B2

Cấu trúc bị động nâng cao trong tiếng Anh

Advanced Passive

Bài viết này thuộc cây ngữ pháp Tiếng Anh trên Settemila Lingue.

Tóm tắt nhanh

Câu có hai tân ngữ thường cho phép đưa người nhận hoặc vật được trao lên đầu: She was given a present — “Cô ấy được tặng một món quà”; A present was given to her — “Một món quà được tặng cho cô ấy”. Dùng have/get + vật + quá khứ phân từ khi thu xếp để người khác làm việc gì: I had my car repaired — “Tôi đã mang xe đi sửa”. Còn get + quá khứ phân từ, không có vật đứng giữa, có thể diễn tả một việc xảy đến với chủ thể: The window got broken — “Cửa sổ đã bị vỡ”.

Tổng quan

Ở trình độ B2, biết công thức bị động cơ bản chưa đủ để diễn đạt mọi tình huống. Khi kể chuyện ở công ty, đặt dịch vụ sửa chữa hay nói về một sự cố, bạn cần chọn xem câu tập trung vào ai, ai thực hiện công việc và người được nhắc đến có chủ động thu xếp hay không. Ba nhóm cấu trúc trong bài này giúp làm rõ những điều đó.

Câu bị động là câu đặt người hoặc vật chịu tác động của hành động làm trung tâm, thay vì tập trung vào người thực hiện. Chẳng hạn, “Tôi được báo tin” tập trung vào người nhận tin. Tuy nhiên, cấu trúc nhờ người khác làm như “Tôi mang xe đi sửa” chỉ có phần nói về chiếc xe mang nghĩa bị động; cả câu không phải là phép đổi đơn giản từ “Tôi sửa xe”.

Với người Việt, khó khăn dễ gặp là dịch máy móc “bị” thành get và “được” thành be. Tiếng Việt thường dùng “bị/được” để thể hiện cách đánh giá sự việc; tiếng Anh không chia hai động từ theo ranh giới tốt–xấu ấy. Hãy xác định quan hệ giữa các thành phần và ý định giao tiếp trước, rồi mới chọn mẫu câu.

Cách hình thành và vận hành

1. Những thành phần cần nhận ra

Chủ ngữ là người hoặc vật mà câu đang nói đến; trong I was told the news — “Tôi được báo tin”, đó là I. Tân ngữ là thành phần theo sau động từ, chỉ người hoặc vật mà hành động hướng tới. Trong câu Someone told me the news — “Có người báo tin cho tôi”, me là tân ngữ gián tiếp (người nhận), còn the news là tân ngữ trực tiếp (nội dung được báo).

Quá khứ phân từ, thường ký hiệu là V3, là dạng động từ dùng trong cấu trúc bị động: repaired (được sửa), given (được cho), told (được kể hoặc báo), broken (bị làm vỡ). Dạng này không tự thể hiện thời gian quá khứ. Thời gian được thể hiện ở phần động từ đứng trước nó.

2. Bị động với động từ có hai tân ngữ

Với một số động từ như give (cho), send (gửi), offer (đề nghị, trao cơ hội), show (cho xem) và tell (kể, bảo), ta có thể đặt người nhận hoặc vật được chuyển giao làm chủ ngữ.

Cách nhìn Tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt
Người thực hiện hành động The company offered Lan a job. Công ty đề nghị nhận Lan vào làm.
Người nhận làm chủ ngữ Lan was offered a job. Lan được đề nghị nhận một công việc.
Công việc làm chủ ngữ A job was offered to Lan. Một công việc được đề nghị cho Lan.

Khi đưa người nhận lên đầu, phần chỉ vật vẫn đứng sau V3: người nhận + be + V3 + vật. Khi đưa vật lên đầu, người nhận thường đi sau to: vật + be + V3 + to + người nhận. Động từ be thay đổi theo thời gian và chủ ngữ; V3 giữ nguyên.

Đại từ cũng phải đổi dạng khi chuyển vị trí. They gave her a key — “Họ đưa cho cô ấy một chiếc chìa khóa” — trở thành She was given a key — “Cô ấy được đưa cho một chiếc chìa khóa”, không dùng her ở vị trí chủ ngữ.

