İngilizcede durum fiilleri
Stative Verbs
Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İngilizce dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.
Kısaca
İngilizcede durum fiilleri, yapılan bir işi değil; bir duygu, düşünce, istek veya sahiplik durumunu anlatır. Bu anlamlarda genellikle geniş zaman kullanılır: I know the answer. — “Cevabı biliyorum.” Türkçedeki “biliyorum, istiyorum, seviyorum” biçimlerinde -yor bulunması, İngilizcede am/is/are + -ing kullanılması gerektiği anlamına gelmez; bazı fiillerin anlam değiştirerek bu yapıyla kullanılabildiğini ise ileride göreceğiz.
Genel bakış
Stative verbs adıyla karşılaşacağınız durum fiilleri, İngilizce öğrenirken A1 düzeyinden başlayarak önem kazanır. Like “sevmek, hoşlanmak”, want “istemek” ve know “bilmek” gibi günlük fiiller bu gruptadır. Bir restoranda ne istediğinizi söylerken, bir konuyu anlamadığınızı belirtirken veya birinin fikrine katıldığınızı anlatırken bu fiilleri kullanırsınız.
Temel ayrım, eylem ile durum arasındadır. She is opening the door. — “Kapıyı açıyor.” cümlesinde gözümüzün önünde ilerleyen bir iş vardır. She knows the answer. — “Cevabı biliyor.” cümlesi ise bir bilgi durumunu anlatır. Bilmek şu anda da geçerlidir; ama bunu bir işin sürmekte olduğunu gösteren yapıyla anlatmayız.
Türkçe konuşanlar için asıl güçlük budur: Türkçede hem “Kapıyı açıyor” hem “Cevabı biliyor” deriz. İngilizce ise bu iki anlamı her zaman aynı yapıyla vermez. Bu nedenle Türkçe fiilin sonundaki eke değil, İngilizce fiilin o cümlede ne anlattığına bakmak gerekir.
Nasıl kullanılır?
1. Önce fiilin anlamını belirleyin
Fiil (işi, oluşu veya durumu anlatan kelime), bir etkinliği gösterebilir: yürümek, yazmak, yemek pişirmek gibi. Durum fiili ise birinin ne bildiğini, ne hissettiğini, ne istediğini veya neye sahip olduğunu gösterebilir. Bu, “Hareket var mı?” sorusundan daha geniş bir ayrımdır: düşünmek gibi dışarıdan görünmeyen bir etkinlik de sürmekte olan bir süreç olarak anlatılabilir.
Başlangıç için aşağıdaki gruplar yararlıdır. İngilizce kelimelerin Türkçe karşılıkları, burada öğretilen anlamlarıdır; aynı fiilin başka bir cümlede farklı anlamı olabilir.
| Anlam grubu | İngilizce fiiller | Türkçe karşılıkları |
|---|---|---|
| Beğeni ve duygular | like, love, hate, prefer | sevmek/hoşlanmak, çok sevmek, nefret etmek, tercih etmek |
| İstek ve ihtiyaç | want, need | istemek, ihtiyaç duymak |
| Bilgi ve düşünce | know, believe, understand, remember | bilmek/tanımak, inanmak, anlamak, hatırlamak |
| Görünüş ve izlenim | seem | görünmek, bir izlenim vermek |
| Sahiplik | have, own, belong | sahip olmak, sahibi olmak, ait olmak |
Bu fiilleri tek bir uzun liste olarak ezberlemek yerine, küçük cümleler içinde öğrenin. Örneğin I need help. — “Yardıma ihtiyacım var.” cümlesi hem anlamı hem de uygun yapıyı birlikte öğretir.
2. Şimdiki bir durum için geniş zaman kullanın
İngilizcedeki present simple, genellikle “geniş zaman” diye öğretilir. Ancak durum fiilleriyle yalnızca alışkanlıkları değil, şu anda geçerli olan durumları da anlatır.
- I like pizza. — Pizzayı severim.
- I don't understand. — Anlamıyorum.
- He wants a new car. — Yeni bir araba istiyor.
- We need help now. — Şimdi yardıma ihtiyacımız var.
