B1

İngilizcede Birinci Koşul Cümleleri

First Conditional

Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İngilizce dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.

Kısaca

İngilizcede birinci koşul yapısı, gelecekte gerçekleşmesi mümkün bir durumu ve buna bağlı sonucu anlatır: If it rains, I'll stay home. — Yağmur yağarsa evde kalacağım. Temel kalıp, if + geniş zaman, will + fiilin yalın biçimi şeklindedir; koşul bölümünde gelecekten söz etseniz bile normalde will kullanılmaz. Unless, “eğer … değilse / … olmadıkça” anlamı verir; when ise olayın gerçekleşip gerçekleşmeyeceğinden çok, gerçekleşeceği zamana odaklanır.

Genel bakış

“Otobüsü kaçırırsak taksiye bineceğiz”, “Vaktin olursa beni ara”, “Fiyat düşerse alabilirim.” Bu cümlelerin ortak noktası, bir sonucu henüz gerçekleşmemiş bir duruma bağlamalarıdır. İngilizcede first conditional adı verilen birinci koşul yapısı da özellikle böyle planları, olasılıkları, uyarıları ve teklifleri anlatmak için kullanılır. B1 düzeyinde temel kalıbı öğrenilir; ancak günlük konuşmada yalnızca will ile sınırlı olmayan pek çok biçimiyle karşılaşılır.

Bu yapı geleceği kesin olarak bildirmez. Konuşan kişi, koşulu gerçek hayatta mümkün görür ve koşul sağlanırsa ne olacağını ya da ne yapılabileceğini söyler. “Çok çalışırsan geçersin” derken sınav sonucunun şu anda belli olduğunu değil, çalışmayı başarıya bağladığınızı anlatırsınız. Olasılığın belirli bir yüzdeyi aşması gerekmez; önemli olan durumu nasıl sunduğunuzdur.

Türkçe bilenler için anlam genellikle tanıdıktır: if, çoğu zaman Türkçedeki “-se/-sa” ekinin görevini üstlenir. Asıl dikkat isteyen nokta biçimdir. Türkçede “Yarın gelirse…” sözündeki zaman anlamını bağlamdan anlarız. İngilizcede de gelecek anlamı taşıyan bu koşul bölümünde çoğunlukla geniş zaman kullanılır; Türkçedeki her gelecek çağrışımını will ile karşılamaya çalışmak hata doğurur.

Yapı nasıl kurulur?

1. Koşulu ve sonucu ayırın

Koşul cümlesi iki bölümden oluşur. Koşul bölümü, sonucun hangi durumda geçerli olduğunu söyler. Ana cümle ise tek başına da anlamlı olabilen sonuç bölümüdür.

If you study hard, you'll pass. — Sıkı çalışırsan sınavı geçersin.

  • If you study hard: Koşul, yani sıkı çalışman.
  • You'll pass: Bu koşula bağlanan sonuç, yani sınavı geçmen.

Özne, cümlede kimin ya da neyin hakkında konuşulduğunu gösteren bölümdür; burada iki bölümün de öznesi you sözcüğüdür. Ancak öznelerin aynı olması gerekmez: If you cook, I'll wash the dishes. — Sen yemek yaparsan ben bulaşıkları yıkayacağım.

İşlev İngilizce yapı veya örnek Türkçe karşılığı
Temel kalıp If + present simple, will + base verb Eğer + geniş zaman, will + fiilin yalın biçimi
Olumlu sonuç If she calls, I'll answer. Ararsa cevap vereceğim.
Olumsuz koşul If she doesn't call, I'll send a message. Aramazsa mesaj göndereceğim.
Olumsuz sonuç If she calls late, I won't answer. Geç saatte ararsa cevap vermeyeceğim.
Sonucu sorma What will you do if she calls? Ararsa ne yapacaksın?

2. Koşul bölümünde geniş zamanı doğru kullanın

İngilizcedeki present simple, yani geniş zaman, burada bir alışkanlığı değil gelecekteki koşulu gösterebilir. Yarın, gelecek hafta gibi zaman ifadeleri kullanmanız bunu değiştirmez.

If the shop opens early tomorrow, we'll go before work. — Dükkân yarın erken açılırsa işten önce gideriz.

Geniş zamanın normal kuralları geçerlidir. He, she, it ile olumlu cümlede fiile çoğunlukla -s eklenir: she calls, it rains. Olumsuzlukta doesn't + yalın fiil kullanılır: she doesn't call. Diğer kişilerde olumsuz biçim don't + yalın fiil olur.