Không phải động từ nào có nghĩa “truyền đạt cho ai” cũng dùng được cả hai cách. Explain (giải thích) đi theo mẫu explain something to someone, không phải mẫu hai tân ngữ đứng liền nhau. Vì vậy, The rule was explained to me — “Quy tắc được giải thích cho tôi” — là cách đúng; không tạo câu I was explained the rule.

Một số động từ diễn tả làm việc gì cho ai dùng for, không phải to. Chẳng hạn, A meal was prepared for us — “Một bữa ăn đã được chuẩn bị cho chúng tôi”. Đừng suy ra rằng mọi người nhận đều phải có to, hoặc mọi câu có for đều đổi tự nhiên thành câu bị động lấy người làm chủ ngữ. Khi chưa chắc, giữ vật làm chủ ngữ và dùng đúng giới từ của động từ.

3. Nhờ hoặc thuê người khác làm việc

Mẫu cốt lõi là chủ ngữ + have + vật + V3. Chủ ngữ thường là người thu xếp công việc, còn người khác thực hiện hành động lên vật đó.

  • I repaired my car. — Tôi tự sửa xe của mình.
  • I had my car repaired. — Tôi đã mang xe đi sửa, nhờ người khác sửa.

Không cần thêm từ nghĩa là “thuê” hay “trả tiền”. Cấu trúc này thường gặp ở dịch vụ có trả phí, nhưng cũng dùng khi nhờ bạn bè hoặc đồng nghiệp làm giúp. Nếu người thực hiện đáng nhắc đến, có thể thêm by: I had the contract checked by a lawyer — “Tôi đã nhờ luật sư kiểm tra hợp đồng”.

Có thể thay have bằng get: We got the printer repaired — “Chúng tôi đã cho sửa máy in”. Cách dùng get thường gần với lời nói hằng ngày và có thể nhấn mạnh việc xoay xở để công việc được hoàn thành.

4. Thời gian, phủ định và câu hỏi

Chia have hoặc get theo thời gian cần nói; không đổi V3 phía sau vật. Bảng sau dùng have với các dạng thông dụng.

Ý cần nói Tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt
Việc định kỳ I have my eyes tested every year. Tôi đi kiểm tra mắt hằng năm.
Việc đã hoàn thành trong quá khứ I had my eyes tested yesterday. Hôm qua tôi đã đi kiểm tra mắt.
Việc đang diễn ra I'm having my eyes tested. Tôi đang được kiểm tra mắt.
Việc đã làm, có liên hệ với hiện tại I've had my eyes tested. Tôi đã đi kiểm tra mắt rồi.
Kế hoạch tương lai I'll have my eyes tested next week. Tuần sau tôi sẽ đi kiểm tra mắt.
Việc nên làm You should have your eyes tested. Bạn nên đi kiểm tra mắt.
Phủ định trong quá khứ I didn't have my eyes tested. Tôi đã không đi kiểm tra mắt.
Câu hỏi về quá khứ Did you have your eyes tested? Bạn đã đi kiểm tra mắt chưa?

Trong I've had my eyes tested, have rút gọn thành 've giúp tạo thì hiện tại hoàn thành (cách nói về việc trước đây có liên hệ với hiện tại); had mới là thành phần của mẫu nhờ làm. Hai từ này có chức năng khác nhau, nên xuất hiện cạnh nhau là bình thường.

5. Phân biệt hai mẫu có get

Hãy nhìn xem có vật đứng giữa get và V3 hay không.

Tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt Điểm khác biệt
The window got broken. Cửa sổ đã bị vỡ. Cửa sổ chịu tác động; không nói ai thu xếp.
We got the window repaired. Chúng tôi đã cho sửa cửa sổ. Chúng tôi thu xếp; cửa sổ được sửa.
He got injured during the match. Anh ấy bị thương trong trận đấu. Chấn thương xảy đến với anh ấy.
He got his injury examined. Anh ấy đã đi khám vết thương. Anh ấy thu xếp để vết thương được kiểm tra.

