B1

İngilizcede Geçmişten Bugüne Süren Eylemler

Present Perfect Continuous

Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İngilizce dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.

Kısaca

Present perfect continuous, geçmişte başlayıp şimdiye kadar süren bir işi have/has been + fiilin -ing biçimi ile anlatır: I've been waiting for an hour. — Bir saattir bekliyorum. Sürenin uzunluğunu belirtirken for, başlangıç noktasını belirtirken since kullanılır. Bu yapı, henüz bitmiş olsa da etkisi şimdi görülen bir işi de anlatabilir: I've been running. — Koşuyordum; bu yüzden hâlâ nefes nefeseyim.

Genel bakış

Türkçede “İki saattir çalışıyorum” dediğimizde hem işin sürdüğünü hem de geçmişte başladığını kolayca anlatırız. İngilizcede ise yalnızca şimdiki zaman biçimini kullanmak bu anlamı genellikle vermez. I'm working. “Çalışıyorum” demektir; I've been working for two hours. ise “İki saattir çalışıyorum” diyerek geçmişten bugüne uzanan süreyi öne çıkarır. Bu yüzden yapıyı Türkçedeki tek bir zaman ekinin karşılığı olarak değil, başlangıcı geçmişte olan bir sürece bugünden bakma yolu olarak düşünmek daha yararlıdır.

B1 düzeyinde öğrenilen bu yapı, özellikle bekleme, çalışma, öğrenme, yağmur yağması gibi zaman içinde devam eden işlerde karşınıza çıkar. Birinin ne kadar zamandır bir işle uğraştığını sorarken ya da yorgunluğunun nedenini açıklarken çok işe yarar. Adındaki present sözcüğü şimdiki zamanla bağlantıyı, continuous ise işin süreç olarak ele alındığını hatırlatır; adın tamamına bire bir Türkçe karşılık bulmanız gerekmez.

En önemli ayrım şudur: Konuşan kişi çoğu zaman “Ne tamamlandı?” sorusundan çok “Bir süredir ne oluyor?” sorusuyla ilgilenir. İş konuşma anında devam ediyor olabilir; bazen de az önce durmuştur. Hangisinin kastedildiğini cümlenin devamı ve konuşulan durum belirler.

Yapı nasıl kurulur?

Olumlu cümleler

Temel sıra özne + have/has + been + fiil-ing biçimindedir. Özne, cümlenin kimden ya da neden söz ettiğini gösteren bölümdür. Buradaki yardımcı fiil, asıl işi söylemekten çok cümlenin zaman yapısını kuran sözcüktür: have veya has. Been, be fiilinin bu yapıda kullanılan biçimidir ve kişiye göre değişmez.

He, she, it ile has, diğer kişi biçimleriyle have kullanılır. Asıl fiile ayrıca -s getirilmez; kişi bilgisi zaten has ile verilmiştir.

İngilizce Türkçe
I have been working. Bir süredir çalışıyorum.
You have been working. Bir süredir çalışıyorsun / çalışıyorsunuz.
He has been working. O bir süredir çalışıyor.
She has been working. O bir süredir çalışıyor.
It has been working. Bir süredir çalışıyor; örneğin bir cihaz için.
We have been working. Bir süredir çalışıyoruz.
They have been working. Bir süredir çalışıyorlar.

Konuşmada ve günlük yazışmada kısaltmalar çok yaygındır: I've, you've, we've, they've biçimleri have içerir; he's, she's, it's biçimleri burada has içerir. Örneğin She's been working. “Bir süredir çalışıyor” demektir. She's tek başına hem she is hem she has yerine geçebilir; ardından been geldiğinde bu yapıdaki açılımı she has olur.

Olumsuz cümleler ve sorular

Olumsuzluk için have/has sonrasına not eklenir. Soru kurarken have/has öznenin önüne geçer. Bu cümlelerde do, does, did kullanılmaz.

