İngilizcede üçüncü koşul cümleleri
Third Conditional
Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İngilizce dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.
Kısaca
İngilizcede third conditional (üçüncü koşul yapısı), geçmişte gerçekleşmemiş bir durumu ve o durumda ortaya çıkacak geçmiş bir sonucu anlatır. Temel kalıp if + had + fiilin üçüncü biçimi, would have + fiilin üçüncü biçimi şeklindedir: If I had known, I would have told you. — “Bilseydim sana söylerdim.” Türkçedeki “O zaman … yapsaydım, … olurdu” düşüncesi iyi bir başlangıçtır; İngilizcede hem koşulun hem sonucun geçmişe ait olduğunu ayrı ayrı göstermek gerekir.
Genel bakış
Bir randevuyu kaçırdıktan sonra “Adresi önceden kontrol etseydim yanlış yere gitmezdim” diyebiliriz. Olay bitmiştir; artık adresi kontrol ederek o günü değiştiremeyiz. Üçüncü koşul cümlesi de tam bu bakış açısını kurar: Gerçekte yaşananları değil, geçmişin başka türlü yaşanmış bir seçeneğini düşünürüz. Bu yapı B2 düzeyinde özellikle pişmanlık, eleştiri, açıklama ve geçmiş kararları değerlendirme sırasında önem kazanır.
Her üçüncü koşul cümlesi pişmanlık bildirmez. “Bana yardım etmeseydin yetiştiremezdim” sözü teşekkür etmek için de kullanılabilir. “Bir saat sonra çıksaydık fırtınaya yakalanırdık” derken ise kötü bir olayın gerçekleşmemiş olmasına seviniriz. Dil bilgisi aynı kalır; duyguyu bağlam, yani sözün söylendiği durum belirler.
Türkçede “Bilseydim söylerdim” ile “Bilsem söylerdim” arasındaki farkı çoğu zaman eklerden ve konuşmanın konusundan anlarız. İngilizcede geçmişte kalmış bir ihtimali anlatırken had known ve would have told gibi belirgin biçimler kullanılır. Bu nedenle yalnızca “-seydi” ekine bir İngilizce karşılık aramak yerine iki soru sormak daha yararlıdır: Koşul hangi zamana ait? Sonuç hangi zamana ait? Üçüncü koşulda ikisinin cevabı da geçmiştir.
Yapı nasıl kurulur?
Koşul ve sonuç bölümünü ayırın
Koşul bölümü, bir sonucun hangi durumda ortaya çıkacağını söyleyen cümle parçasıdır; burada genellikle if ile başlar. Sonuç bölümü ise o durumda ne olacağını anlatır. Her bölümün kendi öznesi (eylemi yapan ya da hakkında bilgi verilen kişi veya şey) ve fiili (eylemi ya da durumu bildiren sözcük) bulunur.
| Bölüm | İngilizce kalıp | İşlevi |
|---|---|---|
| Koşul | if + had + past participle | Geçmişte farklı olduğunu varsaydığımız durum |
| Sonuç | would have + past participle | O durumda gerçekleşecek geçmiş sonuç |
| Bütün cümle | If I had checked the address, I would have found the office. | Adresi kontrol etseydim ofisi bulurdum. |
Past participle, bu yapıda kullanılan fiil biçiminin İngilizce adıdır; öğrenme kaynaklarında çoğunlukla fiilin üçüncü hâli diye geçer. Burada bu terim, fiilin cümlede sıfat olarak kullanıldığı anlamına gelmez. Düzenli fiillerde üçüncü hâl genellikle -ed alır; düzensiz fiillerin biçimi ayrıca öğrenilir.
| Yalın biçim | Geçmiş zaman biçimi | Üçüncü hâl | Türkçesi |
|---|---|---|---|
| check | checked | checked | kontrol etmek |
| study | studied | studied | ders çalışmak |
| know | knew | known | bilmek |
| tell | told | told | söylemek |
| leave | left | left | ayrılmak |
| catch | caught | caught | yakalamak |
| go | went | gone | gitmek |
| do | did | done | yapmak |
| be | was / were | been | olmak |
Had + üçüncü hâl birleşimine past perfect denir. Bu, geçmişteki bir noktadan daha önceye bakmakta kullanılan yapıdır; üçüncü koşulda gerçekleşmemiş geçmiş koşulu kurar. Sonuçta ise would tek başına yeterli değildir: Ardından have + üçüncü hâl gelir.
