İtalyancada işaret sözcükleri: Questo ve quello
Dimostrativi: Questo e Quello
Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İtalyanca dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.
Kısaca
İtalyancada questo genellikle yakındaki bir şeyi, quello ise daha uzaktaki bir şeyi gösterir: questo libro “bu kitap”, quel libro “o kitap”. İkisi de gösterdikleri ismin cinsiyetine ve sayısına uyar; quello isimden önce geldiğinde, ardından gelen sözcüğün başlangıcına göre de biçim değiştirir. İsim söylenmeden kullanıldığında ise quello, quella, quelli, quelle biçimleri geçerlidir: Preferisco quello. — “Onu tercih ederim.”
Genel bakış
Bir dükkânda iki çantayı karşılaştırırken, arkadaşlarınızı tanıştırırken ya da daha önce sözü geçen bir konuyu hatırlatırken işaret sözcüklerine ihtiyaç duyarsınız. A1 düzeyinde öğrenilen questo ve quello, yalnızca nesnelerin yerini belirtmez; konuşmada neye dikkat çektiğinizi de gösterir. Questo libro è bello. “Bu kitap güzel.” derken kitabın adını söylersiniz. Preferisco quello. “Onu tercih ederim.” derken neyi kastettiğinizi ortamdan anlarız.
Türkçedeki “bu, şu, o” ayrımı iyi bir başlangıçtır, ancak İtalyanca ile bire bir örtüşmez. Türkçede “şu” hem bir şeye dikkat çekebilir hem de belli bir uzaklık anlatabilir. İtalyancada çoğu günlük durumda questo–quello karşıtlığı yeterlidir; Türkçedeki “şu” için her zaman üçüncü bir sözcük aramak gerekmez. Çeviri yaparken tek tek sözcükleri değil, konuşanın neyi gösterdiğini düşünmek daha yararlıdır.
Türkçe açısından asıl yeni nokta, “bu” ve “o”nun biçim değiştirmesidir. Türkçede “bu kitap, bu çanta, bu kitaplar” deriz. İtalyancada ise isim (bir varlığın, kişinin ya da kavramın adı) eril veya dişil bir dilbilgisel sınıfa girer; bu sınıflandırma cansız nesneler için de geçerlidir. İşaret sözcüğü hem bu cinsiyete hem de tekillik–çoğulluğa uyar. Bu nedenle kelimeleri yalnız anlamlarıyla değil, il libro ve la borsa gibi birlikte öğrenmek işinizi kolaylaştırır.
Biçimler ve temel kurallar
Önce görevi ayırın: İsmin yanında mı, yerine mi?
İşaret sözcüğü iki farklı görevde bulunabilir:
- İşaret sıfatı, yani bir ismi göstererek belirten sözcük: questa borsa — “bu çanta”. İsim açıkça vardır.
- İşaret zamiri, yani ismin yerini tutan sözcük: Questa è mia. — “Bu benim.” Çantadan söz edildiğini bağlamdan anlarız.
Bu ayrım özellikle quello için önemlidir. Quel libro “o kitap” doğrudur; fakat “Onu istiyorum.” derken Voglio quel değil, Voglio quello denir. Başlangıçta her örnekte “Gösterdiğim şeyin adı bu ifadede var mı?” diye sormak yeterlidir.
Questo: Dört temel biçim
Questo, normal kullanımında düzenli bir dört biçimli sistem izler. İster ismin önünde ister tek başına kullanılsın, temel biçimler aynıdır.
| Cinsiyet ve sayı | Biçim | İsimle örnek ve anlamı | Tek başına örnek ve anlamı |
|---|---|---|---|
| Eril tekil | questo | questo libro — bu kitap | Questo è mio. — Bu benim. |
| Dişil tekil | questa | questa borsa — bu çanta | Questa è mia. — Bu benim. |
| Eril çoğul | questi | questi libri — bu kitaplar | Questi sono miei. — Bunlar benim. |
| Dişil çoğul | queste | queste borse — bu çantalar | Queste sono mie. — Bunlar benim. |
Buradaki eril ve dişil ayrımı konuşanın cinsiyetine bağlı değildir. Bir erkek de bir kadın da çantasından söz ederken questa borsa der; çünkü borsa dişildir. Aynı şekilde questi libri biçimindeki çoğulluk, Türkçedeki “bu kitaplar”dan farklı olarak hem işaret sözcüğünde hem isimde görülür.
Questo, ismin ilk sesine göre quello kadar değişmez: questo libro “bu kitap”, questo studente “bu öğrenci”, questo zaino “bu sırt çantası”. Üçünde de eril tekil questo kullanılır.
