A1

İtalyancada Düzenli Sıfatlar

Aggettivi Regolari

Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İtalyanca dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.

Kısaca

İtalyancada sıfat (bir varlığın nasıl olduğunu anlatan sözcük), nitelediği ismin cinsiyetine ve tekil ya da çoğul olmasına göre biçim alır: un ragazzo alto “uzun boylu bir erkek çocuk”, una ragazza alta “uzun boylu bir kız çocuk”. -o ile biten düzenli sıfatların dört biçimi vardır: alto, alta, alti, alte; -e ile bitenlerin ise iki biçimi vardır: grande, grandi. Türkçeden farklı olarak sıfat çoğu zaman isimden sonra gelir: una città grande “büyük bir şehir”.

Genel bakış

Türkçede “güzel ev” derken de “güzel evler” derken de “güzel” sözcüğünü değiştirmeyiz. İtalyancada ise una casa bella “güzel bir ev” çoğul olduğunda case belle “güzel evler” olur. Bu değişime uyum denir: İsim hangi gruptaysa sıfatın biçimi de ona göre seçilir. Bu, A1 düzeyinde öğrenilen ve sonraki bütün düzeylerde kullanılan temel bir alışkanlıktır.

İtalyanca isimlerin dilbilgisel cinsiyeti vardır; yani her isim eril veya dişil grubuna girer. Bu ayrım yalnızca insanları ya da hayvanları ilgilendirmez. Örneğin libro “kitap” eril, casa “ev” dişildir. Bir kitabın ya da evin gerçek cinsiyetinden söz etmiyoruz; sözcüklerin dilbilgisindeki gruplarını belirtiyoruz. Bu yüzden ismi anlamıyla birlikte, mümkünse artikeliyle (ismin önünde kullanılan il, la, un, una gibi belirleyici sözcükle) öğrenmek yararlıdır.

Düzenli sıfatları kullanabilmek için iki ayrı soruya cevap vermek gerekir: “Hangi biçimi seçmeliyim?” ve “Sıfatı nereye koymalıyım?” Önce biçimleri yerleştireceğiz; daha sonra günlük kullanımda sıfatın yerini ve ileri düzeyde karşılaşılan anlam farklarını ele alacağız.

Nasıl kullanılır?

1. Önce sıfatın hangi ismi anlattığını bulun

Bir sıfat, hemen yanında duran sözcüğe değil, anlattığı isme uyar. Başlangıçta şu sırayı izleyin:

  1. İsim hangisi?
  2. Eril mi, dişil mi?
  3. Tek bir varlığı mı, birden fazla varlığı mı gösteriyor?
  4. Sıfatın uygun sonu hangisi?

Örneğin borsa “çanta” dişil tekildir. “Yeni bir çanta” demek için nuovo sıfatını dişil tekil yaparız: una borsa nuova. Birden fazla çanta için hem isim hem sıfat değişir: borse nuove “yeni çantalar”.

İsimle sıfatın son harfi mutlaka aynı olacak diye bir kural yoktur. Önemli olan harf benzerliği değil, cinsiyet ve sayı uyumudur. Una città grande örneğinde città dişil tekildir; grande de dişil tekil için kullanılabilen doğru biçimdir.

2. Dört biçimli sıfatlar: -o, -a, -i, -e

Sözlükte -o ile verilen birçok sıfat şu düzeni izler:

Cinsiyet ve sayı İtalyanca örnek Türkçe
Eril tekil: -o un ragazzo alto uzun boylu bir erkek çocuk
Dişil tekil: -a una ragazza alta uzun boylu bir kız çocuk
Eril çoğul: -i ragazzi alti uzun boylu erkek çocuklar
Dişil çoğul: -e ragazze alte uzun boylu kız çocuklar

Alto “uzun boylu, yüksek” için öğrendiğiniz bu düzen, nuovo “yeni”, piccolo “küçük”, rosso “kırmızı” ve stanco “yorgun” gibi pek çok sıfatta işe yarar. Örneğin rosso → rossa → rossi → rosse dizisi, aynı özelliğin dört farklı isim grubuyla kullanılmasını sağlar.

Sözlükte nuovo görmeniz, bu sözcüğün yalnızca eril isimlerle kullanılacağı anlamına gelmez. Sözlükler genellikle sıfatın eril tekil biçimini verir. Kullanacağınız cümlede ise gerekli biçimi siz seçersiniz: un telefono nuovo “yeni bir telefon”, una macchina nuova “yeni bir araba”.

