İngilizcede a, an ve the: Tanımlıklar
Articles
Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İngilizce dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.
Kısaca
A/an, sayılabilen tek bir varlığı, hangisi olduğu henüz belli olmadan tanıtır; the, dinleyenin hangi varlıktan söz edildiğini anlayabildiğini gösterir. Seçim yazılışa değil sese bağlıdır: a car (bir araba), an apple (bir elma), an hour (bir saat). Genel olarak çoğul varlıklardan veya sayılamayan şeylerden söz ederken çoğunlukla tanımlık kullanılmaz: I like dogs. (Köpekleri severim.) ve Water is important. (Su önemlidir.)
Genel bakış
İngilizcede tanımlık, bir ismin önüne gelerek o ismin nasıl anlaşılması gerektiğini gösteren küçük bir sözcüktür. İsim, bir kişiyi, nesneyi, yeri veya kavramı adlandıran sözcüktür: teacher (öğretmen), book (kitap), city (şehir), love (sevgi). Tanımlıklar A1 düzeyinde öğrenilir; ancak doğru seçim yalnızca kelimeye değil, konuşmanın akışına da bağlıdır. Aynı kitap önce a book (bir kitap), ardından the book (sözünü ettiğimiz kitap) olabilir.
Türkçede bu ayrımı her zaman ayrı sözcüklerle göstermeyiz. “Bir kitap aldım. Kitap çok güzel.” dediğimizde ikinci cümlede hangi kitaptan bahsettiğimiz anlaşılır. İngilizce bunu açıkça işaretler: I bought a book. The book is very good. Türkçedeki “bir”, a/an için yararlı bir başlangıçtır ama tam karşılığı değildir. “O mühendis.” cümlesinde Türkçede “bir” demeyebiliriz; İngilizcede ise She is an engineer. deriz.
Bu konuyu öğrenirken her ismin önüne otomatik olarak bir sözcük eklemeye çalışmayın. Önce “Tek bir şey mi, genel bir grup mu?”, sonra “Karşımdaki hangisini kastettiğimi anlayabilir mi?” diye düşünün. Bazen doğru seçim a, bazen an, bazen the, bazen de hiçbir tanımlık kullanmamaktır.
Nasıl kullanılır?
1. A ve an: Henüz belirlenmemiş tek bir varlık
Sayılabilen isim, bir, iki, üç diye sayabildiğimiz şeylerin adıdır. A/an yalnızca bu tür isimlerin tekil, yani tek bir varlığı gösteren biçimleriyle kullanılır.
- I have a car. — Bir arabam var.
- We need a chair. — Bir sandalyeye ihtiyacımız var.
- She is an engineer. — O mühendis.
Arabanın veya sandalyenin hangisi olduğunu söylemiyoruz. Mühendis örneğinde ise kişinin hangi meslek grubuna girdiğini belirtiyoruz. A/an çoğu zaman “bu türden bir tane” düşüncesi taşır; mutlaka “önemsiz” veya “rastgele” anlamına gelmez. Konuşan kişi hangi arabayı kastettiğini biliyor olabilir; önemli olan, dinleyenin o arabayı henüz ayırt edememesidir.
Tekil ve sayılabilen bir ismi çoğu normal cümlede tek başına bırakamazsınız. I need a pen. “Bir kaleme ihtiyacım var.” demektir. Bunun yerine my pen (kalemim) ya da this pen (bu kalem) gibi bir ifade de kullanılabilir; ancak I need pen standart kullanımda doğru değildir.
2. A mı, an mı? İlk harfi değil, ilk sesi dinleyin
A ve an arasında anlam farkı yoktur. Sonraki sözcük ünsüz sesle başlıyorsa a, ünlü sesle başlıyorsa an kullanılır. Sözcüğün ilk harfi bazen yanıltır.
| İngilizce | Türkçe | Seçimin nedeni |
|---|---|---|
| a book | bir kitap | Başlangıçtaki b sesi ünsüzdür. |
| an apple | bir elma | Başlangıçtaki a sesi ünlüdür. |
| an hour | bir saat | h harfi okunmaz; ilk duyulan ses ünlüdür. |
| an honest person | dürüst bir kişi | İlk h harfi okunmaz. |
| a university | bir üniversite | Sözcük y benzeri bir ünsüz sesle başlar. |
| a useful tool | kullanışlı bir araç | İlk duyulan ses y benzeri bir ünsüzdür. |
| a one-way ticket | tek yön bilet | İlk duyulan ses v değil, İngilizcedeki w ünsüzüdür. |
| an old house | eski bir ev | Tanımlıktan hemen sonraki sözcük ünlü sesle başlar. |
Araya sıfat, yani ismin nasıl olduğunu anlatan bir sözcük girerse, ses kuralını sıfata göre uygularız: a house (bir ev), ama an old house (eski bir ev). Buna karşılık an apple (bir elma), ama a green apple (yeşil bir elma).
