A2

İngilizcede Geçmişte Süren Eylemler

Past Continuous

Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İngilizce dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.

Kısaca

Past continuous, geçmişte belirli bir anda sürmekte olan bir işi anlatır; was/were + fiilin -ing biçimi ile kurulur. I was sleeping when you called. cümlesi “Sen aradığında uyuyordum.” demektir: arama gerçekleştiğinde uyuma işi zaten devam ediyordu. Türkçedeki “-yordu” biçimi iyi bir başlangıç noktasıdır, ancak her “-yordu” cümlesi İngilizcede bu yapıyla kurulmaz.

Genel bakış

Dün akşam sekizde ne yapıyordunuz? Eve girdiğinizde içeride neler oluyordu? Bir olayın kendisini anlatmak kadar, o sırada devam eden işleri anlatmak da gerekir. A2 düzeyinde öğrenilen bu yapı, geçmişteki bir sahnenin içine girip “O anda ne oluyordu?” sorusuna cevap vermenizi sağlar.

Buradaki temel ayrım, bir işin uzun ya da kısa sürmesi değildir. Past simple denen basit geçmiş zaman, olayı bir bütün olarak sunar; past continuous ise olayın içindeki bir anı veya süreyi gösterir. I cooked dinner. “Akşam yemeğini pişirdim.” demektir. I was cooking dinner. ise “Akşam yemeğini pişiriyordum.” anlamındadır; bu ikinci cümle tek başına yemeğin sonunda hazır olup olmadığını söylemez.

Türkçede zaman, kişi ve olumsuzluk bilgilerini çoğunlukla fiile ekleriz: “çalış-mı-yor-du-m”. İngilizcede aynı bilgileri ayrı parçalar taşır: I wasn't working. Bu nedenle yalnızca ana fiili değil, onun önündeki was veya were biçimini de düşünmek gerekir. Önce yapıyı sağlam kurmak, ardından anlatmak istediğiniz bakış açısını seçmek en verimli yoldur.

Yapı nasıl kurulur?

Olumlu cümle ve kişi uyumu

Temel sıra şöyledir: özne + was/were + fiilin -ing biçimi. Özne, cümlede işi yapan ya da hakkında konuşulan kişi veya şeydir. Fiil ise işi, oluşu ya da durumu anlatan sözcüktür.

Was ve were, be fiilinin geçmiş biçimleridir. Burada yardımcı fiil olarak, yani ana fiille birlikte zaman yapısını kurmak için kullanılırlar. Ana fiil bütün kişilerde aynı -ing biçiminde kalır.

Özne Olumlu cümle Türkçesi
I I was working. Çalışıyordum.
You You were working. Çalışıyordun / çalışıyordunuz.
He He was working. O çalışıyordu.
She She was working. O çalışıyordu.
It It was working. O çalışıyordu. / Çalışır durumdaydı.
We We were working. Çalışıyorduk.
They They were working. Onlar çalışıyordu.

It, bir cihazdan söz ederken de kullanılabilir. Örneğin It was working. cümlesi, bağlama göre bir telefonun o sırada çalıştığını anlatabilir. Hava olaylarında da özne gerekir: It was raining. — “Yağmur yağıyordu.” Türkçede ayrıca “o” demediğimiz için İngilizcedeki bu sözcüğü atlamak kolaydır.

Bir kişi adı veya tekil bir ad, yani tek bir varlığı belirten sözcük, genellikle was alır: Ece was studying. — “Ece ders çalışıyordu.” Birden fazla kişiden söz ediliyorsa were gerekir: Ece and Deniz were studying. — “Ece ve Deniz ders çalışıyordu.” You ise tek kişiye de bir gruba da yönelse her zaman were ile kullanılır.

Olumsuz cümle

Olumsuzluk için was veya were sonrasına not gelir. Konuşmada ve gündelik yazışmalarda wasn't ve weren't kısaltmaları çok yaygındır.

