İtalyancada Karşılaştırmalar
Comparativi
Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İtalyanca dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.
Kısaca
İtalyancada “daha” anlamını çoğunlukla più, bir özelliğin daha az bulunduğunu ise meno verir: Roma è più grande di Firenze. — “Roma, Floransa’dan daha büyüktür.” İki kişiyi veya şeyi aynı özellik bakımından karşılaştırırken genellikle di; aynı kişi veya şeyin iki özelliğini, iki eylemi ya da iki edatlı ifadeyi karşılaştırırken che kullanılır. “Daha iyi, daha kötü” gibi bazı anlamlar için migliore, peggiore, maggiore, minore biçimlerini de bilmek gerekir.
Genel bakış
Bir evin diğerinden daha ucuz olduğunu, trenin otobüsten daha hızlı gittiğini veya yazmanın okumaktan daha zor geldiğini söylemek için karşılaştırma yaparız. İtalyancada bu yapıların adı comparatividir. B1 düzeyinde önemli olan, yalnızca “daha” sözcüğünün karşılığını öğrenmek değil, neyi neyle karşılaştırdığınızı açıkça görebilmektir.
Türkçede “Ayşe’den daha uzun”, “konuşmaktan daha kolay”, “dünden daha sıcak” derken aynı -den/-dan ekinden yararlanırız. İtalyanca bu görevlerin hepsini tek bir sözcüğe vermez. Bu yüzden her “-den” gördüğünüzde otomatik olarak di seçmek hata doğurur. Cümlenin karşılaştırdığı iki parçaya bakmak, sözcük sözcük çeviriden daha güvenilir bir yöntemdir.
Bu yazının odağı eşitsizlik karşılaştırmalarıdır: bir özelliğin daha çok veya daha az bulunması. “Aynı derecede güzel” gibi eşitlik ifadelerine ve “en güzel” anlamındaki yapılara yalnızca aralarındaki sınırı göstermek için değineceğiz.
Yapı nasıl kurulur?
1. Temel düzen: più veya meno + özellik
Bir sıfat (bir kişinin veya şeyin nasıl olduğunu belirten sözcük) kullanıyorsanız, più veya meno doğrudan sıfatın önüne gelir. Karşılaştırılan ikinci unsur bundan sonra eklenir.
| İtalyanca kalıp ve örnek | Türkçesi |
|---|---|
| più comodo | daha rahat |
| meno comodo | daha az rahat |
| Questo posto è più comodo di quello. | Bu yer, şundan daha rahat. |
| Questo posto è meno comodo di quello. | Bu yer, şundan daha az rahat. |
Più ve meno değişmez, ama sıfatın olağan uyumu devam eder. Uyum, sıfatın anlattığı ismin tekil veya çoğul, eril veya dişil olmasına göre biçim değiştirmesidir. Türkçede böyle bir değişim olmadığı için karşılaştırma yaparken bunu gözden kaçırmak kolaydır.
| İtalyanca | Türkçesi |
|---|---|
| Il viaggio è più lungo. | Yolculuk daha uzun. |
| La strada è più lunga. | Yol daha uzun. |
| I viaggi sono più lunghi. | Yolculuklar daha uzun. |
| Le strade sono più lunghe. | Yollar daha uzun. |
Meno caro “daha az pahalı” demektir; her zaman “ucuz” anlamına gelmez. İki pahalı otelden biri diğerinden daha az pahalı olabilir. Aynı şekilde, “daha kolay” dediğiniz iş mutlaka kolay değildir: yalnızca diğer işe göre daha kolaydır.
2. İki kişi veya şeyi karşılaştırırken di
Aynı özelliği iki farklı kişi veya şeyde ölçüyorsanız, ikinci unsurdan önce çoğunlukla di gelir. Buradaki isim, kişi, yer veya nesne adı; zamir ise me, te, lui gibi ismin yerini tutan sözcüktür.
- Roma è più grande di Firenze. — Roma, Floransa’dan daha büyüktür.
- Questo vino è meno caro di quello. — Bu şarap, şundan daha az pahalıdır.
- Giulia è più alta di me. — Giulia benden daha uzundur.
Türkçede “benden, senden” dediğimiz yerde İtalyancada di me, di te kullanılır; di io ve di tu denmez. Diğer sık kullanılan biçimler di lui, di lei, di noi, di voi, di loro şeklindedir.
