A1

İtalyancada Temel İfadeler

Espressioni di Base

Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İtalyanca dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.

Kısaca

İtalyancada ciao samimi ortamlarda hem «merhaba» hem «hoşça kal», buongiorno ise gündüz karşılaşmalarında daha mesafeli bir selamdır. Rica ederken per favore, teşekkür ederken grazie kullanılır. Ecco, birini veya bir şeyi «işte» diye sunar; non ise fiilin, yani işi veya durumu bildiren kelimenin önüne gelerek cümleyi olumsuz yapar: Non capisco. — «Anlamıyorum.»

Genel bakış

Bir kafeye girerken selam vermek, uzatılan menü için teşekkür etmek, söyleneni anlamadığınızı belirtmek: Bunlar uzun cümleler kurmadan da yapabileceğiniz işlerdir. A1 düzeyinde öğrenilen temel ifadeler, ilk konuşmaların çatısını oluşturur. Amaç her sözü tek tek çözümlemek değil, hangi durumda hangi kalıbın işe yaradığını bilmektir.

Türkçe konuşan biri için bu ifadelerin bir bölümü tanıdıktır: Grazie «teşekkürler», per favore «lütfen» gibi kullanılabilir. Yine de bire bir karşılık aramak bazen yanıltır. Türkçedeki «buyurun» farklı durumlarda söylenirken İtalyancada duruma göre prego, ecco veya başka bir ifade gerekir. Olumsuzlukta da Türkçedeki «anla-mı-yorum» gibi bir ek değil, ayrı yazılan non kullanılır.

Aşağıda önce gündelik konuşma için güvenli seçimleri göreceksiniz. Daha sonra ecco ile c'è arasındaki fark, non… più gibi olumsuzluklar ve nezaketin ince ayrıntıları ele alınacak. Başlangıçta bu ayrıntıları üretmek zorunda değilsiniz; duyduğunuzda tanıyabilmeniz yeterli.

Nasıl kullanılır?

1. Selamı yakınlığa ve duruma göre seçin

Selamlaşmada yalnızca saat değil, karşınızdaki kişiyle ilişkiniz de önemlidir. Arkadaşınıza söylediğiniz sözle bir otel görevlisine ilk kez seslenirken seçtiğiniz söz aynı olmak zorunda değildir.

İtalyanca Türkçe karşılığı Kullanım
Ciao! Merhaba! / Hoşça kal! Arkadaşlar ve samimi olduğunuz kişiler arasında
Buongiorno! Günaydın! / İyi günler! Gündüz, özellikle tanımadığınız kişilere
Buonasera! İyi akşamlar! Akşam saatlerinde karşılaşırken
Salve! Merhaba! Çoğu gündelik durumda fazla samimi olmayan bir selam
Arrivederci! Hoşça kalın! / Görüşmek üzere! Ayrılırken, mesafeli veya nötr durumlarda
Buonanotte! İyi geceler! Gece ayrılırken veya yatmadan önce
A presto! Yakında görüşürüz! Yakın zamanda yeniden görüşme beklentisiyle
A domani! Yarın görüşürüz! Ertesi gün görüşeceğiniz kişiye

Ciao yalnızca «merhaba» değildir. Bir arkadaşınız konuşmayı Ciao! diyerek bitirirse sizi yeniden selamlamıyordur; vedalaşıyordur. Buna karşılık buonanotte, gece bir restorana girerken kullanılacak genel bir karşılama sözü değildir. Böyle bir girişte buonasera daha uygundur.

Buongiorno ile buonasera arasındaki geçişin herkes için geçerli, kesin bir saati yoktur. Bölgeye, alışkanlığa ve ortama göre değişebilir. Başlangıçta sabah ve gündüz buongiorno, akşam buonasera demek yeterli bir yol göstericidir. Çevrenizdekilerin seçimini de örnek alabilirsiniz.

2. Rica, teşekkür ve karşılık verme

Per favore, bir isteği yumuşatan «lütfen» sözüdür. İsteğin başında veya sonunda bulunabilir. Tek başına bir içecek adıyla birlikte de kullanılabilir; her seferinde tam bir cümle kurmak gerekmez:

  • Un caffè, per favore. — Bir kahve, lütfen.
  • Può ripetere, per favore? — Lütfen tekrar eder misiniz?

İkinci örnekte può, tek kişiye kibarca seslenmeye uygun bir biçimdir. Arkadaşınıza aynı isteği Puoi ripetere, per favore? — «Lütfen tekrar eder misin?» diye söyleyebilirsiniz. Türkçedeki «sen/siz» ayrımı burada yararlı bir karşılaştırmadır; ancak İtalyancanın kendi fiil biçimlerini öğrenmek gerekir.