Quello isimden önce: Belirli tanımlık düzeni
Belirli tanımlık, İtalyancada ismin önünde kullanılan il, lo, la gibi küçük sözcüklerdir. Türkçede bunların doğrudan karşılığı yoktur. Quello, isimden önce kullanıldığında bu tanımlıkların biçim düzenini izler. Bir ismi tanımlığıyla biliyorsanız doğru işaret biçimini bulmanız kolaylaşır.
| İsim grubu | Tanımlıkla örnek | Quello ile örnek | Türkçesi |
|---|---|---|---|
| Eril tekil, çoğu ünsüzden önce | il libro | quel libro | o kitap |
| Eril tekil, özel başlangıçlardan önce | lo zaino | quello zaino | o sırt çantası |
| Eril tekil, ünlüden önce | l'amico | quell'amico | o arkadaş |
| Dişil tekil, ünsüzden önce | la ragazza | quella ragazza | o kız |
| Dişil tekil, ünlüden önce | l'amica | quell'amica | o arkadaş |
| Eril çoğul, çoğu ünsüzden önce | i libri | quei libri | o kitaplar |
| Eril çoğul, özel başlangıçlardan önce | gli zaini | quegli zaini | o sırt çantaları |
| Eril çoğul, ünlüden önce | gli amici | quegli amici | o arkadaşlar |
| Dişil çoğul, her iki başlangıçta da | le ragazze / le amiche | quelle ragazze / quelle amiche | o kızlar / o arkadaşlar |
Burada ünlü, Türkçedeki “sesli harf”; ünsüz ise “sessiz harf” anlamındadır. En sık karşılaşılan özel eril başlangıçlar s + ünsüz ve z olur:
- quello studente → quegli studenti — o öğrenci → o öğrenciler;
- quello zaino → quegli zaini — o sırt çantası → o sırt çantaları.
Aynı düzen, gn, ps, pn ile başlayan eril sözcüklerde de görülür: quello gnomo “o cüce”, quello psicologo “o psikolog”, quello pneumatico “o lastik”. Yarı ünlü gibi söylenen i ile başlayan yogurt türü sözcüklerde de lo düzeni kullanılır: quello yogurt “o yoğurt”. Bu daha az sık görülen grupları tek tek ezberlemek yerine sözcüğü tanımlığıyla öğrenebilirsiniz.
Yalnızca s harfini görmek quello seçmek için yeterli değildir. Sole “güneş” sözcüğünde s'den sonra ünlü vardır: quel sole “o güneş”. Buna karşılık studente sözcüğünde s'den sonra t geldiği için quello studente denir. Dişil isimlerde bu özel eril ayrım yoktur: quella studentessa “o kız öğrenci”.
Araya başka bir sözcük girerse
Cinsiyet ve sayı gösterilen isme bağlı kalır; ancak quel, quello, quell' gibi biçimlerin seçimi hemen ardından gelen sözcüğün başlangıcına göre yapılır. Sıfat (bir varlığın özelliğini anlatan sözcük) araya girerse biçim de değişebilir:
- quello studente — o öğrenci;
- quel bravo studente — o başarılı öğrenci;
- quegli studenti — o öğrenciler;
- quei bravi studenti — o başarılı öğrenciler;
- quell'amico — o arkadaş;
- quel vecchio amico — o eski arkadaş.
Bu yüzden kuralı “studente her zaman quello alır” diye değil, “önümde hangi ses var?” diye uygulayın. Tek başına duran ismin tanımlığı iyi bir ipucudur; araya sözcük girdiğinde başlangıcı yeniden kontrol etmek gerekir.
Kesme işareti ne zaman kullanılır?
Quello ve quella, bir isim grubunda ünlüyle başlayan sözcüğün hemen önünde quell' olur: quell'albero “o ağaç”, quell'amica “o arkadaş”. Kesme işaretinden sonra boşluk bırakılmaz. Çoğul biçimlerde ise bu kısalma kullanılmaz: quegli alberi “o ağaçlar”, quelle amiche “o arkadaşlar”.
Questo ve questa da ünlü önünde son ünlüsünü düşürebilir: quest'anno “bu yıl”, quest'amica “bu arkadaş”. Bu düşme özellikle quest'anno gibi yaygın birleşimlerde sık görülür. Ancak questo amico ve questa amica gibi açık biçimler de doğrudur. Başlangıçta şu ayrımı korumak yeterlidir: quell' biçimi ilgili ortamda standarttır; quest' ile kısaltma ise her durumda zorunlu değildir.
