A2

İngilizcede Was ve Were Kullanımı

Was / Were

Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İngilizce dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.

Kısaca

Was ve were, be fiilinin geçmiş zaman biçimleridir: I, he, she, it ile was; you, we, they ile were kullanılır. I was tired yesterday. “Dün yorgundum.” demektir; olumsuzda was not / were not, soruda ise Was / Were + özne düzeni kullanılır. Geçmişte bir şeyin var olduğunu anlatırken tekil için there was, çoğul için there were denir.

Genel bakış

“Dün evdeydim”, “Toplantı çok uzundu”, “Çocuklar aç mıydı?” gibi cümlelerde bir eylemden çok geçmişteki bir durumu anlatırız. İngilizcede bu tür cümlelerin temelinde be bulunur. Şimdiki durumları anlatan am, is, are, geçmiş bir zamandan söz edildiğinde was, were olur. A2 düzeyinde öğrenilen bu yapı, geçmişte nerede olduğunuzu, nasıl hissettiğinizi ve insanların ya da yerlerin nasıl olduğunu söylemenizi sağlar.

Türkçede “hastaydım”, “öğretmendi”, “buradaydık” derken geçmişlik ve kişi bilgisi sözcüğün sonuna eklenir. İngilizcede aynı işi ayrı bir sözcük olan was veya were üstlenir. Bu yüzden “Dün hastaydım” cümlesini kurarken yalnızca “ben + hasta + dün” sözcüklerini yan yana getirmek yetmez: I was ill yesterday. demek gerekir.

Bu benzerliğin bir sınırı vardır: Türkçedeki her -dı / -di eki İngilizcede was / were ile karşılanmaz. “Yorgundum” bir durum bildirir; “çalıştım” ise bir eylem bildirir. İlkinde I was tired, ikincisinde I worked kullanılır. Bu ayrımı baştan yerleştirmek, sonraki geçmiş zaman konularını da kolaylaştırır.

Yapı nasıl kurulur?

1. Kime göre was, kime göre were?

Özne, cümlede kimden veya neden söz edildiğini gösteren bölümdür. Bir kişi adı, bir grup ya da I “ben”, they “onlar” gibi bir sözcük özne olabilir. Önce özneyi belirleyin, sonra uygun biçimi seçin.

Özne Türkçe karşılığı Geçmiş zaman biçimi Olumsuz kısa biçim
I Ben I was I wasn't
You Sen / Siz You were You weren't
He O, erkek kişi için He was He wasn't
She O, kadın kişi için She was She wasn't
It O, nesne, durum veya hayvan için It was It wasn't
We Biz We were We weren't
They Onlar They were They weren't

You, ister tek bir kişiye ister birkaç kişiye seslenirken kullanılsın, were alır. Türkçedeki “sen” ve “siz” ayrımı burada fiili değiştirmez. Ayrıca he ve she farklı kişileri gösterse de ikisinin geçmiş zaman biçimi aynıdır.

Kişi adı veya başka bir ifade kullanıldığında da aynı kural geçerlidir:

  • Deniz was at work. — Deniz işteydi.
  • Deniz and Ece were at work. — Deniz ile Ece işteydi.
  • The keys were in my bag. — Anahtarlar çantamdaydı.

Türkçede “anahtarlar çantamdaydı” derken çoğulluk fiil sonunda görünmeyebilir. İngilizcede ise çoğul özneye uygun were seçilmelidir.

2. Olumlu cümleler

Temel sıra özne + was / were + durum, kimlik veya yer bildiren bölüm şeklindedir. Sıfat, bir kişinin veya şeyin nasıl olduğunu anlatan sözcüktür; “yorgun”, “soğuk”, “hazır” buna örnektir. İsim ise kişi, yer, nesne veya kavramı adlandıran sözcüktür; “öğretmen” ve “öğrenci” gibi.

Anlatılan şey İngilizce Türkçe
Duygu veya durum I was nervous before the interview. Görüşmeden önce gergindim.
Kimlik veya meslek My father was a teacher. Babam öğretmendi.
Yer We were at the station. İstasyondaydık.
Yaş She was eighteen then. O zaman on sekiz yaşındaydı.
Hava durumu It was windy yesterday. Dün hava rüzgârlıydı.
Saat It was nearly midnight. Saat neredeyse gece yarısıydı.

