A1

Zaimki dopełnienia bliższego w hiszpańskim

Pronombres de Objeto Directo

Ten artykuł jest częścią drzewa gramatyki języka hiszpański w Settemila Lingue.

W skrócie

Hiszpańskie me, te, lo, la, nos, os, los, las zastępują osobę lub rzecz, na którą bezpośrednio skierowana jest czynność: Compro el pan → Lo compro — „Kupuję chleb → Kupuję go”. Zwykle stoją przed odmienionym czasownikiem: Te llamo mañana — „Zadzwonię do ciebie jutro”. Do bezokolicznika, formy zakończonej na -ando/-iendo i twierdzącego rozkazu można lub trzeba je dołączyć na końcu, zależnie od konstrukcji: Quiero verlo — „Chcę go zobaczyć”.

Ogólny obraz

Zaimek to wyraz, który zastępuje inną nazwę, na przykład „ją” zamiast „Marię”. Dopełnienie bliższe to osoba lub rzecz bezpośrednio objęta czynnością: w zdaniu „Czytam książkę” chodzi o książkę, a w „Widzę Marię” — o Marię. Hiszpańska nazwa tej funkcji to objeto directo lub complemento directo. Zaimki pozwalają nie powtarzać wciąż tego samego słowa: Leo la carta. La leo en el tren — „Czytam list. Czytam go w pociągu”.

To temat wprowadzany już na poziomie A1, ponieważ trudno bez niego odpowiedzieć na zwykłe pytania o zakupy, znajomych czy plany. Nie trzeba jednak od razu opanowywać wszystkich wyjątków. Na początek wystarczy rozpoznawać, co zastępuje zaimek, wybierać właściwą formę i stawiać ją przed czasownikiem.

Polszczyzna daje tu dobry punkt wyjścia: „Widzę ją” i „Kupuję je” działają znaczeniowo podobnie. Pułapki dotyczą przede wszystkim szyku, rodzaju oraz tego, jakiego uzupełnienia wymaga konkretny czasownik. Polskie „dzwonię do ciebie” odpowiada hiszpańskiemu te llamo, bez osobnego odpowiednika „do”. Dlatego nie wystarczy tłumaczyć polskiego zdania wyraz po wyrazie.

Jak to działa

1. Ustal, kto działa, a kto lub co jest objęte czynnością

Podmiot, czyli wykonawcę czynności lub osobę, o której coś orzekamy, odróżniamy od dopełnienia:

  • Ana ve a Pablo. — „Ana widzi Pabla”. Ana patrzy, Pablo jest widziany.
  • Ana lo ve. — „Ana go widzi”. Lo zastępuje Pabla, nie Anę.

Końcówka czasownika wskazuje, kto wykonuje czynność. Zaimek dopełnienia wskazuje, kogo lub czego ta czynność dotyczy. Porównaj: Te veo — „Widzę cię” oraz Me ves — „Widzisz mnie”. Te dwa krótkie zdania pokazują, dlaczego nie należy traktować me jako odpowiednika „ja”, a te jako odpowiednika „ty”.

2. Wybierz odpowiednią formę

Kogo lub co zastępujemy Zaimek hiszpański Przybliżony polski odpowiednik
Osobę mówiącą me mnie
Jednego rozmówcę, z którym jesteśmy na ty te cię, ciebie
Jedną osobę lub rzecz rodzaju męskiego lo go, jego; to
Jedną osobę lub rzecz rodzaju żeńskiego la ją; to
Osoby obejmujące mówiącego nos nas
Kilku rozmówców w nieformalnej odmianie używanej głównie w Hiszpanii os was
Osoby lub rzeczy rodzaju męskiego w liczbie mnogiej los ich, je
Osoby lub rzeczy rodzaju żeńskiego w liczbie mnogiej las je

Formy me, te, nos, os nie zmieniają się zależnie od płci. Natomiast lo/la oraz los/las dopasowujemy do hiszpańskiego rodzaju i liczby zastępowanej nazwy. Rzeczownik, czyli wyraz nazywający osobę, rzecz lub pojęcie, może mieć w hiszpańskim inny rodzaj niż jego polski odpowiednik:

  • la carta → La leo. — „list → Czytam go”. Hiszpańskie carta jest rodzaju żeńskiego, więc używamy la.
  • el coche → Lo vendo. — „samochód → Sprzedaję go”. Coche jest rodzaju męskiego.
  • las llaves → Las tengo. — „klucze → Mam je”. Llaves jest rodzaju żeńskiego w liczbie mnogiej.

