cho câu phủ định: He doesn't have to work. — “Anh ấy không phải làm việc”.
3. Bỏ to hoặc thêm đuôi vào động từ sau to
- Sai: We have leave now. / She has to leaves now.
- Đúng: We have to leave now. — “Chúng ta phải đi ngay.” / She has to leave now. — “Cô ấy phải đi ngay.”
- Vì sao: Học cả cụm have to + động từ nguyên mẫu. Đừng bỏ to, cũng đừng đổi leave thành leaves.
4. Dùng had sau did
- Sai: Did you had to pay?
- Đúng: Did you have to pay? — “Bạn có phải trả tiền không?”
- Vì sao: Did đã đánh dấu quá khứ. Cũng viết I didn't have to pay. — “Tôi đã không phải trả tiền”, chứ không dùng had sau didn't.
5. Hiểu don't have to là “không được”
- Sai khi muốn nói bị cấm: You don't have to smoke here.
- Đúng: You mustn't smoke here. — “Bạn không được hút thuốc ở đây.”
- Vì sao: Don't have to là không bắt buộc; mustn't là không được phép. Nếu dùng câu sai trên, bạn chỉ nói người nghe không cần hút thuốc, chứ chưa hề cấm họ hút.
Lưu ý khi sử dụng
Have to, must và should khác nhau thế nào?
Have to thường gắn với yêu cầu từ bên ngoài hoặc tình thế thực tế. Must cũng diễn tả sự bắt buộc, nhưng thường làm nổi bật yêu cầu hoặc nhận định mạnh của người nói; nó cũng hay xuất hiện trong quy định bằng văn bản. Should thường là lời khuyên, nhẹ hơn hai cấu trúc kia.
| Tiếng Anh | Tiếng Việt | Sắc thái |
|---|---|---|
| I have to leave now; the last bus is at ten. | Tôi phải đi ngay; chuyến xe buýt cuối lúc mười giờ. | Giờ xe khiến việc đi ngay trở nên cần thiết. |
| I must call my mother tonight. | Tối nay tôi nhất định phải gọi cho mẹ. | Người nói tự nhắc mình một cách mạnh mẽ. |
| You should leave earlier. | Bạn nên đi sớm hơn. | Lời khuyên. |
| Visitors must wear a badge. | Khách đến thăm phải đeo thẻ. | Quy định được trình bày trực tiếp. |
Đừng học thành quy tắc tuyệt đối rằng must chỉ do bản thân, còn have to chỉ do người khác. Trong nhiều tình huống, cả hai đều đúng, chỉ khác trọng tâm hoặc cách trình bày. Trong hội thoại thường ngày, have to rất tự nhiên khi giải thích vì sao mình không thể làm việc khác.
Ở quá khứ, dùng had to để kể nghĩa vụ: We had to leave. — “Chúng tôi đã phải đi”. Không dùng must như một dạng quá khứ của nghĩa “phải làm”.
Nói và viết
Have to dùng được trong cả giao tiếp và văn bản thông thường. Các dạng rút gọn don't, doesn't, didn't, won't tự nhiên trong lời nói và thư từ thân mật; dạng đầy đủ phù hợp khi cần trang trọng hoặc nhấn mạnh.
Khi nói nhanh, have to thường nghe gần /ˈhæf tə/, còn has to gần /ˈhæs tə/. Đây là cách phát âm liền mạch thông dụng, không phải lý do để đổi cách viết. Hãy tập nghe cả cụm thay vì cố tách từng chữ.
Mở rộng: những điểm học sau phần cơ bản
Bạn chưa cần dùng thành thạo mọi cấu trúc dưới đây ở A2. Trước hết hãy chắc ba cặp have/has to, do/does … have to và had to/did … have to; phần này giúp bạn nhận ra những cách dùng sẽ gặp khi đọc và nghe nhiều hơn.
Have got to trong hội thoại
Have got to cũng thường mang nghĩa “phải”, đặc biệt khi nói về việc cần làm hiện tại hoặc sắp tới.
- I've got to go. — “Tôi phải đi rồi.”
- She's got to finish this today. — “Hôm nay cô ấy phải làm xong việc này.”
- Have you got to leave now? — “Bạn có phải đi ngay bây giờ không?”
Ở cấu trúc này, câu hỏi đưa have/has lên trước chủ ngữ. Tuy nhiên, để nói nghĩa vụ trong quá khứ, cách thông thường là had to, không phải ghép máy móc một dạng quá khứ của have got to.
Bạn có thể gặp cách viết gotta để mô phỏng lời nói rất thân mật, chẳng hạn I've gotta go. — “Tôi phải đi rồi”. Chỉ cần nhận ra khi nghe hoặc đọc hội thoại; trong bài viết thông thường, hãy dùng have to hoặc have got to.