Get + V3 thường làm nổi bật sự kiện hoặc thay đổi xảy đến với chủ ngữ. Be + V3 trung tính hơn và phù hợp với nhiều loại văn bản hơn. Get không phải cách thay thế tự động cho mọi trường hợp có be.

Ví dụ trong ngữ cảnh

Các ví dụ sau đặt ba mẫu vào những tình huống thường gặp. Bản dịch ưu tiên cách nói tự nhiên bằng tiếng Việt, không cố giữ nguyên từng từ.

Tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt Điều cần chú ý
I was told the news. Tôi đã được báo tin. Người nhận tin làm chủ ngữ.
She was given a present. Cô ấy được tặng một món quà. Tập trung vào người nhận quà.
A present was given to her. Một món quà được tặng cho cô ấy. Tập trung vào món quà; giữ to.
We've been sent the wrong invoice. Chúng tôi đã nhận nhầm hóa đơn do bên gửi gửi sai. Người nhận làm chủ ngữ ở thì hiện tại hoàn thành.
The new staff will be shown the emergency exits. Nhân viên mới sẽ được chỉ các lối thoát hiểm. Người được hướng dẫn làm chủ ngữ.
I had my car repaired. Tôi đã mang xe đi sửa. Người khác sửa, không phải tôi tự sửa.
She's getting her hair done. Cô ấy đang làm tóc ở tiệm. Cô ấy được người khác làm tóc cho.
We need to have the locks changed before we move in. Chúng ta cần cho thay ổ khóa trước khi dọn vào. Thu xếp một công việc cần làm.
Did you get your passport photos taken? Bạn đã đi chụp ảnh hộ chiếu chưa? Câu hỏi về một việc nhờ người khác làm.
The window got broken. Cửa sổ đã bị vỡ. Một sự cố xảy ra.
Two passengers got injured when the bus stopped suddenly. Hai hành khách bị thương khi xe buýt dừng đột ngột. Nhấn mạnh điều xảy đến với hành khách.
She got promoted after leading the project. Cô ấy được thăng chức sau khi dẫn dắt dự án. Get cũng dùng cho kết quả tốt.

Những lỗi thường gặp

1. Giữ nguyên giới từ khi đưa người nhận lên đầu

  • Sai: She was given to a present.
  • Đúng: She was given a present. — Cô ấy được tặng một món quà.
  • Vì sao: Trong mẫu này, người nhận đã làm chủ ngữ; món quà đứng ngay sau V3. Chỉ dùng to her khi món quà làm chủ ngữ: A present was given to her — “Một món quà được tặng cho cô ấy”.

2. Áp dụng mẫu hai tân ngữ cho mọi động từ

  • Sai: I was explained the problem.
  • Đúng: The problem was explained to me. — Vấn đề đã được giải thích cho tôi.
  • Vì sao: Explain không đi theo mẫu explain someone something. Phải học cả mẫu đi kèm động từ, không chỉ nghĩa tiếng Việt của nó.

3. Đặt vật sai vị trí khi muốn nói nhờ làm

  • Sai với ý “mang xe đi sửa”: I had repaired my car.
  • Đúng: I had my car repaired. — Tôi đã mang xe đi sửa.
  • Vì sao: I had repaired my car là câu đúng ngữ pháp nhưng mang nghĩa “Tôi đã tự sửa xe trước một thời điểm quá khứ khác”. Trong mẫu nhờ làm, vật phải đứng giữa have và V3.

4. Dùng động từ nguyên dạng thay cho V3

  • Sai: We got the lock change.
  • Đúng: We got the lock changed. — Chúng tôi đã cho thay ổ khóa.
  • Vì sao: Ổ khóa là vật được thay, nên cần V3 changed. Động từ nguyên dạng là dạng cơ bản như change (thay), chưa biến đổi theo chủ ngữ hay thời gian; dạng đó không phù hợp ở vị trí này.

