A1

İngilizcede işaret sözcükleri: this, that, these, those

Demonstratives

Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İngilizce dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.

Kısaca

This yakındaki tek bir şeyi, these yakındaki birden fazla şeyi gösterir; that ve those ise aynı ayrımı uzaktakiler için yapar. Türkçede bunları bağlama göre “bu, şu, o, bunlar, şunlar, onlar” diye karşılarız. This book “bu kitap”, these books “bu kitaplar” demektir; sözcük tek başına da kullanılabilir: These are mine. — “Bunlar benim.”

Genel bakış

Bir kafede hangi masaya oturacağınızı söylerken, mağazada bir ayakkabıyı gösterirken veya telefonda kendinizi tanıtırken İngilizcenin bu dört sözcüğüne ihtiyaç duyarsınız. A1 düzeyinde öğrenilen temel kural iki soruya dayanır: Gösterdiğim şey yakın mı, uzak mı? Tek mi, birden fazla mı? İngilizce biçimi seçerken iki sorunun da yanıtı gerekir.

Türkçedeki “bu–şu–o” ayrımı İngilizceye bire bir aktarılmaz. “Şu” bazen yakındaki bir şeye dikkat çekmek için, bazen de uzaktaki bir şeyi göstermek için kullanılır. İngilizcede bunun için ayrı bir üçüncü biçim yoktur. Bu nedenle “şu her zaman that demektir” diye ezberlemek yerine, konuşanın bakış açısından yakınlık ve uzaklığa bakmak daha güvenlidir.

Bir başka önemli fark çoğulluktur. Türkçede “bu kitaplar” deriz; “bunlar kitaplar” demeyiz. İngilizcede ise kitap sayısı arttığında hem işaret sözcüğü hem de isim (bir varlığın, kişinin veya kavramın adı) değişir: this book “bu kitap”, these books “bu kitaplar”. Önce bu yapıyı yerleştirmek yeterlidir. Zaman, konuşmada önce söylenenler ve duygusal yakınlıkla ilgili kullanımları ilerleyen bölümlerde ayrıca ele alacağız.

Nasıl kullanılır?

Yakınlık ve sayı: dört biçim

Yakınlık çoğunlukla konuşana göre belirlenir. Elde tutulan, hemen önümüzde bulunan veya o anda dikkatimizi verdiğimiz şey yakın sayılabilir. Odanın öbür ucundaki ya da karşı kaldırımdaki şey için uzak biçim kullanılabilir. Bunun sabit bir metre sınırı yoktur.

Durum İngilizce biçim ve örnek Türkçe karşılık
Yakın, tekil this bag bu çanta
Uzak, tekil that bag şu çanta / o çanta
Yakın, çoğul these bags bu çantalar
Uzak, çoğul those bags şu çantalar / o çantalar

Bu sözcükler kişinin kadın veya erkek olmasına göre değişmez. This woman “bu kadın” ve this man “bu adam” örneklerinde aynı biçim kullanılır. Değişimi belirleyen şey cinsiyet değil, sayı ve yakınlıktır.

İsimden önce: hangi şey olduğunu belirtmek

İşaret sözcüğü bir ismin önüne geldiğinde belirleyici görevi görür; yani hangi varlıktan söz ettiğimizi gösterir. Türkçe dil bilgisi kaynaklarında bu kullanım “işaret sıfatı” adıyla da geçer.

  • This chair is free. — “Bu sandalye boş.”
  • Those chairs are free. — “Şu sandalyeler boş.”

Bir sıfat (bir varlığın özelliğini anlatan sözcük) eklenirse işaret sözcüğü en başta kalır:

  • I like this small café. — “Bu küçük kafeyi seviyorum.”
  • I like those blue cups. — “Şu mavi fincanları beğeniyorum.”

İşaret sözcüğü zaten hangi şeyden bahsettiğimizi belirttiği için aynı isimden önce ayrıca a/an veya the kullanılmaz. Bunlar İngilizcenin tanımlıklarıdır; ismin belirsiz veya belirli olarak sunulmasına yardımcı olurlar. This book “bu kitap” doğrudur; araya bir de the eklemek gerekmez.