Son cümlede now “şimdi” bulunmasına rağmen need yalın yapıdadır. Zaman bildiren kelime, fiilin anlamını ortadan kaldırmaz. “Şimdi” gördüğünüz her cümleye otomatik olarak -ing eklemeyin.
Buna karşılık present continuous denen şimdiki zaman yapısı, am/is/are + fiilin -ing biçimi ile kurulur. Buradaki am/is/are, yapıyı kurmaya yardımcı olan kelimelerdir:
- I am cooking dinner. — Akşam yemeğini hazırlıyorum.
- I want some soup. — Biraz çorba istiyorum.
İlkinde devam eden bir etkinlik, ikincisinde bir istek vardır. İkisi de konuşma anıyla ilgilidir; fakat yapıları farklıdır.
3. Olumlu, olumsuz ve soru biçimleri
Durum fiilleri, bu temel kullanımlarında diğer geniş zaman fiilleri gibi çekimlenir; yani kişiye göre biçimleri veya yanlarındaki yardımcı kelimeler değişir. Özne, cümlenin kim ya da ne hakkında olduğunu gösteren bölümdür. I know. — “Biliyorum.” cümlesinde özne I “ben”dir.
Aşağıdaki tablo, know “bilmek” fiilini bütün kişi biçimleriyle gösterir. Türkçe karşılıklarda soru ve olumsuz biçimler de aynı kişiyle düşünülmelidir.
| Özne | Olumlu | Olumsuz | Soru | Olumlu cümlenin anlamı |
|---|---|---|---|---|
| I | I know. | I don't know. | Do I know? | Biliyorum. |
| you | You know. | You don't know. | Do you know? | Biliyorsun / Biliyorsunuz. |
| he | He knows. | He doesn't know. | Does he know? | O biliyor. |
| she | She knows. | She doesn't know. | Does she know? | O biliyor. |
| it | It knows. | It doesn't know. | Does it know? | O biliyor; örneğin bir hayvan için. |
| we | We know. | We don't know. | Do we know? | Biliyoruz. |
| they | They know. | They don't know. | Do they know? | Biliyorlar. |
Don't, do not; doesn't ise does not biçiminin kısaltmasıdır. Örneğin She doesn't know. — “O bilmiyor.”; Do you know? — “Biliyor musun?” demektir. Kısa cevapta fiili tekrar etmek gerekmez: Yes, I do. — “Evet, biliyorum.”; No, she doesn't. — “Hayır, bilmiyor.”
Özne he, she, it olduğunda olumlu cümlede fiile genellikle -s gelir: likes, wants, needs, knows. Olumsuzda ve soruda ise bu işareti does taşır; asıl fiile yeniden -s eklenmez:
- She likes tea. — Çayı sever.
- She doesn't like coffee. — Kahveyi sevmez.
- Does she like milk? — Süt sever mi?
Bu cümlelerde am/is/are eklemeyin. I am happy. — “Mutluyum.” başka bir yapıdır; I know. — “Biliyorum.” cümlesinde know zaten fiildir.
Bağlam içinde örnekler
Aşağıdaki cümlelerde beğeni, istek, bilgi ve izlenim anlatılıyor. Türkçede bazılarının “-yor”, bazılarının geniş zaman veya “var” ile karşılanmasına dikkat edin: çevirinin biçimi, İngilizce yapıyı tek başına belirlemez.