Türkçede “öğretmendi” derken ayrıca “bir” demeyebiliriz. İngilizcede tek bir kişinin mesleğini söylerken genellikle a / an gerekir: He was a doctor. — “O doktordu.” Was, ismin önündeki bu sözcüğün yerini tutmaz.

Yaş anlatırken de Türkçeyle İngilizce arasında yararlı bir benzerlik vardır: I was twenty. “Yirmi yaşındaydım.” demektir. Burada have “sahip olmak” fiiline ihtiyaç yoktur.

3. Olumsuz cümleler

Olumsuzluk için was veya were sonrasına not gelir. Was not → wasn't, were not → weren't biçiminde kısaltılır.

  • I wasn't angry; I was worried. — Kızgın değildim; endişeliydim.
  • The shops weren't open. — Dükkânlar açık değildi.
  • She was not at the meeting. — Toplantıda değildi.

Türkçede durum cümlelerini “değil” ile olumsuz yaparız: “evde değildim”, “hazır değildiler”. İngilizcede buna karşılık not, doğrudan was / were ile birleşir. Başka geçmiş zaman fiillerinde görülen didn't, bu yapıda kullanılmaz.

4. Evet-hayır soruları ve kısa cevaplar

Soru kurarken was / were öznenin önüne geçer. Türkçede kullandığımız “mı / mi” soru ekinin İngilizcede birebir karşılığı yoktur; soru, sözcük sırasıyla kurulur.

Soru Türkçe Kısa cevaplar Türkçe karşılıkları
Was she happy? Mutlu muydu? Yes, she was. / No, she wasn't. Evet, mutluydu. / Hayır, mutlu değildi.
Were you at home? Evde miydin? Yes, I was. / No, I wasn't. Evet, evdeydim. / Hayır, evde değildim.
Were they ready? Hazırlar mıydı? Yes, they were. / No, they weren't. Evet, hazırlardı. / Hayır, hazır değillerdi.

Were you…? sorusuna kendi adınıza cevap verirken özne I olur; dolayısıyla cevapta was gerekir. Sorudaki biçimi düşünmeden tekrarlamak yerine cevabın öznesine bakın.

Olumlu kısa cevaplarda was / were ayrı yazılır; I was için I'm benzeri standart bir olumlu kısaltma yoktur. Olumsuz kısa cevaplarda ise wasn't / weren't çok yaygındır.

5. Soru sözcükleriyle sorular

“Ne zaman?”, “nerede?”, “neden?”, “nasıl?” gibi bilgiler istenirken soru sözcüğü başa gelir. Ardından was / were + özne düzeni korunur.

  • Where were you last night? — Dün gece neredeydin?
  • Why was the train late? — Tren neden gecikti?
  • How was your holiday? — Tatilin nasıldı?
  • How old were you then? — O zaman kaç yaşındaydın?

Ancak doğrudan özneyi soruyorsanız ayrıca başka bir özne eklemezsiniz: Who was at the door? — “Kapıda kim vardı?” Burada who, kimden söz edildiğini öğrenmek için kullanılan özne görevindedir.

6. Geçmişte varlık bildirmek: there was / there were

“Odada bir masa vardı” ve “Sokakta çok insan vardı” gibi cümleler için there was / there were kullanılır. Bu yapıdaki there, tek başına “orada” diye çevrilmez; bütün yapı Türkçedeki “vardı” anlamını verir.

Kullanım İngilizce Türkçe
Tek bir şey There was a message on my phone. Telefonumda bir mesaj vardı.
Birden fazla şey There were two messages on my phone. Telefonumda iki mesaj vardı.
Sayıyla sayılmayan bir madde There was some milk in the fridge. Buzdolabında biraz süt vardı.
Tekilde olumsuzluk There wasn't a lift. Asansör yoktu.
Çoğulda olumsuzluk There weren't any seats. Hiç boş yer yoktu.
Tekilde soru Was there a problem? Bir sorun var mıydı?
Çoğulda soru Were there any delays? Herhangi bir gecikme oldu mu?