Cümle türü İngilizce Türkçe
Olumsuz I haven't been sleeping well. Bir süredir iyi uyuyamıyorum.
Olumsuz She hasn't been feeling well. Bir süredir kendini iyi hissetmiyor.
Soru Have you been waiting long? Uzun zamandır mı bekliyorsun?
Soru Has he been working today? Bugün çalışıyor muydu / çalışmakla mı meşguldü?
Süre sorusu How long have you been learning English? Ne zamandır İngilizce öğreniyorsun?
Yapılan işi sorma What have you been doing? Neler yapıyordun / bir süredir nelerle uğraşıyorsun?

Kısa cevaplarda yalnızca ilk yardımcı fiil yeterlidir: Yes, I have. — Evet. / No, she hasn't. — Hayır. Been ve asıl fiil tekrar edilmez.

How long “ne kadar zamandır” anlamına gelir. Başlangıç tarihiyle de toplam süreyle de cevap verilebilir: Since January. — Ocaktan beri. / For six months. — Altı aydır.

Fiilin -ing biçimi

Bu yapıda -ing, işi devam eden bir süreç olarak sunan fiil biçimini oluşturur. Çoğu fiile doğrudan eklenir; bazı yazım değişikliklerine dikkat etmek gerekir.

Fiil ve -ing biçimi Açıklama
work → working Çalışmak; ek doğrudan gelir.
wait → waiting Beklemek; ek doğrudan gelir.
make → making Yapmak; sondaki okunmayan e düşer.
run → running Koşmak; kısa, vurgulu hecedeki son ünsüz çift yazılır.
lie → lying Uzanmak; sondaki ie, y olur.
study → studying Ders çalışmak; y değişmez.

Örneğin I've been studying. “Bir süredir ders çalışıyorum” demektir. Burada studied kullanılamaz: Bu yapının son parçası geçmiş biçim değil, -ing biçimidir.

For ve since seçimi

Türkçede “iki saattir” ile “saat ikiden beri” aynı zaman ilişkisini farklı biçimde anlatır. İngilizcede de süre ile başlangıç noktasını ayırmak gerekir.

İngilizce zaman ifadesi Türkçe Ne bildiriyor?
for an hour bir saattir Süre
for three years üç yıldır Süre
since nine o'clock saat dokuzdan beri Başlangıç saati
since 2010 2010'dan beri Başlangıç yılı
since Monday pazartesiden beri Başlangıç günü
since I moved here buraya taşındığımdan beri Başlangıç olan olay

Since sonrasında bir olay anlatılıyorsa bu olay genellikle bitmiş geçmiş zamanla verilir: I've been cycling to work since I moved here. — Buraya taşındığımdan beri işe bisikletle gidiyorum. Taşınma geçmişte tamamlanmıştır; bisikletle işe gitme alışkanlığı bugüne uzanır.

All day “bütün gün”, all morning “bütün sabah” anlamına gelir ve bu ifadelerin önüne for getirilmez: It's been raining all day. — Bütün gün yağmur yağıyor. Lately ve recently de “son zamanlarda” anlamıyla kullanılabilir. Her cümlede açıkça süre belirtmek şart değildir; bağlam zaten yeterli olabilir.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki örneklerde bazen devam eden bir iş, bazen tekrarlanan bir uğraş, bazen de yeni bitmiş bir işin bugünkü etkisi öne çıkar.

İngilizce Türkçe Açıklama
I've been waiting for an hour. Bir saattir bekliyorum. Beklemenin süresi önemli.
She's been working here since 2010. 2010'dan beri burada çalışıyor. İşin başlangıç yılı veriliyor.
How long have you been learning English? Ne zamandır İngilizce öğreniyorsun? Geçmişten bugüne uzanan öğrenme süreci soruluyor.
It's been raining all day. Bütün gün yağmur yağıyor. Gün boyunca süren durum anlatılıyor.
We've been looking for a flat for two months. İki aydır ev arıyoruz. Arama henüz sonuçlanmamış olabilir.
Have you been using my charger? Bir süredir benim şarj aletimi mi kullanıyorsun? Son dönemde yapılan iş soruluyor.
I haven't been sleeping well lately. Son zamanlarda iyi uyuyamıyorum. Birden fazla geceyi kapsayan durum var.
They've been taking the bus while their car is being repaired. Arabaları tamirdeyken bir süredir otobüse biniyorlar. Geçici, tekrarlanan bir alışkanlık anlatılıyor.
He's been cooking, so the kitchen smells wonderful. Yemek yapıyordu; bu yüzden mutfak mis gibi kokuyor. Yakın zamandaki işin etkisi şimdi hissediliyor.
Your hands are dirty. Have you been gardening? Ellerin kirli. Bahçeyle mi uğraşıyordun? Görünen bir belirtinin nedeni soruluyor.
I've been trying to reach you since breakfast. Kahvaltıdan beri sana ulaşmaya çalışıyorum. Tekrarlanan denemeler bir süreç olarak sunuluyor.
We've been discussing the budget, but we haven't made a decision yet. Bir süredir bütçeyi görüşüyoruz ama henüz karar vermedik. Süren çalışma ile henüz alınmamış sonuç ayrılıyor.

