A1

İngilizcede sıklık zarfları

Frequency Adverbs

Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İngilizce dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.

Kısaca

İngilizcede sıklık zarfları, bir şeyin ne kadar sık olduğunu anlatır: always “her zaman”, sometimes “bazen”, never “hiçbir zaman” demektir. Başlangıç kuralı şudur: Bu kelimeler çoğunlukla asıl fiilden önce, am/is/are biçimindeki be fiilinden sonra gelir: I always walk — “Her zaman yürürüm”; I am always tired — “Her zaman yorgunum.” Every day “her gün” ve twice a week “haftada iki kez” gibi sıklığı belirleyen ifadeler ise genellikle cümlenin sonunda kullanılır.

Genel bakış

“İşe genellikle otobüsle giderim”, “Bazen dışarıda yeriz”, “Hiç geç kalmaz” gibi cümleler gündelik konuşmanın temelidir. İngilizcede bunları kurarken sıklık zarfı kullanırız. Zarf, burada bir işin ya da durumun ne sıklıkla tekrarlandığını açıklayan kelimedir. Bu konu A1 düzeyinde öğrenilir; alışkanlıkları, çalışma düzenini, boş zamanları ve günlük sorumlulukları anlatırken hemen işe yarar.

Türkçede “Bazen evde çalışırım” ve “Evde bazen çalışırım” gibi farklı sıralamalar mümkündür. İngilizcede de bazı kelimeler yer değiştirebilir, ancak her sıklık zarfını istediğimiz yere koyamayız. Özellikle “Ben hep yorgunum” cümlesini İngilizceye aktarırken Türkçede ayrı bir kelime olarak görünmeyen am biçimini ve zarfın onun arkasına geldiğini hatırlamak gerekir.

Önce altı temel kelimenin anlamını ve iki ana yerleşim kuralını öğrenmek yeterlidir. Soru, olumsuzluk, yardımcı fiiller ve vurguya bağlı değişiklikler bu temelin üzerine kurulur. Daha ileri kullanımlar ayrı bölümde verilmiştir; ilk okumada bunların hepsini üretmeye çalışmanız gerekmez.

Nasıl kullanılır?

Temel sıklık kelimeleri

Bu kelimeleri yüksek sıklıktan düşük sıklığa doğru düşünmek yararlıdır. Ancak usually ya da often için sabit bir yüzde yoktur. “Sık sık” dediğimiz şey, kahve içmekten söz ederken başka, şehir değiştirmekten söz ederken başka bir aralığa karşılık gelir.

İngilizce Türkçe karşılığı Anlamı
always her zaman, daima, hep Söz edilen durumların hepsinde
usually genellikle, çoğunlukla Alışılmış düzen bu; istisnalar olabilir
often sık sık, sıklıkla Çok kez tekrarlanır
sometimes bazen, ara sıra Bazı zamanlarda olur
rarely nadiren, seyrek olarak Çok az olur, ama hiç olmuyor değildir
never hiçbir zaman, hiç Söz edilen zaman aralığında olmaz

Usually ile often aynı şey değildir. I usually eat at home — “Genellikle evde yerim” derken evde yemek normal düzenimdir. I often eat at home — “Sık sık evde yerim” derken bunun çok tekrarlandığını söylerim; bunu mutlaka varsayılan düzenim olarak sunmam.

Rarely de never ile karıştırılmamalıdır: I rarely eat meat — “Nadiren et yerim” az da olsa yediğimi belirtir. I never eat meat — “Hiç et yemem” ise bundan farklı, kesin bir ifadedir.

Asıl fiilden önce

Özne, cümlede kimden ya da neden söz ettiğimizi gösteren bölümdür; “ben”, “kardeşim”, “otobüs” gibi. Fiil, yapılan işi ya da içinde bulunulan durumu bildiren kelimedir. Cümlede yeme, çalışma, gitme gibi temel anlamı taşıyan fiile asıl fiil diyebiliriz.

Sıradan bir olumlu alışkanlık cümlesinde diziliş şöyledir:

Özne + sıklık zarfı + asıl fiil + cümlenin geri kalanı

  • I always drink coffee. — Her zaman kahve içerim.
  • They usually eat at home. — Genellikle evde yerler.
  • My brother rarely cooks. — Erkek kardeşim nadiren yemek yapar.

Zarf, fiilin biçimini değiştirmez. Geniş zamanla üçüncü tekil kişiden, yani “o” anlamındaki he, she, it ya da tek bir kişiden söz ederken fiilde gereken -s eki kalır: She often works late — “Sık sık geç saatlere kadar çalışır.” Often var diye works biçimini work yapmayız.

