İngilizcede soru kelimeleri
Question Words
Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İngilizce dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.
Kısaca
İngilizcede what ne, where nerede veya nereye, when ne zaman, who kim, why neden, how nasıl bilgisini sorar. Çoğu doğrudan soruda sıra soru kelimesi + yardımcı fiil + özne + asıl fiil olur: Where do you live? — Nerede yaşıyorsunuz? Ancak be ile kurulan sorularda ayrıca do kullanılmaz: What is your name? — Adınız ne? İşi yapan kişiyi soran Who called? — Kim aradı? gibi sorular da ayrı bir kalıptır.
Genel bakış
Soru kelimeleri, cevabı yalnızca “evet” ya da “hayır” olmayan sorular kurmanızı sağlar. Birinin nerede yaşadığını öğrenmek, trenin ne zaman kalktığını sormak veya bir gecikmenin nedenini anlamak için kullanılır. Bu konu A1 düzeyinin temel taşlarından biridir; aynı kelimeler daha sonra kibar sorularda, uzun cümlelerde ve günlük konuşma kalıplarında da karşınıza çıkar.
Türkçe bilenler için asıl güçlük kelimelerin anlamından çok cümledeki yerleridir. Türkçede “Nerede yaşıyorsun?” derken soru kelimesi, öğrenmek istediğimiz bilginin bulunduğu yerde kalabilir. İngilizcede ise normal bilgi sorusunda soru kelimesi başa gelir ve çoğu zaman cümlenin geri kalanı da soru düzenine girer. Bu yüzden yalnızca “nerede = where” eşleştirmesini bilmek yeterli değildir.
Bir başka fark da Türkçenin kişi bilgisini fiilin sonunda gösterebilmesidir. “Nerede çalışıyorsun?” cümlesinde “sen” demenize gerek yoktur. İngilizcede ise Where do you work? sorusundaki you genellikle atılamaz. Aşağıda önce bu temel düzeni, ardından başlangıçta ezberlemeniz gerekmeyen ayrıntıları bulacaksınız.
Soru nasıl kurulur?
1. Önce hangi bilgiyi istediğinizi seçin
| Soru kelimesi | Türkçe karşılığı | İstenen bilgi |
|---|---|---|
| what | ne | Şey, olay, eylem veya bilgi |
| where | nerede, nereye | Yer veya gidilecek yer |
| when | ne zaman | Gün, saat ya da başka bir zaman bilgisi |
| who | kim | Kişi |
| why | neden, niçin | Sebep |
| how | nasıl | Yöntem, durum veya bir şeyin gerçekleşme biçimi |
Bu kelimelerin Türkçede her zaman tek bir karşılığı yoktur. Örneğin Where are you going? “Nereye gidiyorsun?” demektir; “Nerede gidiyorsun?” değildir. İngilizcede where, Türkçedeki “-de” ve “-e” ayrımını tek başına göstermez; anlamı cümlenin geri kalanı belirler.
What da Türkçede bazen “hangi” diye çevrilir. What time is it? — Saat kaç? ve What colour is your bag? — Çantan ne renk? sorularını kelime kelime çevirmek yerine bütün olarak öğrenmek daha yararlıdır. Buradaki time “zaman/saat”, colour ise “renk” anlamındadır.
2. Bir eylemi sorarken yardımcı fiile dikkat edin
Özne, cümlede işi yapan ya da hakkında bilgi verilen kişi veya şeydir. Asıl fiil, çalışmak veya yaşamak gibi temel eylemi anlatan kelimedir. Yardımcı fiil ise soru, olumsuzluk veya zaman yapısını kurmaya yardım eder; bu görevdeki do sözcüğünü Türkçeye ayrıca “yapmak” diye çevirmeyiz.
Geniş zamanda, yani alışkanlıkları ve genel durumları anlatırken, be dışındaki çoğu fiille şu kalıp kullanılır:
Soru kelimesi + do/does + özne + asıl fiilin yalın biçimi
“Yalın biçim”, fiilin work veya live gibi ek almamış sözlük biçimidir.
| İngilizce | Türkçe | Yapı |
|---|---|---|
| Where do you live? | Nerede yaşıyorsunuz? | Çoğu kişi biçiminde yardımcı fiil do olur. |
| When does the shop open? | Dükkân ne zaman açılıyor? | Tek bir dükkân için does kullanılır. |
| What does she want? | O ne istiyor? | Does sonrasında want ek almaz. |
| Why did they leave? | Neden ayrıldılar? | Geçmiş zamanda did kullanılır. |
Geniş zamanda I, you, we, they ile do; he, she, it ve tek bir kişiyi ya da şeyi belirten öznelerle does kullanılır. Geçmiş zamanda bütün bu öznelerle did gelir. Does veya did zaten gerekli bilgiyi taşıdığı için asıl fiile bir de “-s” ya da geçmiş zaman eki eklenmez.