Tek başına: ismi tekrar etmemek

Hangi şeyin kastedildiği belli olduğunda isim söylenmeyebilir. İşaret sözcüğü bu kez zamir, yani bir ismin yerine kullanılan sözcük olur:

  • This is heavy. — “Bu ağır.”
  • Those are expensive. — “Şunlar pahalı.”
  • I prefer these. — “Ben bunları tercih ederim.”

Son örnek Türkçe açısından özellikle yararlıdır. Türkçede cümledeki görev değişince “bu” sözcüğünü “bunu”, “buna”, “bundan” gibi biçimlere sokarız. İngilizcede işaret sözcüğü bu yüzden değişmez. I want this. “Bunu istiyorum”; Look at this. “Buna bak.” demektir. Gereken ilişkiyi cümlenin yapısı ve at gibi edatlar, yani başka sözcüklerle ilişki kuran sözcükler gösterir.

Tekil-çoğul uyumu ve cümle kurma

Özne (cümlenin kimden veya neden söz ettiğini gösteren bölüm) tekilse is, çoğulsa are kullanılır. Buradaki is/are, İngilizcede “olmak” anlamındaki be fiilinin biçimleridir. Türkçede ayrı bir sözcük olarak görünmeyebilirler: “Bu benim çantam” derken İngilizce cümledeki is için ayrı bir sözcük söylemeyiz.

Cümle türü İngilizce Türkçe
Tekil olumlu This is my key. Bu benim anahtarım.
Çoğul olumlu These are my keys. Bunlar benim anahtarlarım.
Tekil olumsuz That isn't my key. O benim anahtarım değil.
Çoğul olumsuz Those aren't my keys. Onlar benim anahtarlarım değil.
Tekil soru Is this your key? Bu senin anahtarın mı?
Çoğul soru Are those your keys? Şunlar senin anahtarların mı?

Soruda is/are başa gelir. Türkçedeki “mı/mi” için sona ayrı bir sözcük eklenmez. Kısa cevap verirken tekilde genellikle it, çoğulda they kullanılır:

  • Is this your coat? — Yes, it is. — “Bu senin montun mu? — Evet, benim.”
  • Are these your gloves? — No, they aren't. — “Bunlar senin eldivenlerin mi? — Hayır, değil.”

This/that yalnızca is ile kullanılmaz. Başka bir fiil (eylem veya durum bildiren sözcük) varsa onun tekil-çoğul kuralı geçerlidir: This bus stops here. “Bu otobüs burada durur”; These buses stop here. “Bu otobüsler burada durur.” Her cümleye otomatik olarak is eklememek gerekir.

Sayılamayan isimler

Water “su”, rice “pirinç” ve information “bilgi” gibi sözcükler, olağan kullanımlarında tek tek sayılan varlıklar gibi ele alınmaz. Bunlara sayılamayan isimler denir. Bunlarla this/that ve is kullanılır:

  • This water is cold. — “Bu su soğuk.”
  • That information is useful. — “O bilgi yararlı.”

Çoğul bir ölçü veya kap adı kullanıldığında ise seçim o ada göre yapılır: These bottles are empty. — “Bu şişeler boş.” Su miktarının çok olması tek başına these seçmek için yeterli değildir; önemli olan İngilizcedeki ismin nasıl kullanıldığıdır.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki cümlelerde yakınlık bazen fiziksel konumdan, bazen de o anki konuşma durumundan anlaşılır. Türkçe karşılıklar bu bağlam düşünülerek verilmiştir.