Bu biçimler kişiye göre değişmez: I had known — “bilseydim”, she had known — “bilseydi”; I would have gone — “gitmiş olurdum”, she would have gone — “gitmiş olurdu”. Buradaki have yerine has veya had getirilmez. Ayrıca had ve would bu kullanımda yardımcı fiildir; yani asıl eylemin zamanını ve varsayımsal anlamını kurmaya yardım eder.
Olumsuzluk iki ayrı yerde olabilir
Olumsuz biçimde not, ilgili bölümün ilk yardımcı fiilinden sonra gelir:
- If I had not missed the bus, I would have arrived on time. — “Otobüsü kaçırmasaydım zamanında varırdım.”
- If I had taken a taxi, I would not have missed the interview. — “Taksiye binseydim mülakatı kaçırmazdım.”
- If you hadn't reminded me, I wouldn't have paid the bill. — “Hatırlatmasaydın faturayı ödemezdim.”
Son örnekte iki bölüm de olumsuzdur; gerçek durum ise olumludur: Hatırlattın ve ben ödedim. Bir cümleyi anlamak için yalnızca olumsuz sözcükleri saymayın; varsayılan durumla gerçekte olanı karşılaştırın.
Bölümlerin sırası değişebilir
If bölümü baştaysa ardından genellikle virgül kullanılır:
If she had studied, she wouldn't have failed. — “Ders çalışsaydı başarısız olmazdı.”
Sonuç önce gelirse genellikle virgül gerekmez:
She wouldn't have failed if she had studied. — “Ders çalışsaydı başarısız olmazdı.”
Anlam aynıdır. Ancak Türkçedeki doğal çeviride koşulu çoğu zaman yine başa alırız. İngilizce cümlenin sözcük sırasını Türkçeye aynen taşımak gerekmez.
Soru kurarken ne değişir?
Soru sonuç bölümündeyse would özneden önce gelir. If bölümünün iç sırası değişmez.
- Would you have accepted the offer if they had paid more? — “Daha fazla ücret verselerdi teklifi kabul eder miydin?”
- What would you have done if you had lost your passport? — “Pasaportunu kaybetseydin ne yapardın?”
- If you had known the price, would you have bought it? — “Fiyatını bilseydin onu alır mıydın?”
Koşul konuşmadan belliyse açıkça söylenmeyebilir: What would you have done? — “Sen ne yapardın?” Bu soru burada “O geçmiş durumda olsaydın ne yapardın?” anlamındadır; kişinin genel alışkanlığını sormaz.
Kısaltmaları doğru çözün
| Açık biçim | Kısaltma | Bu yapıdaki anlamı |
|---|---|---|
| I had known | I'd known | bilseydim |
| I would have told you | I'd have told you | sana söylerdim |
| would have | would've | geçmişteki varsayımsal sonucun parçası |
| would not have | wouldn't have | geçmişteki olumsuz varsayımsal sonucun parçası |
| had not left | hadn't left | ayrılmamış olsaydı |
'd hem had hem would olabilir. Sonrasındaki yapıya bakın: If I'd known ifadesinde 'd, had demektir; I'd have told you ifadesinde ise would demektir. Bütün cümle şöyle olabilir: If I'd known, I'd have told you. — “Bilseydim sana söylerdim.” İlk çalışmalarda bunları açık biçimde yazmak, hangi parçanın hangi görevi yaptığını görmeyi kolaylaştırır.
Bağlam içinde örnekler
Aşağıdaki örneklerde yalnızca pişmanlık değil, teşekkür, kaçırılmış fırsat, farklı bir karar ve tehlikeden kurtulma da var. Türkçe karşılıklarda bazen “-miş olurdu”, bazen yalnızca “-irdi” kullanılması doğaldır; İngilizce yapının geçmiş anlamı değişmez.