Quello tek başına: Quelli geri gelir
İsim söylenmiyorsa quello, quella, quelli, quelle kullanılır. Ardından gelecek isim olmadığı için artık quel, quei, quegli seçilmez.
| Gösterilen şey | Zamir | Örnek ve Türkçesi |
|---|---|---|
| Eril tekil | quello | Prendo quello. — Onu alıyorum. |
| Dişil tekil | quella | Prendo quella. — Onu alıyorum. |
| Eril çoğul | quelli | Prendo quelli. — Onları alıyorum. |
| Dişil çoğul | quelle | Prendo quelle. — Onları alıyorum. |
Örneğin kitaplardan söz ediyorsanız quei libri “o kitaplar”, fakat tek başına quelli “onlar” dersiniz. Quelli sono i miei libri. — “Onlar benim kitaplarım.” Bu kullanımda quelli özne, yani cümlede hakkında bilgi verilen öğedir.
Questo ve quello, tek başına kullanıldığında bir sonraki sözcük ünlüyle başlasa bile burada anlatılan isim önü kısaltmalarına girmez: Quello è mio. — “O benim.” Bu cümlede quellodan sonra gelen è, gösterilen nesnenin adı değil, “olmak” fiilinin biçimidir.
Bağlam içinde örnekler
Aşağıdaki örneklerde ilk olarak işaret sözcüğünden sonra isim gelip gelmediğine bakın. Sonra cinsiyeti, sayıyı ve gerekiyorsa sonraki sözcüğün başlangıcını kontrol edin.
| İtalyanca | Türkçe | Açıklama |
|---|---|---|
| Questo libro è bello. | Bu kitap güzel. | Eril tekil isimle yakınlık. |
| Quella ragazza è simpatica. | O kız cana yakın. | Dişil tekil isimle işaret etme. |
| Questi sono i miei amici. | Bunlar benim arkadaşlarım. | İşaret zamiriyle tanıştırma. |
| Preferisco quello. | Onu tercih ederim. | İsim söylenmiyor. |
| Questa borsa è troppo pesante. | Bu çanta çok ağır. | Biçim çantanın dilbilgisel cinsiyetine bağlı. |
| Quanto costano questi pomodori? | Bu domatesler ne kadar? | Eril çoğul isimle kullanım. |
| Prendo quel pane, per favore. | O ekmekten alayım, lütfen. | Çoğu ünsüzden önce quel. |
| Conosci quello studente? | O öğrenciyi tanıyor musun? | s + ünsüz önünde quello. |
| Quegli zaini sono in offerta. | O sırt çantaları indirimde. | z önünde eril çoğul quegli. |
| Quell'albergo è vicino alla stazione. | O otel istasyonun yakınında. | Ünlü önünde eril tekil quell'. |
| Quelle chiavi sono tue? | O anahtarlar senin mi? | Dişil çoğul quelle. |
| Queste scarpe mi piacciono, ma preferisco quelle. | Bu ayakkabıları beğeniyorum ama onları tercih ederim. | Aynı cümlede isimle ve isimsiz kullanım. |
| Questo mese lavoro da casa. | Bu ay evden çalışıyorum. | Yakınlık burada zamanla ilgili. |
| A quel tempo abitavo a Torino. | O zamanlar Torino'da oturuyordum. | Daha önceki bir döneme gönderme. |
Türkçede “O öğrenciyi” ve “O ekmekten” ifadeleri farklı ekler alır. İtalyanca örneklerde quello ve quel arasındaki fark bu Türkçe eklerden kaynaklanmaz; ardından gelen seslere bağlıdır. Türkçedeki çevirinin sonuna bakarak İtalyanca biçimi seçmeyin.
Sık yapılan hatalar
1. Türkçedeki gibi işaret sözcüğünü değiştirmemek
- Yanlış: Questo borse sono belle.
- Doğru: Queste borse sono belle. — Bu çantalar güzel.
- Neden? Borse dişil çoğuldur. Türkçede “bu” değişmez, ama İtalyancada hem işaret sözcüğü hem de özelliği bildiren belle isme uyar.
2. İsim önünde her yerde quello kullanmak
- Yanlış: Quello libro è interessante.
- Doğru: Quel libro è interessante. — O kitap ilginç.
- Neden? Libro çoğu ünsüzle başlayan eril isimlerin düzenini izler: il libro → quel libro. Tam biçim her isimden önce kullanılamaz.
3. Quei ile quegli ayrımını atlamak
- Yanlış: Quei studenti sono italiani.
- Doğru: Quegli studenti sono italiani. — O öğrenciler İtalyan.
- Neden? Studenti, s + ünsüzle başlar. Gli studenti düzenine karşılık quegli studenti gelir. Buna karşılık “o masalar” için quei tavoli kullanılır.