İngilizce Türkçe Açıklama
This is my book. Bu benim kitabım. Yakındaki tek bir kitap gösteriliyor.
That car is expensive. Şu araba pahalı. Biraz uzaktaki araba kastediliyor.
These shoes are comfortable. Bu ayakkabılar rahat. Yakındaki çoğul bir eşya grubu anlatılıyor.
Those people are friendly. Şuradaki insanlar güler yüzlü. Konuşandan uzaktaki bir grup gösteriliyor.
Can I try this jacket on? Bu ceketi deneyebilir miyim? Mağazada seçilen tek bir ceket var.
Are these seats free? Bu koltuklar boş mu? Yakındaki birden fazla koltuk soruluyor.
Please put those boxes by the door. Lütfen şu kutuları kapının yanına koy. Uzak biçim çoğul bir isimden önce geliyor.
I don't want that. Onu istemiyorum. İsim tekrar edilmiyor; neyin kastedildiği belli.
This soup needs salt. Bu çorbanın tuza ihtiyacı var. Çorba burada sayılamayan isim olarak kullanılıyor.
These are for you. Bunlar senin için. Elde tutulan birkaç hediye veriliyor.
This is my colleague, Deniz. Bu, iş arkadaşım Deniz. Yanımızdaki biri tanıştırılıyor.
Hello, this is Ece. Merhaba, ben Ece. Telefonda arayan kişi kendini tanıtıyor.
I'm working from home this week. Bu hafta evden çalışıyorum. Şu an içinde bulunulan hafta anlatılıyor.
That sounds like a good idea. Kulağa iyi bir fikir gibi geliyor. Karşıdakinin az önce söylediği fikre karşılık veriliyor.

Sık yapılan hatalar

1. Türkçedeki gibi yalnızca ismi çoğul yapmak

  • Yanlış: This shoes are comfortable.
  • Doğru: These shoes are comfortable. — “Bu ayakkabılar rahat.”
  • Neden? Türkçede “bu” değişmeden kalır; İngilizcede çoğul isimden önce these gerekir. Aynı nedenle that shoes yerine those shoes kullanılır.

2. Çoğul sözcükle tekil fiili eşleştirmek

  • Yanlış: Those is my keys.
  • Doğru: Those are my keys. — “Onlar benim anahtarlarım.”
  • Neden? İşaret sözcüğü, isim ve fiil birlikte düşünülmelidir: those + keys + are. Ters yönde de this + key + is gerekir.

3. İşaret sözcüğünün yanına tanımlık eklemek

  • Yanlış: I like this the bag.
  • Doğru: I like this bag. — “Bu çantayı beğeniyorum.”
  • Neden? Aynı isim grubunun başında bu görevde hem this hem the bulunmaz. This a bag da doğru değildir. “Bu bir çanta” demek için This is a bag. denir; burada this tek başınadır, a bag ise cümlenin sonraki bölümündedir.

4. Türkçedeki “şu” için her zaman uzak biçimi seçmek

  • Yanlış seçim: Elinizde tuttuğunuz bardağı yakınınızdaki kişiye gösterirken, özel bir uzaklık veya karşılaştırma amacı olmadan Can you wash that cup? demek.
  • Bu bağlamda daha doğal: Can you wash this cup? — “Şu bardağı yıkayabilir misin?”
  • Neden? İlk cümle dil bilgisi bakımından yanlış değildir; sorun bağlama uygun seçimdir. Türkçede “şu” diyerek dikkat çektiğiniz şey İngilizcede yakın kabul edilebilir. Çeviri sözcüğüne değil, sahneye bakın.

5. Türkçede ayrı sözcük olmadığı için is kullanmamak

  • Yanlış: This my phone.
  • Doğru: This is my phone. — “Bu benim telefonum.”
  • Neden? İngilizcede bu tür bir tanıtma cümlesinde is gerekir. “Bu benim telefonum” ifadesinin Türkçede ayrı bir “olmak” sözcüğü içermemesi İngilizcede de sözcüğün atılabileceği anlamına gelmez.

6. Türkçedeki çoğul anlamı İngilizceye taşımak

  • Yanlış: These information are important.
  • Doğru: This information is important. — “Bu bilgiler önemli.”
  • Neden? Türkçede “bilgiler” doğal olsa da İngilizcede information olağan anlamıyla sayılamaz. Birden fazla bilgiyi belirtmek için başka bir yapı kurulabilir: These pieces of information are important. — “Bu bilgiler önemli.” Burada çoğul olan sözcük pieces sözcüğüdür.

