İngilizcede Durum Zarfları
Manner Adverbs
Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İngilizce dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.
Kısaca
İngilizcede durum zarfları, bir işin nasıl yapıldığını anlatır: She speaks slowly. — “Yavaş konuşur.” Çoğu, sıfata -ly eklenerek kurulur; ancak good → well (“iyi”), fast → fast (“hızlı”) ve hard → hard (“sıkı, çok çalışarak”) gibi önemli özel biçimler vardır. Başlangıç için zarfı fiilden sonra, cümlede nesne varsa nesneden sonra kullanmak güvenli bir seçimdir: He speaks English well. — “İyi İngilizce konuşur.”
Genel bakış
Birinin konuştuğunu söylemekle nasıl konuştuğunu söylemek farklıdır. She speaks. — “O konuşuyor.” cümlesi yalnızca eylemi bildirir. She speaks quietly. — “O, alçak sesle konuşuyor.” cümlesinde ise konuşmanın biçimini de öğreniriz. Durum zarfı, eylemin gerçekleşme biçimini anlatan sözcüktür; Türkçede “Nasıl?” sorusuyla bulunur. İngilizcede bu soruyu çoğu zaman How? ile sorarız.
Bu konu A2 düzeyinde, günlük konuşmayı daha ayrıntılı hâle getirmek için önem kazanır. Bir iş arkadaşından daha yavaş konuşmasını isterken, birinin iyi yemek yaptığını anlatırken veya bir talimatı dikkatle okumayı söylerken bu zarfları kullanırsınız. Zarfın doğru biçimini bilmek kadar cümlede nereye geldiğini bilmek de önemlidir.
Türkçe konuşanlar için asıl fark şudur: “Yavaş bir tren” ile “Tren yavaş gidiyor” ifadelerinde yavaş değişmez. İngilizcede ise aynı anlam alanında sıfat ve zarf için farklı biçimler gerekebilir: a slow train — “yavaş bir tren”; The train moves slowly. — “Tren yavaş ilerliyor.” Dolayısıyla Türkçede aynı sözcüğü kullanıyor olmamız, İngilizcede de aynı biçimin doğru olacağı anlamına gelmez.
Nasıl kurulur ve kullanılır?
1. Bir özelliği mi, bir eylemin yapılışını mı anlatıyorsunuz?
Sıfat, bir ismin, yani kişi, yer, nesne veya kavram adının özelliğini anlatır. Zarf ise burada bir fiilin, yani eylem veya durum bildiren sözcüğün nasıl gerçekleştiğini belirtir.
| İngilizce | Türkçe | Ne anlatılıyor? |
|---|---|---|
| He is a careful driver. | O, dikkatli bir sürücüdür. | Sıfat, sürücünün özelliğini anlatır. |
| He drives carefully. | Dikkatli araba kullanır. | Zarf, araba kullanma biçimini anlatır. |
| Her voice is beautiful. | Sesi güzeldir. | Sıfat, sesin özelliğini anlatır. |
| She sings beautifully. | Güzel şarkı söyler. | Zarf, şarkı söyleme biçimini anlatır. |
Türkçede “dikkatli” ve “güzel” her iki görevde de kullanılabildiği için İngilizcedeki ayrım ilk başta gereksiz gelebilir. Sözcüğü tek başına çevirmek yerine şu soruyu sorun: “Neyin özelliğini söylüyorum, yoksa yapılan işin nasıl olduğunu mu?”
2. Genel kural: sıfata -ly ekleyin
Çoğu durum zarfı, sıfatın sonuna -ly getirilerek yapılır. Bu ek genellikle /li/ gibi duyulur. Ancak her sözcükte aynı yazım işlemi uygulanmaz.
| Sıfat | Zarf | Zarfın Türkçe karşılığı | Yazım kuralı |
|---|---|---|---|
| slow | slowly | yavaşça, yavaş | Doğrudan eklenir. |
| quick | quickly | hızlıca, çabuk | Doğrudan eklenir. |
| careful | carefully | dikkatle, dikkatli biçimde | Sondaki l korunur; ardından -ly gelir. |
| quiet | quietly | sessizce, alçak sesle | Doğrudan eklenir. |
| happy | happily | mutlu bir şekilde, sevinçle | Sessiz harften sonraki y, i olur. |
| easy | easily | kolayca | Sessiz harften sonraki y, i olur. |
| gentle | gently | nazikçe, hafifçe | Sondaki -le yerine -ly gelir. |
| terrible | terribly | korkunç biçimde | Sondaki -le yerine -ly gelir. |
| basic | basically | temelde, esas olarak | Birçok -ic sonlu sözcükte -ally kullanılır. |
| true | truly | gerçekten | Sondaki e düşer. |
Yazımda iki noktaya özellikle dikkat edin:
- -y her zaman değişmez. Örneğin shy → shyly (“utangaç → utangaçça”). Yukarıdaki dönüşümü bütün sözcüklere körü körüne uygulamayın.
