İtalyancada Belgisiz Zamirler
Pronomi Indefiniti
Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İtalyanca dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.
Kısaca
İtalyancada qualcuno “biri”, qualcosa “bir şey”, nessuno “hiç kimse”, niente/nulla “hiçbir şey”, ognuno “herkes, her biri” anlamına gelir. Tutto bir bütünün tamamını, altro ise başka bir şeyi veya kişiyi anlatabilir. Olumsuz sözcük fiilden sonra gelirse genellikle non da gerekir: Non ho visto nessuno. — “Hiç kimseyi görmedim.”
Genel bakış
Kapı çaldığında “Biri geldi”, marketten dönerken “Hiçbir şey almadım”, toplantı bittiğinde “Herkes anladı” deriz. Bu cümlelerde kişiyi veya şeyi adıyla belirtmeyiz. İtalyancada da bu işi belgisiz zamirler yapar: Zamir, bir adın yerini tutan sözcüktür; belgisiz olması, söz konusu kişinin veya şeyin kimliğinin ya da sayısının açıkça belirtilmemesi demektir.
A2 düzeyinde bu sözcükler özellikle alışverişte, evde, işte ve kısa telefon konuşmalarında işinize yarar. Birinden yardım istemek, içecek teklif etmek, bir yerde kimse bulunmadığını söylemek için uzun cümleler kurmak gerekmez. C'è qualcuno? — “Kimse var mı?” ve Vuoi qualcosa da bere? — “İçecek bir şey ister misin?” hemen kullanılabilecek iki örnektir.
Türkçe bilenler için anlamların çoğu tanıdıktır. Asıl dikkat isteyen noktalar, İtalyancanın sözcük sırası, tekil fiil kullanımı ve dil bilgisel cinsiyetidir. Türkçedeki “herkes geldi” gibi, İtalyancada da ognuno tekil fiil alır. Buna karşılık “kimse gelmedi” cümlesini İtalyancaya aktarırken non kullanıp kullanmayacağınızı, nessuno sözcüğünün fiile göre yerine bakarak seçmeniz gerekir.
Nasıl kullanılır?
1. Önce kişi ile şeyi ayırın
Türkçede “biri” ve “bir şey” birbirinin yerine geçmez. İtalyancada da aynı ayrım vardır. Aşağıdaki tabloda biçimleri anlamlarıyla birlikte öğrenebilirsiniz.
| İtalyanca | Türkçe karşılığı | Temel kullanım |
|---|---|---|
| qualcuno | biri, birisi; soruda kimse | Kimliği belirtilmeyen kişi |
| qualcuna | biri, birisi | Kadın olduğu bilinen kişi; bağlama göre dişil bir adın yerine de geçer |
| qualcosa | bir şey | Belirtilmeyen şey veya durum |
| nessuno / nessuna | hiç kimse | Olumsuz kişi; dişil biçim bağlama göre seçilir |
| niente / nulla | hiçbir şey | Olumsuz şey veya durum |
| ognuno / ognuna | herkes, her biri | Bir grubun üyelerini tek tek kapsar |
| tutto | her şey | Bir durumun veya içeriğin tamamı |
| altro | başka bir şey | Ek veya farklı bir şey |
| altri / altre | başkaları, diğerleri | Başka kişiler veya daha önce sözü edilen çoğul varlıklar |
Qualcuno günlük dilde çoğunlukla insan için kullanılır: Qualcuno ti cerca. — “Biri seni arıyor.” Sözü edilen kişinin kadın olduğu biliniyorsa qualcuna kullanılabilir. Ancak cinsiyeti bilinmeyen bir kişiden söz ederken varsayılan biçim qualcunodur; Türkçede bulunmayan bu ayrımı her cümlede özellikle vurgulamanız gerekmez.
Qualcosa, “şey” anlamını kendi içinde taşır. Bu yüzden yanına ayrıca bir ad eklemeyin: Ho sentito qualcosa. — “Bir şey duydum.” Kastedilen bir insan ise qualcuno gerekir: Ho sentito qualcuno. — “Birini duydum.”