Örneğin She works here. — O burada çalışıyor, cümlesi soruya dönüşünce Where does she work? — O nerede çalışıyor? olur. They left yesterday. — Dün ayrıldılar, cümlesinden ise When did they leave? — Ne zaman ayrıldılar? sorusu çıkar.
Türkçede “Nerede yaşıyorsun?” sorusuna ayrıca “mı” eklemeyiz. İngilizcedeki do da doğrudan Türkçedeki “mı”nın karşılığı değildir. Onu soru düzeninin gerektirdiği bir parça olarak öğrenin.
3. Cümlede zaten uygun bir fiil varsa ayrıca do eklemeyin
Be, Türkçede çoğu zaman “-im, -sin, -dir” gibi karşılanan veya hiç ayrı söylenmeyen durum bildirme fiilidir. Am, is, are onun şimdiki zamandaki; was, were geçmiş zamandaki biçimleridir. Bu fiille soruda sıra soru kelimesi + be + özne olur.
| İngilizce | Türkçe | Açıklama |
|---|---|---|
| What is your name? | Adınız ne? | Ad sorma kalıbı. |
| Where are my keys? | Anahtarlarım nerede? | Çoğul özneyle are. |
| Why are you late? | Neden geç kaldınız? | Are özneden önce gelir. |
| Where was the meeting? | Toplantı neredeydi? | Geçmişteki bir yer soruluyor. |
Cümlede can gibi bir yeterlilik bildiren fiil ya da zaman yapısını kuran başka bir yardımcı fiil varsa o da özneden önce gelir:
- How can I help you? — Size nasıl yardımcı olabilirim?
- What are you doing? — Ne yapıyorsun?
- Where have you been? — Neredeydin?
Bu örneklerde do eklenmez. Başlangıç için kararınız şu olsun: Durum bildiren be var mı? Başka bir yardımcı fiil var mı? İkisi de yoksa ve genel bir eylemi soruyorsanız do/does, geçmişteki bir eylemi soruyorsanız did gerekebilir.
4. Who işi yapan kişiyi soruyorsa düzen değişir
Şu iki sorunun Türkçede de farklı bilgi istediğine dikkat edin:
- Who called you? — Seni kim aradı?
- Who did you call? — Sen kimi aradın?
İlkinde arayan kişi bilinmiyor. Who doğrudan öznenin yerini alıyor; normal, vurgusuz soruda did kullanılmıyor ve called geçmiş zaman biçiminde kalıyor. İkincisinde işi yapan kişi belli: you. Bilinmeyen, aranan kişi olduğu için olağan soru düzeni ve did + call kullanılıyor.
Bu ayrım what için de geçerlidir:
- What happened? — Ne oldu?
- What did you hear? — Ne duydun?
Türkçedeki “kim/kimi” ayrımını hatırlamak yararlıdır; ancak günlük İngilizcede her ikisi için de çoğu zaman who kullanılır. Sorunun görevi kelimenin biçiminden değil, cümle yapısından anlaşılır. Who is at the door? — Kapıda kim var? sorusunda da who özne yerindedir; is zaten cümlenin fiilidir.
5. How ile yaş, sıklık, süre ve derece sorun
How yalnızca “nasıl” anlamında kullanılmaz. Yanına bir sıfat (bir şeyin niteliğini belirten kelime) veya zarf (eylemin nasıl ya da ne sıklıkta gerçekleştiğini belirten kelime) gelince daha belirli bilgiler sorabilir. Soru öbeğinin tamamı cümlenin başına gelir.
| İngilizce | Türkçe | Sorulan bilgi |
|---|---|---|
| How old are you? | Kaç yaşındasınız? | Yaş |
| How often do you exercise? | Ne sıklıkla egzersiz yapıyorsunuz? | Sıklık |
| How long does the journey take? | Yolculuk ne kadar sürüyor? | Süre |
| How far is the station? | İstasyon ne kadar uzakta? | Mesafe |
| How tall is your brother? | Erkek kardeşinin boyu ne kadar? | Boy |
| How quickly can you finish? | Ne kadar çabuk bitirebilirsin? | Hız |
How old ifadesindeki old, birini “yaşlı” diye nitelemek zorunda değildir; burada yaş soran kalıbın parçasıdır. Türkçedeki “Kaç yaşındasın?” sorusunu How many years… diye kurmaya çalışmak yerine doğrudan How old are you? kalıbını öğrenin.
