B1

İtalyancada en üstünlük ve pekiştirme

Superlativi

Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İtalyanca dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.

Kısaca

İtalyancada bir grubun en güzel, en pahalı, en az yorucu üyesini belirtmek için genellikle belirli tanımlık + più/meno + sıfat kullanılır: il più caro “en pahalı”. Bir şeyi başkalarıyla karşılaştırmadan çok güzel, son derece pahalı diye nitelemek için -issimo eki veya molto + sıfat kullanılır: bellissimo, molto caro. Dolayısıyla il più bello “en güzel”, bellissimo ise “çok güzel” demektir; ikisi aynı iddiayı taşımaz.

Genel bakış

Bir otel seçerken “merkeze en yakın”, bir filmi anlatırken “çok güzel”, bir sonucu değerlendirirken “mükemmel” deriz. İtalyancada bu anlamlar superlativo denen yapılarla anlatılır. Göreli en üstünlük (superlativo relativo), bir kişi veya şeyi belirli bir gruptaki diğerleriyle karşılaştırır. Mutlak üstünlük (superlativo assoluto) ise bir özelliğin çok yüksek derecede bulunduğunu söyler; ortada bir yarış veya sıralama olması gerekmez. Bu ikinci adı “herkesten üstün” diye yorumlamayın: Türkçede çoğunlukla “çok”, “pek”, “son derece” karşılıkları daha uygundur.

B1 düzeyinde öğrenilen bu ayrım, daha önce gördüğünüz karşılaştırmaların devamıdır. Questo treno è più veloce dell'altro “Bu tren diğerinden daha hızlı” derken iki treni karşılaştırırsınız. È il treno più veloce “En hızlı tren bu” derken bir kümenin en üstündeki üyeyi seçersiniz. È un treno velocissimo ise “Çok hızlı bir tren” demektir; başka trenlere göre birincilik iddiası içermez.

Türkçeden hareketle anlamı kavramak kolaydır; asıl dikkat isteyen, İtalyancadaki küçük biçim değişiklikleridir. Türkçede “en güzel ev” ile “en güzel evler” arasında “güzel” değişmez. İtalyancada ise sıfat (bir varlığın nasıl olduğunu belirten sözcük), nitelediği adın (kişi, yer veya şey bildiren sözcük) cinsiyetine ve sayısına uyar. Ayrıca Türkçede ayrı bir karşılığı olmayan tanımlığı (adın önüne gelen il, la, gli gibi küçük belirleyici sözcüğü) doğru seçmek gerekir.

Yapı nasıl kurulur?

Bir grubun en üstünü veya en azı

Temel kuruluş şöyledir:

Belirli tanımlık + ad + più/meno + sıfat + karşılaştırılan grup

  • il ristorante più caro della città — şehrin en pahalı restoranı
  • la strada meno rumorosa del quartiere — mahallenin en az gürültülü sokağı

Burada più özelliğin en yüksek, meno ise en düşük derecesini seçer. Meno caro “daha az pahalı”, il meno caro “en az pahalı” demektir. Türkçede ikincisini çoğu zaman “en ucuz” diye söyleriz; ancak İtalyanca cümle doğrudan pahalılık ölçüsünü kullanır.

Ad, sıfattan sonra da gelebilir:

  • il più bel giorno della mia vita — hayatımın en güzel günü
  • la più grande città della regione — bölgenin en büyük şehri

Her sıfatın her konumu aynı ölçüde doğal değildir. Başlangıçta il ristorante più caro gibi adın ardından gelen sıfatla çalışmak güvenli bir yoldur. Özellikle bello gibi bazı sıfatların adın önünde biçim değiştirdiğini de unutmayın: yukarıdaki bel, bello sözcüğünün bu konumdaki biçimidir.

Tanımlık ve sıfat uyumu

İtalyancadaki dilbilgisel cinsiyet, adların eril veya dişil gruplara ayrılmasıdır; bu ayrım nesnelerin gerçek bir cinsiyeti olduğu anlamına gelmez. Libro eril, camera dişildir. Tanımlık ve sıfat da buna göre değişir.