- Sondaki -e çoğu sözcükte kalır: polite → politely (“kibar → kibarca”), safe → safely (“güvenli → güvenle”). Buna karşılık true → truly özel bir yazımdır.
-ic → -ically örüntüsünü ileride daha sık göreceksiniz; public → publicly (“halka açık → halka açık biçimde”) yaygın bir istisnadır. Ayrıca bir sözcüğün -ly ile bitmesi, mutlaka durum zarfı olduğu anlamına gelmez. Örneğin basically çoğu bağlamda bir hareketin yapılışını değil, söylenenin ana fikrini belirtir. Eki tanımak başlangıçtır; sözcüğün cümlede ne yaptığını da inceleyin.
3. Mutlaka öğrenilmesi gereken özel biçimler
Bazı sık kullanılan sözcükler genel kurala uymaz. Bunları sıfat ve zarf biçimleriyle birlikte öğrenmek daha verimlidir.
| Sıfat | Zarf | Zarfın anlamı | Dikkat |
|---|---|---|---|
| good | well | iyi | Eylemi anlatırken genellikle well kullanılır. |
| fast | fast | hızlı | Standart biçim fasttır; fastly değildir. |
| hard | hard | sıkı, yoğun biçimde | Çalışma veya çaba anlatırken sık görülür. |
| late | late | geç | Lately, “son zamanlarda” demektir. |
| early | early | erken | Sıfat ve zarf biçimi aynıdır. |
Örneğin The train is fast. — “Tren hızlıdır.” cümlesinde fast bir özelliktir. The train travels fast. — “Tren hızlı gider.” cümlesinde aynı sözcük, gitme biçimini anlatır. Zarf olması için sonuna mutlaka ek gelmesi gerekmez.
Good ile well ayrımını şu çiftle hatırlayabilirsiniz:
- She is a good cook. — “O, iyi bir aşçıdır.”
- She cooks well. — “İyi yemek yapar.”
İlkinde kişiyi, ikincisinde yaptığı işi değerlendirirsiniz. Türkçede her ikisi de “iyi” olduğu için İngilizcedeki değişimi özellikle çalışmak gerekir.
4. Cümledeki temel yeri
Başlangıçta şu düzeni kullanın: işi yapan kişi + eylem + varsa eylemden etkilenen şey + durum zarfı.
Dilbilgisinde özne, işi yapan veya hakkında bir şey söylenen kişi ya da şeydir. Nesne ise eylemin yöneldiği veya etkilediği kişi ya da şeydir. Örneğin “Raporu dikkatle okudu” ifadesinde okunan şey, yani “raporu”, nesnedir.
| İngilizce | Türkçe | Cümle düzeni |
|---|---|---|
| She smiled warmly. | İçtenlikle gülümsedi. | Nesne yok; zarf fiilden sonra. |
| He read the report carefully. | Raporu dikkatle okudu. | Zarf, nesnenin tamamından sonra. |
| Please speak slowly. | Lütfen yavaş konuşun. | İstek cümlesinde fiilden sonra. |
| You can open it easily. | Onu kolayca açabilirsiniz. | Zarf, it nesnesinden sonra. |
Türkçede “Mektubu dikkatlice yazdım” derken zarfın fiilden önce gelmesi doğaldır. İngilizceye aynı sırayı taşımak yerine fiil ile nesneyi birlikte tutun. I wrote the letter carefully. — “Mektubu dikkatlice yazdım.” temel ve doğal düzendir.
Zarfı fiilden önce kullanmak da mümkündür: She carefully opened the box. — “Kutuyu dikkatlice açtı.” Bu yerleşim eylemin yapılışını öne çıkarabilir. Ancak She opened carefully the box gibi, fiil ile kısa nesnenin arasına zarf sıkıştıran bir düzen başlangıç için uygun değildir.