How long bağlama göre uzunluk da sorabilir: How long is this cable? — Bu kablo ne kadar uzun? Süre mi, fiziksel uzunluk mu sorulduğunu cümlenin devamı gösterir. How much ve how many miktar ve sayı sorar; bunların ayrıntılı karşılaştırması ilgili kavram bağlantısındadır.
Bağlam içinde örnekler
Aşağıdaki sorular tanışırken, yolculukta veya gündelik işlerde kullanılabilir. Çevirilerde “sen/siz” seçimi duruma göre yapılmıştır; İngilizce you her ikisini de karşılayabilir.
| İngilizce | Türkçe | Kullanıldığı durum |
|---|---|---|
| What is your name? | Adınız ne? | Tanışma |
| Where do you live? | Nerede yaşıyorsunuz? | Yaşanılan yeri öğrenme |
| How old are you? | Kaç yaşındasın? | Yaş sorma |
| Why are you late? | Neden geç kaldın? | Gecikmenin sebebi |
| When does the next bus leave? | Bir sonraki otobüs ne zaman kalkıyor? | Ulaşım |
| Who is your teacher? | Öğretmeniniz kim? | Bir kişinin kimliğini öğrenme |
| What do you do? | Ne iş yapıyorsunuz? | Meslek sorma |
| How do you get to work? | İşe nasıl gidiyorsunuz? | Ulaşım biçimi |
| Where did you buy this bag? | Bu çantayı nereden aldın? | Alışveriş |
| Who sent this message? | Bu mesajı kim gönderdi? | Gönderen kişiyi öğrenme |
| Who did you invite? | Kimi davet ettin? | Davet edilen kişiyi öğrenme |
| How often do you visit your parents? | Anne babanızı ne sıklıkla ziyaret ediyorsunuz? | Alışkanlık |
| How long is the lunch break? | Öğle arası ne kadar sürüyor? | Süre |
| What are you looking for? | Ne arıyorsun? | O anda yapılan iş |
| Why can't we park here? | Buraya neden park edemiyoruz? | Bir yasağın sebebi |
Özellikle What do you do? ile What are you doing? ayrımını hatırlayın. İlki tanışma bağlamında genellikle mesleği sorar: “Ne iş yapıyorsunuz?” İkincisi o andaki eylemi sorar: “Ne yapıyorsunuz?” Soru kelimesi aynı olsa bile fiil yapısı sorunun anlamını değiştirir.
Sık yapılan hatalar
1. Düz cümle sırasını değiştirmemek
- Yanlış: Where you live?
- Doğru: Where do you live? — Nerede yaşıyorsun?
- Neden: Normal, bağımsız bir bilgi sorusunda yalnızca where eklemek yetmez. Bu eylemle do yardımcı fiili gerekir. Farklı konuşma bağlamlarında duyabileceğiniz kısa veya yankı soruları, başlangıç kuralını değiştirmez.
2. Be ile do kullanmak
- Yanlış: Why do you are late?
- Doğru: Why are you late? — Neden geç kaldın?
- Neden: Burada are özneden önce gelerek soru düzenini kurar. Ayrıca do eklenmez.
3. Does veya did sonrasında fiili yeniden çekimlemek
- Yanlış: Where does she works? / When did he arrived?
- Doğru: Where does she work? — O nerede çalışıyor? / When did he arrive? — O ne zaman geldi?
- Neden: Kişi veya geçmiş zaman bilgisi yardımcı fiilde bulunur. Asıl fiil yalın biçimde kalır.
4. İşi yapan kişiyi sorarken gereksiz yardımcı fiil eklemek
- Yanlış: Who did called you?
- Doğru: Who called you? — Seni kim aradı?
- Neden: Bilinmeyen, arama işini yapan kişidir; who öznenin yerini alır. Buna karşılık Who did you call? — Kimi aradın? başka bir sorudur ve doğrudur.