2. Sözcük adın yerini mi tutuyor, adla birlikte mi kullanılıyor?
Bir ad, kişi, nesne veya kavramı adlandıran sözcüktür: “arkadaş”, “kitap”, “zaman” gibi. Bir sıfat ise ada özellik veya miktar ekler. Bazı İtalyanca sözcükler hem sıfat hem zamir olabilir; görevi cümledeki kullanımından anlaşılır.
- Non vedo nessuno. — “Hiç kimseyi görmüyorum.” Burada nessuno tek başınadır ve zamirdir.
- Non vedo nessun cliente. — “Hiç müşteri görmüyorum.” Burada nessun, “müşteri” anlamındaki cliente adını belirtir.
- Ho letto tutto. — “Her şeyi okudum.” Burada tutto zamirdir.
- Ho letto tutto il libro. — “Kitabın tamamını okudum.” Burada tutto, kitapla birlikte kullanılır.
Benzer görünen qualche, tek başına zamir olarak kullanılmaz; ardından tekil bir ad gelir: Ho qualche domanda. — “Birkaç sorum var.” İnsan için tek başına “biri” demek istiyorsanız qualcuno kullanın. Bu ayrım, aynı anlam alanındaki sözcükleri birbirinin yerine koymanızı önler.
3. Tekil anlam biçimi, tekil fiil
Özne, cümlede işi yapan veya hakkında bilgi verilen kişi ya da şeydir. Özne qualcuno, qualcosa, nessuno, niente, nulla, ognuno veya “her şey” anlamındaki tutto olduğunda fiil üçüncü tekil kişide kullanılır; yani lui/lei ile kullanılan biçimi alır.
| İtalyanca | Türkçe | Fiil seçimi |
|---|---|---|
| Qualcuno sa la risposta. | Biri cevabı biliyor. | Tekil: sa |
| Qualcosa non funziona. | Bir şey çalışmıyor. | Tekil: funziona |
| Nessuno risponde. | Hiç kimse cevap vermiyor. | Tekil: risponde |
| Ognuno ha una chiave. | Herkesin bir anahtarı var. | Tekil: ha |
| Tutto è pronto. | Her şey hazır. | Tekil: è |
| Tutti sono pronti. | Herkes hazır. | Çoğul: sono |
Son iki satır önemlidir: tutto “her şey”, tutti ise insanlardan söz edildiğinde “herkes” olabilir. Türkçede iki farklı İtalyanca yapı da bazen “hepsi” ile karşılanır; bu nedenle yalnız çeviriye değil, kişi topluluğu mu yoksa bir bütün mü anlatıldığına bakın.
4. Olumsuzlukta yer belirleyicidir
Nessuno, niente ve nulla için başlangıçta şu iki kalıbı öğrenmek yeterlidir:
- Olumsuz sözcük + fiil: Nessuno parla. — “Hiç kimse konuşmuyor.”
- Non + fiil + olumsuz sözcük: Non vedo nessuno. — “Hiç kimseyi görmüyorum.”
Türkçede “hiç kimse” kullanınca yüklem de olumsuz olur: “Hiç kimse konuşmuyor.” İtalyancada ise olumsuz sözcük fiilden önceyse aynı olumsuzluğu bildirmek için ayrıca non konmaz. Nessuno non parla bu basit anlamın karşılığı değildir.
Aynı düzen şeyler için de geçerlidir:
- Niente è cambiato. — “Hiçbir şey değişmedi.”
- Non è cambiato niente. — “Hiçbir şey değişmedi.”
- Nulla è impossibile. — “Hiçbir şey imkânsız değildir.”
Non ile fiilden sonraki niente veya nessuno birbirini iptal etmez. Birlikte tek bir olumsuz anlam oluştururlar: Non ho capito niente. — “Hiçbir şey anlamadım.”
5. Cinsiyet ve sayı uyumu
Uyum, bağlantılı sözcüklerin biçimlerinin birbirine uymasıdır. İtalyancada dil bilgisel olarak eril ve dişil biçimler bulunur; Türkçede böyle bir zorunluluk olmadığı için özellikle sıfatlara dikkat etmek gerekir.