Sık yapılan hatalar

1. Türkçedeki şimdiki zamanı doğrudan aktarmak

  • Yanlış: I am learning English for three years.
  • Doğru: I've been learning English for three years. — Üç yıldır İngilizce öğreniyorum.
  • Neden? Anlatılmak istenen, geçmişte başlayıp şimdiye uzanan üç yıllık süredir. I'm learning English. tek başına “İngilizce öğreniyorum” anlamıyla doğrudur; ancak aynı biçime süreyi eklemek burada amaçlanan bağlantıyı kurmaz.

2. Been sözcüğünü atlamak veya kişi uyumunu kaçırmak

  • Yanlış: She have been working here. / She has working here.
  • Doğru: She has been working here. — Bir süredir burada çalışıyor.
  • Neden? She ile has gerekir; ardından been ve fiilin -ing biçimi gelir. Yapıyı üç parçalı bir bütün olarak hatırlayın: has + been + working.

3. Süre ile başlangıç noktasını karıştırmak

  • Yanlış: I've been waiting since two hours.
  • Doğru: I've been waiting for two hours. — İki saattir bekliyorum.
  • Neden? “İki saat” bir süredir. Başlangıç saatini söylerseniz since gerekir: I've been waiting since two o'clock. — Saat ikiden beri bekliyorum.

4. Her fiili bu yapıya sokmak

  • Yanlış: I've been knowing her for years.
  • Doğru: I've known her for years. — Onu yıllardır tanıyorum.
  • Neden? Durum fiilleri, bir hareketten çok bilme, sahip olma veya inanma gibi bir durumu anlatan fiillerdir. Know “bilmek/tanımak” bu anlamıyla normalde sürekli biçimde kullanılmaz. Süre bildirilmesi tek başına -ing seçmek için yeterli değildir.

5. Sonucu kesinleştirmek için yanlış biçimi seçmek

  • Amaca uymayan: I've been writing three emails. — Amaç tam olarak üç e-postanın tamamlandığını söylemekse uygun seçim değildir.
  • Doğru: I've written three emails. — Üç e-posta yazdım.
  • Neden? Tamamlanmış sayı ve sonuç için yalın biçim kullanılır. I've been writing emails. — Bir süredir e-posta yazıyorum — ise uğraşı öne çıkarır; kaçının tamamlandığını söylemez.

6. Tamamen bitmiş bir geçmiş dönemi şimdiye bağlamak

  • Yanlış: I have been working there from 2015 to 2018.
  • Doğru: I worked there from 2015 to 2018. — 2015 ile 2018 arasında orada çalıştım.
  • Neden? Çalışma dönemi tamamen bitmiştir. Şimdiye uzanan süre yoktur. Yesterday “dün” veya last year “geçen yıl” gibi kapanmış dönemler de tek başına bu yapının zaman çerçevesi olmaz.

Kullanım notları

Her an kesintisiz sürmesi gerekmez

I've been learning English for three years. cümlesi üç yıl boyunca hiç ara vermeden çalıştığınız anlamına gelmez. Öğrenme, dersler ve aralar içeren uzun bir süreçtir. Aynı şekilde She's been working here since 2010. işyerinde geceleri de bulunduğunu değil, çalışma ilişkisinin o tarihten beri sürdüğünü anlatır.

Bu nedenle “Şu anda yapmıyorsa bu zaman kullanılamaz” diye düşünmeyin. Bir arkadaşınızla kafede otururken de üç yıldır İngilizce öğrendiğinizi söyleyebilirsiniz.