Yapı İtalyanca Türkçe
Eril tekil il libro più interessante en ilginç kitap
Dişil tekil la camera più tranquilla en sakin oda
Eril çoğul i libri più interessanti en ilginç kitaplar
Dişil çoğul le camere più tranquille en sakin odalar
Eril tekil, farklı tanımlık lo studente più giovane en genç öğrenci
Eril çoğul, farklı tanımlık gli studenti più giovani en genç öğrenciler

Più ve meno değişmez. Değişen, tanımlık ile sıfattır. Interessante gibi -e ile biten sıfatlarda tekil biçim iki cinsiyet için de aynıdır; çoğulda interessanti olur. Tanımlığın il, lo, l', la, i, gli, le biçimlerinden hangisinin seçileceğini adın cinsiyeti, sayısı ve başlangıç sesi belirler.

Ad zaten söylendiyse tekrar edilmeyebilir: Questa camera è la più tranquilla “Bu oda en sakin olanı.” Buradaki la, söylenmeyen camera ile uyumludur. Türkçede “olanı” dediğimiz yerde İtalyanca çoğu zaman tanımlık ve sıfatla yetinir.

“Neyin içinde en?” sorusunun cevabı

Grubu belirtmek için di veya tra/fra kullanılır. Bunlar sözcükler arasındaki ilişkiyi kuran edatlardır; Türkçedeki karşılıkları çoğunlukla eklerle veya “arasında” sözcüğüyle verilir.

  • la più alta della classe — sınıfın en uzun boylusu
  • il più economico tra questi alberghi — bu oteller arasında en hesaplı olanı
  • il meno costoso fra tutti — hepsinin içinde en az masraflı olanı

Di, belirli tanımlıklarla birleşir: di + il → del, di + la → della, di + gli → degli. Della città bu yüzden “şehrin” demektir. Tra ve fra arasında bu kullanımda anlam farkı yoktur.

Grup konuşmadan anlaşılıyorsa açıkça söylenmesi gerekmez. Üç odaya baktıktan sonra Prendiamo la più grande “En büyüğünü alalım” demek yeterlidir. Cümlede grup bulunmaması, yapıyı otomatik olarak mutlak üstünlüğe dönüştürmez.

Karşılaştırmadan pekiştirme: -issimo

Düzenli kuruluşta sıfatın son ünlüsü çıkarılır, kalan bölüme -issimo eklenir. Ek de adla uyum sağlar:

Temel sıfat Pekiştirilmiş biçimler Türkçe anlamı
bello bellissimo, bellissima, bellissimi, bellissime çok güzel
caro carissimo, carissima, carissimi, carissime çok pahalı; bağlama göre çok sevgili
bravo bravissimo, bravissima, bravissimi, bravissime çok başarılı, çok becerikli
veloce velocissimo, velocissima, velocissimi, velocissime çok hızlı
facile facilissimo, facilissima, facilissimi, facilissime çok kolay

Örneğin una spiegazione chiarissima “çok açık bir açıklama”, due stanze piccolissime “iki küçücük oda” demektir. Türkçe karşılığın her zaman “çok” içermesi gerekmez; “tertemiz”, “küçücük”, “harika” gibi doğal pekiştirmeler de bağlama uyabilir.

Yazımda bazı değişiklikler görülür. Stanco → stanchissimo “çok yorgun” ve largo → larghissimo “çok geniş” örneklerinde h, sert c/g sesini korur. Buna karşılık simpatico → simpaticissimo “çok cana yakın” biçiminde h yoktur. Serio → serissimo “çok ciddi” biçimini de tek tek öğrenmek yararlıdır. Dolayısıyla her sıfata yalnızca son harfi silerek ek getirmek, bütün yazım ayrıntılarını çözmez.

Daha kolay seçenek: molto + sıfat

Molto + sıfat, aynı özelliğin yüksek derecesini anlatmanın yaygın ve esnek yoludur:

  • una camera molto tranquilla — çok sakin bir oda
  • dei vicini molto gentili — çok nazik komşular
  • Sono molto stanca — Çok yorgunum. Bunu söyleyen kişi kadın.

Buradaki molto, sıfatın derecesini belirleyen bir zarftır; yani bu kullanımda bir özelliğin ne ölçüde bulunduğunu belirtir ve değişmez. Molto tranquille doğrudur; molte tranquille değildir.

Bunu doğrudan adın miktarını bildiren molte camere “çok sayıda oda” ile karıştırmayın. Molte camere tranquille “çok sayıda sakin oda”, camere molto tranquille ise “çok sakin odalar” demektir. Türkçedeki “çok” iki işi de üstlenebildiği için bu ayrım özellikle önemlidir.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki örneklerde önce bir grup içindeki sıralamayı, sonra yalnızca yüksek derece bildiren ifadeleri ayırt edin.