İtalyanca Türkçe karşılığı Kullanım
Grazie. Teşekkürler. Genel teşekkür
Grazie mille! Çok teşekkürler! Daha güçlü, sıcak bir teşekkür
La ringrazio. Size teşekkür ederim. Daha resmî bir teşekkür
Prego. Rica ederim. Teşekküre karşılık
Di niente. Bir şey değil. Bir iyilik veya yardım sonrasında
Per favore. Lütfen. Bir isteğe eklenir
Scusa. Affedersin. / Kusura bakma. Samimi olduğunuz tek kişiye
Scusi. Affedersiniz. / Kusura bakmayın. Tek kişiye kibarca seslenirken
Mi dispiace. Üzgünüm. Üzüntü veya pişmanlık bildirirken

Scusi hem birinin dikkatini çekebilir hem küçük bir hatadan sonra özür dilemeye yarayabilir. Mi dispiace ise yalnızca «Bunu ben yaptım, özür dilerim» demek değildir. Birinin kötü haberine üzülünce de söylenir. Türkçedeki «Üzüldüm» ile «Üzgünüm» arasındaki anlam alanının bir kısmını karşılar.

Grazie mille içindeki mille «bin» demektir; ancak kalıp bütünüyle «çok teşekkürler» anlamındadır. Günlük kullanımda teşekkürün sayısını belirtmez.

3. Ecco ile bir şeyi gösterin veya sunun

Ecco, dikkati birine ya da bir şeye yönelten bir sözdür. Duruma göre «işte», «işte burada» veya bir şeyi verirken «buyurun» diye çevrilir.

Temel yapı ecco + gösterilen kişi veya şey biçimindedir:

  • Ecco il menu. — İşte menü. / Buyurun, menü.
  • Ecco le chiavi. — İşte anahtarlar.
  • Ecco Anna! — İşte Anna!

Ecco tekil ve çoğul için değişmez. Değişiklik, ardından gelen kelimelerde olur: il menu «menü», le chiavi «anahtarlar». Buradaki il ve le, tanımlıktır; yani adın önüne gelen ve belirli bir varlıktan söz edildiğini gösteren kısa kelimelerdir. Türkçede aynı işi yapan ayrı bir kelime bulunmadığından, bu küçük sözleri atlamamaya dikkat edin. Bununla birlikte kişi adlarında genellikle tanımlık gerekmez: Ecco Anna!.

Türkçeden hareketle ecco yanına ayrıca «olmak» anlamındaki è eklemeyin. Ecco il menu zaten tamamlanmış, doğal bir sunma ifadesidir. Bu yapı için ayrıca fiil gerekmez.

4. Non ile olumsuz cümle kurun

İtalyancada temel olumsuzluk sözü nondur. En basit yapıda fiilin hemen önüne gelir:

non + fiil + cümlenin geri kalanı

  • Capisco. — Anlıyorum.
  • Non capisco. — Anlamıyorum.
  • Parlo italiano. — İtalyanca konuşuyorum.
  • Non parlo italiano. — İtalyanca konuşmuyorum.
  • È facile. — Kolay.
  • Non è facile. — Kolay değil.

Türkçede «konuşmuyorum» derken olumsuzluk fiilin içine girer. İtalyancada ise parlo biçimini bu nedenle değiştirmezsiniz; önüne ayrı bir non getirirsiniz. Türkçedeki «değil» de her durumda aynı İtalyanca kelimeye dönüşmez: Non è facile örneğinde olumsuzluk yine fiilin önündedir.

Türkçede olduğu gibi, işi yapan kişi anlaşılıyorsa onu ayrıca söylemek çoğunlukla gerekmez. Non capisco tek başına «Anlamıyorum» demektir. Io non capisco — «Ben anlamıyorum» biçimi de doğrudur; io özellikle «ben» vurgusu gerektiğinde yararlıdır. Bu kelime bir özne zamiridir; yani cümlede kimden söz edildiğini ad yerine gösterir.

No ise tek başına «hayır» cevabıdır; normal bir cümlede nonun yerini tutmaz:

  • Vuoi un caffè? — No, grazie. — Kahve ister misin? — Hayır, teşekkürler.
  • No, non capisco. — Hayır, anlamıyorum.

