İngilizcede şimdiki zaman
Present Continuous
Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İngilizce dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.
Kısaca
İngilizcede Present Continuous, am / is / are + fiilin -ing biçimi ile kurulur: I am reading a book. — “Kitap okuyorum.” Konuşma anında süren işleri, içinde bulunduğumuz döneme özgü geçici durumları ve önceden ayarlanmış gelecek işleri anlatır. Olumsuz cümlede not eklenir; soruda am, is, are cümlenin başına, işi yapan kişinin önüne geçer.
Genel bakış
Telefonda “Ne yapıyorsun?” diye sorarken, bu hafta evden çalıştığınızı söylerken ya da yarın kimin geleceğini anlatırken bu yapıyla karşılaşırsınız. A1 düzeyinde öğrenilen temel kullanımı, şu anda devam eden bir işi anlatmaktır. Ancak “devam ediyor” demek, işin tam konuştuğunuz saniyede yapılıyor olması gerektiği anlamına gelmez. Bu ay okuduğunuz bir kitaptan, o anda kitap elinizde olmasa da bu yapıyla söz edebilirsiniz.
Türkçedeki -yor eki iyi bir başlangıç noktasıdır, ama her zaman bire bir karşılık vermez. “Her gün işe otobüsle gidiyorum” Türkçede doğal bir alışkanlık cümlesidir; İngilizcede ise genellikle geniş zaman gerekir: I go to work by bus every day. — “Her gün işe otobüsle giderim.” İngilizcede zaman seçerken Türkçe fiilin sonuna değil, anlatılan işin alışkanlık mı, şu sıralar süren bir iş mi olduğuna bakmak gerekir.
Bir başka fark da cümlenin kuruluşudur. Türkçede “Çalışıyorum” tek başına yeterlidir; kişi bilgisi fiilin sonundadır. İngilizcede ise normal bir tam cümlede özne (işi yapan veya hakkında konuşulan kişi ya da şey) ve yardımcı fiil (ana fiille birlikte yapıyı kuran sözcük) bulunur: I am working. — “Çalışıyorum.” Bu konuda yardımcı fiil, be fiilinin am, is, are biçimleridir.
Yapı nasıl kurulur?
Olumlu cümleler
Temel sıra şöyledir: özne + am / is / are + fiil-ing. Ana fiil, yapılan işi anlatır. Kişiye göre değişen bölüm am / is / are olur; -ing biçimi bütün kişilerde aynıdır.
| Kişi | İngilizce | Türkçesi |
|---|---|---|
| Ben | I am working. | Çalışıyorum. |
| Sen / siz | You are working. | Çalışıyorsun / çalışıyorsunuz. |
| O — erkek | He is working. | Çalışıyor. |
| O — kadın | She is working. | Çalışıyor. |
| O — bir şey veya hayvan | It is working. | Çalışıyor. |
| Biz | We are working. | Çalışıyoruz. |
| Onlar | They are working. | Çalışıyorlar. |
You, hem “sen” hem “siz” olabilir; her iki durumda da are kullanılır. Türkçedeki “o” zamirinin İngilizcede tek bir karşılığı yoktur. He, she veya it seçimi, kimden ya da neden söz edildiğine bağlıdır.
Özne bir kişi adı veya başka bir sözcük grubu da olabilir: Ece is studying. — “Ece ders çalışıyor.” İki kişiden söz ediliyorsa çoğul yardımcı fiil gerekir: Ece and Can are studying. — “Ece ile Can ders çalışıyor.”
Konuşmada ve günlük yazışmalarda kısaltmalar çok yaygındır:
| Açık biçim → kısaltılmış biçim | Türkçesi |
|---|---|
| I am waiting. → I'm waiting. | Bekliyorum. |
| You are waiting. → You're waiting. | Bekliyorsun / bekliyorsunuz. |
| He is waiting. → He's waiting. | O bekliyor. |
| She is waiting. → She's waiting. | O bekliyor. |
| It is raining. → It's raining. | Yağmur yağıyor. |
| We are waiting. → We're waiting. | Bekliyoruz. |
| They are waiting. → They're waiting. | Bekliyorlar. |
Olumsuz cümleler
Not, yardımcı fiilden sonra gelir: özne + am / is / are + not + fiil-ing. Ana fiile ayrıca bir olumsuzluk eki getirilmez.
| İngilizce | Türkçesi | Açıklama |
|---|---|---|
| I'm not sleeping. | Uyumuyorum. | Ben için olağan kısaltma |
| She isn't driving. | Araba kullanmıyor. | Aynı anlamda: She's not driving. |
| We aren't leaving yet. | Henüz ayrılmıyoruz. | Aynı anlamda: We're not leaving yet. |
Standart İngilizcede amn't kullanılmaz; “Ben yapmıyorum” derken I'm not biçimini öğrenmek yeterlidir. Ayrıca bu yapıya don't veya doesn't eklenmez. Olumsuzluğu kurmak için gereken yardımcı fiil zaten cümlededir.