3. İki biçimli sıfatlar: -e, -i

-e ile biten düzenli sıfatlarda eril ve dişil için ayrı sonlar yoktur. Tekilde -e, çoğulda -i kullanılır.

Cinsiyet ve sayı İtalyanca örnek Türkçe
Eril tekil un libro interessante ilginç bir kitap
Dişil tekil una storia interessante ilginç bir hikâye
Eril çoğul libri interessanti ilginç kitaplar
Dişil çoğul storie interessanti ilginç hikâyeler

Aynı yapı grande “büyük”, felice “mutlu”, intelligente “zeki” ve gentile “nazik” için de geçerlidir. Un bambino felice “mutlu bir erkek çocuk” ve una bambina felice “mutlu bir kız çocuk” ifadelerinde sıfat değişmez. Çoğulda ikisi de felici olur.

Burada “iki biçimli” ile “değişmeyen” sıfatı karıştırmayın. Grande, cinsiyete göre değişmez ama sayıya göre değişir: una città grande “büyük bir şehir”, due città grandi “iki büyük şehir”. Üstelik città ismi tekilde ve çoğulda aynı kaldığı hâlde sıfat çoğulu açıkça gösterir.

4. Sıfat isimden uzakta olsa da uyum sürer

Sıfat yalnızca ismin yanında kullanılmaz. Essere “olmak” gibi bir fiille de kişinin veya nesnenin özelliğini bildirebilir. Buna yüklem olarak kullanım denir; yani sıfat, cümlede o varlık hakkında verilen bilgiyi oluşturur.

  • La stanza è piccola. — Oda küçük.
  • Le stanze sono piccole. — Odalar küçük.
  • Marco è stanco. — Marco yorgun.
  • Giulia è stanca. — Giulia yorgun.

Türkçedeki “yorgunum” hem kadın hem erkek için aynıdır. İtalyancada kendinizden söz ederken de uyum gerekir: Erkek konuşan kişi Sono stanco, kadın konuşan kişi Sono stanca der. İkisinin de Türkçesi “Yorgunum”dur. Cümlede “ben” anlamındaki io söylenmese bile bu ayrım devam eder.

5. Sıfatın temel yeri: isimden sonra

Başlangıç için güvenli düzen isim + sıfattır. Özellikle renk, milliyet, biçim ve sınıflandırma bildiren sıfatlar olağan kullanımlarında isimden sonra gelir:

  • una camicia bianca — beyaz bir gömlek
  • un ristorante italiano — bir İtalyan restoranı
  • un tavolo rotondo — yuvarlak bir masa

Türkçe “beyaz gömlek” dediği için sıfatı otomatik olarak başa almak doğal gelebilir. İtalyancada ise aynı sıralamayı her ifadeye taşımayın. Öte yandan “Sıfat her zaman sonda olur” kuralı da doğru değildir. Una bella giornata “güzel bir gün” gibi çok yaygın ifadelerde sıfat öndedir. Yer değişikliklerinin anlamla ilişkisini aşağıdaki ileri bölümde göreceksiniz.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki örneklerde önce sıfatın anlattığı ismi bulun. Sonra sıfatın neden o biçimde olduğunu kontrol edin. Türkçe çeviride her zaman görünmeyen cinsiyet ayrımı, İtalyanca biçimlerde belirgindir.

İtalyanca Türkçe Açıklama
Mio fratello è un ragazzo alto. Erkek kardeşim uzun boylu bir çocuk. Eril tekil sıfat: alto.
Anna è una ragazza alta. Anna uzun boylu bir kız. Dişil tekil sıfat: alta.
In questa classe ci sono ragazzi intelligenti. Bu sınıfta zeki erkek çocuklar var. Intelligente sıfatının çoğulu intelligenti.
Milano è una città grande. Milano büyük bir şehir. Grande, dişil tekilde de aynı biçimdedir.
Ho comprato due borse nuove. İki yeni çanta aldım. Borse dişil çoğul olduğu için nuove kullanılır.
Questi pomodori sono rossi. Bu domatesler kırmızı. Sıfat, fiilden sonra da eril çoğuldur.
Le chiavi sono sul tavolo piccolo. Anahtarlar küçük masanın üzerinde. Piccolo, anahtarları değil masayı anlatır.
I vicini sono molto gentili. Komşular çok nazik. Gentile çoğulda gentili olur.
Cerco una camera tranquilla. Sakin bir oda arıyorum. Camera dişil tekildir.
Le tue amiche sembrano felici. Kız arkadaşların mutlu görünüyor. Felice, dişil çoğulda felici olur.
Abbiamo ordinato due pizze piccole. İki küçük pizza sipariş ettik. Piccolo sıfatının dişil çoğulu piccole.
Oggi siamo stanche. Bugün yorgunuz. Konuşan kişi, tamamı kadınlardan oluşan bir grup adına konuşuyor.