Bağlam içinde örnekler
Aşağıdaki örneklerde yalnızca sözcük karşılığını değil, anlatılan durumu da düşünün. Türkçede kimi zaman tek sözcük, kimi zaman “alçak sesle” veya “özen göstererek” gibi bir ifade daha doğal olur.
| İngilizce | Türkçe | Açıklama |
|---|---|---|
| She speaks slowly. | Yavaş konuşur. | Konuşmanın hızını anlatır. |
| He works hard. | Çok çalışır. | Çalışırken gösterilen çabayı anlatır. |
| She sings beautifully. | Güzel şarkı söyler. | Söyleyiş biçimini değerlendirir. |
| He speaks English well. | İyi İngilizce konuşur. | Well, nesneden sonra gelir. |
| Please close the door quietly. | Lütfen kapıyı sessizce kapatın. | Gürültü yapmama isteği bildirir. |
| The nurse spoke gently to the child. | Hemşire çocukla yumuşak bir ses tonuyla konuştu. | Yaklaşımın yumuşaklığını anlatır. |
| We checked the address carefully. | Adresi dikkatle kontrol ettik. | Zarf, kontrol edilen şeyden sonra gelir. |
| The children waited patiently outside. | Çocuklar dışarıda sabırla bekledi. | Beklemenin nasıl olduğunu belirtir. |
| I found your office easily. | Ofisinizi kolayca buldum. | Bulmakta zorlanılmadığını anlatır. |
| Please don't drive so fast. | Lütfen bu kadar hızlı araba kullanmayın. | Fast, ek almadan zarf olur. |
| She answered the customer's question politely. | Müşterinin sorusunu kibarca yanıtladı. | Zarf, nesnenin tamamını izler. |
| He smiled happily when he saw us. | Bizi görünce sevinçle gülümsedi. | Happy biçimi happily olur. |
Sık yapılan hatalar
1. Eylemi sıfatla anlatmak
- Yanlış: She speaks English good.
- Doğru: She speaks English well. — “İyi İngilizce konuşur.”
- Neden? Burada bir kişinin ya da şeyin özelliği değil, konuşma becerisi değerlendiriliyor. Good yerine zarf olan well gerekir. Türkçedeki “iyi” her iki göreve de uyduğu için bu hata özellikle yaygındır.
2. Her zarfa -ly eklemek
- Yanlış: He runs fastly.
- Doğru: He runs fast. — “Hızlı koşar.”
- Neden? Fast zaten zarf olarak kullanılabilir. Aynı şekilde He works hard. — “Çok çalışır.” cümlesinde de hard ek almaz. Önce sözcüğün yerleşik zarf biçimini kontrol edin.
3. Hard ile hardly sözcüklerini aynı sanmak
- Kastedilen anlam için yanlış: He hardly works. — “Çok çalışır” demek isteniyorsa.
- Doğru: He works hard. — “Çok çalışır.”
- Neden? He hardly works. kendi başına doğru bir cümledir, fakat “Neredeyse hiç çalışmaz” demektir. Hardly, hard sözcüğünün sıradan bir zarf türevi değildir; cümlenin anlamını neredeyse tersine çevirir.
4. Zarfı fiil ile nesnenin arasına yerleştirmek
- Kaçının: She read carefully the email.
- Doğal: She read the email carefully. — “E-postayı dikkatle okudu.”
- Neden? Kısa ve sıradan bir cümlede fiil ile nesneyi ayırmamak gerekir. She carefully read the email. de doğrudur; burada zarf fiilden önce gelir, fiil ile nesne arasına girmez.
5. -ly ile biten her sözcüğü zarf saymak
- Yanlış: She greeted us friendly.
- Doğru: She greeted us in a friendly way. — “Bizi dostça karşıladı.”
- Neden? Friendly, “cana yakın, dostça” anlamında bir sıfattır. Davranış biçimini anlatırken in a friendly way kullanılabilir. Türkçede “dostça” tek sözcük olduğu için İngilizcede de tek bir zarf aramak zorunda değilsiniz.
6. Her fiilden sonra mutlaka zarf kullanmak
- Yanlış: The soup smells deliciously.
- Doğru: The soup smells delicious. — “Çorba nefis kokuyor.”
- Neden? Burada koklama eyleminin nasıl yapıldığını anlatmıyoruz; çorbanın özelliğini söylüyoruz. Bu nedenle delicious sıfatı gerekir. Fiilin ardından gelen sözcüğün görevi, yalnızca bulunduğu yere bakılarak belirlenemez.