3. The: Hangi varlıktan söz edildiği anlaşılabiliyorsa
Belirli tanımlık denen the, dinleyenin ilgili kişi, nesne veya grubu ayırt edebildiğini gösterir. Bunu sağlayan birkaç yaygın durum vardır.
Daha önce söz edilmiştir:
- I saw a cat. The cat was under a car. — Bir kedi gördüm. Kedi bir arabanın altındaydı.
İlk cümle kediyi konuşmaya dahil eder. İkinci cümlede the cat, aynı kediyi gösterir. Arabadan ise ilk kez söz edildiği için a car kullanılır.
Ortak ortam hangi nesneyi kastettiğinizi gösterir:
- Please close the door. — Lütfen kapıyı kapat.
Kapıyı önceden anmak gerekmez. İkiniz de odadaki hangi kapının kastedildiğini anlayabilirsiniz.
Ek bilgi nesneyi ayırt etmeye yeter:
- The book on my desk is yours. — Masamdaki kitap senin.
Masamdaki hangi kitaptan söz edildiği bağlamda belliyse the uygundur. Ancak ek bilgi bulunması her zaman the gerektirmez: I need a book about birds. (Kuşlarla ilgili bir kitaba ihtiyacım var.) cümlesinde belirli bir kitap seçilmiş değildir.
Ortak bilgimize göre tek olan bir şeydir:
- The sun is shining. — Güneş parlıyor.
The yalnızca tekil isimlere gelmez. The books (belirli kitaplar) ve the water (belirli su) da mümkündür. Biçimi sayı veya cinsiyete göre değişmez.
4. Tanımlık kullanmamak: Genel gruplar ve maddeler
Bir sınıfın tamamından söz ederken çoğul isimleri genellikle tanımlıksız kullanırız. Buna bazen sıfır tanımlık, yani tanımlığın hiç bulunmaması denir.
- I like dogs. — Köpekleri severim.
- Dogs need exercise. — Köpeklerin hareket etmeye ihtiyacı vardır.
Burada belli köpekleri seçmiyoruz. The dogs are outside. (Köpekler dışarıda.) dersek konuşanla dinleyenin bildiği bir grup köpekten söz ederiz.
Sayılamayan isimler, ilgili anlamda tek tek saymadığımız madde veya kavramların adlarıdır: water (su), rice (pirinç), information (bilgi). Genel anlamda bunlar da tanımlıksız kullanılır:
- Water is essential. — Su vazgeçilmezdir.
- Information is useful. — Bilgi yararlıdır.
Belirli bir miktardan veya kaynaktan söz ederken the gelebilir: The water in this bottle is cold. (Bu şişedeki su soğuk.) A/an ise bu isimlerin sayılamayan anlamıyla kullanılmaz; miktar belirtmek için a glass of water (bir bardak su) gibi bir ifade gerekir.
5. Seçim yaparken izlenecek yol
Kendinize şu sırayla sorun:
- Hangi varlığın veya grubun kastedildiği dinleyen için belli mi? Evetse çoğunlukla the: the keys on the table (masadaki anahtarlar).
- Belli değilse isim sayılabilen ve tekil bir isim mi? Evetse a/an: a key (bir anahtar).
- Genel bir çoğuldan veya sayılamayan bir şeyden mi söz ediyorum? Evetse genellikle tanımlık yok: keys (anahtarlar), water (su).
Bu yol temel kullanımı açıklar. Özel adlar ve bazı yerleşmiş ifadeler için aşağıdaki ek kuralları da öğrenmek gerekir.