Sık yapılan hatalar

1. Türkçedeki gibi sıfatı tek biçimde bırakmak

  • Yanlış: Due ragazze alto.
  • Doğru: Due ragazze alte. — İki uzun boylu kız.
  • Neden? Ragazze dişil çoğuldur. Alto hem cinsiyet hem sayı bakımından değiştirilmelidir. Sadece isme çoğul eki getirmek yeterli değildir.

2. Her dişil sıfatın -a ile bitmesi gerektiğini düşünmek

  • Yanlış: Una ragazza intelligenta.
  • Doğru: Una ragazza intelligente. — Zeki bir kız.
  • Neden? Intelligente, iki biçimli gruptadır. Tekil biçimi eril ve dişilde aynıdır; intelligenta diye bir biçim üretilmez. Önce sıfatın sözlük biçimine bakın.

3. Fiilden sonra uyumu unutmak

  • Yanlış: Le finestre sono aperto.
  • Doğru: Le finestre sono aperte. — Pencereler açık.
  • Neden? Aperto “açık” burada pencereleri anlatır. İsimle sıfatın arasında sono bulunması, dişil çoğul uyumunu ortadan kaldırmaz.

4. Sıfatı yanlış isme bağlamak

  • Yanlış: La borsa di Marco è nero.
  • Doğru: La borsa di Marco è nera. — Marco'nun çantası siyah.
  • Neden? Siyah olan Marco değil, çantadır. Sahibi erkek olsa da borsa dişil olduğu için nera gerekir. Uyum, nesnenin sahibine göre kurulmaz.

5. Sayı sözcüğünden sonra ismi ve sıfatı tekil bırakmak

  • Yanlış: Due libro interessante.
  • Doğru: Due libri interessanti. — İki ilginç kitap.
  • Neden? Türkçede “iki kitap” deriz, “iki kitaplar” demeyiz. İtalyancada ise due “iki” ile hem isim hem sıfat çoğul olur. Bu, Türkçe konuşanların özellikle üzerinde çalışması gereken bir farktır.

6. Türkçedeki sıralamayı her ifadeye taşımak

  • Yanlış: Una italiana studentessa.
  • Doğru: Una studentessa italiana. — İtalyan bir kız öğrenci.
  • Neden? Milliyet bildiren sıfatın tarafsız, olağan yeri isimden sonradır. Başlangıçta bu kalıbı bütün olarak öğrenmek daha güvenlidir.

Kullanım notları

Resmî ve günlük dilde aynı uyum

Sıfat uyumu yalnızca yazı dilinin bir ayrıntısı değildir. Arkadaşlarla konuşurken de resmî bir e-posta yazarken de una stanza pulita “temiz bir oda” ve stanze pulite “temiz odalar” biçimleri kullanılır. Günlük konuşma diye sıfat sonunu atlamak, standart İtalyancada doğal bir kısaltma sayılmaz.

Hızlı konuşmada son ünlüleri ayırt etmek başlangıçta zor olabilir. Duyduğunuz sıfatı tek başına ezberlemek yerine ismiyle birlikte tekrar edin: caffè caldo “sıcak kahve”, acqua calda “sıcak su”. Böylece aynı sıfatın hangi isimle nasıl değiştiği kulağa yerleşir.

Birden fazla sıfat varsa her birini kontrol edin

Bir ismi iki sıfatla anlatıyorsanız her ikisi de o isme uyar: una borsa piccola e leggera “küçük ve hafif bir çanta”. Çoğulu borse piccole e leggere “küçük ve hafif çantalar” olur. Bir sıfatın isimden önce, diğerinin sonra bulunması da bu gerekliliği değiştirmez.