Be fiili bu kalıba kendi biçimleriyle girer: am, is, are. If you're tired, we'll take a break. — Yorgunsan ara veririz. Buradaki you're, you are ifadesinin kısaltmasıdır; you'll ile karıştırılmamalıdır.

3. Sonuç bölümünde fiilin yalın biçimini kullanın

Yalın fiil, fiilin to, kişi eki veya geçmiş zaman eki almamış biçimidir: go, stay, call, be gibi. Will sonrasında kişi ne olursa olsun bu biçim gelir. Dolayısıyla she will calls değil, she will call denir.

Will not ifadesinin yaygın kısaltması won't olur. Olumlu biçimde I will → I'll, you will → you'll, we will → we'll kısaltmaları sık kullanılır. Bunlar anlamı değiştirmez.

If the tickets are too expensive, we won't buy them. — Biletler çok pahalı olursa onları almayacağız.

Türkçe karşılık her zaman “-ecek/-acak” olmak zorunda değildir. “Pahalı olursa almayız” da doğal bir çeviridir. Çeviride sözcükleri değil, gelecekteki koşul ile sonuç arasındaki ilişkiyi koruyun.

4. Bölümlerin sırası değişebilir

Koşulu başa alırsanız ardından genellikle virgül koyarsınız. Sonuç baştaysa normalde araya virgül gelmez:

  • If I finish early, I'll call you. — Erken bitirirsem seni ararım.
  • I'll call you if I finish early. — Erken bitirirsem seni ararım.

Temel anlam aynıdır. İlk biçim önce koşulu ortaya koyar; ikinci biçim önce planı söyler, ardından hangi durumda geçerli olduğunu ekler. İngilizcede her bölümün öznesini korumak gerekir. Türkçede “Bitirirsem ararım” diyebilirsiniz; İngilizcede normal anlatım If I finish, I'll call şeklindedir.

5. Sonuç her zaman kesin bir öngörü değildir

Kip belirten yardımcı fiiller, eylemin mümkün, gerekli veya tavsiye edilir olduğunu gösteren can, might, should gibi sözcüklerdir. Koşul bölümünü değiştirmeden sonuçta bunları kullanabilirsiniz. Bunlardan sonra da yalın fiil gelir; ayrıca will eklenmez.

İngilizce Türkçe Anlam farkı
If we leave now, we'll catch the train. Şimdi çıkarsak trene yetişiriz. Beklenen sonuç
If we leave now, we can get some coffee first. Şimdi çıkarsak önce kahve içebiliriz. Ortaya çıkan imkân
If we leave now, we might catch the train. Şimdi çıkarsak belki trene yetişebiliriz. Daha belirsiz sonuç
If you feel worse, you should call a doctor. Kendini daha kötü hissedersen bir doktoru aramalısın. Tavsiye
If you finish last, you must lock the door. En son sen bitirirsen kapıyı kilitlemelisin. Zorunluluk

Sonuç bir emir cümlesi, yani doğrudan talimat veya istek bildiren bir ifade de olabilir: If you need help, call me. — Yardıma ihtiyacın olursa beni ara. Bu cümlede will olmaması, koşulun geleceğe yönelik olmasını engellemez.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki örneklerde koşullar hava durumu, çalışma hayatı, ulaşım ve günlük planlarla ilgilidir. Türkçe karşılıkların bazılarında geniş zaman, bazılarında gelecek zaman kullanılması doğaldır.

İngilizce Türkçe Açıklama
If it rains, I'll stay home. Yağmur yağarsa evde kalacağım. Geleceğe yönelik plan
If you study hard, you'll pass. Sıkı çalışırsan sınavı geçersin. Bir koşula bağlanan öngörü
I won't go unless you come. Sen gelmezsen ben de gitmeyeceğim. Olumsuz koşul
If you see her, can you tell her? Onu görürsen kendisine haber verebilir misin? Sonuç bölümünde rica sorusu
If the meeting finishes early, we'll have lunch together. Toplantı erken biterse birlikte öğle yemeği yeriz. İş yerinde plan
You'll miss the last bus if you don't leave soon. Yakında yola çıkmazsan son otobüsü kaçırırsın. Olumsuz koşulla uyarı
If the parcel arrives today, I'll bring it tomorrow. Paket bugün gelirse yarın getiririm. Koşul ve sonuç farklı zamanlarda
If there's a spare seat, you can sit next to me. Boş yer varsa yanıma oturabilirsin. İzin veya imkân
If the road is icy, we might take the train. Yol buzlu olursa belki trenle gideriz. Henüz kesinleşmemiş tercih
If you see smoke, leave the building immediately. Duman görürsen hemen binadan çık. Güvenlik talimatı
What will you do if they cancel the flight? Uçuşu iptal ederlerse ne yapacaksın? Koşula bağlı sonucu sorma
When I get home, I'll send you the address. Eve varınca sana adresi göndereceğim. Gerçekleşmesi beklenen olayın zamanı