İtalyanca Türkçe Açıklama
È il ristorante più caro della città. Şehrin en pahalı restoranı. Karşılaştırılan grup şehirdeki restoranlar.
Questa è la strada meno trafficata del quartiere. Bu, mahallenin trafiği en az yoğun olan sokağı. Özelliğin en düşük derecesi seçiliyor.
Tra questi alberghi, questo è il più economico. Bu oteller arasında en hesaplısı bu. Grup, cümlenin başında belirtilmiş.
Le camere al terzo piano sono le più luminose. Üçüncü kattaki odalar en aydınlık olanlar. Dişil çoğul uyumu var.
Sei bravissimo! Gerçekten çok başarılısın! Bir erkeğe söylenen güçlü övgü.
Le tue sorelle sono simpaticissime. Kız kardeşlerin çok cana yakın. Dişil çoğul pekiştirme.
Questa valigia è molto pesante. Bu valiz çok ağır. Molto değişmiyor.
È un'ottima idea. Harika bir fikir. Idea dişil olduğu için ottima kullanılıyor.
Abbiamo passato una pessima notte. Berbat bir gece geçirdik. Pessima güçlü bir olumsuz değerlendirme.
La minima temperatura si registra prima dell'alba. En düşük sıcaklık şafaktan önce kaydedilir. Minima ölçülen alt sınırı anlatıyor.
Questo è il miglior risultato della squadra. Bu, takımın en iyi sonucu. Migliore, adın önünde miglior biçiminde.
Ci vuole la massima attenzione. Son derece dikkatli olmak gerekiyor. Massima en yüksek dikkat düzeyini vurguluyor.
Grazie, sei stata gentilissima. Teşekkür ederim, çok naziktin. Bir kadına yönelik içten teşekkür.

Sık yapılan hatalar

1. “Çok” ile “en”i aynı sanmak

  • Amaçlanan anlam: “Sınıfın en uzun boylu öğrencisi.”
  • Yanlış seçim: È uno studente altissimo.
  • Doğru: È lo studente più alto della classe.

İlk cümle kendi başına doğrudur, fakat yalnızca “Çok uzun boylu bir öğrenci” der. -issimo bir grupta birinci olmayı göstermez. Önce Türkçe anlamı netleştirin: “Çok mu, en mi?”

2. Gerekli tanımlığı atlamak

  • Yanlış: Questa è camera più grande dell'albergo.
  • Doğru: Questa è la camera più grande dell'albergo.
  • Anlamı: Bu, otelin en büyük odası.

Türkçede tanımlık olmadığı için la kolayca unutulur. İtalyancada bu belirli ad grubunun başında tanımlık gerekir. “En” anlamını sadece più sözcüğüne yüklemeyin; bütün yapıyı öğrenin.

3. -issimo ekini değişmez sanmak

  • Yanlış: Le camere sono bellissimo.
  • Doğru: Le camere sono bellissime.
  • Anlamı: Odalar çok güzel.

Camere dişil çoğuldur; bu nedenle bellissime gerekir. -issimo, sıfatın uyum kurmasını ortadan kaldırmaz.

4. Sıfatın önündeki molto sözcüğünü çoğullaştırmak

  • Yanlış: Le camere sono molte belle.
  • Doğru: Le camere sono molto belle.
  • Anlamı: Odalar çok güzel.

“Ne kadar güzel?” sorusunu cevaplayan molto değişmez. “Kaç tane oda?” anlamındaki molte camere ise ayrı bir yapıdır.

5. Düzensiz biçimin önüne yeniden più koymak

  • Yanlış: È il più migliore ristorante della zona.
  • Doğru: È il migliore ristorante della zona.
  • Anlamı: Bölgenin en iyi restoranı.

Migliore zaten “daha iyi” anlamını taşır; tanımlıkla birlikte “en iyi” olabilir. Aynı şekilde standart kullanımda più ottimo veya più pessimo kurmayın. Daha sade bir anlatım için molto buono “çok iyi” ve molto cattivo “çok kötü” kullanılabilir.