| İngilizce | Türkçe | Açıklama |
|---|---|---|
| I like pizza, but I don't like mushrooms. | Pizzayı severim ama mantarı sevmem. | Genel beğeni. |
| She knows the answer. | Cevabı biliyor. | Şu anda geçerli bilgi. |
| I don't understand this message. | Bu mesajı anlamıyorum. | Şu anki anlamama durumu. |
| He wants a new car. | Yeni bir araba istiyor. | İstek. |
| Do you need a receipt? | Fişe ihtiyacınız var mı? | Günlük bir ihtiyaç sorusu. |
| We love this neighbourhood. | Bu mahalleyi çok seviyoruz. | Bir yere duyulan sevgi. |
| My brother hates cold weather. | Erkek kardeşim soğuk havadan nefret eder. | Hoşlanmama durumu. |
| I prefer tea to coffee. | Çayı kahveye tercih ederim. | İki seçenek arasında tercih. |
| I believe you. | Sana inanıyorum. | Karşıdakinin söylediğine güvenme. |
| Do you remember our first teacher? | İlk öğretmenimizi hatırlıyor musun? | Hafızadaki bir bilgi. |
| The price seems high. | Fiyat yüksek görünüyor. | Bir izlenim. |
| This bag belongs to my sister. | Bu çanta kız kardeşime ait. | Aitlik. |
Prefer ile kurulan örnekte to, “-e” anlamında karşılaştırmayı bağlar: çayı, kahveye tercih etmek. Belong to ise birlikte öğrenilmelidir; Türkçedeki “birine ait olmak” anlamını verir. Kelimeyi öğrenirken yanında gereken küçük kelimeleri de cümleye dahil etmek, daha doğal konuşmayı kolaylaştırır.
Sık yapılan hatalar
1. Türkçedeki “-yor” ekini doğrudan aktarmak
- Yanlış: I'm knowing the answer.
- Doğru: I know the answer. — Cevabı biliyorum.
- Neden? Bilgi sahibi olma durumu anlatılıyor. Türkçede “biliyorum” dememiz, İngilizcede sürmekte olan eylem yapısını gerektirmez.
Aynı temel kural I want some water. — “Biraz su istiyorum.” ve I need a break. — “Bir molaya ihtiyacım var.” için de geçerlidir.
2. “Şimdi” varsa mutlaka şimdiki zaman kullanmak
- Yanlış: I'm needing help now.
- Doğru: I need help now. — Şimdi yardıma ihtiyacım var.
- Neden? İhtiyacın şu anda bulunması, onu bir etkinliğe dönüştürmez. Now kelimesinden önce fiilin anlamına bakın.
3. Olumsuz cümlede yanlış yardımcı kelimeyi seçmek
- Yanlış: I am not understand.
- Doğru: I don't understand. — Anlamıyorum.
- Neden? Understand fiilinin geniş zaman olumsuzu do not ile kurulur. Am not eklemek bu yapının yerini tutmaz.
4. Soru ve olumsuzda fiildeki “-s” ekini bırakmak
- Yanlış: Does she knows your name?
- Doğru: Does she know your name? — Adını biliyor mu?
- Neden? Does zaten üçüncü tekil kişiyi, yani “o” öznesini gösterir. Olumsuzda da She doesn't know your name. — “Adını bilmiyor.” denir; knows kullanılmaz.
5. Bir fiilin bütün anlamlarını aynı saymak
- Bu anlamda yanlış: I'm thinking you're right.
- Doğru: I think you're right. — Bence haklısın.
- Neden? Burada think bir görüş bildirir. Bir konuyu zihninizde ele alıyorsanız I'm thinking about your question. — “Sorun üzerinde düşünüyorum.” diyebilirsiniz.
Bu hata, “Listede durum fiili olarak gördüğüm kelime hiçbir zaman -ing alamaz” şeklindeki ters genellemeye de yol açar. Doğru ölçüt kelimenin kendisi kadar kullanıldığı anlamdır.
Kullanım notları
Durum, mutlaka kalıcı demek değildir
I want a coffee. — “Bir kahve istiyorum.” geçici bir isteği anlatabilir. I don't understand this sentence. — “Bu cümleyi anlamıyorum.” birkaç dakika sonra değişebilecek bir durumdur. Yine de ikisinde de geniş zaman doğaldır.
Dolayısıyla “Kalıcıysa geniş zaman, geçiciyse şimdiki zaman” açıklaması tek başına yeterli değildir. Bu ayrım bazı cümlelerde yardımcı olur; fakat durum fiillerinde önce anlamın durum mu, etkinlik mi olduğuna bakılır.
İsteği doğru kurmak ile kibar söylemek farklıdır
I want some water. — “Biraz su istiyorum.” dilbilgisi bakımından doğrudur. Ancak bir garsona veya tanımadığınız birine söylerken doğrudan gelebilir. I'd like some water, please. — “Biraz su alabilir miyim, lütfen?” daha nazik bir seçenektir. I'd like, I would like ifadesinin kısaltmasıdır.