Sayılamayan isimler, o anlamda doğrudan “bir, iki, üç” diye saymadığımız şeyleri belirtir; water “su” ve milk “süt” gibi. Miktarları fazla olsa bile bu sözcüklerle there was kullanılır. Kararı yalnızca gerçek hayattaki miktara göre değil, İngilizcedeki ismin tekil, çoğul veya sayılamayan oluşuna göre verin.

Bu soruların kısa cevapları da aynı yapıyı korur: Yes, there was. — “Evet, vardı.”; No, there weren't. — “Hayır, yoktu.”

There was ile it was aynı şey değildir. There was a dog outside. “Dışarıda bir köpek vardı.” diyerek bir köpeğin varlığını bildirir. It was very friendly. “Çok uysaldı.” diyerek artık bilinen o köpeği anlatır.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki cümlelerde biçim seçimine ek olarak neyin anlatıldığına da dikkat edin: bir durum mu, yer mi, yoksa geçmişte bir şeyin varlığı mı?

İngilizce Türkçe Açıklama
I was tired yesterday. Dün yorgundum. Geçmişteki kişisel durum.
They were at home. Evdeydiler. Çoğul özneyle yer bildirme.
Was she happy? Mutlu muydu? Fiil öznenin önüne geçer.
There were many people. Çok sayıda insan vardı. Çoğul bir grubun varlığı.
The hotel was quiet, but our room was cold. Otel sakindi ama odamız soğuktu. İki ayrı tekil özne.
You were right about the address. Adres konusunda haklıydın. Tek kişiye söylenirken de aynı biçim.
We weren't hungry after lunch. Öğle yemeğinden sonra aç değildik. Çoğul özneyle olumsuzluk.
My glasses were on the kitchen table. Gözlüğüm mutfak masasının üstündeydi. İngilizcede bu anlamdaki sözcük çoğuldur.
Were the tickets expensive? Biletler pahalı mıydı? Birden fazla bilet hakkında soru.
There wasn't enough time to check everything. Her şeyi kontrol etmeye yeterli zaman yoktu. Zaman, burada sayılamayan bir isimdir.
Where were you when I called? Aradığımda neredeydin? Geçmişteki bir ana ilişkin konum.
The café was always busy on Fridays. Kafe cuma günleri hep kalabalık olurdu. Geçmişte tekrarlanan durum.

Son örnek, was / were kullanımının yalnızca tek bir ana bağlı olmadığını gösterir. Belirli bir geçmiş dönemde sık sık geçerli olan durumları da anlatabilirsiniz. Türkçede bağlama göre “kalabalıktı” yerine “kalabalık olurdu” daha doğal olabilir.

Sık yapılan hatalar

1. Bütün öznelerle was kullanmak

  • Yanlış: You was late.
  • Doğru: You were late. — Geç kaldın.
  • Neden? Standart İngilizcede you her zaman were alır. Bunun tek kişiye mi birkaç kişiye mi söylendiği önemli değildir.

2. Be ile did kullanmak

  • Yanlış: Did she was at home? / She didn't was at home.
  • Doğru: Was she at home? — Evde miydi? / She wasn't at home. — Evde değildi.
  • Neden? Was / were, kendi soru ve olumsuzluk yapılarını kurar. Bu cümlelere did / didn't eklenmez.

3. Was / were biçimini tamamen atlamak

  • Yanlış: Yesterday I very tired.
  • Doğru: Yesterday I was very tired. — Dün çok yorgundum.
  • Neden? Türkçede “yorgundum” tek sözcüktür; İngilizcede geçmişteki durumu belirtmek için ayrı bir was gerekir. Yesterday “dün” sözcüğü, cümlede fiil bulunması gereğini ortadan kaldırmaz.

4. Her geçmiş eylemin başına was koymak

  • Yanlış: I was went to work.
  • Doğru: I went to work. — İşe gittim.
  • Neden? Went, go “gitmek” fiilinin geçmiş biçimidir. Bu anlamda önüne was gelmez. “İşteydim” demek istiyorsanız farklı bir cümle kurarsınız: I was at work. Bir yere gitmek ile orada bulunmak aynı şeyi anlatmaz.

