A2

İngilizcede Bugüne Bağlı Geçmiş Zaman

Present Perfect Simple

Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İngilizce dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.

Kısaca

Present Perfect Simple, geçmişte olan bir şeyi bugüne bağlar: have/has + fiilin üçüncü hâli ile kurulur. I have been to Japan. “Japonya'ya gittim; orada bulunmuşluğum var.” demektir; yolculuğun tarihinden çok, bugüne kadarki deneyim önemlidir. Aynı yapı, sonucu şimdi görülen olaylarda ve henüz bitmemiş bir dönemde olanları anlatırken de kullanılır; “dün” veya “2020'de” gibi bitmiş bir zamanı belirtirken ise genellikle Past Simple gerekir.

Genel bakış

Türkçede “Anahtarımı kaybettim.” dediğimizde hem geçen yıl yaşanan bir olayı hem de şu anda kapıda kalmamızın nedenini anlatabiliriz. İngilizce bu iki bakış açısını çoğu zaman farklı yapılarla gösterir. I have lost my key. “Anahtarımı kaybettim; şu anda anahtarım yok.” anlamında, bugünkü durumu öne çıkarır. I lost my key yesterday. ise “Anahtarımı dün kaybettim.” diyerek olayı bitmiş bir zamana yerleştirir.

A2 düzeyinde öğrenilmeye başlanan bu yapının Türkçede tek bir karşılığı yoktur. Bağlama göre “gittim”, “henüz yapmadım”, “az önce geldi” veya “üç yıldır burada yaşıyorum” diye çevrilebilir. Bu yüzden Türkçedeki -di, -miş ya da -yor eklerinden birini gördüğünüzde doğrudan bu zamanı seçmeyin. Özellikle adı sizi yanıltmasın: Buradaki perfect, “kusursuz” anlamını öğretmez; yapının dil bilgisel adıdır.

Başlangıç için üç kullanım alanına odaklanmak yeterlidir: bugüne kadarki deneyimler, şimdi önemli olan sonuçlar ve henüz kapanmamış zaman aralıkları. İleri ayrıntılara geçmeden önce bu üç alanı, olumlu cümleleri ve soru yapısını rahatça kullanabilmeyi hedefleyin.

Nasıl kurulur, nasıl kullanılır?

Temel yapı ve kişi seçimi

Cümlede iki parça gerekir: have veya has yardımcı fiili (ana eylemin zamanını kurmaya yardım eden sözcük) ve ana fiilin üçüncü hâli. Üçüncü hâl, İngilizcede past participle denilen özel fiil biçimidir; sözlüklerde genellikle fiilin üçüncü sütununda gösterilir. Burada “üçüncü” sözü üçüncü kişiyi değil, fiil biçimini anlatır.

Özne, cümlede kimden veya neden söz edildiğini belirten bölümdür. Özne he, she, it olduğunda has; diğer kişi sözcükleriyle have kullanılır. Bir kişi adı da aynı kurala uyar: Ayşe has finished. “Ayşe bitirdi.”; Ayşe and Can have finished. “Ayşe ve Can bitirdi.”

Özne Olumlu Olumsuz Olumlu cümlenin anlamı
I I have finished. I have not finished. Bitirdim.
You You have finished. You have not finished. Bitirdin / Bitirdiniz.
He He has finished. He has not finished. O bitirdi.
She She has finished. She has not finished. O bitirdi.
It It has finished. It has not finished. Bitti.
We We have finished. We have not finished. Bitirdik.
They They have finished. They have not finished. Onlar bitirdi.

Burada have, “sahip olmak” anlamında değildir. I have a car. “Arabam var.” cümlesinde sahiplik bildirir; I have bought a car. “Araba aldım.” cümlesinde ise bought ile birlikte zamanı kurar. Ana eylem “sahip olmak” olduğunda iki parça yan yana gelebilir: We have had this car for ten years. “Bu araba on yıldır bizde.”

Fiilin üçüncü hâli

Düzenli fiillerde (aynı çekim kuralını izleyen fiillerde) ikinci ve üçüncü hâl genellikle -ed ile biter. Düzensiz fiillerin biçimlerini ise ayrıca öğrenmek gerekir. Have/has sonrasında otomatik olarak ikinci hâli kullanmak doğru değildir.