İngilizce Türkçe Açıklama
I was not sleeping. Uyumuyordum. Açık biçim
She wasn't listening. Dinlemiyordu. Tekil özne
We weren't arguing. Tartışmıyorduk. Çoğul özne
You weren't driving. Araba kullanmıyordun. Tek kişiye hitap

Olumsuzlukta ana fiil yine -ing biçiminde kalır. Bu yapıya ayrıca didn't eklenmez. I didn't sleep. — “Uyumadım.” da doğrudur, ama farklı bir yapıdır; uyumama durumunu geçmişte bir bütün olarak anlatır.

Sorular ve kısa cevaplar

Evet-hayır sorularında was/were öznenin önüne geçer. Türkçedeki “mı/mi” gibi ayrı bir soru eki eklenmez.

Soru Türkçesi Kısa cevap Türkçesi
Was I speaking too fast? Çok mu hızlı konuşuyordum? Yes, you were. Evet, öyleydi.
Were you waiting for me? Beni mi bekliyordun? No, I wasn't. Hayır, beklemiyordum.
Was she working? O çalışıyor muydu? Yes, she was. Evet, çalışıyordu.
Were they sleeping? Onlar uyuyor muydu? No, they weren't. Hayır, uyumuyorlardı.

Bilgi isteyen soru sözcüğü en başa gelir:

  • What were you doing at 8? — “Saat sekizde ne yapıyordun?”
  • Where was he going? — “Nereye gidiyordu?”
  • Why were they laughing? — “Neden gülüyorlardı?”

“Kim?” doğrudan işi yapan kişiyi soruyorsa ayrıca bir özne koymayız: Who was driving? — “Arabayı kim kullanıyordu?” Burada who zaten özne görevindedir.

Fiile -ing ekleme

Çoğu fiile doğrudan -ing eklenir. Bazı yazım değişikliklerini de tanımak gerekir:

Fiil -ing biçimi Kural
work working Doğrudan eklenir.
play playing Sondaki y korunur.
make making Sondaki sessiz e düşer.
see seeing Çift e korunur.
run running Son ünsüz çiftleşir.
sit sitting Son ünsüz çiftleşir.
lie lying Sondaki ie, y olur.

Ünsüz, ağızdan çıkarken hava akışının daraldığı veya kesildiği sestir; n ve t buna örnektir. Tek heceli fiillerde kısa bir ünlünün ardından tek bir son ünsüz geldiğinde bu ünsüz çoğunlukla çiftleşir: run → running. Ancak sondaki w, x, y çiftleşmez: snow → snowing — “kar yağmak”; fix → fixing — “tamir etmek”. Çok heceli fiillerde vurgu da önemlidir: begin → beginning — “başlamak”, fakat visit → visiting — “ziyaret etmek”.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki örneklerde aynı yapı farklı işlevlerle kullanılıyor. Çevirilerde tek bir Türkçe kalıba bağlı kalmak yerine cümlenin doğal anlamına dikkat edin.

İngilizce Türkçe Kullanım
I was sleeping when you called. Sen aradığında uyuyordum. Devam eden işin sırasında gerçekleşen olay
What were you doing at 8? Saat sekizde ne yapıyordun? Belirli bir andaki eylem
While she was cooking, he was watching TV. O yemek pişirirken diğeri televizyon izliyordu. Aynı anda süren iki iş
It was raining all day. Bütün gün yağmur yağıyordu. Bir süre boyunca devam eden durum
At half past seven, we were having breakfast. Yedi buçukta kahvaltı yapıyorduk. Geçmişteki bir an
I wasn't looking at my phone when I fell. Düştüğümde telefonuma bakmıyordum. Olumsuz arka plan bilgisi
Were you waiting outside the pharmacy? Eczanenin önünde mi bekliyordun? Geçmişteki durumu sorma
The children were playing in the garden when we arrived. Biz vardığımızda çocuklar bahçede oynuyordu. Varış anında devam eden iş
While I was walking to the station, I saw my neighbour. İstasyona yürürken komşumu gördüm. Süren iş sırasında tek olay
People were talking, and music was playing. İnsanlar sohbet ediyor, müzik çalıyordu. Bir sahneyi betimleme
That month, she was staying with her sister. O ay ablasında kalıyordu. Geçici düzen
The bus was leaving as I reached the stop. Durağa ulaştığım sırada otobüs hareket ediyordu. Aynı ana denk gelen olaylar

İngilizcede he ve she farklı kişileri cinsiyet bilgisiyle ayırırken Türkçede ikisini de “o” diye karşılarız. Üçüncü örnekte “diğeri” sözcüğü bu nedenle kullanıldı; İngilizce cümlede iki ayrı kişinin yaptığı işler karşılaştırılıyor.

