B1

İtalyancada Stare + Gerundio: Sürmekte Olan Eylemler

Stare + Gerundio

Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İtalyanca dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.

Kısaca

İtalyancada stare + gerundio, bir eylemin belirli bir anda sürmekte olduğunu vurgular: Sto studiando italiano — “Şu anda İtalyanca çalışıyorum.” Kişiye ve zamana göre stare değişir; asıl eylemi bildiren gerundio biçimi değişmez: sto studiando “çalışıyorum”, stavo studiando “çalışıyordum”. Türkçedeki -yor ekine sık sık karşılık gelse de her “-yor”lu cümlede bu yapı kullanılmaz.

Genel bakış

B1 düzeyinde öğrenilen bu yapı, bir olayı dışarıdan özetlemek yerine sanki o anın içinden gösterir. Telefonda konuşurken, geçmişte ne yaptığınızı anlatırken veya birinin şu an neyle meşgul olduğunu sorarken işinize yarar. Cosa fai? “Ne yapıyorsun?” sorusu bağlama göre yeterlidir; Cosa stai facendo? ise özellikle o sırada yapılan işe odaklanır.

Buradaki önemli ayrım zaman ile görünüş arasındadır. Zaman, olayın bugün mü dün mü olduğunu belirtir. Görünüş ise olaya nasıl baktığımızı, örneğin onu devam ederken mi yoksa tamamlanmış bir bütün olarak mı sunduğumuzu anlatır. Stare + gerundio bir devamlılık görünüşüdür; yalnızca şimdiki zamana ait bir kalıp değildir.

Türkçe bilenler için anlamı kavramak genellikle kolaydır; asıl güçlük yapıyı gereğinden fazla kullanmamaktır. “Roma'da yaşıyorum”, “Bu kelimeyi bilmiyorum” ve “Şimdi yemek yapıyorum” cümlelerinin hepsinde -yor vardır. İtalyanca ise bunların yalnızca sonuncusunda devam eden eylemi özellikle vurgulamak için bu yapıyı rahatlıkla kullanır.

Yapı nasıl kurulur?

İki parça, iki ayrı görev

Kalıp kişiye ve zamana göre çekilmiş stare + gerundio biçimindedir. Fiil, yapılan işi ya da durumu anlatan sözcüktür. Burada stare yardımcı fiil olarak kullanılır; yani kendi temel anlamından çok yapının kişi ve zaman bilgisini taşır.

Gerundio, bu yapıda eylemin devam ettiğini gösteren, kişiye göre değişmeyen fiil biçimidir. Türkçedeki zarf-fiillerle, yani “yaparak” gibi başka bir eylemi açıklayan biçimlerle aynı görevde olduğunu düşünmeyin: Sto mangiando bir bütün olarak “Yemek yiyorum” demektir, “Yiyerek duruyorum” değil.

Düzenli gerundio biçimleri

Başlangıç noktası mastar, yani fiilin sözlükteki biçimidir: Türkçede “konuşmak”, İtalyancada parlare gibi. Mastarın sonundaki eki kaldırıp aşağıdaki eki ekleyin.

Fiil grubu Mastar Gerundio Yapı içindeki anlamı
-are → -ando parlare parlando konuşuyor
-are → -ando mangiare mangiando yemek yiyor
-ere → -endo leggere leggendo okuyor
-ere → -endo scrivere scrivendo yazıyor
-ire → -endo dormire dormendo uyuyor
-ire → -endo finire finendo bitiriyor
-ire → -endo capire capendo anlıyor

Finire ve capire gibi fiillerin bazı çekimlerinde görülen -isc- parçası buraya gelmez: finendo, capendo. Dolayısıyla Sto finendo il lavoro “İşi bitiriyorum” olur.

Çoğu biçim düzenlidir; fakat sık kullanılan şu üç fiili ayrıca öğrenmek gerekir:

Mastar Gerundio Yapı içindeki anlamı
fare facendo yapıyor
dire dicendo söylüyor
bere bevendo içiyor

Sto facendo il caffè “Kahve yapıyorum”, Stai dicendo la verità? “Doğruyu mu söylüyorsun?” ve Sta bevendo un tè “Çay içiyor” örneklerini birer bütün olarak tekrarlamak, bu biçimleri kalıcılaştırır.