| İngilizce | Türkçe | Açıklama |
|---|---|---|
| If I had known, I would have told you. | Bilseydim sana söylerdim. | Konuşan o sırada bilmiyordu. |
| She wouldn't have failed if she had studied. | Ders çalışsaydı başarısız olmazdı. | Olumsuz sonuç önce geliyor. |
| If they had left earlier, they would've caught the train. | Daha erken çıksalardı trene yetişirlerdi. | Kaçırılmış bir fırsat. |
| What would you have done? | Sen ne yapardın? | Geçmiş koşul bağlamdan anlaşılıyor. |
| If we had booked a table, we wouldn't have waited outside. | Masa ayırtsaydık dışarıda beklemezdik. | Sonuç bölümünde olumsuzluk. |
| If you hadn't sent me the location, I would have gone to the wrong entrance. | Bana konumu göndermeseydin yanlış girişe giderdim. | Yardım için dolaylı teşekkür. |
| Would you have moved to Ankara if you had got the job? | İşe alınsaydın Ankara'ya taşınır mıydın? | Geçmişteki başka bir kararı sorguluyor. |
| If I had saved the receipt, I could have returned the kettle. | Fişi saklasaydım su ısıtıcısını iade edebilirdim. | Gerçekleşmemiş bir imkân. |
| If we had left an hour later, we might have got stuck in the snow. | Bir saat daha geç çıksaydık karda mahsur kalabilirdik. | Kesin değil, olası bir sonuç. |
| If the shop had been open, I would have bought some bread. | Dükkân açık olsaydı biraz ekmek alırdım. | Koşul bir eylem değil, durum. |
| I would have called you if my phone hadn't run out of battery. | Telefonumun şarjı bitmeseydi seni arardım. | Yapılmayan eyleme açıklama getiriyor. |
| If the file had been backed up, we wouldn't have lost the photos. | Dosya yedeklenmiş olsaydı fotoğrafları kaybetmezdik. | Koşulda işi kimin yaptığı belirtilmiyor. |
Sık yapılan hatalar
1. Koşul bölümüne gereksiz yere would koymak
- Yanlış: If I would have known, I would have called you.
- Doğru: If I had known, I would have called you.
- Türkçesi: “Bilseydim seni arardım.”
Standart üçüncü koşulda geçmiş koşulu had known, geçmiş sonucu would have called kurar. Türkçedeki benzer görünen ekler, İngilizcede iki bölümün de aynı yardımcı fiille kurulacağı anlamına gelmez. Bazı konuşma çeşitlerinde ilk biçim duyulabilir; yazıda ve sınavlarda temel kalıbı kullanın.
2. Had sonrasında ikinci hâli kullanmak
- Yanlış: If we had went earlier, we would have seen her.
- Doğru: If we had gone earlier, we would have seen her.
- Türkçesi: “Daha erken gitseydik onu görürdük.”
Went basit geçmiş zaman biçimidir. Had sonrasında üçüncü hâl olan gone gerekir. İkinci ve üçüncü hâli aynı olan left gibi fiiller bu farkı gizleyebilir; çalışırken özellikle go–went–gone ve see–saw–seen gibi farklılaşan fiilleri seçin.
3. Sonuçta have sözcüğünü düşürmek
- Yanlış: If I had seen the message, I would replied.
- Doğru: If I had seen the message, I would have replied.
- Türkçesi: “Mesajı görseydim cevap verirdim.”
Geçmişteki varsayımsal sonucu göstermek için would have replied bir bütün olarak gereklidir. Would reply dil bilgisi açısından başka bağlamlarda doğrudur; ancak bu cümlede anlatılmak istenen tamamlanmış geçmiş sonucu vermez.
4. Would have yerine would of yazmak
- Yanlış: I would of helped you if you had asked.
- Doğru: I would've helped you if you had asked.
- Türkçesi: “İsteseydin sana yardım ederdim.”
Hızlı konuşmada have zayıf duyulduğu için bu yazım hatası oluşur. Doğru açık biçim her zaman would have olur. Aynı uyarı could have ve might have için de geçerlidir.
5. Geçmiş ihtimali şimdiki varsayımla karıştırmak
- Bu geçmiş anlamı için yanlış: If I knew about yesterday's meeting, I would have attended.
- Doğru: If I had known about yesterday's meeting, I would have attended.
- Türkçesi: “Dünkü toplantıdan haberim olsaydı katılırdım.”
Burada anlatılmak istenen “O sırada bilmiyordum” düşüncesidir; bu yüzden had known gerekir. Knew bazı karma koşul cümlelerinde mümkün olabilir, fakat geçmişteki tek bir bilgi eksikliğini anlatmak için temel seçim değildir. Önce koşulun zamanını belirleyin, sonra biçimi seçin.