Sık yapılan hatalar

1. Was veya were sözcüğünü atlamak

  • Yanlış: I watching TV when you called.
  • Doğru: I was watching TV when you called.
  • Anlamı: “Sen aradığında televizyon izliyordum.”

Türkçede “izliyordum” tek sözcüktür; İngilizcede watching tek başına geçmiş zamanı kuramaz. Öte yandan ana fiile ayrıca geçmiş zaman eki de getirmeyin: bu yapıda watched değil, watching gerekir.

2. You ile was kullanmak

  • Yanlış: You was sleeping.
  • Doğru: You were sleeping.
  • Anlamı: “Uyuyordun.”

Tek kişiye sesleniyor olsanız bile standart İngilizcede you were kullanılır. Türkçedeki tekillik hissi burada yanıltabilir. I, he, she, it için was; you, we, they için were ayrımını ayrı ayrı çalışın.

3. Soruda did kullanmak

  • Yanlış: Did you were working?
  • Doğru: Were you working?
  • Anlamı: “Çalışıyor muydun?”

Bu yapıda soru kuran yardımcı fiil zaten were sözcüğüdür. Did you work? — “Çalıştın mı?” ise basit geçmiş zaman sorusudur. İkisini birleştirmeyin.

4. Türkçedeki her -yordu biçimini aynı yapıyla karşılamak

  • Yanlış: I was knowing the answer.
  • Doğru: I knew the answer.
  • Anlamı: “Cevabı biliyordum.”

Know, bilgi durumunu anlattığında normalde süreklilik yapısında kullanılmaz. Türkçede “biliyordum” dememiz İngilizcede mutlaka was + -ing gerektirmez. Fiilin anlamını da kontrol edin.

5. Uzun süren her işi bu yapıyla anlatmak

  • Yanlış: Yesterday I was working for eight hours. — tamamlanan günlük çalışma süresini tarafsızca bildirmek için.
  • Doğru: Yesterday I worked for eight hours.
  • Anlamı: “Dün sekiz saat çalıştım.”

İlk cümle her bağlamda dil bilgisi hatası değildir; ancak amaç yalnızca tamamlanan toplam süreyi vermekse basit geçmiş zaman daha doğaldır. Süreyi uzun bulduğunuz için değil, işi geçmişte devam ederken göstermek istediğiniz için süreklilik yapısını seçin.

6. When ile her zaman basit geçmiş, while ile her zaman süreklilik kullanmak

  • Yanlış: While I was walk home, I saw Ece.
  • Doğru: While I was walking home, I saw Ece.
  • Anlamı: “Eve yürürken Ece'yi gördüm.”

Burada was sonrasında walking gerekir. Fakat asıl karar yalnızca while sözcüğüne bakılarak verilmez: when de süren bir eylemle kullanılabilir. Bağlaçları, yani cümleleri birbirine bağlayan sözcükleri, otomatik zaman işareti gibi ezberlemeyin.

Kullanım notları

Geçmişte bir anı göstermek

At eight — “saat sekizde”, at that moment — “o anda” gibi ifadeler geçmişte bir bakış noktası verir. At eight, I was studying. — “Saat sekizde ders çalışıyordum.” cümlesi çalışmanın sekizde başladığını söylemez. O saatte zaten sürmekte olduğunu bildirir; başlangıç ve bitiş saatleri açık değildir.

Bu yüzden When I arrived, she was making tea. — “Ben vardığımda çay hazırlıyordu.” ile When I arrived, she made tea. — “Ben varınca çay hazırladı.” aynı sahneyi kurmaz. İlkinde çay hazırlığı varıştan önce başlamıştır. İkincisinde doğal yorum, varışın ardından çayın hazırlanmasıdır.