To rodzaj przedmiotu, a nie płeć osoby mówiącej, decyduje o formie. Kobieta i mężczyzna powiedzą tak samo Lo compro — „Kupuję go”, jeśli mowa o chlebie, el pan.

3. Przed odmienionym czasownikiem

Odmieniony czasownik to forma wskazująca osobę, na przykład compro — „kupuję”, compras — „kupujesz”. Zaimek zapisujemy osobno, przed nim:

  • Lo compro. — „Kupuję go”.
  • La veo a menudo. — „Często ją widuję”.
  • ¿Me escuchas? — „Słuchasz mnie?”.

Pytanie nie zmienia tej zasady. W przeczeniu no stawiamy przed zaimkiem: No lo compro — „Nie kupuję go”. Nie przenosimy zaimka na koniec tylko dlatego, że po polsku naturalnie mówimy „kupuję go” czy „słuchasz mnie”.

Reguła działa także z czasami przeszłymi: La vi ayer — „Widziałem ją wczoraj”. W czasie złożonym, czyli zbudowanym z więcej niż jednej formy czasownika, zaimek stoi przed odmienionym haber: La he visto — „Widziałem ją”. Nie wkładamy go między he a visto.

4. Z bezokolicznikiem często masz dwie możliwości

Bezokolicznik to forma niewskazująca osoby, po polsku na przykład „widzieć”, a po hiszpańsku ver. W konstrukcjach takich jak querer + bezokolicznik można postawić zaimek przed odmienionym czasownikiem albo dopisać go do bezokolicznika:

  • Quiero verlo. = Lo quiero ver. — „Chcę go zobaczyć”.
  • Voy a comprarla. = La voy a comprar. — „Zamierzam ją kupić”.
  • Puedes llamarme. = Me puedes llamar. — „Możesz do mnie zadzwonić”.

Obie wersje są zwyczajne. Nie wolno jednak rozdzielać bezokolicznika i dopisanego zaimka spacją: piszemy verlo, nie ver lo. Nie jest też poprawne umieszczanie zaimka swobodnie między oboma czasownikami.

Gdy bezokolicznik występuje po przyimku, czyli wyrazie takim jak „dla”, „bez” czy „po”, zaimek dołączamy do niego: Gracias por ayudarme — „Dziękuję za pomoc”. Zasada dwóch miejsc nie oznacza więc, że każdy zaimek przy każdym bezokoliczniku można przesuwać dowolnie.

5. Z formą na -ando lub -iendo

Gerundio to hiszpańska forma czasownika, zwykle zakończona na -ando lub -iendo, używana między innymi z estar do opisu trwającej czynności. Nie należy utożsamiać jej automatycznie z polskim zakończeniem „-ąc”. W konstrukcji estar + gerundio znów możliwe są dwa miejsca:

  • La estoy buscando. = Estoy buscándola. — „Szukam jej”.
  • Los estamos esperando. = Estamos esperándolos. — „Czekamy na nich”.

Dopisanie zaimka może wymagać znaku akcentu, aby zachować dotychczasowe miejsce nacisku: buscando → buscándola. Akcent nie jest ozdobą; należy do poprawnej pisowni całego wyrazu.

6. W rozkazach rozróżnij polecenie i zakaz

Tryb rozkazujący, czyli forma służąca do wydawania poleceń i próśb, ma tu szczególną zasadę:

  • Twierdzące polecenie: zaimek na końcu, razem z czasownikiem. Míralo — „Spójrz na niego”; Cómprala — „Kup ją”.
  • Zakaz: zaimek przed czasownikiem, po no. No lo mires — „Nie patrz na niego”; No la compres — „Nie kupuj jej”.