Sorular ve kısa cevaplar
“Yapıyor musun?” türündeki sorularda yardımcı fiil öne geçer: am / is / are + özne + fiil-ing? Türkçedeki soru ekinin İngilizcede ayrı bir karşılığı yoktur; soru, sözcük sırasıyla kurulur.
| İngilizce | Türkçesi | Açıklama |
|---|---|---|
| Am I speaking too fast? | Çok mu hızlı konuşuyorum? | Ben ile soru |
| Is she working today? | Bugün çalışıyor mu? | Tekil kişiyle soru |
| Are they coming? | Geliyorlar mı? | Çoğul kişiyle soru |
| Yes, she is. | Evet, çalışıyor. | Olumlu kısa cevap |
| No, she isn't. | Hayır, çalışmıyor. | Olumsuz kısa cevap |
| Yes, I am. | Evet, öyle. | Bağlama göre iş anlaşılır |
| No, I'm not. | Hayır, öyle değil. | Ben ile olumsuz kısa cevap |
Olumlu kısa cevabın sonunda yardımcı fiili kısaltmayın: Yes, she is. doğrudur; Yes, she's. bu cevapta kullanılmaz. Ana fiili tekrar etmek gerekmez, çünkü yapılan iş sorudan anlaşılır.
“Ne, nerede, neden?” gibi soru sözcükleri varsa bunlar en başa gelir:
- What are you doing? — “Ne yapıyorsun?”
- Where is he going? — “Nereye gidiyor?”
- Why are they laughing? — “Neden gülüyorlar?”
Sorunun kendisi işi yapan kişiyi soruyorsa yapı farklı görünür: Who is calling? — “Kim arıyor?” Burada who öznenin yerindedir; arkasına ayrıca bir kişi zamiri eklenmez.
Fiile -ing eklerken yazım
Fiilin yalın biçimi (sözlükteki, ek almamış biçimi) başlangıç noktasıdır. Çoğu fiile doğrudan -ing eklenir, fakat aşağıdaki değişiklikleri bilmek gerekir.
| Kural | Yalın biçim → -ing biçimi | Türkçe anlamı |
|---|---|---|
| Çoğu fiile doğrudan eklenir | read → reading; work → working | okumak; çalışmak |
| Sondaki okunmayan tek -e düşer | make → making; write → writing | yapmak; yazmak |
| -ee korunur | see → seeing; agree → agreeing | görmek; aynı fikirde olmak |
| -ie, -y olur | lie → lying; die → dying | uzanmak / yalan söylemek; ölmek |
| Kısa, tek heceli bazı fiillerde son ünsüz çift yazılır | sit → sitting; run → running | oturmak; koşmak |
| Son harf w, x veya y ise çiftleme yapılmaz | snow → snowing; fix → fixing; play → playing | kar yağmak; tamir etmek; oynamak |
Ünsüz, b, k, t gibi seslerdir; ünlü ise a, e, i gibi seslerdir. Son ünsüzü çiftleme kuralının temel örüntüsü, tek heceli bir fiilin sonunda bir ünlü + bir ünsüz harfi bulunmasıdır: stop → stopping — “durmak”. Buna karşılık read → reading — “okumak” biçiminde iki ünlü harfi bulunduğu için çiftleme olmaz; help → helping — “yardım etmek” biçiminde de son iki harf ünsüzdür.
Çok heceli fiillerde vurgu (sözcüğün daha güçlü söylenen hecesi) önemlidir: begin → beginning — “başlamak” fiilinde son hece vurguludur; visit → visiting — “ziyaret etmek” fiilinde değildir. Britanya İngilizcesinde travel → travelling, Amerikan İngilizcesinde travel → traveling — “seyahat etmek” yazımı yaygındır. Bunlar farklı zamanlar değil, yazım farklarıdır.