When ve while arasındaki fark

When çoğu zaman “-dığında”, while ise “-ken” veya “sırasında” anlamına gelir. While bir süreyi öne çıkardığı için devam eden eylemlerle çok sık kullanılır. Ancak ikisi de süreklilik yapısını zorunlu kılan birer parola değildir.

  • When I was walking home, I saw a fox. — “Eve yürürken bir tilki gördüm.” Burada when sonrasında süren iş vardır.
  • While I lived in Ankara, I took the bus to work. — “Ankara'da yaşadığım dönemde işe otobüsle giderdim.” Burada while sonrasında basit geçmiş zaman vardır.

Bu bağlaçlarla başlayan bölüm cümlenin başındaysa ardından genellikle virgül konur. Sona geldiğinde çoğunlukla virgül gerekmez: I saw a fox when I was walking home. — “Eve yürürken bir tilki gördüm.”

Araya giren olay işi mutlaka durdurmaz

“Süren işi kesen olay” anlatımı öğrenirken yararlıdır, ancak her örnekte işin tamamen durduğunu düşünmeyin. I was eating when the phone rang. — “Telefon çaldığında yemek yiyordum.” cümlesi, yemeyi bıraktığınızı tek başına söylemez. Yalnızca telefonun yemek sırasında çaldığını bildirir.

Aynı şekilde while ile bağlanan iki eylemin tam olarak aynı anda başlaması veya bitmesi gerekmez. Önemli olan, anlatılan zaman diliminde bir süre birlikte devam etmeleridir.

Durum bildiren fiiller

Bazı fiiller bir hareketten çok bilgi, istek, sahiplik veya algı durumunu anlatır. Bunlara durum fiilleri denir. Know “bilmek”, believe “inanmak”, own “sahibi olmak” anlamlarında genellikle basit geçmiş zamanla kullanılır.

Ancak karar yalnızca fiilin adına bağlı değildir; anlamı değişebilir. I had a car. — “Bir arabam vardı.” cümlesindeki sahiplik anlamıyla, I was having lunch. — “Öğle yemeği yiyordum.” cümlesindeki etkinlik anlamı farklıdır. Bu ayrım, sonraki bölümde başka örneklerle genişliyor.

Temelin ötesi: Daha ileri kullanımlar

İlk aşamada bu bölümdeki her yapıyı kullanmanız gerekmez. Temel kuralı öğrendikten sonra, aynı biçimin hangi anlam inceliklerini taşıyabildiğini tanımak yararlı olur.

Geçici alışkanlıklar ve değişim

Süreklilik yalnızca tek bir anda yapılan işi göstermez. Geçmişte sınırlı bir dönemde tekrarlanan geçici davranışları da anlatabilir:

That summer, I was cycling to work every day. — “O yaz her gün işe bisikletle gidiyordum.”

Every day bulunmasına rağmen yapı doğrudur. Konuşan kişi bunu hayat boyu süren bir alışkanlık değil, o yaza özgü bir düzen olarak sunar. Buna karşılık I cycled to work every day. — “Her gün işe bisikletle giderdim.” alışkanlığı daha tarafsız biçimde bildirir.

Değişmekte olan durumlar da bu bakış açısıyla anlatılabilir: The days were getting shorter. — “Günler kısalıyordu.” Burada belirli bir anda yapılan bir iş değil, o dönemde ilerleyen bir değişim vardır.

Always ile değerlendirme ve yakınma

He was always losing his keys. — “Anahtarlarını durmadan kaybediyordu.” cümlesinde always, burada “durmadan” anlamını taşıyan bir sıklık sözcüğüdür. Süreklilik yapısıyla birlikte, tekrar tekrar yaşanan bir davranışa ilişkin yakınma veya dikkat çekme tonu verebilir.

Bu kullanım mutlaka olumsuz değildir: She was always helping people. — “Durmadan insanlara yardım ediyordu.” hayranlık da ifade edebilir. Duygusal ton bağlamdan anlaşılır. Tarafsız bir alışkanlığı anlatmak için basit geçmiş zaman çoğu zaman yeterlidir.