İkinci unsurun başında artikel (isimden önce gelen il, la, gli gibi belirleyici sözcük) varsa, di onunla birleşir. Bu birleşme karşılaştırmaya özel değildir; di sözcüğünün genel davranışıdır.
| Birleşme | Karşılaştırmada örnek ve anlamı |
|---|---|
| di + il → del | più veloce del treno — trenden daha hızlı |
| di + lo → dello | più grande dello zaino — sırt çantasından daha büyük |
| di + la → della | meno cara della macchina — arabadan daha az pahalı |
| di + l’ → dell’ | più comodo dell’autobus — otobüsten daha rahat |
| di + i → dei | più silenziose dei treni — trenlerden daha sessiz |
| di + gli → degli | più economici degli alberghi — otellerden daha ekonomik |
| di + le → delle | meno affollate delle spiagge — plajlardan daha az kalabalık |
Özel adların çoğunda böyle bir birleşme gerekmez: di Marco, di Milano. “Bugünden, dünden, öncekinden” gibi zaman karşılaştırmalarında da di görürsünüz: Oggi fa più caldo di ieri. — “Bugün hava dünden daha sıcak.”
3. İki özellik, iki eylem veya iki edatlı ifade arasında che
Aynı kişide veya şeyde iki özelliği karşılaştırıyorsanız che kullanın:
- La stanza è più lunga che larga. — Oda, geniş olmaktan çok uzundur; uzunluğu genişliğinden fazladır.
Burada iki oda yoktur. Tek odanın uzunluğu ile genişliği karşılaştırılır. Buna karşılık La stanza è più lunga del corridoio — “Oda koridordan daha uzundur” cümlesinde iki ayrı yer aynı özellik bakımından karşılaştırılır.
İki mastar (eylemin çekimsiz, sözlükteki biçimi; Türkçedeki “okumak, yazmak” gibi) arasında da che kullanılır:
- È più facile leggere che scrivere. — Okumak yazmaktan daha kolaydır.
- Preferisco ascoltare più che parlare. — Konuşmaktan çok dinlemeyi tercih ederim.
İki edatlı ifade (önünde a, in, con gibi ilişki bildiren bir sözcük bulunan söz grubu) karşılaştırılıyorsa, iki taraftaki edatları koruyun:
- Mi sento più tranquillo a casa che in ufficio. — Evde kendimi ofiste olduğumdan daha sakin hissediyorum.
- Spendo meno per i vestiti che per i libri. — Kıyafetlere kitaplardan daha az para harcıyorum.
Yalnızca ikinci tarafta bir isim gördüğünüz için di seçmeyin. Son örnekte karşılaştırılan parçalar tek başına “kıyafetler” ve “kitaplar” değil, per i vestiti ve per i libri ifadeleridir.
4. İsimlerin miktarını karşılaştırmak
Più ve meno, özelliklerin yanında miktarı da gösterebilir: più tempo “daha çok zaman”, meno soldi “daha az para”. İki kişinin sahip olduğu aynı tür şeyi karşılaştırırken di kullanılır:
- Ho più tempo di te. — Senden daha çok zamanım var.
Aynı durum içindeki iki ayrı şeyin miktarını karşılaştırıyorsanız che kullanılır:
- In questa strada ci sono più uffici che negozi. — Bu sokakta dükkândan çok ofis var.
- Bevo più tè che caffè. — Kahveden çok çay içerim.
Bu ayrım, “isimden önce her zaman di gelir” şeklindeki kısa kuralın neden yetersiz olduğunu gösterir. Önemli olan sonraki sözcüğün türü değil, karşılaştırmanın yapısıdır.
5. Düzensiz biçimler
Bazı sıfatların yaygın, tek sözcüklü karşılaştırma biçimleri vardır. Bunların önüne yeniden più eklenmez.
| Temel biçim → karşılaştırma | Temel anlam | Kullanım açıklaması |
|---|---|---|
| buono → migliore | iyi → daha iyi | Kalite ve değer değerlendirmesi |
| cattivo → peggiore | kötü → daha kötü | Kalitenin veya durumun kötüleşmesi |
| grande → maggiore | büyük → daha büyük | Özellikle yaş, miktar, önem veya derece |
| piccolo → minore | küçük → daha küçük | Özellikle yaş, miktar, önem veya derece |
Bu dört karşılaştırma biçimi tekilde eril ve dişil için aynıdır; çoğulda -i alır: migliori, peggiori, maggiori, minori.
- Questo vino è migliore. — Bu şarap daha iyi.
- La qualità è peggiore di prima. — Kalite öncekinden daha kötü.
- Queste scarpe sono migliori delle altre. — Bu ayakkabılar diğerlerinden daha iyi.