Kullanımla ilgili notlar
Be, look, feel, smell ve taste ile ayrım
Bazı fiiller özneyi bir özelliğe bağlar; bunlara bağlayıcı fiil, yani bir şeyi yapmak yerine öznenin nasıl olduğunu bildiren fiil denir. Bu görevde kullanılan be, look, feel, smell, taste sonrasında genellikle sıfat gelir.
- You look tired. — “Yorgun görünüyorsun.” Burada senin durumun anlatılıyor.
- She looked carefully at the label. — “Etikete dikkatle baktı.” Burada bakma eyleminin yapılışı anlatılıyor.
- The coffee tastes good. — “Kahvenin tadı güzel.” Kahvenin niteliği değerlendiriliyor.
Demek ki aynı fiil farklı görevlerde kullanılabilir. “Nasıl?” sorusu tek başına her zaman yeterli değildir: “Nasıl görünüyor?” sorusu bir özelliği, “Nasıl baktı?” sorusu ise bir eylemin yapılışını sorar.
Well için ayrıca bir istisna bilinmelidir: I feel well. — “Kendimi iyi hissediyorum.” cümlesinde sözcük sağlık durumunu anlatan bir sıfat olarak kullanılabilir. I feel good. da doğaldır ve genel olarak iyi hissetmeyi anlatır. Bu yüzden “be veya feel sonrasında well asla kullanılmaz” diye bir kural koymayın.
Konuşma dili ile özenli yazı aynı olmayabilir
Drive slow. — “Yavaş sür.” veya Take it easy. — “Rahat ol, kendini fazla yorma.” gibi ifadeleri konuşmada duyabilirsiniz. Bazı sıfat biçimleri, özellikle kısa talimatlarda veya yerleşmiş ifadelerde zarf gibi kullanılır. Bunları tanımak yararlıdır; fakat bundan bütün sıfatların serbestçe zarf yerine geçebileceği sonucunu çıkarmayın.
Öğrenirken ve resmî yazışmalarda Drive slowly. — “Yavaş sür.” gibi standart biçimleri tercih edin. Buna karşılık fast ve hard yalnızca konuşma diline özgü değildir; bunlar zaten standart zarf biçimleridir.
Temelin ötesinde: anlam ve vurgu ayrıntıları
Bu bölümdeki ayrıntıları A2 düzeyinde hemen kullanmanız gerekmez. İlk hedef, doğru zarfı seçip doğal bir yere koymaktır. Aşağıdaki ayrımlar, okuma ve dinlemede karşılaşacağınız daha ince anlamları fark etmenize yardımcı olur.
1. Benzer görünen biçimler farklı anlamlar taşıyabilir
Hard/hardly ayrımı tek örnek değildir. Bazı sözcüklerde ekli ve eksiz biçimler arasında anlam farkı oluşur.
| İngilizce | Türkçe | Ayrım |
|---|---|---|
| We arrived late. | Geç geldik. | Late, geç bir zamanı anlatır. |
| I haven't seen him lately. | Son zamanlarda onu görmedim. | Lately, yakın dönemi anlatır. |
| The kite flew high. | Uçurtma yüksekte uçtu. | High, fiziksel yüksekliği anlatır. |
| Her work is highly valued. | Çalışmasına çok değer veriliyor. | Highly, yüksek derecede anlamındadır. |
| Come close. | Yakına gel. | Close, fiziksel yakınlığı anlatır. |
| Listen closely. | Dikkatle dinle. | Closely, burada dikkatli ve özenli dinlemeyi anlatır. |
Bu sözcüklerin hepsi durum zarfı değildir; bazıları zaman, yer veya derece bildirir. Burada önemli olan, -ly ekini anlamı hiç değiştirmeyen otomatik bir parça gibi görmemektir. Yeni sözcüğü bir cümleyle birlikte öğrenin.
2. Zarfın yeri hangi parçaya bağlandığını etkileyebilir
Durum zarfı, bir yardımcı fiilden, yani asıl fiille birlikte soru, olumsuzluk veya zaman gibi anlamların kurulmasına yardım eden fiilden sonra da gelebilir:
- She has carefully checked the figures. — “Rakamları dikkatle kontrol etti.”
- She has checked the figures carefully. — “Rakamları dikkatle kontrol etti.”