If you see her, can you tell her? örneğinde neyin söyleneceği önceki konuşmadan bellidir. Bağlam yoksa can you tell her about the meeting? — toplantıdan ona haber verebilir misin? gibi bir tamamlayıcı eklemek daha açık olur.

Sık yapılan hatalar

1. Gelecek anlamı var diye koşula da will eklemek

  • Yanlış: If it will rain tomorrow, we'll stay home.
  • Doğru: If it rains tomorrow, we'll stay home. — Yarın yağmur yağarsa evde kalacağız.
  • Neden? Normal bir gelecek koşulunda if sonrasında geniş zaman kullanılır. Tomorrow sözcüğü zaten zamanın gelecek olduğunu gösterir. Will ile ilgili özel kullanımlar aşağıdaki ileri bölümde açıklanmıştır.

2. Üçüncü kişide geniş zaman ekini unutmak

  • Yanlış: If she need help, I'll stay.
  • Doğru: If she needs help, I'll stay. — Yardıma ihtiyacı olursa kalırım.
  • Neden? Koşul bölümü olması, geniş zamanın kişi kurallarını ortadan kaldırmaz. Ancak olumsuz biçimde doesn't need kullanılır; doesn't needs olmaz.

3. Will sonrasında çekimli fiil kullanmak

  • Yanlış: If we hurry, we will to catch the bus.
  • Doğru: If we hurry, we'll catch the bus. — Acele edersek otobüse yetişiriz.
  • Neden? Will sonrasında to kullanılmaz. Aynı nedenle will catches veya will caught da bu kalıpta doğru değildir.

4. Unless ile olumsuzluğu yanlışlıkla iki kez kurmak

  • Kastedilen anlam için yanlış: Unless you don't hurry, you'll miss the bus.
  • Doğru: Unless you hurry, you'll miss the bus. — Acele etmezsen otobüsü kaçırırsın.
  • Neden? Unless, bu cümlede zaten if you don't hurry anlamını verir. İçine bir de don't eklemek, kastedilen koşulu tersine çevirir. İçinde olumsuz fiil bulunan her unless cümlesi dil bilgisi bakımından yanlış değildir; burada sorun amaçlanan anlamın değişmesidir.

5. Soru düzenini koşul bölümüne taşımak

  • Yanlış: What will you do if does the train stop running?
  • Doğru: What will you do if the train stops running? — Tren seferleri durursa ne yapacaksın?
  • Neden? Soru, ne yapılacağıyla ilgilidir. If bölümü bir soru olmadığı için düz cümle düzenini korur: the train stops.

6. Gerçek bir olasılıkla varsayımsal durumu karıştırmak

  • Bu anlam için yanlış: If I get the job next week, I would move to Ankara.
  • Doğru: If I get the job next week, I'll move to Ankara. — Gelecek hafta işe kabul edilirsem Ankara'ya taşınacağım.
  • Neden? Gerçek bir gelecek olasılığına bağlı plan için get + will uyumludur. Durumu daha varsayımsal sunmak isterseniz If I got the job, I would move to Ankara. — İşe kabul edilsem Ankara'ya taşınırdım, diyebilirsiniz. Bu ikinci koşul yapısıdır; yalnızca sonuçtaki yardımcı fiili değiştirmek aynı işi görmez.

Kullanım notları

If, when ve unless arasında seçim

If, olayın gerçekleşmesini açık bir olasılık olarak bırakır: If Deniz calls, I'll tell her. — Deniz ararsa ona söylerim. When, konuşanın olayın gerçekleşmesini beklediğini ve zamanına odaklandığını gösterir: When Deniz calls, I'll tell her. — Deniz aradığında ona söylerim. Bu, geleceğe ilişkin mutlak bir garanti değil, konuşanın beklentisidir.