4. İsim önü biçimini tek başına bırakmak
- Yanlış: Mi piacciono quei.
- Doğru: Mi piacciono quelli. — Onları beğeniyorum.
- Neden? İsim söylenmiyorsa zamir gerekir. Quei pantaloni “o pantolonlar” olur; pantolonları tekrar söylemeden quelli dersiniz.
5. İşaret sözcüğünün önüne ayrıca tanımlık eklemek
- Yanlış: La questa borsa è mia.
- Doğru: Questa borsa è mia. — Bu çanta benim.
- Neden? Normal isim grubunda questo/quello, ayrıca il, la gibi bir tanımlık almaz. Ancak Questa è la mia borsa. “Bu benim çantam.” cümlesi doğrudur; burada questa tek başınadır, la ise ayrı bir isim grubundadır.
6. Quell' biçimini çoğula taşımak
- Yanlış: Quell'amici sono simpatici.
- Doğru: Quegli amici sono simpatici. — O arkadaşlar cana yakın.
- Neden? Kesme işaretli quell' tekildir. Çoğulda eril için quegli amici, dişil için quelle amiche kullanılır.
Kullanım notları
Yakınlık yalnızca metreyle ölçülmez
Questo, konuşanın elindeki ya da bulunduğu yere yakın bir nesneyi gösterebilir. Quello, biraz daha uzaktaki bir nesneyi gösterebilir. Yine de sabit bir mesafe sınırı yoktur. Aynı masadaki iki tabaktan biri için questo piatto “bu tabak”, diğeri için quel piatto “o tabak” demek mümkündür.
Qui ve qua “burada/buraya”, lì ve là ise “orada/oraya” anlam alanındadır. Gerekirse işareti belirginleştirirler: questo qui “şu buradaki”, quello lì “şu oradaki”. Prendo quello lì. — “Şu oradakini alıyorum.” Bu eklemeler konuşmada doğaldır; her cümlede kullanmak gerekmez.
Zaman ve konuşulan konu da gösterilebilir
Questa settimana “bu hafta” ve quest'anno “bu yıl”, içinde bulunulan dönemi belirtir. Quel giorno “o gün” ise bağlamda belli bir günü hatırlatabilir. Quello yalnızca geçmiş zaman için kullanılmaz: Ci vediamo venerdì; quel giorno non lavoro. — “Cuma görüşelim; o gün çalışmıyorum.” Burada gösterilen gün gelecektedir.
Bir düşünceye de işaret edebilirsiniz: Questo è importante. — “Bu önemli.” veya Quello che dici è vero. — “Söylediğin doğru.” Bu tür kullanımlarda yakında ya da uzakta duran fiziksel bir nesne aramayın; konuşmanın içeriğine gönderme yapılır.
Kişilerden söz ederken üslup
Quella ragazza è simpatica. “O kız cana yakın.” gibi bir ifade kendi başına kaba değildir. Ancak bir kişiden yalnız quello ya da quella diye söz etmek, özellikle ses tonuyla birleşince mesafeli veya küçümseyici duyulabilir. Türkçede bir insanı bağlamdan kopuk biçimde “şu” diye göstermek nasıl rahatsız edebilirse, burada da ilişki ve ortam önemlidir. Gerekirse adı veya uygun bir isim kullanın: quel signore “o bey”.
Temelin ötesinde: Daha sonra karşılaşacağınız kullanımlar
Başlangıçta dört questo biçimini, isim önündeki quello düzenini ve tek başına kullanılan quelli biçimini öğrenmeniz yeterlidir. Aşağıdaki ayrıntılar, okuduklarınızı ve duyduklarınızı daha iyi anlamanız içindir.
Bütün bir duruma gönderme yapan questo ve quello
Ne bir nesne ne de bir insan kastedildiğinde, bütün bir söz ya da olay için eril tekil biçim kullanılabilir:
- Non voglio parlare di questo. — Bunun hakkında konuşmak istemiyorum.
- Non era quello che volevo dire. — Demek istediğim o değildi.
Buradaki questo, gizli bir eril nesne aramanız gerektiği anlamına gelmez. Bütün bir konuya gönderme yapar. Buna karşılık konuştuğunuz şey açıkça la proposta “öneri” ise Questa è interessante. — “Bu ilginç.” diyerek dişil uyumu korursunuz.
Ciò, özellikle yazıda bütün bir düşünceyi veya durumu karşılayan, biçimi değişmeyen bir zamirdir: Ciò è possibile. — “Bu mümkün.” Günlük konuşmada çoğu zaman questo daha doğaldır. Ciò, bilinen bir nesneyi cinsiyetine göre seçerek gösterdiğiniz her yerde questo/quello yerine geçmez.