5. Türkçedeki yaş kalıbını kelime kelime aktarmak
- Yanlış: How old you are?
- Doğru: How old are you? — Kaç yaşındasın?
- Neden: Doğrudan soruda are, you kelimesinden önce gelir. How old you are dizilişi başka bir cümlenin içinde kullanılabilir; tek başına standart yaş sorusu değildir.
6. Sebep ile amacı karıştırmak
- Yanlış: How are you late? — “Neden geç kaldın?” anlamında.
- Doğru: Why are you late? — Neden geç kaldın?
- Neden: Sebebi sorarken why kullanılır. How bir şeyin nasıl olduğunu veya hangi yolla gerçekleştiğini sorar. İki soru kelimesi sırf Türkçede bazen benzer tepkilerde kullanılabildiği için birbirinin yerine geçmez.
Kullanım notları
Sorunun doğru olması, her durumda uygun olduğu anlamına gelmez
Why are you late? dil bilgisi bakımından doğrudur; ancak ses tonuna ve ilişkinize göre hesap soruyormuş gibi duyulabilir. How old are you? da doğru bir sorudur, fakat yeni tanıştığınız yetişkinlere doğrudan yaş sormak her ortamda uygun olmayabilir. İngilizcedeki soru düzeni nezaketi tek başına belirlemez; konu, ses tonu ve bağlam da önemlidir.
Bir hizmet ortamında What is your name? yerine May I have your name, please? — Adınızı alabilir miyim, lütfen? denebilir. Burada farklı bir kalıp kullanılsa da istenen bilgi aynıdır. Başlangıçta önce temel soruyu doğru kurun, sonra duruma uygun kalıpları repertuvarınıza ekleyin.
Her cevap tam cümle olmak zorunda değildir
Where do you live? — Nerede yaşıyorsunuz? sorusuna In Ankara. — Ankara'da, cevabı günlük konuşmada yeterlidir. When does the class start? — Ders ne zaman başlıyor? sorusuna At nine. — Dokuzda, denebilir. Soru kelimesi beklenen cevabı gösterir: yer, zaman, kişi veya sebep.
Why sorularına sıkça because (“çünkü”) ile cevap verilir: Because the bus was late. — Çünkü otobüs gecikti. Why sebebi sorar, because sebebi açıklar; bu iki kelimeyi aynı görevde kullanmayın.
Kısaltmaları tanıyın
Konuşmada what is çoğu zaman what's, who is ise who's olur: What's your name? — Adınız ne? Who's at the door? — Kapıda kim var? Daha sonraki düzeylerde who's biçiminin who has anlamına da gelebileceğini göreceksiniz. Whose ise “kimin” demektir: Whose bag is this? — Bu kimin çantası? Yazıda bu iki biçimi karıştırmayın.
Temelin ötesinde: Daha sonra karşılaşacağınız yapılar
Bu bölümdeki ayrıntıları A1 düzeyinde hemen kullanmanız gerekmez. Ancak temel kuralın neden bazı cümlelerde farklı göründüğünü anlamak için bunları tanımak yararlıdır.
Başka bir cümlenin içindeki soru
Dolaylı soru, sorunun başka bir cümlenin içine yerleştirilmesidir. Örneğin “İstasyon nerede?” yerine “İstasyonun nerede olduğunu biliyor musunuz?” diye sorabilirsiniz. İngilizcede içteki soru bölümü normalde düz cümle sırasını alır: soru kelimesi + özne + fiil.
| İngilizce | Türkçe | Açıklama |
|---|---|---|
| Where is the station? | İstasyon nerede? | Doğrudan soru |
| Do you know where the station is? | İstasyonun nerede olduğunu biliyor musunuz? | İç bölümde özne fiilden önce gelir. |
| When does the museum open? | Müze ne zaman açılıyor? | Doğrudan soru |
| Could you tell me when the museum opens? | Müzenin ne zaman açıldığını söyleyebilir misiniz? | İç bölümde does kullanılmaz; fiil opens olur. |
| I don't know why she left. | Neden ayrıldığını bilmiyorum. | Bütün cümle soru olmadığı için sonunda nokta bulunur. |
Bu yüzden Could you tell me where is the station? standart kullanımda doğru değildir. Dıştaki soru zaten Could you…? ile kurulmuştur; içte ikinci kez soru sırası kurulmaz. Türkçede iç bölümün “nerede olduğunu” gibi belirgin biçimde değişmesi bu farkı hatırlamanıza yardımcı olabilir.