Bağlam içinde örnekler
Aşağıdaki cümlelerde yalnızca fiil biçimine değil, zamanın neden seçildiğine de dikkat edin. “Şu an”, “bu hafta” ve “yarın” gibi ifadeler aynı yapıya farklı zaman anlamları kazandırabilir.
| İngilizce | Türkçesi | Kullanım |
|---|---|---|
| I am reading a book. | Kitap okuyorum. | Konuşma anında süren iş |
| What are you doing? | Ne yapıyorsun? | O anki işi sorma |
| Please be quiet. The baby is sleeping. | Lütfen sessiz olun. Bebek uyuyor. | Şu anda devam eden durum |
| It is raining outside. | Dışarıda yağmur yağıyor. | O anki hava durumu |
| I'm not using my phone. | Telefonumu kullanmıyorum. | O an yapılan işi reddetme |
| Are you waiting for the bus? | Otobüs mü bekliyorsun? | O anki durumu sorma |
| She's working from home this week. | Bu hafta evden çalışıyor. | Geçici çalışma düzeni |
| We're staying with my sister until Friday. | Cumaya kadar ablamda kalıyoruz. | Sınırlı süreli konaklama |
| I'm learning to drive. | Araba kullanmayı öğreniyorum. | Bu dönemde süren uğraş |
| My English is getting better. | İngilizcem gelişiyor. | Devam eden değişim |
| They're coming tomorrow. | Yarın geliyorlar. | Önceden ayarlanmış ziyaret |
| I'm meeting Ece at six. | Saat altıda Ece ile buluşuyorum. | Kararlaştırılmış buluşma |
| We're taking the train on Saturday. | Cumartesi günü trenle gidiyoruz. | Ulaşım planı |
| Why are you wearing a coat indoors? | İçeride neden palto giyiyorsun? | O anda üzerindeki giysiyi sorma |
Sık yapılan hatalar
1. Yardımcı fiili unutmak
- Yanlış: I reading a book.
- Doğru: I am reading a book. — “Kitap okuyorum.”
- Neden? Türkçede kişi ve zaman ekleri tek sözcükte toplanır; İngilizcede -ing tek başına bu cümleyi kurmaz. Am, is, are biçimlerinden biri gerekir.
2. Yardımcı fiilden sonra yalın fiil kullanmak
- Yanlış: She is work today.
- Doğru: She is working today. — “Bugün çalışıyor.”
- Neden? Bu yapıda iki parça birlikte gereklidir: is + working. Yalnızca yardımcı fiili doğru seçmek yeterli değildir.
3. Soruya başka bir yardımcı fiil eklemek
- Yanlış: Do you are waiting?
- Doğru: Are you waiting? — “Bekliyor musun?”
- Neden? Are zaten yardımcı fiildir; soru kurarken onu öne alın. Aynı nedenle I don't working yerine I'm not working — “Çalışmıyorum” denir.
4. Her Türkçe -yor ekini bu yapıyla karşılamak
- Yanlış: I'm knowing the answer.
- Doğru: I know the answer. — “Cevabı biliyorum.”
- Neden? Bilmek gibi bazı fiiller bir faaliyet değil, durum anlatır ve normalde geniş zamanla kullanılır. Benzer şekilde alışkanlık anlatan “Her sabah çay içiyorum” için I drink tea every morning. uygundur.
5. -ing biçiminin yazımını karıştırmak
- Yanlış: He is runing. She is makeing tea.
- Doğru: He is running. She is making tea. — “O koşuyor. O çay hazırlıyor.”
- Neden? Run fiilinin son ünsüzü çiftlenir; make fiilinin sonundaki okunmayan -e düşer. Sözcükleri yalnızca eklenmiş halleriyle değil, yalın biçimleriyle birlikte çalışın.
6. Her gelecek olayını bu yapıyla anlatmak
- Yanlış: It is raining tomorrow. — Bir hava tahminini anlatmak için.
- Doğru: It's going to rain tomorrow. — “Yarın yağmur yağacak.”
- Neden? Gelecek anlamındaki bu kullanımın temelinde bir ayarlama veya kararlaştırılmış iş vardır. Yağmur, insanların ayarladığı bir etkinlik değildir. Gelecekle ilgili her cümle aynı yapıyı almaz.
Kullanım notları
Tam şu an mı, bu sıralar mı?
I'm reading a long novel. — “Uzun bir roman okuyorum” cümlesi, kitabın şu anda elinizde olduğunu da, bu günlerde onu okumakta olduğunuzu da anlatabilir. Bağlam hangisinin kastedildiğini gösterir. Now — “şimdi”, at the moment — “şu anda”, this week — “bu hafta” ve these days — “bu sıralar” sık karşılaşılan ifadelerdir; ancak tek başlarına bir zamanı zorunlu kılan işaretler değildir.