Yalın biçim İkinci hâl Üçüncü hâl Türkçe anlamı
work worked worked çalışmak
live lived lived yaşamak
study studied studied ders çalışmak, öğrenim görmek
stop stopped stopped durmak
go went gone gitmek
be was/were been olmak, bulunmak
see saw seen görmek
do did done yapmak
eat ate eaten yemek
write wrote written yazmak
buy bought bought satın almak
have had had sahip olmak

Düzenli fiillerde yazıma dikkat edin: live → lived, study → studied, stop → stopped. Yeni bir fiili öğrenirken yalnızca Türkçe anlamını değil, üç biçimini birlikte not etmek işinizi kolaylaştırır.

Olumsuz, soru ve kısa cevap

Olumsuz cümlede not, yardımcı fiilden sonra gelir: have not / has not. Günlük dilde haven't / hasn't kısaltmaları çok yaygındır. Olumlu cümlede de I've, you've, he's, she's, it's, we've, they've biçimlerini sık görürsünüz: She's arrived. “O geldi.” Buradaki 's, has kısaltmasıdır; is değildir.

Soruda have/has, öznenin önüne geçer. Ayrıca do, does veya did eklenmez. Soru sözcüğü varsa en başa gelir: What have you done? “Ne yaptın?”

İngilizce Türkçe Açıklama
Have you finished? Bitirdin mi? Yardımcı fiil başa geçer.
Has she called? Aradı mı? Tek kişiden söz edildiği için bu yardımcı fiil seçilir.
Yes, I have. Evet, bitirdim. Kısa olumlu cevap.
No, I haven't. Hayır, bitirmedim. Kısa olumsuz cevap.
Yes, she has. Evet, aradı. Cevapta kişiyle yardımcı fiil uyumludur.
No, she hasn't. Hayır, aramadı. Ana fiili tekrarlamak gerekmez.

Olumlu kısa cevabın sonunda yardımcı fiili kısaltmayın: Yes, I have. doğrudur; Yes, I've. bu anlamda kullanılmaz. Türkçede “Bitirdim.” diyebilsek de İngilizcede bu tür olağan cümlelerde özneyi düşürmeyiz.

Üç temel kullanım

1. Bugüne kadarki deneyim: I have been to Japan. “Japonya'da bulundum.” Konu, hayatınızın şu ana kadarki bölümüdür; belirli bir yolculuğun tarihi verilmez. “Hiç yaptın mı?” soruları da bu gruba girer. Deneyimin ayrıntısına geçip “Ne zaman gittin?” diye sorulduğunda genellikle Past Simple kullanılır.

2. Şimdiki sonuç: She has just arrived. “Az önce geldi.” Kişi artık buradadır. I've broken my glasses. “Gözlüğümü kırdım.” cümlesinde de gözlüğün şu anki durumu önemlidir. Olayın mutlaka birkaç dakika önce olması gerekmez; önemli olan konuşanın onu bugüne bağlamasıdır.

3. Bitmemiş dönem: We have received five orders this week. “Bu hafta beş sipariş aldık.” Hafta henüz bitmemiştir ve şimdiye kadarki toplam söylenir. Today “bugün”, this month “bu ay” ve so far “şimdiye kadar” gibi ifadeler bu kullanıma uygundur. Ancak bir zaman ifadesi tek başına kesin karar verdirmez; konuşanın hangi zaman dilimini açık gördüğü de önemlidir.

Sık kullanılan sözcüklerin yeri

Bu sözcükler anlamı netleştirir; fakat her biri zamanı tek başına belirleyen birer parola değildir. Önce bağlama, sonra sözcük seçimine bakın.

İngilizce örnek Türkçe karşılığı Kullanım
Have you ever travelled alone? Hiç tek başına seyahat ettin mi? Deneyim sorularında “hiç”; çoğunlukla yardımcı fiilden sonra.
I have never travelled alone. Hiç tek başına seyahat etmedim. “Hiç … yapmadım”; zaten olumsuz anlam taşır.
She has just left. Az önce çıktı. Çok yakın geçmiş; iki fiil arasına gelir.
I have already paid. Zaten ödedim. İşin önceden veya beklenenden erken yapıldığını belirtir.
Have you paid yet? Ödemeyi yaptın mı? Şu ana kadar yapılıp yapılmadığını sorar; genellikle sonda.
I haven't paid yet. Henüz ödemedim. Yapılması beklenen iş henüz gerçekleşmemiştir.