İkinci örnekte iki sözün görevleri farklıdır: no cevap verir, non ardından gelen cümleyi olumsuz yapar.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki örnekler bir dükkâna girişten kafede sipariş vermeye kadar sık karşılaşacağınız durumları kapsar. Türkçe karşılıklar kelime sırasını kopyalamaz; aynı durumda doğal olarak ne söyleyeceğimizi gösterir.

İtalyanca Türkçe karşılığı Açıklama
Buongiorno! Günaydın! / İyi günler! Dükkâna veya otele girerken uygun bir selam
Ciao, Luca! Come stai? Merhaba Luca! Nasılsın? Samimi bir kişiye seslenme
Buonasera, signora. İyi akşamlar, hanımefendi. Kibar bir akşam selamı
Arrivederci e buona giornata! Hoşça kalın, iyi günler! Ayrılırken hem veda hem iyi dilek
Ecco il menu. Buyurun, menü. Görevli menüyü uzatırken
Ecco i biglietti. İşte biletler. Çoğul bir şeyi gösterme
Un bicchiere d'acqua, per favore. Bir bardak su, lütfen. Kısa ve kibar bir istek
Grazie mille! Çok teşekkürler! Yardım gördükten sonra
Prego, si accomodi. Buyurun, oturun. Birine yer gösterirken
Scusi, non capisco. Affedersiniz, anlamıyorum. Tanımadığınız birine durumu açıklama
Può parlare più lentamente, per favore? Lütfen daha yavaş konuşur musunuz? Konuşmanın hızını azaltma isteği
Non ho contanti. Nakit param yok. Ödeme sırasında olumsuzluk
No, grazie. Va bene così. Hayır, teşekkürler. Böyle iyi. Ek bir şeyi kibarca reddetme
A domani, buona serata! Yarın görüşürüz, iyi akşamlar! Yeniden görüşme ve iyi dilek

Özellikle Scusi, non capisco ile Può parlare più lentamente, per favore? cümlelerini birlikte çalışın. İlki sorunu bildirir; ikincisi karşıdakine ne yaparsa yardımcı olacağını söyler. Yalnızca «Anlamıyorum» demek yerine böyle bir devam cümlesi eklemek, konuşmanın sürmesini kolaylaştırır.

Sık yapılan hatalar

1. Cümle içinde non yerine no kullanmak

  • Yanlış: No capisco.
  • Doğru: Non capisco. — Anlamıyorum.
  • Neden? No tek başına bir cevaptır. Fiili olumsuz yapmak için non gerekir. Bir teklifi reddederken ise No, grazie — «Hayır, teşekkürler» tamamen doğrudur.

2. Ecco ile birlikte gereksiz è eklemek

  • Yanlış: Ecco è il menu.
  • Doğru: Ecco il menu. — İşte menü.
  • Neden? Ecco zaten sunma işini yapar. Türkçedeki bir «bu …dır» cümlesini kelime kelime kurmaya çalışmayın.

3. Per favore ile prego sözlerini birbirinin yerine koymak

  • Yanlış: Un caffè, prego. — Siparişe «lütfen» eklemek isterken.
  • Doğru: Un caffè, per favore. — Bir kahve, lütfen.
  • Neden? Bir istekte «lütfen» için güvenli seçim per favoredir. Prego daha çok «rica ederim» veya söz, yer, geçiş hakkı verirken «buyurun» anlamındadır. Bir garsonun müşteriye Prego? demesi «Buyurun, ne alırsınız?» işlevindedir; müşterinin rica kalıbı değildir.

4. Gece karşılaşırken buonanotte demek

  • Duruma uygun değil: Buonanotte! — Akşam bir restorana ilk girerken.
  • Uygun: Buonasera! — İyi akşamlar!
  • Neden? Buonanotte gece vedasında veya uyku öncesinde kullanılır. Bu bir cümle kuruluşu hatası değil, kullanım hatasıdır.

5. Grazie sözünü grazia biçiminde söylemek

  • Yanlış: Grazia mille!
  • Doğru: Grazie mille! — Çok teşekkürler!
  • Neden? Teşekkür kalıbı grazie biçimindedir. Grazia başka anlamları olan bir kelimedir; burada teşekkür yerine geçmez. Ayrıca grazie sözcüğünün sonundaki sesleri bütünüyle yutmayın.

6. Herkese aynı yakınlıkta seslenmek

  • Duruma uygun olmayabilir: Ciao! Scusa… — Tanımadığınız birine resmî bir ortamda seslenirken.
  • Daha güvenli: Buongiorno! Scusi… — İyi günler! Affedersiniz…
  • Neden? Ciao yanlış bir kelime değildir; ancak yakınlık bildirir. Resmî bir görüşmede veya ilk karşılaşmada daha mesafeli başlamak güvenlidir. Ortam samimiyse ya da karşı taraf samimi konuşmayı önerirse kullanım değişebilir.