Ayrıca zarfı fiille onun tamamladığı kelimelerin arasına sıkıştırmamak gerekir. I often drink tea — “Sık sık çay içerim” doğal temel sıradır; I drink often tea değildir.

Be fiilinden sonra

Be, “olmak” anlamını taşıyabilen ve “yorgun olmak”, “evde olmak” gibi durumları kuran fiildir. Şimdiki durumları anlatırken am, is, are biçimlerini görürüz. Türkçede “yorgunum” tek kelime olabilir; İngilizcede I am tired — “Yorgunum” deriz.

Bu tür cümlelerde temel diziliş değişir:

Özne + am/is/are + sıklık zarfı + durum ya da yer bildiren bölüm

  • She is never late. — O hiç geç kalmaz.
  • We are usually at home on Sundays. — Pazar günleri genellikle evdeyiz.
  • I am often tired after work. — İşten sonra sık sık yorgun olurum.

Türkçede “O hiç geç kalmaz” dediğimiz için İngilizcede de “geç kalmak” biçiminde tek bir fiil arayabiliriz. Oysa bu örnekte kullanılan yapı be late, yani “geç kalmış durumda olmak”tır. Bu nedenle never, is kelimesinden sonra gelir.

Yardımcı fiil varsa

Yardımcı fiil, soruyu, olumsuzluğu, zamanı ya da olasılık gibi bir anlamı kurmaya yardım eden fiildir. Can “-ebilmek” ve will gelecek ya da öngörü anlamıyla kullanıldığında sıklık zarfı genellikle bunların arkasına, asıl fiilin önüne gelir:

  • You can usually find a seat here. — Burada genellikle oturacak bir yer bulabilirsin.
  • I will never forget this day. — Bu günü asla unutmayacağım.

Bu kuralı şimdilik “yardımcıdan sonra, asıl fiilden önce” diye hatırlamak yeterlidir. Birden fazla yardımcı fiilin bulunduğu yapılar ileri kullanım bölümünde ele alınır.

Sorularda sıklık

Bir alışkanlığın sık olup olmadığını sormak için geniş zamanda do veya does kullanılır. Bunlar burada Türkçeye ayrı bir kelime olarak çevrilmeyen soru yardımcılarıdır. Sıklık zarfı, özneyle asıl fiilin arasında kalır:

  • Do you often work at weekends? — Hafta sonları sık sık çalışır mısın?
  • Does she usually take the bus? — Genellikle otobüse mi biner?

Does kullanılan soruda asıl fiil yalın olur; yani -s almaz. Bu yüzden ikinci örnekte take vardır, takes yoktur.

Be ile soru kurarken ayrıca do/does eklenmez:

  • Are you often busy in the evening? — Akşamları sık sık meşgul olur musun?
  • Is he always this quiet? — Hep böyle sessiz midir?

“Ne sıklıkla?” sorusunun karşılığı How often …? kalıbıdır. Bu soruya bir zarfla ya da sayılı bir ifadeyle cevap verilebilir:

  • How often do you go swimming? — Twice a week. — Ne sıklıkla yüzmeye gidersin? — Haftada iki kez.
  • How often are you away from home? — Very often. — Ne sıklıkla evden uzakta olursun? — Çok sık.

İkinci örnekteki very often, “çok sık” anlamındadır.

Olumsuz cümlelerde

Geniş zamanın olumsuz biçimlerinde don't ve doesn't kullanılır. Usually ve often çoğunlukla bunların arkasına gelir:

  • I don't usually eat breakfast. — Genellikle kahvaltı yapmam.
  • She doesn't often drive at night. — Geceleri pek sık araba kullanmaz.

Never ise zaten olumsuz anlam taşır. Standart İngilizcede aynı anlam için bir de don't eklenmez:

  • I never smoke. — Hiç sigara içmem.

Türkçede “hiç” ile olumsuz fiilin birlikte kullanılması normaldir: “Hiç içmem.” İngilizcede aynı Türkçe kalıbı kelime kelime kurmak çift olumsuzluğa yol açabilir. Rarely ve “neredeyse hiç” anlamındaki hardly ever da genellikle olumlu fiil biçimiyle kullanılır: We hardly ever eat out — “Neredeyse hiç dışarıda yemek yemeyiz.”

Sayılı ve düzenli sıklık ifadeleri

Every day, once a week ve benzeri ifadeler sıklığı daha somut anlatır. Bunların başlangıç için en güvenli yeri cümle sonudur.