Never ile ayrıca not kullanmayın. Yet, başlangıçta en rahat soru ve olumsuz cümlelerle öğrenilir. Already cümle sonunda da görülebilir; just ise bu anlamda genellikle yardımcı fiil ile üçüncü hâlin arasına yerleşir.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki cümlelerde Türkçe karşılıkların farklı eklerle kurulduğuna dikkat edin. İngilizce yapı aynı kalsa da Türkçede anlamı bağlama göre ifade ederiz.

İngilizce Türkçe Neden bu yapı?
I have been to Japan. Japonya'da bulundum. Bugüne kadarki seyahat deneyimi.
Have you ever seen this movie? Bu filmi hiç izledin mi? Belirli bir tarih değil, deneyim soruluyor.
My father has never flown. Babam hiç uçağa binmedi. Bugüne kadarki yaşamında böyle bir deneyimi yok.
She has just arrived. Az önce geldi. Gelme olayı ve şu anda burada olması önemli.
They haven't finished yet. Henüz bitirmediler. Beklenen iş şu ana kadar tamamlanmadı.
I've already sent the address. Adresi zaten gönderdim. İş yapılmış; yeniden yapmaya gerek yok.
Have you booked the tickets yet? Biletleri ayırttın mı? Beklenen hazırlığın durumu soruluyor.
We've had three meetings today. Bugün üç toplantı yaptık. Bugünün şu ana kadarki toplamı.
I haven't seen Deniz this week. Bu hafta Deniz'i görmedim. Hafta henüz sürüyor.
Someone has taken my umbrella. Birisi şemsiyemi almış. Şemsiye şu anda yerinde değil.
The bus has broken down, so we're walking. Otobüs bozuldu, bu yüzden yürüyoruz. Geçmiş olay bugünkü davranışı açıklıyor.
We've known each other for ten years. On yıldır birbirimizi tanıyoruz. Geçmişte başlayan durum hâlâ sürüyor.

“Birisi şemsiyemi almış.” örneğindeki -mış, Türkçede doğal bir çıkarım anlatımıdır. Ancak İngilizce yapı kendi başına “görmedim, başkasından duydum” anlamı taşımaz. Olayı kendiniz yaşamış veya gözünüzle görmüş de olabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

1. Yardımcı fiili atlamak veya yanlış seçmek

  • Yanlış: She finished already. — burada hedeflenen, standart Britanya İngilizcesindeki şimdiki sonuç anlatımıdır.
  • Doğru: She has already finished. — “O zaten bitirdi.”
  • Neden: Bu yapıyı kurarken has gerekir. İlk cümle Amerikan İngilizcesinde duyulabilir; ancak Present Perfect örneği değildir. Benzer biçimde, She have finished yerine She has finished kullanılır.

2. Üçüncü hâl yerine ikinci hâli kullanmak

  • Yanlış: I have went home.
  • Doğru: I have gone home. — “Eve gittim.”
  • Neden: Have sonrasında went değil, gone gerekir. Aynı nedenle “Onu gördüm.” derken I have saw her değil, I have seen her kullanılır.

3. Bitmiş bir zamanı bu yapıyla vermek

  • Yanlış: I have met her yesterday.
  • Doğru: I met her yesterday. — “Onunla dün tanıştım.”
  • Neden: Yesterday, tamamlanmış bir geçmiş zaman aralığıdır. Sonucun bugün önemli olması, açıkça belirtilen bitmiş zamanı ortadan kaldırmaz. Tarih vermeden deneyimi anlatmak isterseniz I have met her. “Onunla tanıştım.” diyebilirsiniz.

4. Soruda fazladan yardımcı fiil kullanmak

  • Yanlış: Did you have finished?
  • Doğru: Have you finished? — “Bitirdin mi?”
  • Neden: Soruyu zaten have kurar. Geçmişte belirli bir anda bitirip bitirmediğini soracaksanız ayrı bir yapı olan Did you finish? kullanılır.