Nie trzeba jeszcze znać całej odmiany rozkazów, aby zapamiętać ten kontrast. Na późniejszym etapie przyda się również przy poleceniach kierowanych do pana lub pani oraz do kilku osób.

Przykłady w kontekście

W tabeli formy lo, la, los, las odnoszą się do osoby lub rzeczy wskazanej w uwadze. W rozmowie taka informacja zwykle wynika z wcześniejszego zdania albo sytuacji.

Hiszpański Polski Na co zwrócić uwagę
Te llamo mañana. Zadzwonię do ciebie jutro. Czas teraźniejszy może wyrażać ustalony plan.
Lo compro. Kupuję go. Mowa o chlebie; zaimek przed czasownikiem.
La veo a menudo. Często ją widuję. Mowa o znajomej.
Quiero verlo. Chcę go zobaczyć. Mowa o filmie; zaimek dołączony do bezokolicznika.
¿Me oyes bien? Dobrze mnie słyszysz? Pytanie nie zmienia miejsca zaimka.
Nos esperan en la entrada. Czekają na nas przy wejściu. Hiszpańskie „czekać” łączy się tu bezpośrednio z zaimkiem.
Os invito a cenar. Zapraszam was na kolację. Nieformalna forma używana głównie w Hiszpanii.
Los dejo en la mesa. Zostawiam je na stole. Mowa o dokumentach.
No las encuentro. Nie mogę ich znaleźć. Mowa o kluczach; polskie przeczenie daje „ich”, ale hiszpańskie zachowuje las.
La voy a recoger a las seis. Odbiorę ją o szóstej. Mowa o córce; możliwe też voy a recogerla.
Estoy leyéndola en el tren. Czytam go w pociągu. Mowa o liście; hiszpańska nazwa ma rodzaj żeński.
Ábrelo, por favor. Otwórz go, proszę. Mowa o pakunku; polecenie twierdzące.
No lo abras todavía. Jeszcze go nie otwieraj. W zakazie zaimek stoi przed czasownikiem.
No la he visto hoy. Dziś jej nie widziałem. Zaimek przed odmienionym haber.

Typowe błędy

1. Przenoszenie polskiego szyku

  • Błędnie: Compro lo.
  • Poprawnie: Lo compro. — „Kupuję go”.
  • Dlaczego: Przy zwykłej odmienionej formie zaimek stoi przed czasownikiem. Zapis łączny jest właściwy w innych konstrukcjach, na przykład comprarlo — „kupić go”.

2. Dobieranie rodzaju według polskiego słowa

  • Błędnie, jeśli mowa o liście: Elena recibe una carta y lo lee.
  • Poprawnie: Elena recibe una carta y la lee. — „Elena dostaje list i go czyta”.
  • Dlaczego: Punktem odniesienia jest hiszpańskie la carta, nie polski „list”. Najbezpieczniej uczyć się nowych nazw razem z el lub la, czyli rodzajnikiem wskazującym ich rodzaj.

3. Uznawanie każdego a za sygnał innego dopełnienia

  • Błędnie przy zastępowaniu Maríi: Veo a María → La veo a.
  • Poprawnie: Veo a María → La veo. — „Widzę Marię → Widzę ją”.
  • Dlaczego: Tak zwane osobowe a pojawia się przed określoną osobą w dopełnieniu bliższym. Nie przechodzi do krótkiego zaimka i samo w sobie nie oznacza polskiego „komu”.

4. Rozdzielanie bezokolicznika i zaimka

  • Błędnie: Quiero lo ver.
  • Poprawnie: Quiero verlo lub Lo quiero ver. — „Chcę go zobaczyć”.
  • Dlaczego: W tej konstrukcji wybieramy jedno z dwóch dozwolonych miejsc. Zaimek dołączony do bezokolicznika tworzy z nim jeden wyraz.