Qualcuno, nessuno ve ognuno için bağlam gerektiğinde qualcuna, nessuna, ognuna kullanılır:
- Qualcuna delle mie amiche è già arrivata. — “Kadın arkadaşlarımdan biri çoktan geldi.”
- Nessuna di noi è pronta. — “Hiçbirimiz hazır değiliz.” Burada konuşanların hepsi kadındır.
- Ognuna ha la sua borsa. — “Her birinin kendi çantası var.” Sözü edilen kişiler kadındır.
Bu sözcükleri sıradan çoğul ekleriyle çoğaltmayın. “Bazı kişiler” için genellikle alcuni/alcune gibi başka biçimler gerekir. “Aranızdan biri” anlamındaki qualcuno di voi da tekil fiil alır: Qualcuno di voi sa nuotare? — “Aranızda yüzme bilen var mı?”
Qualcosa, niente ve nulla ise bu kullanımda değişmez. Yanlarındaki sıfat normalde eril tekil biçimdedir: qualcosa di buono — “iyi bir şey”; niente di grave — “ciddi bir şey yok”.
6. Herkes, her şey ve başka bir şey
Ognuno, topluluğun her üyesini ayrı ayrı düşündürür. Tutti, topluluğun tamamını çoğul olarak anlatır:
- Ognuno paga il proprio biglietto. — “Herkes kendi biletini ödüyor.”
- Tutti pagano il biglietto. — “Herkes bilet ücretini ödüyor.”
İki cümle aynı duruma uyabilir; ilkinde kişilerin tek tek sorumluluğu daha belirgindir. Ognuno di noi — “her birimiz” ifadesinde de fiil tekildir: Ognuno di noi ha un compito. — “Her birimizin bir görevi var.”
Tutto, genel anlamıyla “her şey”dir: Ho controllato tutto. — “Her şeyi kontrol ettim.” Daha önce sözü edilen bir adın yerini aldığında ise biçimi o ada göre değişebilir: La torta? L'ho mangiata tutta. — “Pasta mı? Hepsini yedim.” Burada tutta, dişil olan torta ile bağlantılıdır.
Altro, tek başına “başka bir şey” anlamı verebilir. Vuoi altro? — “Başka bir şey ister misin?” Sık kullanılan birleşimler de vardır:
- qualcos'altro — “başka bir şey”;
- qualcun altro — “başka biri”;
- nient'altro — “başka hiçbir şey”.
Bunları yazılışlarıyla birlikte öğrenin: qualcos'altro kesme işareti alır, eril qualcun altro almaz. Dişil biçim qualcun'altra ise kesme işaretiyle yazılır.
Bağlam içinde örnekler
Aşağıdaki cümleler evde, işte ve günlük alışverişte karşılaşabileceğiniz durumları gösterir. Özellikle kişinin mi yoksa bir şeyin mi anlatıldığına ve olumsuz sözcüğün yerine bakın.
| İtalyanca | Türkçe | Kullanım notu |
|---|---|---|
| C'è qualcuno? | Kimse var mı? | Bir yerde insan bulunup bulunmadığını sorar. |
| Vuoi qualcosa da bere? | İçecek bir şey ister misin? | Bir ikram önerisi. |
| Non c'è nessuno. | Kimse yok. | Nessuno fiilden sonra; non gerekli. |
| Non ho capito niente. | Hiçbir şey anlamadım. | Anlaşılan herhangi bir şey yok. |
| Qualcuno ha lasciato una borsa sul treno. | Biri trende bir çanta bırakmış. | Kişinin kimliği bilinmiyor. |
| Hai qualcosa di caldo? | Sıcak bir şeyin var mı? | Sıfatın önünde di var. |
| Nessuno conosce il codice. | Şifreyi kimse bilmiyor. | Nessuno fiilden önce; non yok. |
| Non manca nulla. | Hiçbir şey eksik değil. | Nulla, niente ile aynı temel anlamda. |
| Ognuno di noi porta qualcosa. | Her birimiz bir şey getiriyoruz. | Ognuno ile tekil porta. |
| Ognuna delle partecipanti riceve un attestato. | Katılımcı kadınların her biri bir belge alıyor. | Dişil ognuna, tekil riceve. |
| Ho già preparato tutto per domani. | Yarın için her şeyi hazırladım bile. | Hazırlıkların tamamı. |
| Tutti sono già in sala. | Herkes çoktan salona geçti. | Kişi topluluğu; çoğul fiil. |
| Chiedi a qualcun altro. | Başka birine sor. | Kişiye yönelme a ile gösteriliyor. |
| Non voglio nient'altro, grazie. | Başka hiçbir şey istemiyorum, teşekkürler. | Kibar bir ret veya siparişi tamamlama. |
| Alcuni restano qui, altri tornano a casa. | Bazıları burada kalıyor, başkaları eve dönüyor. | Altri, başka bir kişi grubunu gösteriyor. |
Sık yapılan hatalar
1. Fiilden sonraki nessuno ile non kullanmamak
- Yanlış: Ho visto nessuno.