Maggiore ile più grande, minore ile più piccolo her yerde birbirinin yerine geçmez. Fiziksel boyut için çoğunlukla più grande ve più piccolo en doğal seçimdir: Questa valigia è più grande della mia. — “Bu bavul benimkinden daha büyük.” Buna karşılık un rischio maggiore “daha büyük bir risk”, un costo minore “daha düşük bir maliyet” demektir. Aile içinde mio fratello maggiore “ağabeyim”, mia sorella minore “küçük kız kardeşim” anlamında kullanılır.
Più buono ve più cattivo da doğru olabilir. Özellikle tat veya davranıştan söz ederken duyulur: Oggi i bambini sono più buoni di ieri. — “Bugün çocuklar düne göre daha uslu.” Dolayısıyla bütün düzenli biçimleri yanlış saymayın; kaçınılması gereken şey più migliore gibi çift karşılaştırmadır.
Bağlam içinde örnekler
Aşağıdaki örneklerde önce karşılaştırılan iki parçayı bulun, ardından di veya che seçiminin nedenine bakın.
| İtalyanca | Türkçesi | Açıklama |
|---|---|---|
| Roma è più grande di Firenze. | Roma, Floransa’dan daha büyüktür. | İki şehir, tek özellik. |
| Questo appartamento è meno luminoso del nostro. | Bu daire bizimkinden daha az aydınlık. | İki daire karşılaştırılıyor. |
| È meno caro di quello. | Şundan daha az pahalı. | İkinci unsur bir zamir. |
| Mia sorella è più paziente di me. | Kız kardeşim benden daha sabırlı. | Kişi karşılaştırmasında di me. |
| La cucina è più lunga che larga. | Mutfağın uzunluğu genişliğinden fazla. | Aynı yerin iki özelliği. |
| È più facile leggere che scrivere. | Okumak yazmaktan daha kolaydır. | İki mastar. |
| Lavoro meglio a casa che in ufficio. | Evde ofistekinden daha iyi çalışıyorum. | İki yer ifadesi. |
| In centro ci sono più turisti che residenti. | Merkezde yerli halktan çok turist var. | Aynı yerde iki grubun sayısı. |
| Questo vino è migliore. | Bu şarap daha iyi. | İkinci unsur bağlamdan belli. |
| Il servizio è peggiore di prima. | Hizmet eskisinden daha kötü. | Önceki durumla karşılaştırma. |
| Abbiamo bisogno di maggiore attenzione. | Daha fazla dikkate ihtiyacımız var. | Derece bildiren maggiore. |
| Con questo biglietto il costo è minore. | Bu biletle maliyet daha düşük. | Miktar bildiren minore. |
| Il nuovo percorso è molto più breve del vecchio. | Yeni güzergâh eskisinden çok daha kısa. | Fark molto ile vurgulanıyor. |
| Il treno arriva venti minuti prima dell’autobus. | Tren otobüsten yirmi dakika önce varıyor. | Zaman farkı açıkça belirtiliyor. |
Sık yapılan hatalar
1. Türkçedeki her “-den” için di kullanmak
- Yanlış: È più facile leggere di scrivere.
- Doğru: È più facile leggere che scrivere.
- Anlamı: Okumak yazmaktan daha kolaydır.
İki eylemi karşılaştırırken che gerekir. Türkçe çeviride “yazmaktan” denmesi, İtalyanca yapıyı belirlemez.
2. İki kişiyi karşılaştırırken che seçmek
- Yanlış: Giulia è più alta che me.
- Doğru: Giulia è più alta di me.
- Anlamı: Giulia benden daha uzundur.
Burada aynı kişinin iki özelliği değil, iki kişinin boyu karşılaştırılır. Bu yüzden di kullanılır.
3. Sıfat uyumunu unutmak
- Yanlış: Le camere sono meno caro.
- Doğru: Le camere sono meno care.
- Anlamı: Odalar daha az pahalı.
Meno sabit kalır; fakat camere dişil çoğul olduğu için sıfat care olmalıdır. Karşılaştırma, sıfatın normal uyum kurallarını ortadan kaldırmaz.
4. Düzensiz karşılaştırmaya yeniden più eklemek
- Yanlış: Questa soluzione è più migliore.
- Doğru: Questa soluzione è migliore.
- Anlamı: Bu çözüm daha iyi.
Migliore zaten “daha iyi” demektir. Farkı büyütmek istiyorsanız molto migliore veya decisamente migliore diyebilirsiniz: “çok daha iyi”, “kesinlikle daha iyi”. Aynı ilke peggiore, maggiore, minore için de geçerlidir.