Bağlam içinde örnekler
Aşağıdaki örneklerde Türkçedeki karşılığın her zaman “bir” veya “o” içermediğine dikkat edin. İngilizce cümlenin kurduğu ayrımı Türkçede çoğu zaman bağlamdan anlarız.
| İngilizce | Türkçe | Açıklama |
|---|---|---|
| I have a car. | Bir arabam var. | Dinleyene henüz tanıtılmamış tek bir araba. |
| The book is on the table. | Kitap masanın üstünde. | Hem kitap hem masa bağlamda belli. |
| She is an engineer. | O mühendis. | Meslek bildiren tekil isimle tanımlık kullanılır. |
| I like dogs. | Köpekleri severim. | Genel olarak köpeklerden söz ediliyor. |
| We waited for an hour. | Bir saat bekledik. | İlk ses ünlü; h okunmuyor. |
| He works at a university. | Bir üniversitede çalışıyor. | İlk ses y benzeri bir ünsüz. |
| I bought a bag. The bag was expensive. | Bir çanta aldım. Çanta pahalıydı. | İlk tanıtımdan sonra aynı çantaya dönülüyor. |
| Can you open the window? | Pencereyi açabilir misin? | Ortam hangi pencerenin kastedildiğini gösteriyor. |
| Children need sleep. | Çocukların uykuya ihtiyacı vardır. | Hem çocuklar hem uyku genel anlamda. |
| The children are in the garden. | Çocuklar bahçede. | Bilinen bir çocuk grubu ve belli bir bahçe. |
| I drink coffee every morning. | Her sabah kahve içerim. | Kahve genel bir içecek olarak kullanılıyor. |
| The coffee in this cup is cold. | Bu fincandaki kahve soğuk. | Belirli bir kahveden söz ediliyor. |
| I left my phone at home. | Telefonumu evde bıraktım. | İyelik bildiren sözcükle ayrıca tanımlık gelmez. |
| We had lunch at noon. | Öğle yemeğini öğlen yedik. | Öğün adı olağan kullanımında tanımlık almıyor. |
Sık yapılan hatalar
1. Türkçede “bir” yok diye tanımlığı atlamak
- Yanlış: She is engineer.
- Doğru: She is an engineer. — O mühendis.
- Neden? Meslek bildiren bu isim sayılabilen ve tekildir. Türkçedeki doğal cümlede “bir” bulunmaması İngilizcede tanımlığın gereksiz olduğu anlamına gelmez.
2. Harfe bakarak a veya an seçmek
- Yanlış: I waited for a hour.
- Doğru: I waited for an hour. — Bir saat bekledim.
- Neden? h okunmadığı için ilk ses ünlüdür. Ters yöndeki hata da yaygındır: an university değil, a university (bir üniversite).
3. Genel çoğulların önüne the koymak
- Yanlış: The dogs are friendly animals. — Bütün köpekler hakkında genel bir yargı amaçlanıyorsa.
- Doğru: Dogs are friendly animals. — Köpekler dost canlısı hayvanlardır.
- Neden? The dogs belirli bir köpek grubunu gösterir. İlk cümle başka bir bağlamda doğru olabilir, fakat burada amaçlanan genel anlamı vermez.
4. Sayılamayan ismi a/an ile kullanmak
- Yanlış: I need an information.
- Doğru: I need some information. — Biraz bilgiye ihtiyacım var.
- Neden? Information İngilizcede sayılamaz. Tek bir bilgi kastediliyorsa a piece of information (bir bilgi, bir parça bilgi) denebilir. Türkçede “bir bilgi” diyebilmemiz İngilizce yapının da aynı olacağı anlamına gelmez.
5. İyelik veya işaret sözcüğüyle tanımlığı birleştirmek
- Yanlış: The my car is outside.
- Doğru: My car is outside. — Arabam dışarıda.
- Neden? My zaten kime ait olduğunu gösterir. Benzer şekilde a this book değil, this book (bu kitap) denir. Aynı ismin başında bu sözcükleri tanımlıkla üst üste koymayın.
6. The sözcüğünü Türkçedeki belirtme ekiyle eşitlemek
- Yanlış: I read the books every evening. — Özel bir kitap grubu değil, genel okuma alışkanlığı anlatılmak isteniyorsa.
- Doğru: I read books every evening. — Her akşam kitap okurum.
- Neden? Türkçedeki “kitabı” gibi biçimlerde görülen belirtme eki (-ı, -i, -u, -ü), cümlede etkilenen varlığı işaretler; the ile bire bir aynı görevde değildir. The book is expensive. (Kitap pahalı.) cümlesinde the vardır ama Türkçe karşılığında böyle bir ek yoktur.