Türkçede “Eve gelirsem ararım” ile “Eve gelince ararım” arasındaki fark iyi bir kılavuzdur. Birinde dönüş koşul olarak sunulur, diğerinde dönüş beklenir. Geleceğe yönelik zaman bölümünde when sonrasında da normalde geniş zaman gelir: When I arrive, I'll call. — Varınca ararım.

Unless, özellikle bir istisna veya engel belirtirken kullanışlıdır: We'll eat outside unless it rains. — Yağmur yağmazsa dışarıda yemek yiyeceğiz. Buradaki ana plan dışarıda yemektir; yağmur bu planı değiştirecek istisnadır. Aynı anlam We'll eat outside if it doesn't rain biçiminde de verilebilir.

Ancak her if not ifadesini düşünmeden unless ile değiştirmeyin. Önce “Bu cümlede sonucu engelleyen bir durum mu anlatıyorum?” diye sorun. Anlamı Türkçede yeniden kurmak, yalnızca sözcük değiştirerek ilerlemekten daha güvenlidir.

Rica, teklif ve uyarı

If you want, I'll carry that bag. — İstersen o çantayı ben taşırım. Burada sonuç bir öngörüden çok tekliftir. If you don't send the form today, you'll miss the deadline. — Formu bugün göndermezsen son başvuru tarihini kaçırırsın, cümlesi ise uyarıdır. Aynı yapı ses tonuna ve duruma göre yardımsever, ciddi veya tehditkâr duyulabilir.

Ricalarda If you have time, can you check this? — Vaktin varsa şuna bakabilir misin? gibi bir soru doğaldır. Daha yumuşak bir istek için could you check this? — şuna bakabilir misiniz? kullanılabilir. Sonuç bölümündeki bu kibar could kullanımı, tek başına cümleyi ikinci koşul yapısına dönüştürmez.

Konuşma ve yazı dili

Kısaltmalar günlük konuşmada ve samimi yazışmalarda çok yaygındır. Resmî bir metinde we will gibi açık biçimler tercih edilebilir; ayrıca açık biçim vurgu için de kullanılabilir. Yapının kendisi hem gündelik hem resmî dilde kullanılır. Fark çoğu zaman seçilen sözcüklerde ve koşulun ne kadar açık tanımlandığındadır.

Temelin ötesi: ileri kullanımlar

Temel kalıp yerleşmeden bu ayrıntıları ezberlemek gerekmez. Yine de “if sonrasında hiçbir zaman will gelmez” veya “sonuçta mutlaka will olmalıdır” gibi aşırı kesin kurallardan kaçınmak için bunları tanımak yararlıdır.

Koşul bölümünde başka şimdiki zaman biçimleri

Koşulun anlamına göre present continuous, yani sürmekte olan veya planlanmış bir durumu gösteren am/is/are + -ing biçimi kullanılabilir:

If you're working late tomorrow, I'll make dinner. — Yarın geç saate kadar çalışacaksan akşam yemeğini ben yaparım.

Burada gelecekteki çalışma düzeni koşuldur. Türkçedeki “çalışacaksan” ifadesine rağmen İngilizcede will gerekmez.

Present perfect, yani geçmişte başlayan veya tamamlanan bir durumu şimdiyle ilişkilendiren have/has + fiilin üçüncü biçimi, gelecekte belirli bir noktaya kadar tamamlanmayı vurgulayabilir. Fiilin üçüncü biçimi, düzenli fiillerde çoğunlukla -ed ile kurulur; finish → finished gibi.

If you've finished the report by five, we'll send it today. — Raporu saat beşe kadar bitirmiş olursan bugün göndeririz.

Burada önemli olan bitirme süreci değil, beşe kadar tamamlanmış olmasıdır. Daha basit If you finish the report by five… biçimi de çoğu bağlamda yeterlidir.

Will yasağının sınırı

Geleceği bildiren normal koşulda will kullanılmaz; fakat will isteklilik, iş birliği veya ısrarlı ret anlamı taşıyorsa farklı bir görev yapar:

  • If you'll wait here, I'll get the manager. — Burada beklerseniz müdürü çağırayım. Bu, nazik bir yönlendirmedir; beklemeye razı olmanız istenir.
  • If he won't listen, we can't help him. — Dinlemeyi reddediyorsa ona yardım edemeyiz. Buradaki won't, yalnızca geleceği değil, kişinin dinlemeye yanaşmamasını anlatır.