Quello che ve quello di
Quello che, burada “... olan şey” veya “... şey” anlamını kurabilir:
- Quello che dici è vero. — Söylediğin doğru.
- Prendi quello che vuoi. — İstediğini al.
İkinci örnekte “istediğin şey” veya bağlama göre “istediğin seçenek” anlaşılır. Ancak bilinen bir ismin yerine geçiyorsa cinsiyet ve sayı yine önemlidir: Le borse? Prendi quella che vuoi. — “Çantalar mı? İstediğini al.” Burada seçenekler çanta olduğu için quella kullanılır.
Quello di ise ardından gelen bilgiyle hangi nesnenin kastedildiğini belirleyebilir. Di burada “...nin” anlamını verir:
- Il mio telefono è nuovo; quello di Marco è vecchio. — Benim telefonum yeni; Marco'nunki eski.
- La mia borsa è nera; quella di Anna è rossa. — Benim çantam siyah; Anna'nınki kırmızı.
Türkçedeki “-ninki” yapısını düşünmek yararlıdır. İtalyancada zamirin biçimi sahibine değil, söz konusu nesneye bağlıdır: Marco erkek olduğu için değil, telefono eril olduğu için quello seçilir.
Konuşmada tekrarlı işaretleme
Questa cosa qui “şu buradaki şey” gibi yapılarda işaret sözcüğü ve yer sözcüğü birlikte kullanılır. Ayrıca il libro, quello rosso — “kitap, şu kırmızı olan” gibi ifadeler de duyabilirsiniz. Bu, il quel libro demeye izin verildiği anlamına gelmez: ikinci örnekte quello, ayrı bir açıklamada ismin yerini tutar.
Karşılaştırma yaparken de iki zamir yan yana gelebilir: Questo costa meno di quello. — “Bu, ondan daha ucuz.” Burada iki nesnenin adı tekrarlanmadan kıyaslama yapılır; “daha ucuz” ifadesi Türkçeye farklı bir sırayla aktarılsa da iki zamir de bağımsızdır.
Codesto ile karşılaşırsanız
Bazı metinlerde veya Toskana kullanımında codesto görülebilir. Geleneksel olarak konuşandan çok dinleyene yakın olan şeyi gösterir. Günümüz genel İtalyancasında bu ayrım çoğunlukla questo/quello ve bağlamla kurulur. Dolayısıyla Türkçedeki “şu”nun her yerde codesto olduğunu düşünmeyin; günlük iletişim için bunu kullanmayı öğrenmeniz gerekmez. Bazı resmî yazışmalarda muhatap kuruma gönderme yapan kalıplarda da karşınıza çıkabilir.
Çalışma önerileri
- Üç aşamalı kartlar hazırlayın. Bir yüzüne il libro, diğer yüzüne questo libro → quel libro → quello yazın; yanına “bu kitap → o kitap → o” anlamlarını ekleyin. Aynısını lo zaino, l'amico ve la borsa ile yapın. Böylece hem tanımlık düzenini hem isimli–isimsiz ayrımını çalışırsınız.
- Nesneleri yakın ve uzak iki gruba ayırın. Kitap, anahtar veya çantaları göstererek Questi libri sono miei; quelli sono tuoi. — “Bu kitaplar benim; onlar senin.” gibi cümleler kurun. Ardından isimleri kaldırın. Cümlenin hâlâ anlaşılması, zamir görevini gerçekten kavradığınızı gösterir.
- Biçim değiştirme alıştırması yapın. Quello studente “o öğrenci” ifadesine bravo ekleyip quel bravo studente “o başarılı öğrenci” yapın; sonra çoğula çevirin: quei bravi studenti “o başarılı öğrenciler”. Her seferinde önce cinsiyet ve sayıyı, sonra hemen gelen sözcüğün başlangıcını açıklayın. Gerekçeyi söylemek, yalnız doğru biçimi tahmin etmekten daha kalıcıdır.
Kendinizi hızlıca sınayın: “o arkadaşlar” için quegli amici, arkadaşları tekrar söylemeden “onlar” için quelli kullanılır. Bu ayrım ve questo–questa–questi–queste uyumu yerleştiğinde, konunun günlük kullanımlarının büyük bölümünü karşılayabilirsiniz.
İlgili konular
- Ön bilgi: Düzenli sıfatlar — İsimle cinsiyet ve sayı uyumunu anlamak, questo, questa, questi, queste biçimlerini ve bu ifadelerdeki diğer sıfatları doğru kullanmayı kolaylaştırır.