Süre ve sonuç arasında odak farkı vardır

Present perfect simple, burada “yalın biçim” diye anacağımız have/has + fiilin üçüncü biçimi yapısıdır. “Üçüncü biçim”, örneğin write → written ve finish → finished dizilerindeki, bu tür yapılarda kullanılan fiil biçimidir. İki yapı arasındaki fark yalnızca “bitti” ve “bitmedi” ayrımına indirgenemez; konuşanın neyi öne çıkardığı da önemlidir.

İngilizce Türkçe Öne çıkan nokta
I've cleaned the kitchen. Mutfağı temizledim. Tamamlanmış iş ve temiz mutfak.
I've been cleaning the kitchen. Bir süredir mutfağı temizliyorum / temizliyordum. Yapılan iş; bitip bitmediği ayrıca açıklanabilir.
I've read two chapters. İki bölüm okudum. Tamamlanan miktar.
I've been reading for two hours. İki saattir okuyorum. Harcanan süre.
I've lived here for ten years. On yıldır burada yaşıyorum. Süren durum bir gerçek olarak aktarılıyor.
I've been living here for ten years. On yıldır burada yaşıyorum. Yaşama süreci ve süresi daha belirgin.

Son iki cümlede Türkçe karşılık aynı olabilir. Live “yaşamak” ve work “çalışmak” gibi bazı fiillerde iki biçim de doğaldır. Sürekli biçim bazen geçicilik izlenimini güçlendirir; ancak “Bu yapıyı kullanırsam mutlaka yakında taşınacağım” gibi kesin bir anlam çıkarılmaz.

Günlük ve resmî dil

Yapı yalnızca konuşma diline ait değildir; iş yazışmalarında da doğaldır: We've been reviewing your application. — Bir süredir başvurunuzu inceliyoruz. Günlük konuşmada kısaltmalar, daha resmî metinlerde ise açık biçimler tercih edilebilir. Kısaltma kullanılması tek başına cümleyi özensiz yapmaz.

Bir sorunun tonu da bağlama bağlıdır. Have you been using my laptop? — Bir süredir dizüstü bilgisayarımı mı kullanıyorsun? — tarafsız bir soru olabileceği gibi, ses tonuyla hafif bir sitem de taşıyabilir. Sitem, zaman yapısının zorunlu anlamı değildir.

Daha ileri kullanım ve ince ayrımlar

Yeni bitmiş işler ve görünen belirtiler

Sürekli biçim, işi bitmemiş ilan etmez. You're out of breath. Have you been running? — Nefes nefesesin. Koşuyor muydun? — sorusunda kişi çoktan durmuş olabilir. Koşmanın belirtileri şimdi görünmektedir. Türkçede bu durumda “Koşuyordun galiba” gibi bir anlatım daha doğal olabilir; her örneği “-dır yapıyorum” kalıbına zorlamak anlamı bozar.

Bu kullanımda süre söylemek gerekmez. I've been chopping onions. — Soğan doğruyordum — cümlesi, gözleri yaşaran kişinin açıklaması olabilir. Ne kadar soğan doğrandığından çok şimdiki görüntünün nedeni önemlidir.

Durum fiillerinde anlam değişirse seçim de değişir

Know “bilmek/tanımak”, believe “inanmak”, own “sahip olmak” gibi fiiller, durum anlamlarında genellikle yalın biçimle kullanılır. I've owned this car for five years. — Beş yıldır bu arabaya sahibim. Türkçede “beş yıldır” denmesi, İngilizcede otomatik olarak sürekli biçim gerektirmez.

Bununla birlikte bazı fiiller farklı anlamlarda hareket veya etkinlik anlatabilir:

  • I've been thinking about your offer. — Bir süredir teklifini düşünüyorum. Burada think, bir görüşe sahip olmaktan çok düşünme işiyle meşgul olmayı anlatır.
  • She's been having trouble sleeping. — Bir süredir uyku sorunu yaşıyor. Burada have, sahiplik değil bir deneyim yaşama anlamındadır.
  • I've been seeing a physiotherapist. — Bir süredir fizyoterapiste gidiyorum. Burada see, gözle görmek değil düzenli görüşmek anlamındadır.