Şimdi, geçmişte ve gelecekte

Aşağıdaki tabloda her biçimin ardından studiando gelir. Özne, cümlede işi yapan ya da durumu yaşayan kişidir. İtalyancada Türkçedeki gibi özne sözcüğünü her cümlede söylemek gerekmez; fiilin çekimi çoğu zaman kişiyi zaten gösterir.

Özne Şimdiki zaman Geçmişte sürmekte olan eylem Gelecekte sürmekte olan eylem
io sto studiando stavo studiando starò studiando
tu stai studiando stavi studiando starai studiando
lui / lei / Lei sta studiando stava studiando starà studiando
noi stiamo studiando stavamo studiando staremo studiando
voi state studiando stavate studiando starete studiando
loro stanno studiando stavano studiando staranno studiando

İlk sütundaki çekimler “çalışıyorum, çalışıyorsun…” anlamına gelir. İkinci sütun “çalışıyordum, çalışıyordun…”; üçüncüsü ise uygun bağlamda “çalışıyor olacağım, çalışıyor olacaksın…” diye anlaşılır. Resmî hitapta kullanılan Lei, tek bir kişiye saygılı “siz” demektir ve sta biçimini alır.

Geçmiş sütununda stare, imperfetto ile çekilmiştir. Bu zaman, geçmişteki alışkanlıkları ve devam eden durumları anlatmaya yarar. Stavo leggendo quando hai chiamato — “Aradığında kitap okuyordum” cümlesinde okuma sürerken telefon gelir. Bu, okumanın mutlaka yarım kaldığını söylemez; yalnızca o andaki durumu gösterir.

Gelecek biçimlerinin bir de tahmin anlamı vardır. Staranno ancora dormendo çoğu bağlamda “Herhâlde hâlâ uyuyorlardır” demektir. Bunun ayrıntısı aşağıdaki ileri kullanım bölümündedir.

Olumsuzluk ve soru

Olumsuzluk için non, çekimli stare biçiminin önüne gelir: Non sto scherzando — “Şaka yapmıyorum.” Gerundio biçimini değiştirmeyin.

Soru kurarken ayrıca bir yardımcı sözcük eklenmez. Stai lavorando? “Çalışıyor musun?” sorusunda yazıda soru işareti, konuşmada ses tonu yeterlidir. Soru sözcüğü varsa başa gelebilir: Cosa stavi facendo? — “Ne yapıyordun?”

Zamirler nereye gelir?

Zamir, bir kişinin veya şeyin adını tekrar etmek yerine kullanılan sözcüktür; Türkçedeki “onu” gibi. Bu yapıda kısa zamirler ya çekimli stare biçiminden önce gelir ya da gerundioya bitişir:

  • Lo sto cercando / Sto cercandolo — “Onu arıyorum.”
  • Ti stavo chiamando / Stavo chiamandoti — “Seni arıyordum.”

Dönüşlü fiiller, yapılan işin kişinin kendisine yöneldiği fiillerdir; “yıkanmak” gibi. Bunlarda da iki yerleşim mümkündür:

  • Mi sto preparando / Sto preparandomi — “Hazırlanıyorum.”
  • Non si stanno vestendo / Non stanno vestendosi — “Giyinmiyorlar.”

İki seçenek de doğrudur; özellikle başlangıçta zamiri çekimli fiilden önce koymak kolaydır. Aynı zamiri iki yerde birden kullanmayın ve gerundio ile arasına boşluk bırakmayın.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki cümlelerde “şu anda” ifadesi her çeviride yazılmadı. Devamlılık anlamı Türkçedeki -yor veya -yordu ekinden ve bağlamdan zaten anlaşılabilir.

İtalyanca Türkçe Açıklama
Sto studiando italiano. Şu anda İtalyanca çalışıyorum. O anda yapılan iş.
Cosa stavi facendo? Ne yapıyordun? Geçmişte belirli bir ana yönelik soru.
Stava piovendo quando sono uscito. Dışarı çıktığımda yağmur yağıyordu. Başka bir olayın arka planı.
Staranno ancora dormendo. Herhâlde hâlâ uyuyorlardır. Şimdiki duruma ilişkin tahmin.
Aspetta un momento, sto cercando le chiavi. Bir dakika bekle, anahtarları arıyorum. Bekleme isteğinin gerekçesi.
Non possiamo parlare: stiamo registrando. Konuşamayız, kayıt yapıyoruz. Devam eden iş nedeniyle kısıtlama.
I bambini stanno giocando in cortile. Çocuklar avluda oynuyor. Çoğul kişide çekim.
Mi sto preparando per uscire. Dışarı çıkmak için hazırlanıyorum. Dönüşlü fiil.
La sto ascoltando, continui pure. Sizi dinliyorum, lütfen devam edin. Resmî hitapta kısa zamir.
Mentre cucinavo, Marco stava apparecchiando. Ben yemek yaparken Marco sofrayı kuruyordu. Aynı anda süren iki iş.
In questo periodo sto lavorando da casa. Bu aralar evden çalışıyorum. Tam bu saniyeyle sınırlı olmayan dönem.
Domani alle dieci starò facendo l'esame. Yarın saat onda sınava giriyor olacağım. Gelecekte belirli bir an.
Il traffico sta aumentando. Trafik yoğunluğu artıyor. Devam eden değişim.
Ti sto disturbando? Seni rahatsız mı ediyorum? O anki etkinin sorgulanması.