Kullanım notları

Türkçedeki «buyurun» için tek karşılık yoktur

Birine menü uzatırken Ecco il menu — «Buyurun, menü» denebilir. Kapıdan geçmesi için yol verirken Prego — «Buyurun» uygundur. Teşekküre karşılık söylenen Prego ise Türkçede «Rica ederim» olur. Demek ki seçim, Türkçe kelimenin kendisine değil, o anda ne yaptığınıza bağlıdır.

Aynı nedenle pregoyu gördüğünüz her yerde «lütfen» diye çevirmek doğru değildir. Bir resepsiyon görevlisi Prego? dediğinde çoğu zaman sizi konuşmaya davet eder. Tonlama ve durum, tek kelimelik ifadelerin anlamını belirlemede özellikle önemlidir.

Selam ile iyi dilek aynı şey değildir

Buongiorno bir karşılaşma selamıdır; buona giornata ise «Gününüz iyi geçsin» anlamındaki iyi dilektir ve özellikle ayrılırken kullanılır. Benzer biçimde buonasera akşam selamı, buona serata ise «İyi akşamlar geçirin» dileğidir. Türkçede her ikisini de «İyi günler» veya «İyi akşamlar» ile karşılayabildiğimiz için fark kolayca gözden kaçabilir.

Bu ayrım, her kullanım için değişmez bir yasak değildir; selamlar vedada da duyulabilir. Yeni başlayan biri için kullanışlı alışkanlık şudur: girişte buongiorno veya buonasera, çıkışta arrivederci ve gerekirse bir iyi dilek.

Nezaketi yalnızca kelime sağlamaz

Per favore önemli olsa da sert bir ses tonu bütün isteği kaba duyurabilir. Selamla başlamak, kısa bir bekleme payı bırakmak ve teşekkür etmek, uzun bir cümleden daha etkili olabilir. Bunun tersine, samimi bir ortamda gereğinden fazla resmî konuşmak da mesafe yaratabilir.

Türkçedeki «kolay gelsin» veya yemek sonrasında söylenen «elinize sağlık» gibi her kalıbın aynı yerde kullanılan tek bir İtalyanca karşılığı yoktur. Bu tür sözleri kelime kelime çevirmek yerine, o durumda teşekkür mü ettiğinizi, iyi dilekte mi bulunduğunuzu düşünün. Temel aşamada doğal bir grazie çoğu zaman yapay bir çeviriden daha yararlıdır.

Temelin ötesi: Sonradan karşılaşacağınız ayrıntılar

Bu bölümdeki yapıları hemen ezberlemeniz gerekmez. Önce selamlar, non + fiil ve ecco + gösterilen şey yapılarını rahat kullanın. Aşağıdaki farklar, daha uzun konuşmaları anlamaya başladığınızda işinize yarayacak.

Ecco ile c'è aynı değildir

C'è, «var» anlamında bir şeyin bulunduğunu bildirir. Ecco ise dikkati o şeye çeker. Çoğulda c'è, ci sono olur; ecco değişmez.

İtalyanca Türkçe karşılığı Fark
C'è una farmacia qui vicino. Yakınlarda bir eczane var. Bir yerin varlığını haber verir
Ecco la farmacia! İşte eczane! Aranan yeri gösterir
Ci sono due messaggi. İki mesaj var. Çoğul varlık bildirir
Ecco i messaggi. İşte mesajlar. Mesajları gösterir veya sunar

Ecco her zaman fiziksel bir nesneyi göstermez. Ecco il problema — «İşte sorun bu» denirken bir düşünceye dikkat çekilebilir. Ecco perché — «İşte bu yüzden» kalıbı da bir açıklamanın sonucunu öne çıkarır.

Eccomi ve eccolo gibi birleşik biçimler

Ecco, daha sonra öğreneceğiniz nesne zamirleriyle birleşebilir; bunlar adı tekrar etmeden kişiyi veya şeyi gösteren kısa kelimelerdir:

  • Eccomi! — İşte geldim! / Buradayım!
  • Eccoti! — İşte buradasın!
  • Eccolo! — İşte burada! / İşte o!
  • Eccola! — İşte burada! / İşte o!
  • Eccoli! — İşte buradalar!
  • Eccole! — İşte buradalar!