5. There was ile çoğul isim kullanmak

  • Yanlış: There was three people in the room.
  • Doğru: There were three people in the room. — Odada üç kişi vardı.
  • Neden? Three people birden fazla kişiyi belirtir. Türkçedeki değişmeyen “vardı” biçimine bakarak İngilizcede de her durumda was kullanmayın.

6. Türkçedeki soru düzenini aynen taşımak

  • Yanlış: Where you were yesterday?
  • Doğru: Where were you yesterday? — Dün neredeydin?
  • Neden? Doğrudan soruda soru sözcüğünden sonra were, sonra özne gelir. İleride göreceğiniz dolaylı sorularda düzen farklıdır; ancak burada bağımsız bir soru soruyoruz.

Kullanım notları

Geçmişi gösteren bir sözcük her zaman gerekli değildir

Yesterday “dün”, last week “geçen hafta”, two days ago “iki gün önce” gibi ifadeler sık kullanılır. Fakat konuşmada hangi zamandan söz edildiği belliyse bunları her cümlede tekrarlamak gerekmez. Bir görüşmeden sonra Was it useful? — “Yararlı mıydı?” diye sorabilirsiniz.

Ayrıca geçmişte doğru olan bir durumun şimdi kesinlikle yanlış olduğunu düşünmeyin. She was ill yesterday. “Dün hastaydı.” cümlesi, bugün iyileştiğini tek başına söylemez. Yalnızca dün hakkında bilgi verir.

Kısa biçimler ve vurgu

Wasn't ve weren't, günlük konuşmada ve resmî olmayan yazışmalarda doğaldır. Tam biçimler de doğrudur; özellikle olumsuzluğu vurgularken veya daha resmî bir metinde tercih edilebilir. I was not rude. — “Kaba davranmadım.” cümlesinde konuşan kişi, olumsuzluğu özellikle öne çıkarabilir.

Doğal konuşmada vurgusuz was / were çoğu zaman kısa ve hafif duyulur. Soruyu veya cevabı düzeltirken ise daha belirgin söylenebilir. Dinleme çalışmasında yalnızca tek tek sözcükleri değil, Where were you? — “Neredeydin?” gibi bütün kalıpları tanımaya çalışın.

Duyabileceğiniz standart dışı biçimler

Bazı bölgesel konuşmalarda you was veya çoğulla there was duyabilirsiniz. Bunları duyduğunuzda anlamanız yararlıdır; ancak kendi genel kullanımınızda, özellikle sınavlarda ve resmî yazıda, burada verilen you were ve there were biçimlerini kullanın.

Temelin ötesi: İleride karşılaşacağınız kullanımlar

Bu bölüm başlangıç kuralını değiştirmez. Önce gerçek geçmiş durumları için I was / you were ayrımını yerleştirmek yeterlidir; aşağıdaki yapıları daha sonra ayrıntılı çalışabilirsiniz.

Gerçek olmayan durumlarda I were

If I were you, I would wait. — “Senin yerinde olsam beklerdim.” cümlesinde I were bir hata değildir. Burada geçmişte gerçekten yaşanmış bir olay değil, bir varsayım anlatılır. Koşul cümlesi, bir durumun gerçekleşmesini başka bir şarta bağlayan cümledir; bu tür gerçek dışı koşullarda were, bütün kişilerle kullanılabilir.

  • If she were here, she would know what to do. — Burada olsa ne yapacağını bilirdi.
  • I wish I were taller. — Keşke daha uzun boylu olsaydım.

Günlük dilde bu yapılarda was da duyulur. Were, özellikle özenli ve resmî kullanımda yerleşiktir; If I were you kalıbını bu biçimiyle öğrenmek iyi bir başlangıçtır.

Gerçek bir geçmiş durumdan emin olmadığınızda ise başka bir anlam vardır: If I was rude yesterday, I'm sorry. — “Dün kaba davrandıysam özür dilerim.” Konuşan kişi hayalî bir durum kurmuyor, olmuş olabilecek bir davranışı değerlendiriyor. Bu yüzden “if varsa mutlaka were gelir” diye bir kural koymayın.