Geçicilik de takvimde belirli bir süreye bağlı değildir. I'm living with my parents. — “Ailemle yaşıyorum” cümlesi, konuşanın bu durumu şimdiki yaşam düzeni veya geçici bir dönem olarak gördüğünü düşündürür. I live with my parents. — “Ailemle yaşıyorum” ise genel yaşam düzenini bildirir. Türkçe çeviri aynı kalabilir; İngilizcede bakış açısı değişir.
Alışkanlık ile geçici durumun ayrımı
Simple Present adıyla öğretilen geniş zaman, genel doğrular ve düzenli alışkanlıklar için kullanılır. Bu yapıyla arasındaki farkı “her zaman mı, şu dönem mi?” sorusuyla düşünmek yararlıdır.
| İngilizce | Türkçesi | Bakış açısı |
|---|---|---|
| I work in Ankara. | Ankara'da çalışıyorum. | Genel iş düzeni |
| I'm working in Ankara this month. | Bu ay Ankara'da çalışıyorum. | Bu aya özgü düzen |
| She usually takes the bus. | Genellikle otobüse biner. | Alışkanlık |
| She's taking a taxi today. | Bugün taksiye biniyor. | Bugün için farklı tercih |
Gelecek için kullanım
I'm seeing the dentist tomorrow. — “Yarın dişçiye gidiyorum” cümlesinde ziyaret henüz başlamamıştır. Randevu ayarlanmıştır; tomorrow ifadesi de gelecek anlamını açıklaştırır. Bu kullanım özellikle randevu, yolculuk ve buluşmalarda yaygındır. Yine de her zaman bilet veya yazılı randevu belgesi gerekmez; karşılıklı kararlaştırılmış bir buluşma yeterlidir.
Be going to da plan anlatabilir: I'm going to study tonight. — “Bu akşam ders çalışacağım.” Burada niyet öne çıkar. I'm meeting my study group tonight. — “Bu akşam çalışma grubumla buluşuyorum” cümlesinde ise ayarlanmış buluşma öne çıkar. Bu ayrım kesin bir duvar değildir; aynı gelecek planı, konuşanın vurgusuna göre iki yapıyla da anlatılabilir.
Konuşma ve yazı dili
Kısaltılmış biçimler günlük konuşmada doğaldır; açık biçimler vurgu veya daha resmî bir anlatım için kullanılabilir. I'm listening. — “Dinliyorum” olağan bir ifadedir; I am listening! — “Dinliyorum ya!” bağlama göre güçlü bir karşılık olabilir. Açık biçimin her zaman daha kibar olduğunu düşünmeyin; ses tonu ve bağlam daha önemlidir.
Temelin ötesinde: daha ileri kullanımlar
Bu bölümü başlangıçta ezberlemek gerekmez. Önce am / is / are + -ing yapısını rahatça kurmak yeterlidir; aşağıdaki ayrımlar okurken ve dinlerken karşılaşılabilecek daha ince anlamları açıklar.
Durum fiilleri ve anlam değişiklikleri
Durum fiilleri, bir işi yapmaktan çok bilme, sahip olma, isteme veya inanma gibi durumları anlatan fiillerdir. Know — “bilmek”, own — “sahip olmak”, want — “istemek” ve believe — “inanmak” bu gruptadır. Olağan anlamlarında genellikle devamlılık yapısıyla kullanılmazlar: I want some water. — “Biraz su istiyorum.” Türkçede “istiyorum” denmesi İngilizcede -ing gerektiğini göstermez.
Ancak “Bu fiil hiçbir zaman -ing almaz” diye kesin bir yasak ezberlemek de yanıltıcıdır. Bazı fiillerin anlamı değişince kullanım değişir:
| İngilizce | Türkçesi | Anlam |
|---|---|---|
| I think you're right. | Bence haklısın. | Bir görüş bildirme |
| I'm thinking about the problem. | Sorun üzerinde düşünüyorum. | Zihinsel uğraş |
| She has a car. | Onun arabası var. | Sahiplik |
| She's having lunch. | Öğle yemeği yiyor. | Yapılan faaliyet |
| I see what you mean. | Ne demek istediğini anlıyorum. | Anlama |
| I'm seeing the doctor tomorrow. | Yarın doktora gidiyorum. | Ayarlanmış görüşme |
You're being rude. — “Şu anda kaba davranıyorsun” cümlesi de benzer bir ayrım taşır. You are rude. — “Kabasın” kişinin genel özelliğini söylerken, are being o andaki davranışı öne çıkarır. Bu biçim her özellik için kullanılamaz; geçici davranış anlatması önemlidir.