5. Thêm be sau get trong câu bị động thông thường

  • Sai: He got was injured.
  • Đúng: He got injured. — Anh ấy bị thương.
  • Vì sao: Got đã đảm nhiệm phần đứng trước V3 trong mẫu này. Một lựa chọn khác là He was injured — “Anh ấy bị thương”; không ghép hai cấu trúc lại.

6. Chia quá khứ hai lần trong câu hỏi

  • Sai: Did you had your laptop repaired?
  • Đúng: Did you have your laptop repaired? — Bạn đã mang máy tính xách tay đi sửa chưa?
  • Vì sao: Did đã đánh dấu quá khứ nên dùng have, không dùng had. Phần repaired vẫn giữ nguyên vì đó là V3 sau vật.

Lưu ý khi sử dụng

Không đồng nhất get với “bị”, be với “được”

She got promoted — “Cô ấy được thăng chức” — có nghĩa tích cực; He was injured — “Anh ấy bị thương” — có nghĩa tiêu cực. Cả hai đều cho thấy lựa chọn động từ không phụ thuộc riêng vào việc kết quả có lợi hay có hại. Khi dịch, hãy chọn “bị”, “được” hoặc không dùng từ nào tùy câu tiếng Việt tự nhiên.

Chọn cách diễn đạt theo tình huống

Trong báo cáo chính thức, The equipment was damaged during transport — “Thiết bị đã bị hư hại trong quá trình vận chuyển” — thường phù hợp hơn cách dùng got damaged. Trong trò chuyện, My phone got damaged in the rain — “Điện thoại tôi bị hỏng vì dính mưa” — nghe tự nhiên. Bị động với get có thể gợi cảm giác bất ngờ hoặc sự tham gia của người chịu tác động, nhưng không tự khẳng định người đó có lỗi.

Với dịch vụ, have something done dùng được trong nhiều hoàn cảnh; get something done thường thân mật hơn. Cả hai đều không bảo đảm công việc được làm đúng ý: I had my coat cleaned, but the stain is still there — “Tôi đã mang áo khoác đi giặt, nhưng vết bẩn vẫn còn”.

Chọn điểm xuất phát cho câu

Hai câu bị động không khác nhau chỉ vì trật tự. Nếu đang kể về Lan, Lan was offered a job — “Lan được đề nghị nhận một công việc” — giúp mạch kể tiếp tục xoay quanh Lan. Nếu đang bàn về vị trí tuyển dụng, The job was offered to Lan — “Công việc đó được đề nghị cho Lan” — phù hợp hơn. Không cần nêu người thực hiện bằng by nếu thông tin đó đã rõ hoặc không quan trọng.

Mở rộng và cách dùng nâng cao

1. Have + vật + V3 còn có thể diễn tả điều không mong muốn

Không phải lúc nào chủ ngữ cũng chủ động thuê hoặc nhờ ai làm. Trong ngữ cảnh bất lợi, cùng mẫu này có thể nói về việc xảy đến với một người hoặc tài sản của họ:

  • She had her bag stolen on the train. — Cô ấy bị lấy trộm túi trên tàu.
  • They had their flight cancelled at the last minute. — Chuyến bay của họ bị hủy vào phút chót.

Không hiểu câu đầu là cô ấy nhờ người ta lấy trộm túi. Nghĩa của động từ và hoàn cảnh giúp xác định đây là trải nghiệm ngoài ý muốn. Đôi khi phải đọc thêm mới phân biệt được: We had the tree removed — “Chúng tôi đã cho chặt bỏ cây” — thường là việc thu xếp; We had the roof damaged in the storm — “Mái nhà chúng tôi bị hư hại trong bão” — là sự việc phải chịu.