Mentre cucinavo örneğine dikkat edin: İki iş aynı anda sürse de ikisini birden stare + gerundio ile kurmak zorunlu değildir. Yalın imperfetto da devam eden bir eylemi anlatabilir.

Sık yapılan hatalar

1. Stare yerine essere kullanmak

  • Yanlış: Sono studiando italiano.
  • Doğru: Sto studiando italiano. — “İtalyanca çalışıyorum.”
  • Neden? Bu yapı essere ile değil, stare ile kurulur. Essere başka görevlerde “olmak” anlamına gelir; burada onun çekimlerini kullanamazsınız.

2. Gerundioyu da kişiye göre değiştirmek

  • Yanlış: Noi stiamo studiamo.
  • Doğru: Noi stiamo studiando. — “Biz çalışıyoruz.”
  • Neden? Kişi bilgisi zaten stiamo içindedir. İkinci fiil gerundio biçiminde kalır; tekil, çoğul, kadın veya erkek özneye göre değişmez.

3. Düzensiz fiile düzenli ek getirmek

  • Yanlış: Sto facando la cena.
  • Doğru: Sto facendo la cena. — “Akşam yemeğini hazırlıyorum.”
  • Neden? Fare → facendo, dire → dicendo, bere → bevendo biçimlerini ayrıca öğrenmek gerekir. Benzer şekilde Sto capiscendo değil, Sto capendo — “Anlıyorum” denir.

4. Türkçedeki her -yor ekini bu yapıyla karşılamak

  • Yanlış: Sto sapendo la risposta.
  • Doğru: So la risposta. — “Cevabı biliyorum.”
  • Neden? Sapere burada sürmekte olan bir etkinliği değil, sahip olunan bilgiyi anlatır. Türkçedeki biçime değil, cümlenin anlamına bakın. “Roma'da yaşıyorum” için de nötr ifade Vivo a Roma olur; devamlılık yapısını sırf “-yor” var diye eklemeyin.

5. Zamiri yapının ortasına yerleştirmek

  • Yanlış: Sto lo cercando.
  • Doğru: Lo sto cercando / Sto cercandolo. — “Onu arıyorum.”
  • Neden? Kısa zamir, çekimli fiilden önce veya gerundioya bitişik olmalıdır. Non lo sto cercando “Onu aramıyorum” derken non bütün bu grubun önüne gelir.

6. Devamlılık yapısını gelecek planı için otomatik kullanmak

  • Yanlış: Domani sto partendo per Roma. — Yalnızca yarınki planı bildirmek isteniyorsa.
  • Doğru: Domani parto per Roma. — “Yarın Roma'ya gidiyorum.”
  • Neden? Türkçede “Yarın gidiyorum” doğal bir plan ifadesidir. İtalyancada bunun için genellikle yalın şimdiki zaman kullanılır. Gelecekte belirli bir anda sürüyor olacak işi anlatmak ise farklıdır: Domani a quest'ora starò viaggiando — “Yarın bu saatte yolculuk ediyor olacağım.”

Kullanım notları

Yalın çekimle arasındaki fark bir vurgu farkı olabilir

Leggo un libro ile Sto leggendo un libro bağlama göre aynı şekilde “Kitap okuyorum” diye çevrilebilir. İkincisi devam eden okuma sürecini özellikle öne çıkarır. Dolayısıyla yalın çekimi her gördüğünüzde geniş zamanla çevirmeyin: İtalyancadaki presente, yani şimdiki zaman çekimi, hem “okurum” hem “okuyorum” anlamını taşıyabilir.