Bu iki cümlede temel anlam büyük ölçüde aynıdır. İkinci düzen, yapılan işin nasıl gerçekleştiğini cümlenin sonunda belirginleştirir. Tek bir yerleşimi tek doğru seçenek olarak ezberlemek yerine, başlangıçta güvenli olan son konumu kullanın; diğerlerini okudukça tanıyın.
Birden fazla eylem varsa zarfın hangisini anlattığı daha önemlidir:
- He quietly asked her to leave. — “Ondan gitmesini alçak sesle istedi.”
- He asked her to leave quietly. — “Ondan sessizce gitmesini istedi.”
İlkinde isteme biçimi, ikincisinde gitme biçimi sessizdir. Türkçeye aktarırken de bu farkı korumak gerekir.
3. Eylemi anlatmak ile bütün cümleyi yorumlamak farklıdır
Aynı zarf, bağlama ve yerine göre farklı görevler üstlenebilir:
- She answered honestly. — “Dürüstçe yanıt verdi.”
- Honestly, I don't remember. — “Açıkçası hatırlamıyorum.”
İlkinde yanıtın nasıl verildiği anlatılır. İkincisinde konuşan kişi, söyleyeceği sözün samimiyetini vurgular. Cümlenin başındaki virgül ve konuşmadaki duraklama bu farkı destekler. Dolayısıyla her -ly biçimini yalnızca “nasıl yapıldı?” sorusuna bağlamayın.
4. Zarflarla karşılaştırma ve derece belirtme
Bir eylemin daha dikkatli, daha hızlı veya daha iyi yapıldığını da anlatabilirsiniz. Karşılaştırma, iki kişi veya durumu bir özellik bakımından kıyaslamaktır. Çoğu -ly zarfında more kullanılır; fast, hard ve well gibi yaygın biçimler farklı örüntüler izler.
| İngilizce | Türkçe | Kullanılan biçim |
|---|---|---|
| Please speak more slowly. | Lütfen daha yavaş konuşun. | Slowly önüne more gelir. |
| She drives faster than I do. | Benden daha hızlı araba kullanır. | Fast, faster olur. |
| He works harder now. | Artık daha çok çalışıyor. | Hard, harder olur. |
| I slept better last night. | Dün gece daha iyi uyudum. | Well, better olur. |
| Of the three, she answered most clearly. | Üçü arasında en açık biçimde o yanıt verdi. | En üst derece için most clearly kullanılır. |
Bir zarfın gücünü artırmak veya azaltmak da mümkündür: very carefully — “çok dikkatli biçimde”, quite slowly — “oldukça yavaş”, too quickly — “gereğinden hızlı”. Bu durumda ilk sözcük, eylemi doğrudan değil, arkasındaki zarfın derecesini belirtir. Örneğin You're speaking too quickly. — “Gereğinden hızlı konuşuyorsun.” cümlesi yalnızca yüksek hız değil, dinleyen için bir güçlük de bildirir.
Çalışma önerileri
Türkçedeki aynı sözcükten iki İngilizce cümle çıkarın. “Dikkatli” için önce bir kişiyi tanımlayın, sonra davranışını anlatın: He is careful. — “O dikkatlidir”; He works carefully. — “Dikkatle çalışır.” Aynısını “yavaş”, “kibar” ve “iyi” için yapın. Böylece yalnızca ek ezberlemek yerine sıfat-zarf ayrımını çalışırsınız.
Günlük üç eyleme birer ayrıntı ekleyin. Okumak, konuşmak ve kapatmak gibi eylemler seçin. Örneğin I read the instructions carefully. — “Talimatları dikkatle okurum.” yazın. Sonra nesnenin altını çizip zarfın fiil ile nesneyi ayırmadığını kontrol edin. Cümleleri sesli söylemek, son konumu alışkanlık hâline getirir.
Karıştırılan sözcükleri karşıt cümlelerle kaydedin. He works hard. — “Çok çalışır” ile He hardly works. — “Neredeyse hiç çalışmaz” örneklerini yan yana yazın. Benzer biçimde late/lately çiftini çalışın. Kendinizi sınarken yalnızca sözcüğün Türkçesini değil, bütün cümlenin anlamını söyleyin.
İlgili konular
- Önce bilinmesi yararlı: Temel sıfatlar — Kişilerin ve nesnelerin özelliklerini anlatan sıfatları öğrenmek, eylemin yapılışını belirten zarfları ayırt etmeyi kolaylaştırır.