İngilizce Türkçe
every day her gün
every morning her sabah
every week her hafta
once a week haftada bir kez
twice a week haftada iki kez
three times a month ayda üç kez
every two weeks iki haftada bir

Once “bir kez”, twice “iki kez” demektir. Üç ve daha büyük sayılarda sayıdan sonra times kullanılır. Bu ifadelerdeki a week, “hafta başına” anlamına gelir.

I go to the gym twice a week — “Haftada iki kez spor salonuna giderim” cümlesinde tüm ifade sona gelir. Every sonrasında bu anlamda tekil kelime kullanılır: every day, every week. “Her iki haftada bir” anlatmak içinse sayı eklenir ve every two weeks denir.

Bir sıklık zarfıyla sayılı ifade birlikte de bulunabilir: I usually go swimming twice a week — “Genellikle haftada iki kez yüzmeye giderim.” Burada usually, haftada iki kez gitmenin normal düzen olduğunu, bazı haftalarda değişebildiğini gösterir.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki örneklerde önce sıklık ifadesini bulun, ardından hangi kelimenin önünde ya da arkasında durduğuna bakın. Türkçe çeviride kelime sırasının bire bir aynı olması gerekmez.

İngilizce Türkçe Açıklama
I always drink coffee. Her zaman kahve içerim. Zarf asıl fiilden önce.
She is never late. O hiç geç kalmaz. Zarf be fiilinden sonra.
They usually eat at home. Genellikle evde yerler. Normal yemek düzenleri.
I go to the gym twice a week. Haftada iki kez spor salonuna giderim. Sayılı ifade sonda.
Our neighbours often help us. Komşularımız bize sık sık yardım eder. Tekrarlanan bir davranış.
I sometimes take a different route. Bazen başka bir yoldan giderim. Her seferinde olmayan bir seçim.
My father rarely watches television. Babam nadiren televizyon izler. Çok az olur, ama olabilir.
We are usually ready by eight. Genellikle saat sekize kadar hazır oluruz. Zarf are kelimesinden sonra.
Do you often miss the bus? Otobüsü sık sık kaçırır mısın? Zarf özneyle asıl fiil arasında.
Does Deniz always bring lunch? Deniz her zaman öğle yemeğini yanında getirir mi? Soru yardımcısından sonra fiil yalın.
I don't usually check my phone at dinner. Akşam yemeğinde genellikle telefonuma bakmam. Olumsuz yardımcıdan sonra zarf.
How often do you visit your parents? Anne babanı ne sıklıkla ziyaret edersin? Sıklığı soran kalıp.
We meet once a month. Ayda bir kez buluşuruz. Buluşma sıklığı açıkça belirtiliyor.
Sometimes I walk home after work. Bazen işten sonra eve yürüyerek giderim. Sometimes başta da kullanılabilir.

Sık yapılan hatalar

1. Her zarfı Türkçedeki sırayla yerleştirmek

  • Yanlış: I drink always coffee.
  • Doğru: I always drink coffee. — Her zaman kahve içerim.
  • Neden? Temel olumlu cümlede always, asıl fiilden önce gelir. Fiille “kahve” kelimesinin arasına yerleştirilmez.

2. Be kuralını unutmak

  • Yanlış: She never is late.
  • Doğru: She is never late. — O hiç geç kalmaz.
  • Neden? Vurgusuz, günlük bir cümlede sıklık zarfı is kelimesinden sonra gelir. İleri düzeyde özel vurgu için farklı sıralar görülebilir; başlangıçta bu düzene bağlı kalın.

3. Türkçedeki “hiç … yapmam” kalıbını aynen taşımak

  • Yanlış: I don't never eat fish.
  • Doğru: I never eat fish. — Hiç balık yemem.
  • Neden? Never, olumsuzluğu zaten içerir. Standart İngilizcede bu anlam için don't eklemeyin.

4. Soruda fiile fazladan -s eklemek

  • Yanlış: Does she usually works here?
  • Doğru: Does she usually work here? — Genellikle burada mı çalışır?
  • Neden? Üçüncü tekil kişi bilgisi does üzerinde gösterilir. Usually bu kuralı değiştirmez.

5. Every ile gereksiz çoğul kullanmak

  • Yanlış: I read every days.
  • Doğru: I read every day. — Her gün okurum.
  • Neden? “Her gün” ifadesinde day tekildir. “İki günde bir” demek içinse every two days kullanılır.

6. Not always ile never anlamını karıştırmak

  • Bu anlam için yanlış: I don't always eat meat. — Hiç et yemem.
  • Doğru eşleştirme: I don't always eat meat. — Her zaman et yemem.
  • “Hiç et yemem” için doğru: I never eat meat.
  • Neden? “Her zaman değil” bazı durumlarda et yenmediğini söyler; “hiçbir zaman” ise et yenmediğini genel olarak belirtir.