Have to kết hợp với các cấu trúc khác
Một ưu điểm của have to là nó có thể đi sau nhiều từ và xuất hiện ở những dạng mà must không có.
| Tiếng Anh | Tiếng Việt | Điểm mở rộng |
|---|---|---|
| I may have to cancel the trip. | Có lẽ tôi sẽ phải hủy chuyến đi. | Khả năng phải làm, chưa chắc chắn. |
| I don't want to have to ask again. | Tôi không muốn lại phải hỏi lần nữa. | Have to đi sau want to. |
| Having to commute every day is tiring. | Việc phải đi đi về về hằng ngày thật mệt. | Cả việc “phải di chuyển” làm chủ ngữ. |
| I've had to change my plans twice this week. | Tuần này tôi đã phải đổi kế hoạch hai lần. | Sự việc đã xảy ra trong khoảng thời gian còn liên quan đến hiện tại. |
Trong câu cuối, have had to thuộc thì hiện tại hoàn thành, tức là cách nối một việc đã xảy ra với hiện tại. Từ have đầu tiên giúp tạo thì; had to là phần diễn tả sự cần thiết. Hai dạng của have cùng xuất hiện là hoàn toàn bình thường.
Phủ định về sự cần thiết không tự nói rõ hành động có xảy ra hay không
I didn't have to cook. — “Tôi đã không cần nấu ăn” — nói rằng việc nấu ăn không bắt buộc. Trong nhiều ngữ cảnh người nghe sẽ hiểu người nói đã không nấu, nhưng bản thân cấu trúc không bảo đảm điều đó.
So sánh:
- I didn't have to cook, so I ordered noodles. — “Tôi không cần nấu ăn nên đã gọi mì.”
- I didn't have to cook, but I made dinner anyway. — “Tôi không cần nấu ăn, nhưng vẫn làm bữa tối.”
Một cấu trúc học sau là I needn't have cooked. — “Lẽ ra tôi không cần nấu ăn”. Cấu trúc này cho biết người nói đã nấu, rồi nhìn lại thấy không cần thiết. Vì vậy, đừng cho rằng mọi cách nói “không cần” trong quá khứ đều cung cấp cùng một thông tin.
Have to đôi khi diễn tả suy đoán chắc chắn
Ngoài nghĩa bắt buộc, have to còn có thể cho biết người nói thấy một kết luận gần như không thể khác:
- There has to be a mistake. — “Chắc chắn có nhầm lẫn ở đây.”
- You have to be joking! — “Chắc bạn đang đùa!”
Không ai bị yêu cầu “nhầm lẫn” hay “đùa” trong những câu này. Ngữ cảnh cho thấy đây là nhận định mạnh, không phải nghĩa vụ. Khi mới học, chỉ cần nhận biết nghĩa này thay vì luôn dịch have to thành “phải làm”.
Câu hỏi khi chính người phải làm là thông tin còn thiếu
Thông thường ta hỏi Does she have to pay? — “Cô ấy có phải trả tiền không?”. Nhưng nếu hỏi ai phải trả, thì who thay cho chủ ngữ, nên câu là Who has to pay? — “Ai phải trả tiền?”. Không cần thêm does trong câu hỏi trung tính này.
Đây là điểm khác giữa “hỏi về một người đã nêu” và “hỏi người đó là ai”. Cứ giữ mẫu do/does + chủ ngữ + have to cho câu hỏi có/không trước; học thêm mẫu với who khi đã quen.
Gợi ý luyện tập
- Viết lịch thật của mình bằng ba kiểu câu. Chọn ba việc như đi làm, đóng tiền nhà, đưa con đi học. Với mỗi việc, viết một câu hiện tại, một câu quá khứ và một câu không bắt buộc. Sau đó đổi “tôi” thành “cô ấy” để kiểm tra bạn có dùng has và doesn't have đúng không.
- Luyện hỏi–đáp theo cặp thay vì học từ rời. Từ She has to work today. — “Hôm nay cô ấy phải đi làm”, tạo Does she have to work today? — “Hôm nay cô ấy có phải đi làm không?”, rồi trả lời Yes, she does. — “Có”. Làm lại với quá khứ để quen did … have to.
- Tách rõ hai ý “tùy chọn” và “bị cấm”. Nghĩ đến một địa điểm quen thuộc, chẳng hạn thư viện. Viết một điều không cần làm bằng don't have to và một điều không được làm bằng mustn't. Tự dịch ngược sang tiếng Việt: nếu cả hai đều thành “không được”, hãy kiểm tra lại nghĩa trước khi học thuộc.
Các chủ điểm liên quan
- Lời khuyên và sự bắt buộc với should, must — học cách phân biệt “nên”, “phải” và “không được”, rồi đối chiếu với have to và don't have to.