Kullanım notları

Tanıştırma ve telefon konuşmaları

Yanımızdaki birini tanıştırırken this çok doğaldır: This is my sister, Elif. — “Bu, kız kardeşim Elif.” Birkaç kişiyi tanıştırırken These are my friends. — “Bunlar arkadaşlarım.” denebilir. Türkçede bağlama göre “Sizi arkadaşlarımla tanıştırayım” gibi daha dolaylı bir ifade seçsek de İngilizcedeki bu yapı olağan bir tanıştırma biçimidir.

Telefon konuşmasında da this kullanılır: This is Can speaking. — “Ben Can.” Arayanın kim olduğunu sormak için Is that Ayşe? — “Ayşe mi?” denebilir. Bu, kişinin gerçekten uzakta durduğunu ölçmekle ilgili değildir; telefon konuşmasına yerleşmiş bir kullanımdır.

İnsanlardan söz ederken uzaktaki biçimler de mümkündür. Ancak birine bakıp sert bir tonla Who's that? — “O kim?” demek kaba veya mesafeli duyulabilir. Sorun sözcüğün yasak olması değil, ses tonu ve konuşma durumudur. Tanıştırma sırasında yakın ve kapsayıcı biçimler daha uygundur.

Söylenişte this–these ayrımı

This ile these yazıda benzese de sesleri aynı değildir. This /ðɪs/ kısa bir ünlüyle ve sonda /s/ sesiyle; these /ðiːz/ daha uzun bir ünlüyle ve sonda /z/ sesiyle söylenir. Başlarındaki /ð/ sesi Türkçede yoktur: dil ucunu üst dişlere hafifçe değdirip ses vererek çıkarılır. Türkçe harflerle yaklaşık okunuş ezberlemek yerine iki sözcüğü bir kayıttan karşılaştırmak daha yararlıdır.

That is konuşmada sık sık that's olur: That's my stop. — “Benim ineceğim durak orası.” Buna karşılık this is başlangıç düzeyinde ayrı yazılışıyla öğrenilmelidir; that's örneğinden yola çıkarak benzer bir kısaltma türetmeyin.

Temelin ötesi: daha ileri kullanımlar

Bu bölümdeki ayrıntıları başlangıçta bütünüyle kullanmanız gerekmez. Yakın–uzak ve tekil–çoğul kuralı yerleştikten sonra karşılaştığınız örnekleri anlamanıza yardımcı olurlar.

Fiziksel uzaklık yerine zaman

This morning “bu sabah”, this year “bu yıl”, these days “bu aralar” anlamına gelir. Yakınlık artık mekânla değil, konuşmanın zamanıyla ilgilidir. This morning ifadesi öğleden sonra da o günün sabahını anlatabilir; mutlaka sabah saatlerinde konuşulması gerekmez.

That day “o gün” ve those years “o yıllar” ise bağlamda belirlenen başka bir zamanı gösterir:

  • I was very tired that day. — “O gün çok yorgundum.”
  • We lived in İzmir in those years. — “O yıllarda İzmir'de yaşıyorduk.”

Uzak biçim kendi başına “geçmiş” demek değildir. I'll be away on Friday. Can we meet before that day? — “Cuma günü burada olmayacağım. O günden önce buluşabilir miyiz?” örneğinde that day gelecekteki bir günü anlatır. Zamanı belirleyen bütün cümledir.

Bir düşünceyi veya bütün durumu göstermek

İşaret sözcükleri yalnızca somut eşyalara değil, söylenen bir cümleye veya yaşanan bir duruma da gönderme yapabilir; yani onu yeniden anmadan işaret edebilir:

  • The train is cancelled. This is a problem. — “Tren iptal edildi. Bu bir sorun.”
  • You've booked the tickets? That's great! — “Biletleri aldın mı? Harika!”

That, karşıdakinin az önce söylediğine tepki verirken çok yaygındır. This ise bir konuyu şu anki dikkatin merkezine getirebilir. Ancak “kendi söylediğim her zaman this, başkasının söylediği her zaman that” gibi katı bir kural yoktur.

Yazıda this bazen ardından gelecek açıklamayı hazırlar: Remember this: the door closes at six. — “Şunu unutma: kapı altıda kapanıyor.” Burada Türkçedeki “şunu”, İngilizcede this ile karşılanmıştır. Bu da bire bir sözcük eşlemesinin neden yetmediğini gösterir.