6. Grup bildiren di yerine karşılaştırma che kullanmak

  • Yanlış: È la più giovane che tutte.
  • Doğru: È la più giovane di tutte.
  • Anlamı: Hepsinin en genci.

İki özelliği veya eylemi karşılaştırırken gördüğünüz che, bu yapıya doğrudan taşınmaz. “Kimlerin arasında?” sorusuna di tutte veya bağlama göre tra tutte ile cevap verilir.

Kullanım notları

Övgü, yakınlık ve abartı

-issimo yalnızca resmî bir derece eki değildir; gündelik konuşmada duyguyu da güçlendirir. Bravissimo! “Harikasın!” gibi bir övgü, Grazie, sei gentilissimo “Teşekkür ederim, çok naziksin” gibi bir teşekkür olabilir. Muhatabın cinsiyetine ve tekil ya da çoğul oluşuna göre sonu değişir: bravissima, bravissimi, bravissime.

Molto bello ile bellissimo arasında kesin bir sayısal eşik yoktur. İkisi de güçlü olumlu değerlendirme olabilir; bellissimo çoğu bağlamda daha coşkulu duyulur. Ama bunu “molto her zaman daha zayıftır” şeklinde değişmez bir kurala çevirmeyin. Ses tonu ve bağlam önemlidir.

Sözcüğün anlamı bağlamla belirlenir

Carissimo bir fiyat için “çok pahalı”, bir mektubun başındaki Carissima Anna ise “Sevgili Anna” veya “Çok sevgili Anna” anlamına gelebilir. Aynı biçimin her kullanımını fiyatla ilişkilendirmeyin. Sono carissimi amici “Onlar çok yakın dostlar” cümlesinde de söz konusu olan para değildir.

Her özellik aynı biçimde derecelendirilmez

Renk, büyüklük, hız veya nezaket gibi özellikler kolayca derecelendirilir. Buna karşılık italiano “İtalyan, İtalyanca ile ilgili” gibi aidiyet belirten bir sıfata -issimo getirmek, tarafsız bir bilgi vermekten çıkar; “tam anlamıyla İtalyan, çok tipik İtalyan” gibi vurgulu bir yoruma dönüşür. Başlangıçta bu tür yaratıcı kullanımlar yerine facilissimo, carissimo, molto importante gibi yaygın birleşimlere ağırlık verin.

Daha ileri kullanım ve önemli ayrımlar

Düzensiz biçimler: iki ayrı sütunu karıştırmayın

Bazı yaygın sıfatların hem karşılaştırmada hem pekiştirmede özel biçimleri vardır. Tablodaki orta sütun “daha” anlamında kullanılabilir; uygun tanımlık ve bağlamla “en” anlamı kazanır. Sağ sütun ise genellikle güçlü bir nitelik veya üst-alt sınır bildirir.

Temel sıfat Özel karşılaştırma biçimi Özel pekiştirme biçimi Türkçe açıklama
buono migliore ottimo iyi → daha/en iyi; mükemmel, çok iyi
cattivo peggiore pessimo kötü → daha/en kötü; berbat, çok kötü
grande maggiore massimo büyük → daha/en büyük; azami, en yüksek
piccolo minore minimo küçük → daha/en küçük; asgari, en düşük

Bu biçimler de uyum kurar: ottimo, ottima, ottimi, ottime; pessimo, pessima, pessimi, pessime. Migliore ve peggiore tekilde iki cinsiyette de aynı kalır; çoğulları migliori ve peggiori olur.

Burada “düzensiz” demek, düzenli seçeneklerin hepsinin yanlış olduğu anlamına gelmez. Buonissimo “çok iyi, çok lezzetli” ve cattivissimo “çok kötü” yaygındır. Una torta buonissima “çok lezzetli bir pasta” ile un'ottima torta “mükemmel bir pasta” doğal ifadelerdir. Ancak ottimo, tek başına “hepsinin en iyisi” demek değildir: un ottimo medico “çok iyi bir doktor”, il miglior medico della città “şehrin en iyi doktoru” demektir.

Grande/piccolo çiftinde özel biçimleri her yere taşımayın. Fiziksel boyut için una stanza grandissima “çok büyük bir oda”, una borsa piccolissima “küçücük bir çanta” olağandır. La massima velocità “azami hız” ve il minimo sforzo “en az çaba” ise sınır bildirir. Mio fratello maggiore “ağabeyim”, mia sorella minore “küçük kız kardeşim” anlamındadır; burada boydan değil yaştan söz edilir.