- Doğru: Non ho visto nessuno. — “Hiç kimseyi görmedim.”
- Neden? Normal bir bildirme cümlesinde nessuno fiilden sonra geliyorsa fiilin önüne non gerekir. Tek başına cevap olarak kullanılan Nessuno. — “Hiç kimse.” ise farklıdır; orada zaten fiil yoktur.
2. Ognuno ile çoğul fiil kullanmak
- Yanlış: Ognuno hanno una domanda.
- Doğru: Ognuno ha una domanda. — “Herkesin bir sorusu var.”
- Neden? Anlam birden fazla kişiyi kapsasa da ognuno dil bilgisel olarak tekildir. Çoğul yapı isterseniz Tutti hanno una domanda. — “Herkesin bir sorusu var.” diyebilirsiniz.
3. Şeyler için qualcuno seçmek
- Yanlış: Vuoi qualcuno da mangiare?
- Doğru: Vuoi qualcosa da mangiare? — “Yiyecek bir şey ister misin?”
- Neden? Qualcuno burada bir insanı anlatır. Yiyecek, içecek veya belirsiz bir nesne için qualcosa gerekir.
4. Qualcosa ardından sıfatı doğrudan eklemek
- Yanlış: Cerco qualcosa interessante.
- Doğru: Cerco qualcosa di interessante. — “İlginç bir şey arıyorum.”
- Neden? Qualcosa sözcüğünü bu şekilde niteleyen sıfatın önüne di gelir. Aynı kalıp niente di speciale — “özel bir şey yok” ifadesinde de görülür.
5. “Herkes” ile “her şey”i karıştırmak
- Yanlış: Tutto sono pronti.
- Doğru: Tutti sono pronti. — “Herkes hazır.”
- Neden? Kişiler için çoğul tutti kullanılır. “Her şey hazır” demek istiyorsanız Tutto è pronto. gerekir; hem zamir hem fiil hem de sıfat tekildir.
6. Qualcun altro yazımına gereksiz kesme işareti koymak
- Yanlış: Devo parlare con qualcun'altro.
- Doğru: Devo parlare con qualcun altro. — “Başka biriyle konuşmam gerekiyor.”
- Neden? Eril biçim qualcun altro ayrı ve kesme işaretsiz yazılır. Bu yazımı, kesme işaretli qualcos'altro ile karıştırmayın.
Kullanım notları
Niente ile nulla arasında nasıl seçim yapılır?
İkisi de temel olarak “hiçbir şey” demektir. Non so niente. ve Non so nulla. cümlelerinin ikisi de “Hiçbir şey bilmiyorum” anlamına gelir. Günlük konuşmada niente çok yaygındır; nulla bazı bağlamlarda daha yazılı veya özenli bir söyleyiş izlenimi verebilir. Ancak “biri yalnız konuşmada, diğeri yalnız yazıda kullanılır” gibi kesin bir ayrım yoktur.