5. Stosowanie szyku rozkazu w zakazie

  • Błędnie: No cómpralo.
  • Poprawnie: No lo compres. — „Nie kupuj go”.
  • Dlaczego: Zakaz wymaga innej formy czasownika oraz zaimka stojącego przed nią. Nie wystarczy dodać no do twierdzącego polecenia.

6. Mylenie „ją” i „jej” w konstrukcji z dawaniem

  • Błędnie, jeśli chodzi o przekazanie klucza Maríi: La doy la llave.
  • Poprawnie: Le doy la llave. — „Daję jej klucz”.
  • Dlaczego: Klucz jest tym, co dajemy, a María jest odbiorczynią. Dopełnienie dalsze wskazuje tu, komu coś dajemy; używamy le. Przy zastępowaniu samego klucza otrzymamy La doy — „Daję go”, ponieważ hiszpańskie llave ma rodzaj żeński.

Uwagi o użyciu

„Pan”, „pani” i „państwo”

Przy grzecznościowym usted używa się tych samych form dopełnienia co dla „jego” i „jej”: lo lub la. Przy ustedes są to los lub las. Wybór zależy od osoby lub grupy, do której się zwracamy:

  • Señora, la espero aquí. — „Proszę pani, czekam tu na panią”.
  • Señor, lo llamo mañana. — „Proszę pana, zadzwonię do pana jutro”.
  • Señoras, las acompaño. — „Proszę panie, pójdę z paniami”.

Zaimek nie musi więc oznaczać kogoś nieobecnego. Kontekst rozstrzyga, czy la espero oznacza „czekam na nią”, czy „czekam na panią”.

Hiszpania a Ameryka Łacińska

Os odpowiada nieformalnemu zwracaniu się do kilku osób przez vosotros/vosotras, typowemu dla dużej części Hiszpanii. W Ameryce Łacińskiej przy zwracaniu się do grupy używa się ustedes, także wśród znajomych, a jako dopełnienia — los lub las: Los invito a cenar — „Zapraszam was na kolację”, do grupy mieszanej lub męskiej.

Nie oznacza to, że os jest bardziej poprawne albo że los zawsze znaczy „ich”. To dwa różne systemy zwracania się do rozmówców.

Polski przypadek nie daje gotowej odpowiedzi

Przypadek to polska zmiana formy wyrazu zależnie od jego roli, na przykład „ją”, „jej”, „nią”. Nie da się przypisać każdej z tych form jednego hiszpańskiego zaimka. Porównaj La veo — „Widzę ją” i No la veo — „Nie widzę jej”. Polskie przeczenie zmienia formę „ją” na „jej”, natomiast hiszpańskie la pozostaje bez zmian.

Podobnie La espero znaczy „Czekam na nią”, mimo że w polszczyźnie używamy „na”. Najlepiej zapamiętywać całe hiszpańskie połączenia z czasownikiem, zamiast dobierać zaimek wyłącznie na podstawie polskiego pytania.

Dla chętnych: poza podstawami

Poniższe zagadnienia nie są potrzebne do pierwszych rozmów na poziomie A1. Warto jednak wiedzieć o ich istnieniu, żeby późniejsze spotkanie z inną konstrukcją nie podważyło podstawowej reguły.

Lo może odnosić się do całej informacji

Obok męskiego lo istnieje także użycie neutralne: zaimek nie zastępuje wtedy konkretnej nazwy rodzaju męskiego, lecz fakt, sytuację lub treść wypowiedzi.

  • ¿Sabes que Ana se muda? — Sí, lo sé. — „Wiesz, że Ana się przeprowadza? — Tak, wiem o tym”.
  • No lo entiendo. — „Nie rozumiem tego”, na przykład całego wyjaśnienia.

Nie wybieramy wtedy la dlatego, że polskie słowo „informacja” jest rodzaju żeńskiego. Przedmiotem wiedzy lub rozumienia jest cała treść. Z kolei Lo es może zastępować cechę przy ser: ¿Es médica? — Sí, lo es — „Czy jest lekarką? — Tak”. To odrębne użycie lo, a nie zwykłe zastąpienie osoby.