Her son harf aynı türde bilgi vermez

Le mani piccole “küçük eller” ifadesinde mani dişil çoğuldur; ismin sonundaki -i sizi eril biçim seçmeye yöneltmemelidir. Benzer şekilde il problema nuovo “yeni sorun” ifadesinde problema eril bir isimdir. İsmin cinsiyeti konusunda emin değilseniz sıfatı tahmin ederek değil, ismi sözlükten kontrol ederek ilerleyin.

Temelin ötesinde: istisnalar ve anlam incelikleri

Bu bölümdeki ayrıntıları ilk çalışmada ezberlemeniz gerekmez. Önce dört ve iki biçimli düzenleri rahat kullanın. Ancak okurken her sıfatın bu iki tabloya tam olarak uymadığını ve yer değiştirmenin bazen anlamı etkilediğini bilmek yararlıdır.

Sıfatın yeri anlamı değiştirebilir

İsimden sonra gelen sıfat çoğu zaman ayırt edici, somut bir özelliği öne çıkarır. İsimden önce gelen sıfat ise konuşanın değerlendirmesini veya daha kalıplaşmış bir anlamı taşıyabilir. Bu bir eğilimdir; her sıfat için işleyen mekanik bir kural değildir.

İtalyanca Türkçe Anlam farkı
un vecchio amico eski bir dost Uzun zamandır tanınan bir dost.
un amico vecchio yaşlı bir arkadaş Arkadaşın yaşı vurgulanır.
un povero uomo zavallı bir adam Acıma veya üzüntü bildirebilir.
un uomo povero yoksul bir adam Maddi durumunu anlatır.
un grande uomo büyük bir insan Değeri veya başarıları öne çıkar.
un uomo grande iri bir adam Bağlama göre fiziksel büyüklüğü anlatır.

Bu farkları öğrenirken “Öndeyse her zaman mecaz, sondaysa her zaman gerçek anlam” diye kesin bir kural kurmayın. Örneğin una grande città da una città grande de “büyük bir şehir” anlamına gelebilir; vurgu ve bağlam farklı olabilir. En iyi yöntem, sık karşılaşılan ifadeleri anlamlarıyla birlikte öğrenmektir.

Bello ve buono isimden önce özel biçimler alabilir

Bello “güzel”, isimden sonra düzenli dört biçimi açıkça gösterir: un paesaggio bello “güzel bir manzara”, paesaggi belli “güzel manzaralar”. İsimden önce ise sonraki sözcüğün başlangıcına göre un bel paesaggio veya un bello spettacolo gibi biçimler görülür; anlamları sırasıyla “güzel bir manzara” ve “güzel bir gösteri”dir.

Benzer şekilde buono “iyi” sıfatı, un buon libro “iyi bir kitap” ifadesinde kısalır. Bu özel ön biçimleri, temel sıfat uyumunun yerine geçen başka bir sistem gibi düşünmeyin. Bunlar belirli sıfatların isim önündeki kullanımlarıdır; ayrıntıları için ilgili konuya geçebilirsiniz.

Yazım değişiklikleri: h harfi ve çift i

Bazı düzenli sıfatlarda çoğul yazılırken sesin korunması için ek bir harf gerekir:

  • bianco, bianca, bianchi, bianche — beyaz
  • lungo, lunga, lunghi, lunghe — uzun

Bianchi ve lunghe biçimlerindeki h, önceki sert sesin korunmasına yardım eder. Buna karşılık -co ve -go ile biten bütün sıfatlar için tek bir çoğul kuralı varsaymayın: simpatico → simpatici “sempatik” örneğinde eril çoğul farklı yazılır. Yeni sıfatın çoğulunu sözlükten kontrol etmek gerekebilir.

-io sonu da dikkat ister. Vecchio “eski, yaşlı” eril çoğulda vecchi olur; fazladan bir i eklenmez. Serio “ciddi” ise eril çoğulda seri olur. Vecchia ve seria dişil tekil; vecchie ve serie dişil çoğuldur.

Bazı sıfatlar farklı bir gruptadır veya hiç değişmez

Entusiasta “hevesli, coşkulu” tekilde her iki cinsiyetle kullanılabilir; çoğulda eril entusiasti, dişil entusiaste olur. Dolayısıyla sözlükte -a ile biten her sıfatı dişil sanmak doğru değildir.