Alışkanlık anlatırken yalın biçim daha uygundur: Ogni sera leggo prima di dormire — “Her akşam uyumadan önce kitap okurum.” Belirli bir akşam o anda ne yaptığınızı söylüyorsanız Sto leggendo — “Kitap okuyorum” diyebilirsiniz. Ogni sera “her akşam” gibi ifadeler alışkanlığa, proprio adesso “tam şu anda” gibi ifadeler o ana işaret eder; yine de tek başına bir zaman sözcüğü mekanik bir kural oluşturmaz.

Devam eden dönem, mutlaka bu saniye demek değildir

Sto leggendo un romanzo molto lungo — “Çok uzun bir roman okuyorum” diyen kişi o anda otobüs bekliyor olabilir. Kitabı okuma işi içinde bulunduğu dönemde sürmektedir. Aynı şekilde Stiamo cercando casa — “Ev arıyoruz” ifadesi birkaç haftalık bir süreci anlatabilir.

Burada önemli olan, sürecin açık ve devam etmekte olarak sunulmasıdır. “Geçici” olan her durumun bu yapıyı gerektirdiği sonucuna varmayın. Sono a Milano per due giorni — “İki günlüğüne Milano'dayım” cümlesi geçici bir durumu anlatır ama gerundio içermez.

Her fiille aynı derecede doğal değildir

Bilmek, sahip olmak, bir özelliği taşımak gibi durumlarda genellikle yalın çekim kullanılır: Ho due fratelli — “İki kardeşim var”; Questa borsa costa cinquanta euro — “Bu çanta elli avro.” Bunları devam eden işler gibi sunmak çoğu bağlamda doğal değildir.

Buna karşılık anlam bir gelişmeye veya anlık zihinsel sürece kayarsa yapı mümkün olabilir: Sto capendo meglio il problema — “Sorunu giderek daha iyi anlıyorum”; Sto pensando alla tua proposta — “Teklifini düşünüyorum.” Bu yüzden fiilleri değişmez bir “olur/olmaz” listesine ayırmak yerine, cümlede etkinlik mi durum mu anlattıklarına bakmak daha yararlıdır.

Günlük konuşmayla sınırlı değildir

Yapı hem konuşmada hem yazıda olağandır. Resmî bir iletide Stiamo verificando i dati — “Verileri kontrol ediyoruz” denebilir. Asıl mesele resmiyet değil, devam eden sürecin anlatım için önemli olup olmadığıdır. Her cümlede kullanmak metni daha doğru veya daha gelişmiş yapmaz.

Daha ileri kullanım

Gelecek zamanı mı, şimdiki zamana ilişkin tahmin mi?

Staranno dormendo tek başına “Uyuyor olacaklar” ya da “Herhâlde uyuyorlardır” anlamına gelebilir. Yorumu bağlam belirler:

  • Domani a mezzanotte staranno dormendo. — “Yarın gece yarısı uyuyor olacaklar.” Gelecekteki bir an belirtilir.
  • Non rispondono: staranno dormendo. — “Cevap vermiyorlar; herhâlde uyuyorlardır.” Şimdiki durum hakkında çıkarım yapılır.

İkinci kullanımda gelecekte yapılacak bir iş sözü verilmez. Türkçedeki “-dır”, “herhâlde” veya “olsa gerek” ifadeleri çoğu zaman daha uygun karşılıktır. Özellikle ancora “hâlâ” ile birlikte bağlamı kontrol edin: Staranno ancora dormendo ifadesini otomatik olarak yarına taşımayın.

Koşul ve olasılık bildiren çekimler

Stare başka kiplerde de kullanılabilir. Kip, konuşanın olayı gerçek, olası, istenen veya koşula bağlı olarak nasıl sunduğunu gösterir. Condizionale, burada bir koşula bağlı olabilecek eylemi; congiuntivo ise kuşku gibi anlamlardan sonra gereken özel fiil biçimlerini ifade eder.

Aşağıdaki biçimlerin ardından yine aynı gerundio gelir. Örneğin starei lavorando “çalışıyor olurdum” demektir. Stia lavorando ve stesse lavorando biçimlerinin Türkçe karşılığı ise onları içeren cümleye bağlıdır.