Tekrarlanan davranışa duygusal tepki
Geniş zaman alışkanlıkların olağan anlatımıdır. Ancak always — “hep” veya constantly — “sürekli” ile bu yapı kullanıldığında konuşanın tepkisi öne çıkabilir:
- You're always losing your keys! — “Anahtarlarını hep kaybediyorsun!”
- She's always helping other people. — “Hep başkalarına yardım ediyor.”
İlk cümlede yakınma, ikincide takdir duyulabilir. Dolayısıyla bu kullanım yalnızca kızgınlık bildirmez; davranışın konuşan için dikkat çekici veya duygusal açıdan önemli olduğunu da gösterebilir.
Değişim, nazik sorular ve başka yapılarla birleşme
Değişim anlatan fiillerle süreç vurgulanır: Prices are rising. — “Fiyatlar artıyor.” The days are getting shorter. — “Günler kısalıyor.” Burada tek bir anlık hareket değil, zaman içinde gelişen bir eğilim vardır.
Gelecek planını soran bir cümle bazen dolaylı bir rica için zemin hazırlar: Are you using the car tonight? — “Bu akşam arabayı kullanacak mısın?” Konuşan arabayı ödünç istemeyi düşünüyor olabilir. Bu, yapının tek başına rica anlamına geldiği anlamına gelmez; nezaket etkisi bağlamdan doğar.
İleri düzeyde edilgen yapı (işi yapan yerine işten etkilenenin öne çıktığı anlatım) ile birleşir: The road is being repaired. — “Yol tamir ediliyor.” Buradaki kalıp am / is / are + being + fiilin üçüncü biçimi şeklindedir. Üçüncü biçim, repaired veya düzensiz fiillerde written gibi, bazı birleşik yapılarda kullanılan fiil biçimidir. Başlangıçta bu kalıbı üretmekten çok tanımak yeterlidir.
Son olarak, görülen her -ing biçimi bu zaman değildir. Swimming is good exercise. — “Yüzmek iyi bir egzersizdir” cümlesinde swimming, bir faaliyetin adı gibi kullanılır. Şimdiki zaman yapısını tanımak için yalnızca eke değil, yardımcı fiilin ana fiille ilişkisine ve cümlenin bütününe bakın.
Çalışma önerileri
- Aynı işi üç biçimde anlatın. Çevrenizde gördüğünüz beş hareket seçin. Her biri için olumlu, olumsuz ve soru cümlesi kurun: She is cooking. She isn't cooking. Is she cooking? — “Yemek yapıyor. Yemek yapmıyor. Yemek yapıyor mu?” Özneyi değiştirerek am, is, are seçimini de çalışın.
- Genel düzen ile bu haftayı karşılaştırın. “Normalde nerede çalışırım, bu hafta nerede çalışıyorum?” gibi beş çift yazın. Örneğin: I usually work at the office, but I'm working from home this week. — “Genellikle ofiste çalışırım, ama bu hafta evden çalışıyorum.” Türkçe cümledeki -yor ekini otomatik olarak aktarmak yerine anlamı seçin.
- Yazım ve gerçek planları birlikte çalışın. Bir sayfaya make → making, sit → sitting, lie → lying biçimlerini yazıp anlamlarını ekleyin. Ardından gerçekten ayarlanmış üç gelecek işinizi tarih veya saatle anlatın. Her cümlede önce yardımcı fiili, sonra -ing biçimini ve son olarak zaman anlamını kontrol edin.
İlgili konular
- Önce öğrenin: “Olmak” fiilinin şimdiki zaman biçimleri — am, is, are seçimi ve temel soru düzeni için.
- Önemli karşılaştırma: Durum fiilleri — Türkçedeki “biliyorum, istiyorum” gibi ifadelerin neden her zaman bu yapıyla karşılanmadığını anlamak için.
- Sonraki adım: “Going to” ile gelecek anlatımı — niyetleri, planları ve geleceğe ilişkin belirtileri anlatmak için.
- Daha ileri düzey: Ortaçlı yan cümleler — fiilden türeyen biçimlerle kurulan kısa yan cümleleri ve -ing biçiminin başka görevlerini tanımak için.