Daha az düzenli ekler

Bazı sıfatlarda -errimo veya -entissimo içeren özel biçimlerle karşılaşılır:

  • celebre → celeberrimo — ünlü → çok ünlü
  • integro → integerrimo — dürüst, ilkelerinden ödün vermeyen → son derece dürüst
  • benefico → beneficentissimo — yararlı, iyilik sağlayan → son derece yararlı

Bunlar özellikle özenli veya yazılı anlatımda görülür; her sıfata uygulanacak üretken bir kalıp değildir. Örneğin un giudice integerrimo “son derece dürüst bir yargıç” ifadesinde yalnızca fiziksel bütünlük değil, ahlaki sağlamlık anlatılır. Bu biçimleri tanımak yararlıdır; günlük anlatımda çoğunlukla molto celebre “çok ünlü” gibi açık seçenekler iş görür. Bütün sıfatlar için yeni bir ek listesi ezberlemek gerekmez.

“En iyilerden biri” demek

Bir kişiyi tek başına birinci ilan etmeden üst gruba yerleştirmek için uno dei / una delle + più + çoğul sıfat kullanılır:

  • È uno dei libri più belli che ho letto. — Okuduğum en güzel kitaplardan biri.
  • È una delle zone meno care della città. — Şehrin en az pahalı bölgelerinden biri.

Türkçedeki “kitaplardan biri” mantığı burada da korunur: uno tek bir kitabı, dei libri più belli ise o kitabın içinde bulunduğu çoğul grubu gösterir. Bu yüzden uno dei libro più bello denmez.

Anlamı güçlendiren başka yollar

Göreli üstünlükte farkın belirginliğini vurgulamak için di gran lunga kullanılabilir: È di gran lunga il più veloce “Açık ara en hızlısı o.” In assoluto ise “genel olarak, istisnasız değerlendirdiğimizde” gibi daha geniş bir vurgu sağlar: È il migliore in assoluto “Kesinlikle en iyisi.” Adında assoluto geçmesine rağmen bu ifade, il migliore yapısını -issimo türünden bir yapıya dönüştürmez.

Zarflarda da benzer bir karşıtlık görülür: Parla molto bene “Çok iyi konuşuyor”; È quello che parla meglio di tutti “Hepsinden iyi konuşan o.” Benissimo “çok iyi”, malissimo “çok kötü” biçimleri yaygındır. Bunlar bir adın özelliğini değil, eylemin nasıl yapıldığını anlatır; dolayısıyla kadın veya erkek konuşana göre değişmez. Lei canta benissimo “O çok güzel şarkı söylüyor” cümlesinde benissimo aynı kalır.

Çalışma önerileri

  1. Aynı durum için üç cümle kurun. Bir oda seçin: Questa camera è più tranquilla dell'altra “Bu oda diğerinden daha sakin”; È la camera più tranquilla dell'albergo “Otelin en sakin odası”; È tranquillissima “Çok sakin.” Türkçe çeviride “daha”, “en” ve “çok” sözcüklerini özellikle ayırın.
  2. Bir alışveriş veya konaklama karşılaştırması yapın. Üç ürünün ya da otelin fiyatını, büyüklüğünü ve uzaklığını yazın. Her biri için bir il/la più ve bir il/la meno cümlesi kurun. Sonra adları çoğullaştırıp tanımlık ve sıfat sonlarını kontrol edin; più/meno aynı kalmalı.
  3. Övgüleri ve düzensiz biçimleri bağlamla hatırlayın. Un'ottima idea “harika bir fikir”, una pessima notte “berbat bir gece”, la massima attenzione “son derece büyük dikkat” gibi kısa sözcük grupları biriktirin. Her yeni biçim için “Bir grubun en üstünü mü, yalnızca güçlü bir nitelik mi?” sorusunu sorun.

İlgili konular

  • Önce öğrenilmesi yararlı olan konu: İtalyancada karşılaştırmalar — più/meno, di/che ve migliore/peggiore ile kurulan “daha” karşılaştırmalarını açıklar; buradaki “en” yapılarının temelini oluşturur.

Ön koşul

İtalyancada KarşılaştırmalarB1

Diğer B1 kavramları

Bu kavram diğer dillerde

Tüm dillerde karşılaştır