5. “Daha iyi” ifadesini her yerde migliore ile karşılamak
- Yanlış: Con questi occhiali vedo migliore.
- Doğru: Con questi occhiali vedo meglio.
- Anlamı: Bu gözlükle daha iyi görüyorum.
Burada bir nesnenin kalitesini değil, görme eyleminin nasıl gerçekleştiğini anlatıyoruz. Bu görevde zarf (eylemin nasıl yapıldığını belirten sözcük) olan meglio gerekir. Migliore ise sıfattır: Questi occhiali sono migliori. — “Bu gözlük daha iyi.”
6. Her isimden önce di gerektiğini düşünmek
- Yanlış: Bevo più tè di caffè.
- Doğru: Bevo più tè che caffè.
- Anlamı: Kahveden çok çay içerim.
Karşılaştırılan şey, aynı kişinin içtiği iki içeceğin miktarıdır. Burada iki isim bulunmasına rağmen che gerekir.
Kullanım notları
Karşılaştırmanın ikinci tarafı söylenmeyebilir
Türkçede “Bu daha iyi” derken neye göre daha iyi olduğunu her zaman söylemeyiz. İtalyancada da bağlam yeterliyse ikinci unsur atılır: Questo vino è migliore. — “Bu şarap daha iyi.” Böyle bir cümle eksik veya hatalı değildir. Ancak bağlam belirsizse dell’altro “diğerinden” gibi bir ifade eklemek yararlıdır.
Farkın büyüklüğünü belirtmek
Molto più “çok daha”, un po’ più “biraz daha”, molto meno “çok daha az”, leggermente meno ise “biraz daha az” anlamına gelir. Bu görevde molto değişmez:
- Le nuove sedie sono molto più comode. — Yeni sandalyeler çok daha rahat.
- Questo modello è un po’ meno rumoroso. — Bu model biraz daha az gürültülü.
Bu nedenle “çok daha rahat” derken molte più comode kullanılmaz. Ancak molte più sedie “çok daha fazla sandalye” demektir; burada molte doğrudan sayılabilen nesnelerin miktarını artırır.
Farkı sayıyla da verebilirsiniz: Sono più alto di te di cinque centimetri. — “Senden beş santimetre daha uzunum.” İlk di karşılaştırılan kişiyi, ikinci di farkın ölçüsünü gösterir.
Ne kadar doğrudan konuşmak istiyorsunuz?
Peggiore doğru bir sözcüktür ama değerlendirmeyi sertleştirebilir. Bir iş arkadaşına öneri verirken meno efficace “daha az etkili” veya meno adatto “daha az uygun” demek, doğrudan “daha kötü” demekten daha yumuşak olabilir. Bu bir dilbilgisi zorunluluğu değil, anlatım tercihidir.
Maggiore ve minore özellikle yazılı değerlendirmelerde, raporlarda ve soyut konularda sık görülür. Günlük konuşmada fiziksel büyüklükten söz ederken più grande ve più piccolo genellikle daha doğal ve açıktır. Bölgesel konuşmalarda farklı tercihler duyulabilse de öğrenirken bu genel ayrımı temel almak yeterlidir.
Bir adım ötesi: ileri kullanım
Migliore ile meglio, peggiore ile peggio
Türkçede “iyi” sözcüğü hem “iyi bir aşçı” hem “iyi pişiriyor” ifadesinde kullanılır. İtalyanca bu iki görevi ayırır. Buono → migliore bir kişi veya şeyin niteliğini; bene → meglio ise çoğunlukla eylemin gerçekleşme biçimini anlatır. Olumsuz tarafta cattivo → peggiore ve male → peggio ayrımı vardır.
| İtalyanca | Türkçesi | Ayrım |
|---|---|---|
| Questo è un risultato migliore. | Bu, daha iyi bir sonuç. | Sonucun niteliği. |
| Adesso capisco meglio. | Şimdi daha iyi anlıyorum. | Anlama eylemi. |
| La situazione è peggiore. | Durum daha kötü. | Durumun niteliği. |
| Oggi mi sento peggio. | Bugün kendimi daha kötü hissediyorum. | Hissetme durumu. |
Sık kullanılan È meglio partire presto — “Erken yola çıkmak daha iyi” ifadesini de bütün olarak öğrenin. Burada meglio bir ismi nitelemek yerine yapılacak seçeneği değerlendirir.
Sayısal eşiklerde di
Bir sayının üstünde veya altında olmaktan söz ederken più di ve meno di kullanılır:
- Aspetto da più di mezz’ora. — Yarım saatten fazladır bekliyorum.