Duygusal yakınlık ve uzaklık

Konuşan kişi bazen fiziksel mesafeden çok tutumunu yansıtır. I love this place. — “Burayı çok seviyorum.” ifadesi o yere duyulan yakınlığı öne çıkarabilir. That noise is driving me mad. — “Şu gürültü beni çıldırtıyor.” cümlesinde ise ses çok yakından gelse bile rahatsızlık ve mesafe duygusu hissedilebilir.

Bununla birlikte that her zaman olumsuz değildir: That was wonderful. — “O harikaydı.” tamamen olumlu bir değerlendirmedir. Duyguyu tek sözcük değil, cümlenin bütünü ve ses tonu belirler.

It, one/ones ve resmî karşılaştırmalar

This/that bir şeyi seçip dikkatimize getirir; it ise çoğu zaman artık hangi şey olduğu bilinen bir varlıktan söz etmeyi sürdürür:

  • This is my new phone. It takes great photos. — “Bu benim yeni telefonum. Çok güzel fotoğraf çekiyor.”

Aynı ismi seçenekler arasında tekrar etmemek için one/ones kullanılabilir: I prefer this one to those ones. — “Bunu şunlara tercih ederim.” Burada one tek bir şeyi, ones birden fazla şeyi temsil eder. Çoğulda yalnızca those demek de mümkündür. Sayılamayan bir isim için aynı yöntem doğrudan uygulanmaz; örneğin suyu kastederken this water yerine otomatik olarak this one denmez, ancak bir şişe veya seçenek kastediliyorsa kullanılabilir.

Daha resmî yazıda that of ve those of tekrar edilen bir ismin yerini alabilir: The climate here is milder than that of Ankara. — “Buranın iklimi Ankara'nınkinden daha ılıman.” Bu örnekte that, uzaktaki bir nesneyi değil, tekrar söylenmeyen “iklim” sözcüğünü temsil eder.

Ayrıca Those who arrive early can choose a seat. — “Erken gelenler bir koltuk seçebilir.” gibi cümlelerde those who “... yapan kişiler” anlamı verir. Burada those için gerçek bir uzaklık aramayın; yapı belli bir insan grubunu tanımlar.

Son olarak, I know that you're busy. — “Meşgul olduğunu biliyorum.” cümlesindeki that bu konudaki işaret sözcüğü değildir. Burada iki cümle bölümünü bağlar. Yazılışın aynı olması, her that sözcüğünün “şu/o” diye çevrileceği anlamına gelmez.

Çalışma önerileri

  1. Odayı dört bölüme ayırarak çalışın. Yakına tek bir anahtar ve birkaç kalem, uzağa tek bir çanta ve birkaç kitap koyun. Her biri için önce isimli, sonra isimsiz bir cümle kurun: These pens are blue. — “Bu kalemler mavi”; These are blue. — “Bunlar mavi.” Böylece yalnızca dört sözcüğü değil, isim ve fiille uyumu da çalışmış olursunuz.
  2. Aynı sahneyi tekilden çoğula çevirin. That bag is heavy. — “Şu çanta ağır” cümlesini Those bags are heavy. — “Şu çantalar ağır” yapın. Ardından soru ve olumsuzunu kurun. Her turda işaret sözcüğünü, ismi ve is/are biçimini ayrı ayrı kontrol edin; yalnızca isme çoğul eki ekleyip bırakmayın.
  3. Kısa konuşmaları bağlamıyla kaydedin. Günlük bir dinleme metninden biri fiziksel nesne, biri telefon konuşması, biri de bir fikre tepki içeren üç örnek seçin. Her cümlenin yanına “Ne gösteriliyor? Neden yakın/uzak biçim seçilmiş?” sorularının yanıtını yazın. Böylece sözcükleri Türkçedeki tek bir karşılığa hapsetmeden öğrenirsiniz.

İlgili konular

Ön koşul

İngilizcede a, an ve the: TanımlıklarA1

Diğer A1 kavramları

Bu kavram diğer dillerde

Tüm dillerde karşılaştır