Was / were + -ing ile sürmekte olan eylemler

Was / were, başka bir fiille birlikte kullanıldığında farklı bir yapı kurabilir:

  • I was tired at ten. — Saat onda yorgundum.
  • I was working at ten. — Saat onda çalışıyordum.

İlk cümlede bir durum anlatılır. İkincide work fiiline -ing eklenmiştir ve o anda devam eden eylem anlatılır. Bu yapının adı past continuous, yani geçmişte devam eden zamandır. Was / were seçimi aynı kalır, ancak cümlenin görevi değişir. Bu nedenle “was sonrasında asla başka fiil gelmez” demek de doğru değildir; önemli olan hangi yapının kurulduğudur.

Edilgen yapılarda was / were

Edilgen yapı, işi yapan kişiden çok işten etkilenen şeyi öne çıkarır. The door was closed at nine. cümlesi, bağlama göre “Kapı saat dokuzda kapatıldı.” anlamına gelebilir. Burada closed, fiilin edilgen yapıda kullanılan üçüncü biçimidir.

Aynı sözcük bir durumu da anlatabilir: When we arrived, the door was already closed. — “Vardığımızda kapı zaten kapalıydı.” Her was + sözcük birleşimini aynı kalıba sokmayın; bağlamın bir olayı mı yoksa ortaya çıkan durumu mu anlattığına bakın.

Dolaylı anlatım ve dolaylı sorular

Dolaylı anlatım, birinin sözünü kendi cümleniz içinde aktarmaktır. She said she was tired. — “Yorgun olduğunu söyledi.” Buradaki was, sözün geçmişte aktarılması nedeniyle seçilebilir; kişinin şu anda yorgun olup olmadığını tek başına belirlemez.

Dolaylı soru ise soruyu başka bir cümlenin içine yerleştirir. Bağımsız soruda Where was he? — “Neredeydi?” deriz. Do you know where he was? — “Nerede olduğunu biliyor musun?” cümlesinde ise içteki bölüm he was sırasını alır. Sık yapılan hatalardaki ters sıralama uyarısı, bu iki ayrı yapı göz önünde tutularak uygulanmalıdır.

Geçmiş biçimle daha yumuşak bir giriş

I was wondering if you could help me. — “Acaba bana yardımcı olabilir misiniz diye düşünüyordum.” gibi ifadelerde geçmiş biçim, bir isteği daha dolaylı ve nazik sunmaya yarar. Bu her zaman yalnızca geçmişte kalmış bir düşünceyi bildirmez; o anda yardım istemenin bir yolu da olabilir. Başlangıçta bunu genel kurala dönüştürmek yerine bütün bir nezaket kalıbı olarak tanımak yeterlidir.

Çalışma önerileri

  1. Aynı durumu üç biçimde kurun. Dün nerede olduğunuzu, nasıl hissettiğinizi ve havanın nasıl olduğunu yazın. Sonra her cümleyi olumsuz ve soru yapın: You were busy. — “Meşguldün.”; You weren't busy. — “Meşgul değildin.”; Were you busy? — “Meşgul müydün?” Özellikle soru kurarken fiilin yer değiştirdiğini sesli okuyarak fark edin.
  2. “Yaptım” ile “öyleydim” ayrımını çalışın. Gününüzle ilgili altı Türkçe cümle seçin. “Otobüse bindim” gibi eylemleri bir gruba, “otobüs kalabalıktı” gibi durumları başka bir gruba ayırın. İngilizceye geçmeden önce hangi grupta was / were gerektiğine karar verin. Böylece her geçmiş cümleye otomatik olarak was ekleme alışkanlığını önlersiniz.
  3. Eski bir fotoğrafı anlatın. Önce kimlerin nerede olduğunu söyleyin: We were in İzmir. — “İzmir'deydik.” Sonra fotoğraftaki tekil ve çoğul ayrıntıları ekleyin: There was a boat. — “Bir tekne vardı.”; There were two bicycles. — “İki bisiklet vardı.” Son olarak kendinize bir soru sorun ve kısa cevap verin.

İlgili konular

Ön koşul

İngilizcede to be: am, is, are kullanımıA1

Bu kavram üzerine inşa edilen kavramlar

Diğer A2 kavramları