Bu örnekler, If it will rain… gibi sıradan hava durumu koşullarını doğru hâle getirmez. Önce will sözcüğünün gerçekten ne anlattığına bakılmalıdır.

Ayrıca if her zaman “eğer” değildir. I don't know if she'll come. — Gelip gelmeyeceğini bilmiyorum, cümlesinde if, “olup olmadığını” anlamındadır. Bu bir koşul bölümü değildir; dolayısıyla will kullanımı normaldir.

Sonucun biçimi ve zaman görünümü genişleyebilir

Sonuç, gelecekte sürüyor olacak bir eylemi de anlatabilir: If you call at eight, I'll be driving. — Saat sekizde ararsan araba kullanıyor olacağım. Will be + -ing, o saatte devam eden durumu gösterir. Koşulun temel mantığı değişmez; yalnızca sonuç daha ayrıntılı anlatılır.

Bunun yanında koşul içeren her cümle gelecek koşulu değildir. If you heat ice, it melts. — Buzu ısıtırsan erir, genel bir düzenliliği anlatır. Buna sıfırıncı koşul yapısı denir. If you heat the soup, I'll set the table. — Çorbayı ısıtırsan sofrayı kurarım, ise belirli bir gelecekteki duruma bağlı plandır. Ayırıcı nokta yalnızca fiiller değil, cümlenin neyi anlattığıdır.

Diğer koşul ifadeleri

As long as ve provided that, “şartıyla / koşuluyla” anlamıyla bir koşulu daha açık sınırlar:

  • You can borrow my bike as long as you bring it back tonight. — Bu gece geri getirmek şartıyla bisikletimi ödünç alabilirsin.
  • We'll confirm the booking provided that the payment arrives today. — Ödeme bugün ulaşırsa rezervasyonu onaylayacağız.

İkinci ifade daha resmî duyulur. Bu bağlayıcılar, yani iki bölümü birbirine bağlayan ifadeler, geleceğe yönelik koşullarda da normalde şimdiki zaman biçimleriyle kullanılır.

In case ise aynı anlamı vermez: I'll take an umbrella in case it rains. — Yağmur yağar diye yanıma şemsiye alacağım. Şemsiyeyi yağmur başladıktan sonra değil, ihtimale karşı önceden alırsınız. If it rains, I'll take an umbrella. — Yağmur yağarsa şemsiye alacağım, cümlesinde alma kararı koşulun gerçekleşmesine bağlıdır.

Çalışma önerileri

  1. Kendi yarınınızdan üç koşul yazın. Ulaşım, iş ve akşam planınız için birer cümle kurun. Örneğin If I finish work early, I'll go for a walk. — İşimi erken bitirirsem yürüyüşe çıkarım. Ardından koşul bölümünde gereksiz will, eksik -s veya eksik özne olup olmadığını kontrol edin.
  2. Aynı koşulla farklı sonuçlar üretin. If I have time… — Vaktim olursa… başlangıcını önce kesin bir planla, sonra bir ihtimalle, sonra bir imkânla tamamlayın. Böylece will, might ve can arasındaki anlam farkını yalnızca ezberlemek yerine kullanmış olursunuz. Her cümlenin Türkçesini de söyleyin.
  3. Anlamı koruyarak dönüştürün. Önce koşul ile sonucun yerini değiştirin ve virgülü düzeltin. Sonra uygun bir if … not cümlesini unless ile yeniden yazın. Son olarak if yerine when koyunca olayın gerçekleşmesine ilişkin beklentinizin nasıl değiştiğini açıklayın. Bu son değişiklik her zaman aynı anlamı korumaz; çalışmanın amacı da farkı görmektir.

İlgili konular

  • Ön bilgi: Will ile gelecek zaman — sonuç bölümündeki olumlu, olumsuz ve soru biçimlerini pekiştirir.
  • Sonraki adım: İkinci koşul cümleleri — gerçek bir gelecek olasılığı ile daha varsayımsal durumları nasıl ayıracağınızı gösterir.

Ön koşul

İngilizcede will ile gelecek zamanA2

Bu kavram üzerine inşa edilen kavramlar

Diğer B1 kavramları

Bu kavram diğer dillerde

Tüm dillerde karşılaştır