Nezaket için I'm wanting biçimine geçmek gerekmez. Önce want ile temel yapıyı öğrenin; daha sonra isteği yumuşatan kalıpları ayrı bir başlık olarak çalışın.
Her “-ing” biçimi bu kuralın konusu değildir
Buradaki kural özellikle am/is/are + -ing gibi, sürmekte olan bir durumu veya eylemi anlatan yapılarla ilgilidir. Bir fiilin başka görevde -ing alması farklıdır: Knowing the answer helps. — “Cevabı bilmek yardımcı olur.” cümlesinde knowing the answer, “cevabı bilmek” anlamıyla cümlenin konusudur. Bu, I'm knowing biçimini doğru yapmaz.
Temelin ötesi: anlam değişiklikleri ve istisnalar
Bu bölüm başlangıçta ezberlenmek zorunda değildir. Önce I know, I want, I like, I understand biçimlerini yerleştirin. İlerledikçe aynı fiilin farklı anlamlarda neden farklı yapılarla kullanıldığını fark edeceksiniz.
Aynı fiil, farklı anlam
Bazı fiiller bir anlamıyla durum, başka bir anlamıyla etkinlik anlatır. Aşağıdaki karşılaştırmalarda değişen yalnızca zaman yapısı değil, anlatılan şeydir.
| İngilizce | Türkçe | Anlam farkı |
|---|---|---|
| I think this is a good idea. | Bence bu iyi bir fikir. | Görüş bildirme. |
| I'm thinking about the offer. | Teklif üzerinde düşünüyorum. | Devam eden zihinsel etkinlik. |
| She has a small car. | Küçük bir arabası var. | Sahiplik. |
| She's having lunch. | Öğle yemeği yiyor. | Bir etkinliğe katılma. |
| This soup tastes salty. | Bu çorbanın tadı tuzlu. | Çorbanın tadını belirtme. |
| The cook is tasting the soup. | Aşçı çorbanın tadına bakıyor. | Bilerek yapılan kontrol. |
| These flowers smell lovely. | Bu çiçekler çok güzel kokuyor. | Çiçeklerin kokusu. |
| She's smelling the flowers. | Çiçekleri kokluyor. | Bilerek yapılan koklama. |
| I see your point. | Ne demek istediğini anlıyorum. | Anlama. |
| I'm seeing the dentist tomorrow. | Yarın diş hekimine gidiyorum. | Planlanmış görüşme. |
Have “sahip olmak” anlamındayken I'm having a car denmez; I have a car. — “Bir arabam var.” denir. Ancak yemek yemek, duş almak veya iyi vakit geçirmek gibi ifadelerde have bir etkinliğin parçasıdır: We're having a good time. — “İyi vakit geçiriyoruz.”
Duyu fiillerinde de ayrım önemlidir. I can hear music. — “Müzik duyuyorum.” kendiliğinden algılamayı anlatmanın doğal bir yoludur; I'm listening to music. — “Müzik dinliyorum.” ise dikkatinizi verdiğiniz etkinliği anlatır. Buradaki can, yalnızca beceri değil, o anda bir şeyi algılayabilme anlamı da taşır.
“Olmak” ile “davranmak” arasındaki fark
Be fiili, yani bağlama göre “olmak” veya Türkçedeki “-dır” benzeri anlamları karşılayan fiil de iki farklı biçimde karşınıza çıkabilir:
- He is rude. — O kaba biri / Kaba davranıyor.
- He is being rude. — Şu anda kabalık ediyor.
İkinci cümle, özellikle o sıradaki davranışı öne çıkarır; kişinin her zaman öyle olduğunu söylemez. Ancak bu yapı bütün özelliklere uygulanmaz. She is tall. — “O uzun boylu.” denir; boy uzunluğu bir davranış olmadığı için She is being tall normal bir ifade değildir.