Kullanım notları
Pişmanlık, teşekkür ve suçlama arasındaki fark
If I'd listened to you, I wouldn't have made that mistake. — “Seni dinleseydim o hatayı yapmazdım.” Bu söz, kişinin kendi kararından pişman olduğunu gösterebilir. Buna karşılık If you had listened to me, this wouldn't have happened. — “Beni dinleseydin bu olmazdı” sözü karşı tarafı suçlayabilir. Aynı kalıbın öznesini değiştirmek konuşmanın tonunu ciddi biçimde değiştirebilir.
Daha yapıcı bir değerlendirmede ortak sorumluluğu vurgulamak mümkündür: If we had checked the figures together, we would have noticed the error. — “Rakamları birlikte kontrol etseydik hatayı fark ederdik.” Yapı tek başına kaba veya nazik değildir; sözcük seçimi ve söyleyiş belirleyicidir.
Kesin geçmiş sonuç ile olası geçmiş sonuç
Would have, konuşanın kurduğu varsayım içinde beklediği sonucu verir. Ancak bu, gerçek dünyada kanıtlanmış bir kesinlik değildir; zaten gerçekleşmemiş bir geçmişten söz ediyoruz.
Could have bir imkânı veya yeterliliği, might have ise olasılığı öne çıkarır:
- If we had booked earlier, we would have paid less. — “Daha erken rezervasyon yapsaydık daha az öderdik.” Konuşan bu sonucu beklenen sonuç olarak sunuyor.
- If we had booked earlier, we could have chosen a better room. — “Daha erken rezervasyon yapsaydık daha iyi bir oda seçebilirdik.” Seçme imkânı doğacaktı; seçimin yapılacağı söylenmiyor.
- If we had booked earlier, we might have found a cheaper hotel. — “Daha erken rezervasyon yapsaydık daha ucuz bir otel bulabilirdik.” Bulup bulamayacağımız kesin değil.
Türkçede son ikisini de “-ebilirdi” ile çevirebiliriz. Bu yüzden İngilizce seçiminde yalnızca Türkçe eke değil, “imkân mı, olasılık mı?” sorusuna bakın.
Konuşma ve yazı dili
Hadn't, wouldn't have, I'd have ve would've konuşmada ve gündelik yazışmalarda doğaldır. Resmî bir raporda açık biçimler daha uygun olabilir. Dinlerken have sözcüğünün vurgusuz ve kısa söylenebileceğini hesaba katın; her parçayı ayrı bir sözcük gibi duymayı beklemeyin. Buna karşılık kendi yazınızda bu yardımcı fiili atlamayın.
İleri kullanım ve ince ayrımlar
İkinci koşul ile üçüncü koşulu karşılaştırma
İkinci koşul, şimdiki veya gelecekteki gerçek dışı ya da uzak görülen durumlara; üçüncü koşul ise geçmişte gerçekleşmemiş durumlara yönelir:
- If I had more time, I would help you. — “Daha fazla vaktim olsa sana yardım ederdim.” Şimdiki veya gelecekteki durum düşünülüyor.
- If I had had more time yesterday, I would have helped you. — “Dün daha fazla vaktim olsaydı sana yardım ederdim.” Dünkü fırsat artık kapanmış durumda.
İkinci cümledeki had had bir tekrar hatası değildir. İlk had yapıyı kuran yardımcı fiil, ikinci had ise “sahip olmak” anlamındaki have fiilinin üçüncü hâlidir. Türkçe çeviride her ikisi için de “vaktim olsaydı” diyebiliriz; zaman farkını “dün” gibi sözcüklerle veya bağlamla anlarız.
Geçmiş koşulun bugünkü sonucu: karma koşul
If I had accepted that job, I would be living in İzmir now. — “O işi kabul etseydim şimdi İzmir'de yaşıyor olurdum.”
Koşul geçmişte, sonuç şimdidedir. Bu yüzden sonuçta would have lived yerine would be living kullanılır. Buna karma koşul denir: İki bölüm farklı zamanlara bakar. Üçüncü koşulu mekanik biçimde her geçmiş koşula uygulamayın; sonucun ne zaman geçerli olduğunu da belirleyin.