Eccolo ile eccola arasındaki seçim, gösterilen adın dilbilgisel cinsiyetine bağlıdır; yani İtalyancanın adları eril ve dişil olarak iki sınıfa ayırmasına göre değişir. Bu ayrım cansız nesnelerde de vardır. Eccoli ve eccole çoğuldur. Türkçedeki «o» ve «onlar» böyle bir ayrım yapmadığı için, özellikle nesnelerden söz ederken bu biçimler başta yabancı gelebilir.

Non ile başka olumsuzluk sözleri

Temel kuralın üzerine yeni anlamlar eklenebilir:

  • Non capisco più. — Artık anlamıyorum.
  • Non capisco ancora. — Henüz anlamıyorum.
  • Non capisco niente. — Hiçbir şey anlamıyorum.
  • Non vengo mai qui. — Buraya hiç gelmem.

Più bu yapıda «artık», ancora «henüz», niente «hiçbir şey», mai «hiç» anlamını sağlar. Özellikle son iki örnekte olumsuz anlamlı iki unsurun bulunması cümleyi olumlu yapmaz. Türkçedeki «Hiçbir şey anlamıyorum» da bu bakımdan yararlı bir benzetmedir: «hiçbir şey» ile olumsuz fiil birlikte kullanılır.

Kelime sırası değiştiğinde ayrıntılar da değişir. Örneğin Nessuno parla — «Kimse konuşmuyor» cümlesinde nessuno fiilden önce gelir ve ayrıca non kullanılmaz. Buna karşılık Non parla nessuno — «Kimse konuşmuyor» biçiminde non vardır. Bunlar başlangıçtaki kuralı geçersiz kılmaz; daha geniş olumsuzluk sisteminin parçalarıdır.

Ayrıca «non fiilin hemen önündedir» kuralını ileride biraz genişleteceksiniz: Non lo so — «Bilmiyorum» cümlesinde non ile so arasına lo girer. Bu kısa zamir, bilinen şeyi gösterir. Şimdilik sık duyulan Non lo so kalıbını bir bütün olarak öğrenebilirsiniz.

Daha yumuşak istekler

Vorrei un caffè, per favore — «Bir kahve rica ediyorum» veya «Bir kahve almak isterim» demenin kibar bir yoludur. Vorrei, koşul kipi denen yapının bir biçimidir; bu yapı yalnızca şart bildirmez, isteği daha yumuşak da sunabilir. Başlangıçta bütün biçimlerini öğrenmeden vorrei kalıbından yararlanabilirsiniz.

Bununla birlikte Un caffè, per favore de sıradan bir kafede doğal bir istektir. Her kısa cümleyi kaba saymayın; ortam, ses tonu ve selamlaşma birlikte değerlendirilir.

Çalışma önerileri

  1. Aynı durumu iki farklı kişiyle canlandırın. Bir arkadaşınızla konuşurken Ciao! Scusa… — «Merhaba! Affedersin…»; bir görevliye seslenirken Buongiorno! Scusi… — «İyi günler! Affedersiniz…» kullanın. Böylece yalnızca sözü değil, kime söyleneceğini de öğrenirsiniz.
  2. Günlük üç cümleyi olumsuz yapın. Capisco → Non capisco — «Anlıyorum → Anlamıyorum»; Ho tempo → Non ho tempo — «Vaktim var → Vaktim yok»; È possibile → Non è possibile — «Mümkün → Mümkün değil». Her defasında nonun yerini kontrol edin; Türkçedeki gibi sona ek taşımayın.
  3. Masa üzerindeki nesnelerle kısa konuşmalar kurun. Bir menü veya anahtar gösterip Ecco il menu — «İşte menü» ya da Ecco le chiavi — «İşte anahtarlar» deyin. Ardından kendiniz Grazie! — Prego! — «Teşekkürler! — Rica ederim!» diye karşılık verin. Tek sözcük listesi yerine böyle küçük karşılıklı konuşmalar, ifadelerin görevlerini hatırlatır.

İlgili konular

Bu konuyu öğrenmek için önceden başka bir konuyu bitirmeniz gerekmez. Sonraki çalışmalarınızı şu başlıklara yöneltebilirsiniz:

  • Alfabe ve telaffuz — Selamları ve teşekkür kalıplarını daha anlaşılır söylemek için.
  • Özne zamirleri — «Ben», «sen» ve kibar «siz» ayrımını, bunların ne zaman söylenip ne zaman atlanabildiğini öğrenmek için.
  • Temel sorular — Selamlaşmanın ardından yol, bilgi veya açıklama istemek için.

Diğer A1 kavramları

Bu kavram diğer dillerde

Tüm dillerde karşılaştır