Kullanım notları

Kesin sayı ile genel izlenimi ayırın

Bir doktor, çalışma arkadaşı ya da anket sizden açık bir sıklık bilgisi istiyorsa often yerine sayılı bir cevap daha yararlı olabilir. I exercise often — “Sık sık egzersiz yaparım” genel bir bilgidir. I exercise three times a week — “Haftada üç kez egzersiz yaparım” daha ölçülebilirdir. İkisi de doğrudur; seçim, karşı tarafın ne kadar ayrıntıya ihtiyaç duyduğuna bağlıdır.

Always ve never, güçlü genellemeler yapar. Bir yakınmaya “Sen hep geç kalırsın” diye başlamak Türkçede nasıl sert duyulabiliyorsa You are always late — “Hep geç kalıyorsun” da benzer biçimde suçlayıcı duyulabilir. Her zaman geçerli olmayan bir durumu anlatırken often ya da sometimes daha isabetli olabilir.

Yakın anlamlı kelimeler

Normally “normalde”, generally “genellikle”, occasionally “ara sıra”, seldom “nadiren” anlamlarında karşınıza çıkar. Bunların hepsi tek bir resmiyet düzeyine ait değildir; ancak günlük konuşmada rarely ve hardly ever, seldom kelimesinden çoğu bağlamda daha yaygındır. İlk aşamada altı temel kelime yeterlidir; diğerlerini okurken ve dinlerken tanımak faydalıdır.

Every day ile everyday farklıdır

İki kelimelik every day “her gün” anlamında sıklık bildirir: I use this bag every day — “Bu çantayı her gün kullanırım.” Bitişik yazılan everyday ise bir sıfattır; yani bir varlığın nasıl olduğunu belirten kelimedir. Everyday clothes ifadesi “gündelik kıyafetler” demektir. “Her gün” anlatırken iki kelime yazın.

Temelin ötesinde: ileri kullanımlar

Bu bölümdeki ayrıntıları başlangıçta ezberlemeniz gerekmez. Temel sıra yerleştikten sonra, farklı bir diziliş gördüğünüzde nedenini anlamaya yardımcı olurlar.

Cümle başı ve sonu: her kelime aynı ölçüde serbest değildir

Sometimes cümle başında, ortasında ve sonunda rahatça kullanılabilir:

  • Sometimes we eat outside. — Bazen dışarıda yemek yeriz.
  • We sometimes eat outside. — Bazen dışarıda yemek yeriz.
  • We eat outside sometimes. — Ara sıra dışarıda yemek yeriz.

Cümle başındaki kullanım konuyu “bazen olan şeyler” çerçevesinde açabilir; sondaki kullanım ise konuşmaya sonradan eklenen bir ayrıntı gibi duyulabilir. Anlamın özü değişmez.

Usually ve often da başta görülebilir: Usually, I walk to work — “Genellikle işe yürüyerek giderim.” Often sonda da doğaldır: We eat out quite often — “Oldukça sık dışarıda yemek yeriz.” Buna karşılık always ve never için bu serbestliği genellememek gerekir. Gündelik bildirme cümlelerinde orta konum temel seçimdir.

Every morning gibi ifadeler de çerçeve kurmak için başa alınabilir: Every morning, I check the weather — “Her sabah hava durumuna bakarım.” Uzun bir başlangıç ifadesinden sonra virgül okumayı kolaylaştırabilir; kısa ifadelerde her zaman zorunlu değildir.

Olumsuzluğun yeri anlamı değiştirir

Kapsam, bir kelimenin anlamca cümlenin hangi bölümünü etkilediğidir. Olumsuzlukla sıklık zarfının sırası bunu değiştirebilir:

  • I don't usually work on Sundays. — Pazar günleri genellikle çalışmam.
  • I usually don't work on Sundays. — Genellikle pazar günleri çalışmıyorum.

Bu iki cümle birçok günlük durumda benzer bilgi verir; ikincisi olumsuz durumu daha belirgin biçimde olağan düzen olarak sunabilir. Başlangıç için ilk sıra daha güvenli bir modeldir.

Not often “pek sık değil”, not always “her zaman değil” demektir. Bunları never ile eşitlemeyin. Ayrıca Do you ever work at night? — “Hiç geceleri çalıştığın oluyor mu?” sorusunda ever, “her zaman” değil, “herhangi bir zamanda” anlamını taşır. Kısa bir olumsuz cevap olarak Never — “Hiçbir zaman” denebilir.