5. İki kez olumsuzluk kurmak

  • Yanlış: I haven't never tried sushi.
  • Doğru: I have never tried sushi. — “Hiç suşi denemedim.”
  • Neden: Standart İngilizcede never zaten olumsuzdur. “Henüz denemedim.” anlamı için I haven't tried sushi yet. diyebilirsiniz; burada gelecekte deneme beklentisi de bulunabilir.

6. Türkçedeki şimdiki zamanı doğrudan aktarmak

  • Yanlış: I know her for five years.
  • Doğru: I have known her for five years. — “Onu beş yıldır tanıyorum.”
  • Neden: Türkçe, geçmişte başlayıp süren bir durumu -yor ile anlatabilir. İngilizcede başlangıçtan bugüne uzanan bu süre için burada Present Perfect gerekir.

Kullanım notları

Bitmiş zaman ile bugüne kadar olan zamanı ayırın

Have you ever seen this movie? “Bu filmi hiç izledin mi?” sorusuna Yes, I have. “Evet, izledim.” diye cevap verilebilir. Ardından I saw it last summer. “Geçen yaz izledim.” diyerek Past Simple'a geçmek doğaldır. Bir konuşma boyunca aynı zamanı kullanmak zorunda değilsiniz: Deneyimden söz ederken bir yapı, o deneyimin tarihli ayrıntısını anlatırken başka yapı seçilir.

Today gibi ifadelerle de tek seçenek yoktur. Öğlen I haven't had lunch today. “Bugün henüz öğle yemeği yemedim.” demek, bugünkü beklentiyi açık tutar. I didn't have breakfast today. “Bugün kahvaltı yapmadım.” cümlesinde ise gün sürse bile kahvaltı fırsatı bitmiş bir bölüm olarak görülebilir. Başlangıç kuralı yararlıdır, ama anlamı dinlemeden yalnızca zaman sözcüğüne bakmak yanıltır.

Britanya ve Amerikan İngilizcesi

Britanya İngilizcesinde just, already, yet ile Present Perfect çok yaygındır. Amerikan İngilizcesinde aynı durumlarda Past Simple da sık duyulur: Did you eat yet? “Yemek yedin mi?” veya I just got home. “Eve az önce geldim.” Bunlar kendi kullanımları içinde doğal cümlelerdir.

Buna rağmen Present Perfect Amerikan İngilizcesinde de kullanılır. Yeni öğrenirken Have you eaten yet? “Yemek yedin mi?” gibi biçimleri temel almak, farklı ortamlarda anlaşılır ve güvenli bir başlangıç sağlar. Duyduğunuz her farklı biçimi hata saymayın; önce hangi İngilizce çeşidinde söylendiğine bakın.

Temelin ötesi: Daha ince ayrımlar

Bu bölümü ilk çalışmada erteleyebilirsiniz. Önce temel yapıyı oturtun; aşağıdaki ayrımlar okurken ve dinlerken giderek daha önemli olacaktır.

Süren durumlar: Süre mi, başlangıç mı?

For, ne kadar süre geçtiğini; since, durumun ne zaman başladığını gösterir. Türkçede bunları sırasıyla “iki yıldır” ve “2022'den beri” gibi ifadelerle karşılarız. Bu sözcükler başka zamanlarla da kullanılabilir; aşağıdaki örneklerde durum bugüne kadar sürdüğü için Present Perfect seçilmiştir.

İngilizce Türkçe Ayrım
I've lived here for two years. İki yıldır burada yaşıyorum. Geçen sürenin uzunluğu.
I've lived here since 2022. 2022'den beri burada yaşıyorum. Başlangıç noktası.
How long have you known Ece? Ece'yi ne zamandır tanıyorsun? Bugüne uzanan sürenin sorulması.
I haven't seen him for years. Onu yıllardır görmedim. Görüşmeme durumu bugüne kadar uzanıyor.

Yapının her zaman “bitmiş iş” anlatmadığı burada açıkça görülür. Know, own, be gibi durum bildiren fiillerle bir şey geçmişte başlayıp hâlâ sürüyor olabilir.