Özne Condizionale Congiuntivo presente Congiuntivo imperfetto
io starei stia stessi
tu staresti stia stessi
lui / lei starebbe stia stesse
noi staremmo stiamo stessimo
voi stareste stiate steste
loro starebbero stiano stessero
  • Senza questo rumore, starei lavorando meglio. — “Bu gürültü olmasa daha iyi çalışıyor olurdum.”
  • Dubito che stia dicendo la verità. — “Doğruyu söylediğinden kuşkuluyum.”
  • Pensavo che stessi dormendo. — “Uyuduğunu sanıyordum.”

Bu örneklerde devamlılık anlamı korunur; koşul, kuşku veya geçmişteki düşünceye uyum bilgisi stare biçiminden gelir. Önce temel sto/stavo kullanımını yerleştirin; sonra bu biçimleri içinde geçtikleri cümlelerle öğrenin.

Her zaman biçimi mekanik olarak üretilemez

Yapının farklı zaman ve kiplerde kullanılması, stare fiilinin bütün çekimlerinin gerundio önünde eşit derecede doğal olduğu anlamına gelmez. Özellikle passato prossimo, yani geçmiş bir olayı çoğunlukla tamamlanmış bir bütün olarak anlatan birleşik zaman, bu yapıya otomatik aktarılmaz.

“İki saat çalıştım” demek için standart ve doğal seçenek Ho studiato per due ore olur; sono stato + gerundio kalıbını genel bir geçmiş zaman karşılığı gibi üretmeyin. “Aradığında çalışıyordum” içinse Stavo studiando quando hai chiamato kullanın. Ayrım, eylemin uzun sürmesinden çok, onu tamamlanmış bir bütün olarak mı yoksa sürerken mi gösterdiğinizdir.

Yakın görünen yapılarla karıştırmayın

  • Stare per + mastar, eylemin sürmesini değil, başlamak üzere olmasını anlatır: Sto per uscire — “Çıkmak üzereyim.” Sto uscendo ise “Çıkıyorum” der; çıkma sürecine odaklanır.
  • Continuare a + mastar, sürdürme veya tekrarlama anlamı taşır: Continua a piovere — “Yağmur yağmaya devam ediyor.” Sta piovendo yalnızca “Yağmur yağıyor” der; öncesine ilişkin aynı vurguyu taşımaz.
  • Gerundio tek başına da kullanılabilir: Camminando, abbiamo parlato del viaggio — “Yürürken yolculuk hakkında konuştuk.” Burada stare yoktur; gerundio başka bir eylemin hangi koşulda gerçekleştiğini açıklar. Bu, ayrı olarak çalışılması gereken bir kullanımdır.

Çalışma önerileri

  1. Üç anı yan yana anlatın. Aynı eylem için Adesso sto cucinando — “Şimdi yemek yapıyorum”, Ieri alle otto stavo cucinando — “Dün saat sekizde yemek yapıyordum”, Domani a quest'ora starò cucinando — “Yarın bu saatte yemek yapıyor olacağım” cümlelerini kurun. Sonra kişi değiştirin; gerundionun değişmediğini sesli olarak fark edin.
  2. Türkçe -yor cümlelerini anlamına göre ayırın. “Anahtarlarımı arıyorum”, “Cevabı biliyorum”, “Her gün yürüyüş yapıyorum” ve “Yarın geliyorum” gibi cümleler yazın. Hangisi o anda süren iş, hangisi durum, alışkanlık veya plan? Ancak bu ayrımı yaptıktan sonra İtalyanca biçimi seçin. Böylece ek benzerliğine dayalı otomatik çeviri alışkanlığını kırarsınız.
  3. Kısa bir geçmiş sahnesi kurun. Önce devam eden bir iş, ardından o sırada gerçekleşen bir olay yazın: Stavo facendo la doccia quando è suonato il telefono — “Telefon çaldığında duş alıyordum.” Beş farklı sahne oluşturun; en az birinde fare, birinde dönüşlü fiil kullanın. Her sahnede hangi eylemin arka planı oluşturduğunu açıklayın.

İlgili konular

  • Önce gözden geçirin: Stare fiili — yardımcı fiil olarak kullanılan temel çekimleri ve fiilin diğer anlamlarını pekiştirir.
  • Sonraki adım: Gerundionun ileri kullanımları — gerundionun yalnızca devamlılık yapısında değil, zaman, neden ve eşlik eden eylem anlatımında da nasıl kullanıldığını gösterir.

Ön koşul

İtalyancada stare fiili: çekimi ve kullanımıA1

Bu kavram üzerine inşa edilen kavramlar

Diğer B1 kavramları

Bu kavram diğer dillerde

Tüm dillerde karşılaştır