2. Đổi vị trí người thực hiện sẽ đổi cấu trúc

Có thể nêu trực tiếp người được nhờ làm, nhưng phải đổi phần theo sau:

Tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt Mẫu cần nhớ
I had the electrician check the wiring. Tôi nhờ thợ điện kiểm tra đường dây. have + người + động từ nguyên dạng
I got the electrician to check the wiring. Tôi đã nhờ được thợ điện kiểm tra đường dây. get + người + to + động từ nguyên dạng
I had the wiring checked. Tôi đã cho kiểm tra đường dây. have + vật + V3

Ở hai câu đầu, thợ điện thực hiện hành động nên dùng dạng chủ động sau người đó. Ở câu cuối, đường dây chịu tác động nên dùng V3. Không viết I had the electrician checked nếu muốn nói “nhờ thợ điện kiểm tra đường dây”: câu ấy lại có nghĩa là cho người khác kiểm tra người thợ điện.

3. Phân biệt sự kiện với trạng thái

The door was closed có thể mang nghĩa “Cửa đã được đóng” hoặc đơn giản “Cửa đang đóng”, tùy ngữ cảnh. The door got closed — “Cánh cửa đã bị đóng lại” — hướng sự chú ý vào sự thay đổi, nhưng trong nhiều tình huống, cách nói chủ động The door closed — “Cánh cửa đóng lại” — gọn và tự nhiên hơn.

Một số tổ hợp như get tired — “trở nên mệt” — diễn tả sự chuyển sang trạng thái, không phải lúc nào cũng nên phân tích thành một câu bị động có người thực hiện ẩn đi. Tương tự, get married — “kết hôn” — là cách nói quen thuộc cần học theo cụm. Không cố thêm một người thực hiện sau mọi tổ hợp có get.

4. Kết hợp với các dạng bị động dài hơn

Những nguyên tắc trên vẫn giữ được khi câu có nhiều thành phần động từ:

  • You may have been sent the wrong form. — Có thể bạn đã được gửi nhầm biểu mẫu.
  • The documents must be sent to all applicants. — Hồ sơ phải được gửi cho tất cả người nộp đơn.
  • We should have had the brakes checked before the trip. — Lẽ ra chúng ta nên cho kiểm tra phanh trước chuyến đi.

Câu cuối nói về việc đáng lẽ nên thu xếp nhưng đã không làm. Để đọc cấu trúc dài, hãy tìm vật chịu tác động và V3 trước: the brakes checked là phần “phanh được kiểm tra”; phần đứng trước cho biết thái độ và thời điểm. Các mẫu tường thuật như “được cho là…” thuộc phần cấu trúc bị động phức tạp hơn, không nên nhập lẫn với ba mẫu chính của bài này.

Gợi ý luyện tập

  1. Đổi điểm tập trung, rồi kiểm tra giới từ. Bắt đầu từ Someone sent Mai an invitation — “Có người gửi Mai một lời mời”. Viết hai câu: Mai was sent an invitation — “Mai được gửi một lời mời”; An invitation was sent to Mai — “Một lời mời được gửi cho Mai”. Sau đó thử với give, offer và show, nhưng đừng áp dụng máy móc cho explain.
  2. Viết nhật ký dịch vụ bằng ba mốc thời gian. Chọn việc thật như sửa xe, cắt tóc, kiểm tra mắt. Viết một việc đã làm, một việc đang làm và một việc sắp làm. Gạch chân vật nằm giữa have/get và V3; kiểm tra xem bạn đang nói mình tự làm hay nhờ người khác làm.
  3. Phân loại thay vì chỉ dịch. Khi gặp câu có get, hãy hỏi: sự việc xảy đến với chủ ngữ, hay chủ ngữ thu xếp cho một vật được xử lý? So sánh My phone got damaged — “Điện thoại tôi bị hỏng” — với I got my phone repaired — “Tôi đã mang điện thoại đi sửa”. Giải thích sự khác biệt bằng một câu tiếng Việt trước khi tự đặt ví dụ mới.

Các chủ điểm liên quan

  • Ôn kiến thức nền: Câu bị động — nắm cách dùng be + V3, chọn chủ ngữ và nêu người thực hiện hành động.
  • Học tiếp: Cấu trúc bị động phức tạp — mở rộng sang các mẫu tường thuật và những tổ hợp bị động nhiều tầng.

Điều kiện tiên quyết

Câu bị động trong tiếng AnhB1

Các khái niệm xây dựng trên khái niệm này

Thêm khái niệm B2