- Il biglietto costa meno di venti euro. — Bilet yirmi avrodan daha ucuz.
- Non spendere più di cinquanta euro. — Elli avrodan fazla harcama.
Bu kullanım, “iki eylem arasında che” kuralıyla çelişmez. Burada ikinci unsur bir eylem veya özellik değil, sayısal sınırdır.
Beklentiyle karşılaştırma: di quanto
Karşılaştırmanın ikinci tarafı tek bir isim yerine bir düşünce veya beklentiyi anlatan küçük bir cümle olabilir. Bu durumda di quanto sık kullanılır:
- Il viaggio è stato più lungo di quanto pensavo. — Yolculuk düşündüğümden daha uzun sürdü.
- Ho speso meno di quanto avevo previsto. — Öngördüğümden daha az harcadım.
Daha yazılı anlatımda di quanto non pensassi gibi biçimler de görülür. Böyle bir karşılaştırmada non, her zaman gerçek bir olumsuzluk katmaz; cümle yine “düşündüğümden daha…” anlamını taşıyabilir. Bu ileri yapıları üretmek için acele etmek yerine, önce di quanto pensavo kalıbını sağlamlaştırmak daha yararlıdır.
Bir özelliği ölçmek yerine tanımı düzeltmek
Più … che … her zaman ölçülebilir bir fark anlatmaz. Bazen “Buna şu demek daha doğru” anlamında kullanılır:
- È più un consiglio che una critica. — Bu, eleştiriden çok bir tavsiye.
- Più che arrabbiato, sono deluso. — Kızgın olmaktan çok hayal kırıklığına uğramış durumdayım.
İlk örnekte iki isim olmasına rağmen che kullanılması özellikle önemlidir. Yapı, iki kişinin sahip olduğu şeyleri değil, tek bir duruma verilebilecek iki tanımı karşılaştırır.
“Daha” ile “en” arasındaki sınır
Migliore tek başına “daha iyi”dir; il migliore ise uygun bağlamda “en iyi” olabilir. Aynı şekilde più alto “daha uzun”, il più alto del gruppo “grubun en uzunu” demektir.
- Luca è più alto di Marco. — Luca, Marco’dan daha uzundur.
- Luca è il più alto del gruppo. — Luca grubun en uzunudur.
Ancak bir ismin önünde artikel bulunması otomatik olarak “en” anlamı yaratmaz: il fratello maggiore “ağabey” demektir. Anlamı, artikelin tek başına varlığından değil, bütün yapıdan çıkarın.
Eşitlikte ise başka kalıplar kullanılır: Luca è alto quanto Marco. — “Luca, Marco kadar uzundur.” Türkçedeki “kadar” ifadesini più veya meno ile kurmaya çalışmayın.
Çalışma önerileri
- Karşılaştırılan iki parçanın altını çizin. Altı kısa cümle yazın: iki kişi, iki nesne, iki özellik, iki eylem, iki yer ve iki miktar. Önce Türkçe neyi karşılaştırdığınızı açıklayın; sonra di veya che seçin. Örneğin “iki eylem” notunun yanına leggere / scrivere yazmak, bağlaç seçimini görünür kılar.
- Aynı fikri üç biçimde söyleyin. İki oteli düşünün: “daha pahalı”, “daha az pahalı”, “çok daha iyi”. Cümleleri tekil bir odadan çoğul odalara çevirin. Böylece hem più/meno kullanımını hem de sıfat uyumunu çalışırsınız.
- Türkçedeki ‘daha iyi’ ifadesini ikiye ayırın. Bir sütuna nesne veya kişi değerlendirmelerini, diğerine yapılan işleri yazın. “Daha iyi bir sonuç” için un risultato migliore, “daha iyi anlıyorum” için capisco meglio kullanın. Sonra aynı alıştırmayı peggiore/peggio ile yapın.
Kendi cümlelerinizi denetlerken şu sırayı izleyin: “İki tarafta ne var? Di mi, che mi gerekiyor? Sıfatın biçimi doğru mu? Kullandığım sözcük zaten karşılaştırma anlamı taşıyor mu?” Bu kısa kontrol, en yaygın hataların çoğunu yakalar.
İlgili konular
- Önce gözden geçirin: Düzenli sıfatlar — Sıfatların eril, dişil, tekil ve çoğul biçimleri karşılaştırmada da gereklidir.
- Sonraki adım: En üstünlük biçimleri — “Daha güzel” ile “en güzel” arasındaki yapısal farkı öğrenin.