Bazı renk adları ve başka dillerden alınmış sıfatlar değişmeden kalır:

  • una camicia rosa / due camicie rosa — pembe bir gömlek / iki pembe gömlek
  • un vestito blu / due vestiti blu — mavi bir elbise / iki mavi elbise

Bu örneklerde uyum gereksiz hâle gelmez; sıfatın biçimi uyumu görünür biçimde göstermiyordur. Bu yüzden grande ile blu aynı grupta değildir: grande çoğulda değişir, blu değişmez.

Bir sıfat birden fazla ismi anlatıyorsa

İki dişil isim ortak bir sıfatla anlatıldığında sıfat genellikle dişil çoğul olur: una camicia e una giacca nuove “yeni bir gömlek ve ceket”. Eril ve dişil isimler birlikte anlatıldığında standart kullanımda eril çoğul yaygındır: un cappotto e una giacca nuovi “yeni bir palto ve ceket”.

İnsan gruplarında da aynı temel düzen görülür: Marco e Giulia sono stanchi “Marco ve Giulia yorgun”. Tamamı kadınlardan oluşan bir grup için stanche kullanılır. Özellikle uzun cümlelerde sıfatın hangi isimleri kapsadığı belirsizleşebilir; böyle durumlarda sıfatı her isimle ayrı ayrı kullanmak veya cümleyi yeniden kurmak daha açık olur.

Sıfat ile zarfı ayırın

Zarf, bir eylemin nasıl yapıldığını veya bir özelliğin derecesini anlatan sözcüktür. Le ragazze sono molto stanche “Kızlar çok yorgun” cümlesinde stanche kızlara uyan sıfattır; molto ise “ne kadar yorgun?” sorusunu cevaplayan zarftır ve değişmez.

Bu nedenle bu anlamda molte stanche denmez. Ama molte ragazze “çok sayıda kız” ifadesindeki molte, isimle birlikte miktar bildirir ve değişir. Aynı sözcüğün farklı görevlerde farklı davranabileceğini görmek, ileride daha karmaşık ifadeleri anlamayı kolaylaştırır.

Çalışma önerileri

  1. Aynı sıfatı dört isimle kullanın. Örneğin libro nuovo, borsa nuova, libri nuovi, borse nuove dizisini “yeni kitap, yeni çanta, yeni kitaplar, yeni çantalar” anlamlarıyla sesli tekrar edin. Sonra aynı isimlerle interessante kullanın. Böylece dört biçimli ve iki biçimli grupları doğrudan karşılaştırmış olursunuz.
  2. Kısa ifadeyi cümleye dönüştürün. Una stanza piccola “küçük bir oda” ifadesinden La stanza è piccola “Oda küçük” cümlesine, ardından Le stanze sono piccole “Odalar küçük” cümlesine geçin. Sıfatın yeri değişse de uyumun sürdüğünü özellikle kontrol edin.
  3. Türkçenin gizlediği farkları arayın. “İki yeni telefon” ve “İki yeni çanta” ifadelerini yazıp İtalyancaya aktarın: due telefoni nuovi, due borse nuove. Önce isimlerin çoğul olduğunu, sonra sıfat sonlarını denetleyin. Bir hata gördüğünüzde yalnızca doğru biçimi değil, hangi isme neden uyduğunu da not edin.

İlgili konular

  • Önce öğrenin: İsimlerin cinsiyeti — Eril ve dişil isimleri tanımak, doğru sıfat biçimini seçmenin temelidir.
  • Özel biçimler: Bello ve buono — Bu yaygın sıfatların isim önündeki biçimlerini ayrıntılı öğrenin.
  • Benzer uyum: İşaret sözcükleri: questo ve quello — “Bu” ve “şu” anlamındaki sözcüklerin isimle ilişkisini inceleyin.
  • Anlam ve vurgu: Sıfatın yeri — İsimden önce ve sonra kullanımın anlamı nasıl etkilediğini görün.
  • Miktar ifadeleri: Belgisiz sıfatlar — Kesin sayı vermeden miktar veya belirsizlik anlatan sözcüklere geçin.
  • Sonraki adım: Karşılaştırmalar — “Daha büyük” ve “daha ilginç” gibi ifadeler kurun.
  • Görev farkı: Durum zarfları — Bir varlığı anlatmakla bir işin nasıl yapıldığını anlatmak arasındaki farkı öğrenin.

Ön koşul

İtalyancada İsimlerin CinsiyetiA1

Bu kavram üzerine inşa edilen kavramlar

Diğer A1 kavramları

Bu kavram diğer dillerde

Tüm dillerde karşılaştır