Duygunun o anki yoğunluğunu vurgulamak
Konuşma dilinde I'm loving this course. — “Bu kurs çok hoşuma gidiyor.” veya I'm liking it more and more. — “Giderek daha çok hoşuma gidiyor.” gibi cümleler duyabilirsiniz. Burada konuşan, genel bir beğeniyi bildirmekten çok yaşadığı deneyimi, yeni gelişen hissini veya heyecanını öne çıkarır.
Bu kullanımlar özellikle samimi konuşmalarda ve reklamlarda görülür. Her durum fiiline uygulanabilen serbest bir kural değildir. Örneğin bilgi sahibi olmayı anlatan know ile I'm knowing the answer yine normal bir seçim olmaz. Başlangıçta ve tarafsız bir anlatımda I love this course. — “Bu kursu çok seviyorum.” güvenli ve doğal seçenektir.
Bedensel hislerde iki yapı da mümkün olabilir
I feel tired. ve I'm feeling tired. cümlelerinin ikisi de “Kendimi yorgun hissediyorum.” anlamına gelebilir. İkinci biçim içinde bulunulan, geçici deneyimi daha belirgin gösterebilir. Bu yüzden feel gördüğünüzde otomatik olarak -ing biçimini yanlış saymayın. Ancak buradan know, believe, need gibi diğer fiillere genel bir izin çıkarmayın; her fiili kendi anlamıyla öğrenin.
Aynı ayrım başka zamanlarda da sürer
Kural yalnızca şimdiki zamanla sınırlı değildir. Geçmişte bir bilgi durumunu anlatırken I knew the answer. — “Cevabı biliyordum.” denir; normal olarak I was knowing the answer denmez.
Geçmişten bugüne süren durumlarda da şu ayrım karşınıza çıkar:
- I've known her for ten years. — Onu on yıldır tanıyorum.
- I've been waiting for ten minutes. — On dakikadır bekliyorum.
İlk cümlede have known geçmişte başlayıp bugün de geçerli olan bir tanışıklığı, ikincide have been waiting süren bir bekleme etkinliğini anlatır. Bu yapıları henüz öğrenmediyseniz şimdilik ayrıntılarını bırakabilirsiniz: önemli olan, uzun süredir devam etmenin tek başına -ing gerektirmediğini fark etmektir.
Çalışma önerileri
- Türkçesi “-yor” ile biten cümleleri karşılaştırın. “Çalışıyorum, biliyorum, istiyorum, yazıyorum, anlıyorum” ifadelerini İngilizceye aktarın. Sonra kontrol edin: I'm working. — “Çalışıyorum.”; I know. — “Biliyorum.”; I want it. — “Onu istiyorum.”; I'm writing. — “Yazıyorum.”; I understand. — “Anlıyorum.” Her seçimde “etkinlik mi, durum mu?” diye sorun.
- Bir durum fiilini üç biçimde çalışın. Örneğin She needs help. — “Yardıma ihtiyacı var.”; She doesn't need help. — “Yardıma ihtiyacı yok.”; Does she need help? — “Yardıma ihtiyacı var mı?” Bu çalışmayı like, want, know ile tekrarlayın. Özellikle does geldikten sonra fiilin sonundaki -s ekinin kalkmasını kontrol edin.
- İleri örnekleri anlam çiftleriyle kaydedin. Bir defter sayfasına I think you're right. — “Bence haklısın.”; karşısına I'm thinking about it. — “Bunu düşünüyorum.” yazın. Altlarına hangi anlamın görüş, hangisinin zihinsel etkinlik olduğunu not edin. Böylece istisnaları rastgele değil, anlam değişikliği üzerinden öğrenirsiniz.
Temel kontrol sorunuz şu olsun: “Bu cümle birinin ne yaptığını mı, yoksa ne bildiğini, hissettiğini, istediğini veya neye sahip olduğunu mu anlatıyor?” Bu soru tek başına bütün istisnaları çözmez; ama günlük cümlelerin büyük bölümünde doğru başlangıç noktasını verir.
İlgili konular
- Önce öğrenilmesi yararlı: Şimdiki zaman — am/is/are + -ing yapısının nasıl kurulduğunu ve devam eden etkinlikleri nasıl anlattığını öğrenin; ardından durum fiilleriyle arasındaki farkı karşılaştırın.