Daha yumuşak bir istek

I was wondering if you could help me. — “Acaba bana yardımcı olabilir misiniz diye soracaktım.”

Burada geçmiş biçim, yalnızca geçmişte düşünülmüş bir şeyi bildirmiyor olabilir; şu andaki isteği daha dolaylı ve nazik de yapabilir. Türkçedeki “Bir şey soracaktım” gibi, konuşan kişi doğrudan talepten biraz uzaklaşır. Bu, geçmişte gerçekten süren bir işi anlatan temel kullanımdan ayrı bir nezaket tercihidir.

Aynı fiil, farklı anlam

I thought he was right. — “Onun haklı olduğunu düşünüyordum.” cümlesindeki thought bir görüşü bildirir. I was thinking about the problem. — “Sorun üzerinde düşünüyordum.” ise zihinsel bir uğraşı anlatır. İkinci anlam süreklilik yapısına uygundur.

Benzer biçimde He was being rude. — “Kaba davranıyordu.”, o sıradaki davranışı vurgular. He was rude. — “Kabaydı.” ise bağlama göre kişiye ya da belirli bir olaydaki davranışına ilişkin daha genel bir değerlendirmedir. Being, burada kişinin kalıcı özelliğini değil, sergilediği davranışı öne çıkarabilir.

Geçmişteki bir başlangıç noktası ile daha önce başlayan süreyi ayırmak

At ten, I was waiting outside. — “Saat onda dışarıda bekliyordum.” yalnızca o andaki durumu gösterir. At ten, I had been waiting for an hour. — “Saat on olduğunda bir saattir bekliyordum.” ise beklemenin daha önce başladığını ve o noktaya kadar geçen süreyi özellikle belirtir.

İkinci yapı, past perfect continuous adıyla öğrenilen daha ileri bir zamandır. Şimdilik farkı tanımak yeterli: was waiting “o anda bekliyordum”; had been waiting ise bağlam içinde “o zamana kadar beklemekteydim” bakış açısını verir. Türkçedeki “bekliyordum” iki durumda da kullanılabildiği için İngilizcedeki ayrım ilk bakışta görünmeyebilir.

Edilgen yapı

Edilgen, işi yapandan çok işten etkilenen kişiyi veya şeyi öne çıkaran anlatımdır. Geçmişte süren bir edilgen eylem için was/were being + fiilin üçüncü biçimi kullanılır. Üçüncü biçim, örneğin repair için repaired, write için written olan özel fiil biçimidir.

The road was being repaired. — “Yol tamir ediliyordu.”

Burada being atlanırsa süreklilik anlamı kaybolur: The road was repaired. — “Yol tamir edildi.” Başlangıçta bu kalıbı etkin biçimde üretmeniz şart değildir, ancak haberlerde ve açıklamalarda karşınıza çıkabilir.

Çalışma önerileri

  1. Dünün üç anını seçin. Örneğin saat sekiz, bir ve dokuzda ne yaptığınızı yazın. Ardından her cümleyi olumsuza ve soruya çevirin: I was reading. — “Okuyordum”; I wasn't reading. — “Okumuyordum”; Were you reading? — “Okuyor muydun?” Her dönüşümde was/were ve -ing parçasını ayrı ayrı kontrol edin.
  2. Bir sahneye olay ekleyin. Önce o sırada süren iki işi anlatın; sonra bir kez gerçekleşen olay ekleyin. We were having dinner when the lights went out. — “Işıklar söndüğünde akşam yemeği yiyorduk.” örneğinde olduğu gibi, “Ne sürüyordu?” ve “Ne oldu?” sorularının cevaplarını ayırın.
  3. Türkçe son eke değil, anlama bakın. “Biliyordum”, “yürüyordum”, “bir arabam vardı” ve “her gün yürürdüm” gibi ifadeleri gruplandırın. Bir eylemi devam ederken mi gösteriyorsunuz, bir durumu mu bildiriyorsunuz, yoksa genel bir alışkanlığı mı anlatıyorsunuz? İngilizce yapıyı bundan sonra seçin.

İlgili konular

Ön koşul

İngilizcede Was ve Were KullanımıA2

Diğer A2 kavramları