Birden fazla yardımcı fiil ve vurgulu sıra

Birden fazla yardımcı fiil bulunduğunda sıklık zarfının olağan yeri ilk yardımcıdan sonradır:

  • She has often been late. — Sık sık geç kaldığı olmuştur.
  • The office has always been closed on Sundays. — Ofis pazar günleri hep kapalı olmuştur.

Buradaki been, be fiilinin başka bir biçimidir. “Be fiilinden sonra” başlangıç kuralını her be biçimine körü körüne uygulamamak gerekir; tüm fiil grubunun yapısı önemlidir.

Vurgulu bir düzeltmede sıklık zarfı be ya da yardımcı fiilden önce de gelebilir: She never IS late; she's always early — “O hiç GEÇ kalmaz; hep erken gelir.” Büyük harfler burada yalnızca konuşma vurgusunu gösterir. She usually is — “Genellikle öyledir” gibi kısa cevaplarda da zarf, sonda tek başına kalan is kelimesinden önce gelebilir. Bunlar temel kuralın yerine geçen yeni bir serbestlik değildir.

Cümle başında never ve rarely

Resmî ya da güçlü vurgulu anlatımda olumsuz anlamlı bir zarf başa getirildiğinde devrik yapı, yani yardımcı fiilin özneden önce geldiği özel sıra kullanılır:

  • Never have I seen such a queue. — Böyle bir kuyruk hiç görmedim.
  • Rarely do we get a day off together. — Birlikte izin yapabildiğimiz pek nadirdir.

Bunlar soru değildir. Soruya benzeyen sıra vurgu içindir. Günlük anlatımda I have never seen such a queue — “Böyle bir kuyruk hiç görmedim” daha olağandır. Bu özel yapıyı sometimes veya usually başa geldiğinde uygulamayın.

Always ile şikâyet ve cümle başında emir

Sıklık zarfları yalnızca geniş zamanda kullanılmaz. Şimdiki zamanın süreklilik biçimi, yani am/is/are ile -ing biçiminin birleştiği yapı, always ile tekrar eden bir davranışa duygusal tepki katabilir:

  • You're always leaving your keys at home! — Anahtarlarını hep evde unutuyorsun!

Bu cümle çoğunlukla yakınma ifade eder; ama yapı yalnızca şikâyet için değildir. She's always helping people — “Hep insanlara yardım ediyor” takdir de anlatabilir. Duyguyu bağlam belirler.

Always check the address — “Adresi her zaman kontrol et” ve Never share your password — “Şifreni asla paylaşma” cümlelerinde ise bir talimat verilir. Bunlar emir cümlesidir, yani karşı taraftan bir şeyi yapmasını ya da yapmamasını ister. Özne açıkça söylenmediği için always ve never başta durur. Bu kullanım, sıradan olumlu bildirme cümlelerinin sırasıyla karıştırılmamalıdır.

Çalışma önerileri

  1. Aynı alışkanlığı farklı sıklıklarla anlatın. Çay içmek, yürümek ve yemek yapmak gibi üç günlük iş seçin. Her biri için always, sometimes ve never ile birer cümle kurun. Sonra Türkçe anlamına bakıp hangilerinin kendi hayatınıza uyduğunu seçin. Her cümlede zarfın asıl fiilden önce olup olmadığını kontrol edin.
  2. İki yapı arasında geçiş yapın. I usually work at home — “Genellikle evde çalışırım” ile I am usually at home — “Genellikle evdeyim” cümlelerini yan yana yazın. İlki için asıl fiili, ikincisi için am biçimini işaretleyin. Ardından “akşamları meşgul olmak” ve “akşamları ders çalışmak” için benzer iki cümle üretin.
  3. Bir haftanızı sayılarla kaydedin. Yürüyüş, alışveriş ve arkadaşlarla görüşme sıklığınızı yazın. How often …? soruları hazırlayıp once a week, twice a week veya every day ile cevaplayın. Son olarak programınızın değişebileceğini anlatmak için uygun bir cümleye usually ekleyin.

İlgili konular

  • Temel yapı: Geniş zaman — Alışkanlıkları anlatırken kullanılan fiil biçimleri ve üçüncü tekil kişi eki.
  • Olumsuz cümleler: Geniş zamanda olumsuzluk — Don't ve doesn't ile cümle kurma; never ile aralarındaki farkı kavramaya yardımcı olur.
  • Soru kurma: Geniş zamanda sorular — Do/does ile sorularda özne ve fiilin sırası.
  • Soruyu genişletme: Soru kelimeleri — “Ne zaman?” ve “Nasıl?” gibi soruları, “Ne sıklıkla?” sorusundan ayırt etme.

Diğer A1 kavramları

Bu kavram diğer dillerde

Tüm dillerde karşılaştır