Kullanıma ilişkin notlar
Günlük konuşmada da gereklidir
Tanımlıklar yalnızca yazı dilinin ayrıntısı değildir. Günlük konuşmada da temel kurallar geçerlidir. A/an genellikle vurgusuz, kısa söylenir; bu yüzden dinlerken kolayca gözden kaçabilir. Bir sözcüğü net duymamak, o sözcüğün kullanılmadığı anlamına gelmez.
The genellikle ünsüz sesten önce “dı”, ünlü sesten önce “di”ye yakın duyulur; bu, Türkçe harflerle ancak yaklaşık anlatılabilir. Başlangıçtaki ses Türkçedeki d ile aynı değildir. Vurgu ve konuşma alışkanlığına bağlı farklılıklar da vardır; önemli olan tanımlığın yazılı biçiminin değişmediğini bilmektir.
Türkçedeki “o” her zaman the değildir
The door çoğu bağlamda yalnızca “kapı” demektir. Türkçede özellikle “o kapı” diyerek bir kapıyı gösteriyorsak İngilizcede that door daha uygun olabilir. The bilinen şeyi ayırt eder; this ve that ise yakınlık, uzaklık veya özellikle işaret etme anlamı da katabilir.
Bazı adlar normalde tanımlıksızdır
Kişi, şehir ve çoğu ülke adı genellikle tanımlık almaz: Ayşe, London (Londra), Turkey (Türkiye). Dil adları da olağan kullanımda tanımlıksızdır: I speak English. (İngilizce konuşuyorum.) Öğün adlarında have breakfast (kahvaltı yapmak), have lunch (öğle yemeği yemek) gibi ifadeler yaygındır.
Bu adların her koşulda tanımlıksız olduğunu düşünmeyin. Örneğin belirli bir öğünü anlatırken The breakfast at our hotel was excellent. (Otelimizdeki kahvaltı harikaydı.) denebilir. Seçimi yine “genel adlandırma mı, belirli bir örnek mi?” sorusu etkiler.
Temelin ötesi: İleri kullanımlar ve istisnalar
Bu bölümdeki ayrımları başlangıçta eksiksiz uygulamak zorunda değilsiniz. Önce a/an, the ve genel anlamda tanımlık kullanmama ayrımını yerleştirin. Aşağıdaki yapıları okurken ve dinlerken tanımak, zamanla daha doğal seçimler yapmanızı sağlar.
Genel anlamı anlatmanın başka yolları
Genellemeler için çoğul ve tanımlıksız yapı en güvenli başlangıçtır: Dogs need exercise. (Köpeklerin hareket etmeye ihtiyacı vardır.) Bununla birlikte tekil yapılar da bir türün genel özelliklerini anlatabilir:
- A dog needs daily exercise. — Bir köpeğin her gün hareket etmesi gerekir.
- The tiger is an endangered species. — Kaplan, nesli tehlike altında olan bir türdür.
İlk cümlede herhangi bir köpek, grubun bir örneği olarak düşünülür. İkincide türün bütünü ele alınır; bu kullanım özellikle bilgi veren metinlerde görülür. Bu yapılar her cümlede serbestçe birbirinin yerine geçmez. Günlük bir beğeniyi anlatırken I like dogs. doğaldır; aynı genel anlam için I like the dog demek doğru seçim değildir.
Sayılabilen ve sayılamayan anlam arasında geçiş
Bazı isimler anlamına göre iki türlü kullanılabilir:
- I drink coffee. — Kahve içerim.
- Two coffees, please. — İki kahve, lütfen.
- There is a hair in my soup. — Çorbamda bir saç teli var.
- Her hair is long. — Onun saçları uzun.
Kahve siparişinde a coffee (bir kahve) bir fincan veya porsiyon anlamındadır. Saç örneğinde tek tel sayılabilir; saçın bütünü ise İngilizcede sayılamayan kullanımdadır. Dolayısıyla yalnızca kelimeye değil, o cümledeki anlamına da bakmak gerekir.
Kurumun işlevi ile binayı ayırmak
Bazı yer adları, o yerin olağan işlevine katılmayı anlatırken tanımlıksız kullanılır:
- My daughter goes to school. — Kızım okula gidiyor.
- I went to the school to meet her teacher. — Öğretmeniyle görüşmek için okula gittim.
- He is in prison. — O hapiste.