If kullanmadan daha resmî anlatım
Resmî metinlerde ve özenli anlatımda if düşürülebilir, had özneden önceye alınabilir. Buna devrik yapı denir; burada yalnızca sözcüklerin olağan dizilişi değişir:
Had I known about the delay, I would have taken another train. — “Gecikmeden haberim olsaydı başka bir trene binerdim.”
Anlamı, if I had known — “haberim olsaydı” ile aynıdır. Bu görünüşe rağmen soru değildir. Olumsuz biçimde de benzer bir yapı kullanılır: Had we not checked the bill, we would have paid twice. — “Hesabı kontrol etmeseydik iki kat ödeme yapardık.” Bu biçimi tanımak yararlıdır; gündelik konuşmada kullanmak zorunda değilsiniz.
Süreçler ve edilgen biçimler
Koşulda yalnızca tek bir tamamlanmış eylem değil, o sırada sürmekte olan bir süreç de bulunabilir:
If I hadn't been wearing headphones, I would have heard the announcement. — “Kulaklık takıyor olmasaydım anonsu duyardım.”
Had been + -ing biçimi, o geçmiş sırada devam eden durumu öne çıkarır. Sonuçta da süreç anlatılabilir: If the flight hadn't been cancelled, we would have been flying over the sea at noon. — “Uçuş iptal edilmeseydi öğlen denizin üzerinde uçuyor olurduk.”
Edilgen yapı (işi yapandan çok işten etkilenen şeyi öne çıkaran anlatım) da bu kalıba girebilir: If the address had been written correctly, the parcel would have been delivered on Monday. — “Adres doğru yazılmış olsaydı paket pazartesi teslim edilmiş olurdu.” Burada koşulda had been written, sonuçta would have been delivered vardır. Temel zaman ilişkisi değişmez; yalnızca anlatımın odağı değişir.
Koşulu başka ifadelerle vermek
If her zaman gerekli değildir. Önceki cümle koşulu sağlayabilir: I didn't have your number. Otherwise, I would have called. — “Numaran bende yoktu. Yoksa arardım.” Buradaki söylenmeyen koşul, “Numaran bende olsaydı” düşüncesidir.
Without your help, I wouldn't have finished on time. — “Senin yardımın olmasaydı zamanında bitiremezdim” cümlesinde de koşulu without verir. If it hadn't been for your help — “Senin yardımın olmasaydı” aynı düşünceyi daha açık kurar. Bunları ayrı bir zaman yapısı gibi değil, geçmiş koşulu ifade etmenin farklı yolları olarak öğrenin.
Çalışma önerileri
- Gerçekten varsayıma geçin. Geçen haftadan küçük bir olay seçin. Önce gerçekte olanı yazın: I left late. I missed the bus. — “Geç çıktım. Otobüsü kaçırdım.” Sonra iki olayı değiştirin: If I had left earlier, I wouldn't have missed the bus. — “Daha erken çıksaydım otobüsü kaçırmazdım.” Her alıştırmada hangi bölümün koşul, hangisinin sonuç olduğunu işaretleyin.
- Aynı olayı üç farklı sonuçla anlatın. Bir rezervasyon, sınav veya iş görüşmesi düşünün. Önce would have ile beklenen sonucu, sonra could have ile doğacak imkânı, ardından might have ile olası sonucu yazın. Türkçe karşılıklar birbirine benzese bile anlam farkını bir cümleyle açıklayın. Böylece yalnızca kalıbı değil, ne söylemek istediğinizi de çalışırsınız.
- Kısaltmaları açarak dinleyin ve kontrol edin. Duyduğunuz bir cümledeki 'd biçiminin had mi, would mu olduğunu sonrasına bakarak belirleyin. Ardından kendi cümlenizi açık biçimde yazın ve üçüncü hâlleri kontrol edin. Son kontrolde iki soruyu sorun: “Koşul geçmişte mi? Sonuç da geçmişte mi?” İkinci sorunun cevabı hayırsa karma koşul gerekebilir.
İlgili konular
- Önceki adım: İkinci koşul cümleleri — Şimdiki ve gelecekteki varsayımlarla geçmişte kalmış ihtimalleri ayırt etmeye yardımcı olur.
- Sonraki adım: Karma koşul cümleleri — Geçmişteki bir koşulun bugünkü sonucunu veya genel bir durumun geçmişteki etkisini anlatmayı genişletir.