Kalıpları bütün olarak öğrenmek daha yararlıdır: Di niente! ve Di nulla! — “Bir şey değil!” teşekkür karşılığında kullanılabilir. Niente male! — “Hiç fena değil!” ise bir şeyi beğendiğinizi belirtir.
Sorularda qualcuno ve nessuno
C'è qualcuno? — “Kimse var mı?” tarafsız bir sorudur. Türkçedeki “kimse”, soru içinde herhangi birinin bulunup bulunmadığını araştırabilir; bu yüzden gördüğünüz her “kimse” sözcüğünü nessuno ile çevirmeyin.
Non c'è nessuno? — “Kimse yok mu?” ise olumsuz beklenti veya şaşırma taşıyabilir. Benzer biçimde Hai visto qualcuno? — “Birini gördün mü?” ile Non hai visto nessuno? — “Hiç kimseyi görmedin mi?” aynı soruyu aynı bakış açısıyla sormaz.
Kısa cevaplarda fiili tekrarlamak gerekmez: Chi c'è? — Nessuno. — “Kim var? — Kimse.”; Che cosa vuoi? — Niente. — “Ne istiyorsun? — Hiçbir şey.”
Türkçedeki eklerin yerini çoğu zaman edatlar alır
Edat, sözcükler arasında “kime, kimden, kiminle” gibi ilişkiler kuran kısa sözcüktür. Türkçede bunları sıkça eklerle anlatırız; İtalyancada a, di, con gibi ayrı sözcükler kullanılır. Belgisiz zamiri seçtikten sonra cümlenin istediği ilişkiyi de koruyun:
- Parlo con qualcuno. — “Biriyle konuşuyorum.”
- Non lo dico a nessuno. — “Bunu hiç kimseye söylemiyorum.”
- Ho bisogno di qualcosa. — “Bir şeye ihtiyacım var.”
Özellikle avere bisogno di — “ihtiyacı olmak” kalıbındaki di, Türkçedeki “bir şeye” ifadesinden sözcük sözcük tahmin edilemez. Edatı fiil veya kalıpla birlikte öğrenmek daha güvenlidir.
Temel kuralların ötesi
Bu bölümdeki ayrıntıları başlangıçta ezberlemeniz gerekmez. Temel kişi–şey ayrımını ve olumsuzluk düzenini öğrendikten sonra, daha uzun metinleri anlamak için buraya dönebilirsiniz.
Qualcosa di ile qualcosa da arasındaki fark
Qualcosa di ardından genellikle bir özellik gelir: qualcosa di utile — “yararlı bir şey”. Qualcosa da ardından ise çoğu zaman mastar, yani fiilin kişi ve zamana göre çekimlenmemiş biçimi gelir: fare “yapmak”, leggere “okumak” gibi.
- Cerco qualcosa di leggero. — “Hafif bir şey arıyorum.”
- Cerco qualcosa da leggere. — “Okuyacak bir şey arıyorum.”
- Non ho niente da aggiungere. — “Ekleyecek hiçbir şeyim yok.”
İlk cümle şeyin nasıl olduğunu, ikinci cümle ne amaçla kullanılacağını anlatır. Niente di nuovo. — “Yeni bir şey yok.” ve Niente da fare. — “Yapacak bir şey yok.” karşıtlığı da bu farkı hatırlatır. Son ifade bağlama göre “Olmuyor, çare yok” anlamına da gelebilir.
Qualcuno bazen bir grubun bir bölümünü gösterir
Başlangıçta qualcuno için “biri” karşılığı yeterlidir. Ancak qualcuno dei… gibi kullanımlarda, bağlama göre “birkaçı” anlamı da çıkabilir:
Ho letto qualcuno dei tuoi articoli. — “Yazılarından birkaçını okudum.”
Burada insanlar değil, daha önce belirtilen yazı grubunun belirsiz bir bölümü anlatılır. Bu yüzden “qualcuno her bağlamda yalnız insan demektir” kuralı fazla kesindir. Ayrıca bu tür bir kullanımda qualcuno özne olursa fiil yine tekil kalır: Qualcuno dei libri è rovinato. — “Kitaplardan bazısı yıpranmış.”