Sonda kalan küçük kelimeler
Edat, bu bağlamda yer, yön veya ilişki bildiren to, from, with gibi kelimelere verilen addır. Türkçede benzer ilişkiler çoğu zaman eklerle kurulur: “kiminle”, “nereden”, “kime”. İngilizcede soru kelimesi başa gelirken edat cümlenin sonunda kalabilir:
- Who are you talking to? — Kiminle konuşuyorsun?
- Where are you from? — Nerelisin?
- What are you worried about? — Ne için endişeleniyorsun?
Bu kullanım günlük ve standart İngilizcede doğaldır; sırf edat sonda diye yanlış sayılmaz. Daha resmî bir biçim To whom are you speaking? — Kiminle konuşuyorsunuz? olabilir. Buradaki whom, eylemin yöneldiği kişiyi belirten resmî bir biçimdir. Günlük konuşmada Who are you speaking to? çok daha olağandır. Başlangıçta whom üretmeye çalışmanız gerekmez.
Şaşkınlık, vurgu ve konuşma kalıpları
Bir sözü şaşkınlıkla tekrar ederken soru kelimesi sonda kalabilir: You paid how much? — Ne kadar ödedin dedin? Bu bir yankı sorusu, yani duyulan bilgiyi tekrarlatarak doğrulama sorusudur. Yeni bir bilgi isterken kullanacağınız temel How much did you pay? — Ne kadar ödedin? kalıbından farklıdır.
Özne sorularında da özel vurgu için yardımcı fiil görülebilir: Who does know the answer? — Peki cevabı kim biliyor? Buradaki does, özellikle başkalarının bilmediği söylendikten sonra vurgulanabilir. Bu, normal Who knows the answer? — Cevabı kim biliyor? sorusunun yerine ezberlenmesi gereken bir başlangıç kalıbı değildir.
Why don't we take a break? — Biraz ara versek mi? biçimi çoğu zaman gerçek bir sebep sorusu değil, öneridir. How about a coffee? — Bir kahveye ne dersin? de kendi başına öğrenilen bir öneri kalıbıdır. Ayrıca Who knows? — Kim bilir? bazen gerçek cevap beklemez. Böyle kullanımlarda yalnızca soru kelimesinin sözlük anlamına değil, konuşmadaki amaca da bakın.
Süre ile kaç kez yapıldığını ayırın
How long have you lived here? — Ne zamandır burada yaşıyorsunuz? geçmişte başlayıp şimdiye kadar süren bir durumu sorabilir. How often do you come here? — Buraya ne sıklıkla geliyorsunuz? ise tekrar sıklığını sorar. Birine “üç yıldır”, diğerine “haftada iki kez” diye cevap verilir. İleri zaman yapılarını öğrenirken de önce istediğiniz bilginin süre mi, sıklık mı olduğuna karar verin.
Çalışma önerileri
- Soruyu cevaptan çıkarın. “Ankara'da”, “pazartesi”, “kardeşim”, “otobüs geciktiği için” gibi dört cevap yazın. Her biri için sırasıyla yer, zaman, kişi ve sebep sorusu kurun. Yalnızca kelime seçimini değil, yardımcı fiilin yerini de kontrol edin.
- Bir cümleden iki farklı kişi sorusu üretin. Elif called Mert. — Elif, Mert'i aradı, cümlesinden Who called Mert? — Mert'i kim aradı? ve Who did Elif call? — Elif kimi aradı? sorularını çıkarın. Bu çalışma, özneyi sormakla eylemin yöneldiği kişiyi sormak arasındaki farkı somutlaştırır.
- Kalıpları kısa konuşmalarla pekiştirin. Her gün how old, how often, how long ifadelerinden biriyle bir soru ve uygun bir cevap yazın. Son kontrolde şunlara bakın: Soru öbeği başta mı? Gerekli özne var mı? Be ile gereksiz do eklenmiş mi? Does/did sonrasında fiil yalın mı?
İlgili kavramlar
- Sonraki adım: Seçim, miktar ve sayı soruları — which, how much ve how many ile seçenek, miktar ve sayı sormayı ayrıntılandırır.
- İleri düzey: Söz sanatları — Soruların her zaman bilgi almak için kullanılmadığı, vurgu ve anlatım gücü kazandırdığı durumları incelemeye yardımcı olur.