İlk örnekte eğitim alma, ikincide belirli bir okula gitme öne çıkar. Bu, bütün yer isimlerine uygulanabilen bir kural değildir; ifadeleri kalıp olarak öğrenmek gerekir. Hastane için de bölgesel fark vardır: Britanya İngilizcesinde hasta olarak yatmak çoğunlukla in hospital, Amerikan İngilizcesinde in the hospital biçiminde söylenir; ikisi de “hastanede” anlamına gelebilir.
Coğrafi adlar ve yerleşmiş adlandırmalar
Çoğu ülke ve şehir adı tanımlıksızdır; fakat the United Kingdom (Birleşik Krallık), the United States (Amerika Birleşik Devletleri) ve the Netherlands (Hollanda) gibi adlar the ile öğrenilir. Nehirler, denizler ve dağ sıralarında da the yaygındır: the Nile (Nil), the Mediterranean (Akdeniz), the Alps (Alpler). Tek dağlarda Mount Everest (Everest Dağı), göllerde Lake Victoria (Victoria Gölü) gibi tanımlıksız örnekler vardır.
Bütün özel adları tek bir kısa kurala sığdırmaya çalışmak yerine sık karşılaştığınız adı tanımlığıyla birlikte kaydedin. Özellikle kurum, gazete ve otel adlarında yerleşmiş kullanım önemlidir.
Sıra, derece ve ortak çıkarım
Bir grupta tek bir konumu gösteren ifadelerde the sık kullanılır:
- This is the best option. — Bu en iyi seçenek.
- Take the first street on the left. — Soldaki ilk sokağa gir.
Ancak başka bir belirleyici varsa ayrıca the gelmez: my first job (ilk işim). “En iyi” gibi bir ifade de her yerde aynı yapıyı doğurmaz; örneğin She is my best friend. (O benim en iyi arkadaşım.) cümlesinde my kullanılır.
Bir şey ilk kez anılsa bile ortak bilgi sayesinde belirli olabilir: We entered a restaurant. The waiter greeted us. (Bir restorana girdik. Garson bizi karşıladı.) Garson daha önce anılmadı; restoran ortamı ilgili garsonu anlaşılır kılıyor. Bu nedenle “ilk kullanımda her zaman a, ikinci kullanımda her zaman the” yararlı ama eksik bir kestirmedir.
Kısaltmalarda ve kalıplarda ses ile anlam
Kısaltmalarda da yazılışa değil okunuşa bakılır: an MRI scan (bir MR taraması) ifadesinde ilk harfin adı ünlü sesle başlar; a URL (bir internet adresi) ifadesinin yaygın harf harf okunuşu ise y benzeri bir ünsüzle başlar. Söyleniş değişirse seçim de değişebilir.
A/an bazen “başına” anlamı taşır: twice a week (haftada iki kez), five euros a kilo (kilosu beş avro). Burada bilinmeyen tek bir hafta veya kilo tanıtılmaz; sıklık ya da birim fiyat anlatılır. Ayrıca başlıklarda ve kısa notlarda tanımlıklar atılabilir; bu sıkıştırılmış üslubu normal cümlelerinize örnek almayın.
Çalışma önerileri
- Bir nesneyi tanıtıp yeniden anın. Evinizden beş nesne seçin. Her biri için iki cümle yazın: I have a lamp. The lamp is next to my bed. — Bir lambam var. Lamba yatağımın yanında. İkinci cümlede dinleyenin nesneyi neden artık ayırt edebildiğini açıklayın.
- Sözcükleri ilk sesleriyle çalışın. An hour (bir saat), a university (bir üniversite), an old bag (eski bir çanta) gibi ifadeleri sesli okuyun. Sonra araya farklı bir sıfat koyup tanımlığın değişip değişmediğini kontrol edin. Böylece harfe bakarak tahmin etme alışkanlığından uzaklaşırsınız.
- Genelden belirliye geçiş yapın. I like coffee. (Kahveyi severim.) ile The coffee is cold. (Kahve soğuk.) gibi çiftler yazın. Her cümlenin yanına “genel”, “belirli” veya “henüz tanıtılmamış tek bir şey” notunu düşün. Türkçeye çeviride bu ayrım görünmese bile İngilizce seçim için gerekçeniz olsun.
İlgili konular
- İşaret sözcükleri: this, that, these, those — Bir şeyi yalnızca bilinen olarak anmakla, onu “bu” veya “şu” diye özellikle göstermek arasındaki farkı öğrenin.