Gitmiş olmak ve gidip dönmüş olmak

Been to, bir yere gitme deneyimini, genellikle gidip dönmüş olmayı anlatır. Gone to ise kişinin oraya gittiğini ve henüz dönmediğini belirtir; kişi yolda da olabilir, varmış da olabilir.

  • Elif has been to London. — “Elif Londra'da bulundu.” Deneyimi var; şimdi orada olması gerekmez.
  • Elif has gone to London. — “Elif Londra'ya gitti.” Henüz geri dönmediği anlaşılır.
  • Elif has been in London for a week. — “Elif bir haftadır Londra'da.” Burada in, orada süren bulunma durumunu anlatır.

Bu ayrım yüzünden, seyahat deneyiminizi anlatırken I have been to Japan doğal bir seçimdir. Yalnızca “gitmek” sözcüğünün sözlük karşılığına bakıp her durumda gone kullanmayın.

Tamamlanan miktar ile süren uğraş

Present Perfect Simple çoğu zaman kaç tane işin tamamlandığını gösterir: I've written three emails. “Üç e-posta yazdım.” Süreci, harcanan zamanı veya yakın zamandaki uğraşı vurgularken daha sonra öğreneceğiniz Present Perfect Continuous kullanılabilir: I've been writing emails all morning. “Bütün sabah e-posta yazıyorum.”

Bu karşıtlık mutlak değildir. I've lived here for years. ve I've been living here for years. cümlelerinin ikisi de “Yıllardır burada yaşıyorum.” diye çevrilebilir; vurgu bağlama göre değişir. Know gibi durum fiilleriyle ise olağan seçim I've known her for years. “Onu yıllardır tanıyorum.” biçimidir.

İlk deneyim, en üstün değerlendirme ve yeni haber

This is the first time… kalıbından sonra bu yapı sık kullanılır: This is the first time I've travelled alone. “İlk kez tek başıma seyahat ediyorum.” Türkçede şimdiki zaman kullanılması, İngilizcedeki tercihin de aynı olacağı anlamına gelmez; şu ana kadarki deneyimler karşılaştırılır.

Benzer biçimde, en üstünlük (bir grupta “en iyi”, “en zor” gibi uç noktayı belirtme) içeren değerlendirmelerde de görülür: It's the best meal I've ever had. “Şimdiye kadar yediğim en güzel yemek.” Karşılaştırma alanı, bugüne kadarki deneyiminizdir.

Yeni bir haberi duyururken The company has opened a new office. “Şirket yeni bir ofis açtı.” denebilir. Haber bugünkü duruma bağlanır; devamında açılışın günü ve ayrıntıları Past Simple ile anlatılabilir. Present Perfect'in “yakın geçmiş zamanı” diye ezberlenmesi bu nedenle yetersizdir: Bazen olay yenidir, bazen yıllar önce olmuştur; ortak nokta bugünden bakılmasıdır.

Çalışma önerileri

  1. Aynı olay için iki cümle yazın. Önce bugünkü sonucu, sonra bitmiş zamanı belirtin: I've lost my card. “Kartımı kaybettim.” Ardından I lost it on the bus yesterday. “Dün otobüste kaybettim.” Bu çalışma, yalnızca fiil biçimini değil, neden zaman değiştirdiğinizi de öğrenmenizi sağlar.
  2. Kendi hayatınızdan bir deneyim listesi hazırlayın. Üç yaptığınız, üç hiç yapmadığınız şey seçin. Sonra bunları Have you ever…? ile soruya çevirin. Tarih sorusuna geçtiğiniz yerde Past Simple kullanmayı deneyin; düzensiz fiilleri üç biçimiyle kontrol edin.
  3. Gün sonu durum kontrolü yapın. Bugün tamamladığınız bir işi already, henüz bitirmediğiniz bir işi yet, az önce olan bir şeyi just ile anlatın. Her cümleden sonra “Burada bugüne bağlantı ne?” diye sorun. Cevabınız yalnızca “Bu sözcüğü gördüm.” olmasın.

İlgili konular

Ön koşul

İngilizcede have ve has: Geniş zamanda sahiplikA1

Bu kavram üzerine inşa edilen kavramlar

Diğer A2 kavramları

Bu kavram diğer dillerde

Tüm dillerde karşılaştır