“Herkes değil” ile “hiç kimse” aynı değildir
Olumsuzluğun hangi sözcüğü kapsadığı anlamı değiştirir. Non tutti “herkes değil”, nessuno ise “hiç kimse” demektir:
- Non tutti hanno risposto. — “Herkes cevap vermedi; cevap vermeyenler var.”
- Nessuno ha risposto. — “Hiç kimse cevap vermedi.”
İlk cümle bazı kişilerin cevap vermiş olmasına izin verir. İkinci cümle bunu dışlar. Türkçedeki “Herkes gelmedi” gibi cümleler bağlamdan bağımsızken belirsiz anlaşılabildiği için bu ayrımı İtalyancada özellikle açık kurmak yararlıdır.
Nessuno her soruda kesin olumsuzluk bildirmeyebilir
Daha ileri okumalarda, özellikle retorik sorularda nessuno “herhangi biri”ne yaklaşabilir: Hai mai visto niente di simile? — “Hiç böyle bir şey gördün mü?” Buradaki niente ile kurulmuş soru, “hiçbir şey görmedin” diye bir bildirimde bulunmaz.
Bu kullanım, başlangıçta öğrendiğiniz olumsuz bildirme cümlesi kuralını geçersiz kılmaz. Kendi tarafsız sorularınızı kurarken qualcuno/qualcosa güvenli bir seçimdir; daha sonra sorunun tonu ve mai — “hiç” gibi sözcüklerle oluşan kalıpları ayrı ayrı öğrenebilirsiniz.
Daha geniş belgisiz zamir ailesi
Bu konunun devamında ciascuno ve chiunque ile de karşılaşırsınız. Ciascuno, ognuno gibi “her biri” anlamına gelir ve talimatlarda sık görülür: Ciascuno deve firmare. — “Her bir kişinin imza atması gerekiyor.”
Chiunque ise “her kim, kim olursa olsun, herkes” anlamına gelebilir. Chiunque può partecipare. — “Herkes katılabilir.” Daha karmaşık chiunque cümlelerinde dilek-olasılık kipi, yani bir durumu kesin olgu olarak sunmak yerine ihtimal veya varsayım olarak ele alan fiil biçimleri görülebilir: Chiunque sia, deve aspettare. — “Her kimse beklemek zorunda.” Başlangıç için ilk, daha basit yapıyı tanımak yeterlidir.
Çalışma önerileri
- Cümleleri yer değiştirerek kurun. Nessuno risponde. — “Kimse cevap vermiyor.” cümlesini okuyun; ardından Non risponde nessuno. — “Kimse cevap vermiyor.” biçimine dönüştürün. Aynı alıştırmayı Niente cambia. — “Hiçbir şey değişmiyor.” ve Non cambia niente. — “Hiçbir şey değişmiyor.” ile yapın. Amaç, non kullanımını sözcüğün yerine bağlamaktır.
- Türkçe karşılığını iki ayrı soruyla denetleyin. Önce “Kişi mi, şey mi?”, sonra “Biri mi, hiç kimse mi, herkes mi?” diye sorun. Örneğin “İçecek bir şey var mı?” için C'è qualcosa da bere?, “Kimse var mı?” için C'è qualcuno? yazın. Böylece Türkçedeki soru anlamlı “kimse” sizi yanlışlıkla nessuno seçmeye götürmez.
- Kısa bir günlük durum anlatın. Her gün üç cümle kurun: bir belirsiz kişi, bir olumsuz durum ve bir tamamlanmış iş. Örneğin Qualcuno mi ha chiamato. — “Biri beni aradı.”; Non ho comprato niente. — “Hiçbir şey almadım.”; Ho preparato tutto. — “Her şeyi hazırladım.” Sonra özellikle fiil sayısını ve non kullanımını kontrol edin.
İlgili konular
- Ön bilgi: Özne zamirleri — İşi kimin yaptığını ve üçüncü tekil kişiyle üçüncü çoğul kişi arasındaki farkı anlamanıza yardımcı olur. Buradaki qualcuno ve ognuno ile tekil fiil kullanımı bu temelin üzerine kurulur.