Dwa zaimki obok siebie

Gdy zastępujemy jednocześnie rzecz oraz odbiorcę, pojawiają się dwa zaimki. Najpierw stoi zaimek dopełnienia dalszego, potem bliższego:

  • Me lo das. — „Dajesz mi to”.
  • Te la envío. — „Wysyłam ci ją”, na przykład fakturę.

Przed lo, la, los, las formy le i les zmieniają się na se: Se lo doy — „Daję mu/jej/im to”. Nie tworzymy połączenia le lo. Jeśli zaimki dołączamy do bezokolicznika lub polecenia, dopisujemy oba: Quiero dártelo — „Chcę ci to dać”. Pełny system warto ćwiczyć osobno, po opanowaniu pojedynczych form.

Wyróżnianie osoby lub tematu

Krótkie zaimki, takie jak me i la, są nieakcentowane, czyli zwykle nie niosą samodzielnego nacisku w wypowiedzi. Dla kontrastu można dodać formę mocną, na przykład a mí — „mnie właśnie”, a ella — „ją właśnie”:

  • Me invitan a mí, no a ti. — „Zapraszają mnie, nie ciebie”.
  • La veo a ella, no a su hermana. — „Widzę ją, nie jej siostrę”.

Mocna forma nie usuwa tutaj krótkiego zaimka. Podobne powtórzenie pojawia się, gdy dopełnienie wysuwamy na początek jako temat: Ese libro, lo leí el año pasado — „Tę książkę czytałem w zeszłym roku”. Nie należy jednak na tej podstawie dodawać zaimka do każdej zwykłej nazwy po czasowniku. Neutralne zdanie to Leo ese libro — „Czytam tę książkę”.

Dlaczego czasem słychać le zamiast lo?

Leísmo to używanie le lub les tam, gdzie podstawowy system przewiduje lo lub los jako dopełnienie bliższe. W części Hiszpanii często usłyszysz Le veo — „Widzę go”, gdy chodzi o mężczyznę. Użycie le w odniesieniu do jednej osoby płci męskiej jest akceptowane w normie ogólnej, choć nie jest jednakowo częste wszędzie. Istnieją też szczególne użycia grzecznościowe.

Nie znaczy to, że można zawsze wymieniać lo, la i le. Dla uczącej się osoby najbezpieczniejszy punkt wyjścia to lo/la/los/las jako dopełnienie bliższe oraz le/les jako dalsze. Szczegóły regionalne, w tym niezalecane użycia la lub lo jako dopełnienia dalszego, wymagają osobnego omówienia.

Jak ćwiczyć

  1. Zamieniaj nazwy na zaimki razem z całym zdaniem. Weź pięć rzeczy z otoczenia i ustal ich hiszpański rodzaj. Potem twórz pary: Busco las llaves → Las busco — „Szukam kluczy → Szukam ich”. Sprawdzaj rodzaj po hiszpańsku, nawet jeśli polskie tłumaczenie podpowiada inną formę.
  2. Ćwicz dwa miejsca zaimka na jednym znaczeniu. Powiedz Quiero comprarlo i Lo quiero comprar — „Chcę go kupić”. Następnie zmień rzecz na żeńską lub mnogą. Dzięki temu uczysz się jednocześnie szyku i doboru formy, bez układania za każdym razem całkiem nowej wypowiedzi.
  3. Odpowiadaj krótko na pytania. Na ¿Tienes las entradas? — „Masz bilety?” odpowiedz Sí, las tengo — „Tak, mam je” albo No, no las tengo — „Nie, nie mam ich”. Nagraj odpowiedź i sprawdź kolejność: przeczenie, zaimek, czasownik. Dopiero później dodaj rozkazy i dwa zaimki naraz.

Powiązane zagadnienia

Wymagania wstępne

Zaimki osobowe w funkcji podmiotu po hiszpańskuA1

Koncepcje, które na tym bazują

Więcej koncepcji A1

Ta koncepcja w innych językach

Porównaj we wszystkich językach