Önemli olan yalnızca fiilin sözlükteki adı değil, o cümledeki anlamıdır. Yine de bu örneklerden hareketle bütün durum fiillerinin sürekli biçime girebileceği sonucuna varmayın.

Bir kez olup biten olay ile tekrarlanan süreç

Start “başlamak” ve arrive “varmak” gibi bir dönüm noktasını bildiren fiiller, tek bir tamamlanmış olayı anlatırken genellikle yalın biçimdedir: The train has arrived. — Tren geldi.

Aynı tür olaylar tekrarlandığında ise bir süreç kurulabilir: Trains have been arriving late all week. — Trenler bütün hafta geç geliyor. Burada tek bir trenin varışı uzatılmıyor; hafta boyunca tekrarlanan gecikmeler anlatılıyor. Bu ayrım, “Kısa süren fiiller hiçbir zaman bu yapıda kullanılmaz” kuralından daha güvenilirdir.

Olumsuz cümlede neyin reddedildiğine dikkat edin

I haven't been exercising lately. — Son zamanlarda egzersiz yapmıyorum — genellikle son dönemde düzenli bir uğraşın bulunmadığını anlatır. “Hayatım boyunca hiç egzersiz yapmadım” anlamına gelmez. Tek bir işin henüz tamamlanmadığını söylemek için ise yalın biçim daha uygundur: I haven't finished the report yet. — Raporu henüz bitirmedim.

Süreyi soran olumsuz bir cümle de farklı okunabilir: I haven't been waiting long. — Çok uzun zamandır beklemiyorum. Burada bekleme vardır; reddedilen şey beklemenin uzun sürmüş olmasıdır.

Edilgen biçim neden seyrektir?

Edilgen yapı, işi yapanı değil işten etkilenen kişiyi veya şeyi öne çıkarır. Bu zamanın edilgen biçimi dilbilgisel olarak mümkündür, ancak has been being repaired gibi uzun diziler kulağa ağır gelir. Günlük kullanımda çoğunlukla cümle yeniden kurulur: They've been repairing the road for weeks. — Haftalardır yolu onarıyorlar.

Onarımın şu anda sürmesini öne çıkarmak için The road is being repaired. — Yol onarılıyor — da denebilir; fakat bu ikinci cümle tek başına geçmişten bugüne uzanan süreyi bildirmez. Amaç uzun yardımcı fiil dizileri üretmek değil, süre ve odak bilgisini doğal biçimde aktarmaktır.

Çalışma önerileri

  1. Kendi hayatınızdan üç zaman çizgisi kurun. İngilizce öğrenmek, bir yerde çalışmak ve birini beklemek gibi işler seçin. Her biri için önce süreyi, sonra başlangıcı yazın: I've been studying for two hours. — İki saattir ders çalışıyorum. / I've been studying since eight. — Saat sekizden beri ders çalışıyorum. For ile since değişirken zaman bilgisinin de değişmesi gerektiğini kontrol edin.
  2. “Sonuç mu, uğraş mı?” alıştırması yapın. Aynı iş için iki cümle yazın: I've cooked dinner. — Akşam yemeğini hazırladım. / I've been cooking all afternoon. — Bütün öğleden sonra yemek yapıyorum. İlkinde neyin hazır olduğunu, ikincisinde neyle vakit geçirdiğinizi açıklayın. Böylece yalnızca biçimi değil, seçimin nedenini de çalışmış olursunuz.
  3. Belirtiye bakıp soru sorun. Kirli ayakkabılar, boya bulaşmış eller veya yorgun bir yüz düşünün. Örneğin Have you been painting? — Boya mı yapıyordun? — diye sorun ve kısa cevap verin: Yes, I have. — Evet. Ardından süre ekleyin. Kendi cümlelerinizi okurken have/has, been ve -ing parçalarının üçünü de kontrol edin.

İlgili konular

Ön koşul

İngilizcede Bugüne Bağlı Geçmiş ZamanA2

Bu kavram üzerine inşa edilen kavramlar

Diğer B1 kavramları