İngilizcede Have to / Has to: Zorunluluk Anlatımı
Have to
Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İngilizce dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.
Kısaca
Have to + fiilin yalın biçimi, “yapmak zorunda olmak, yapması gerekmek” anlamına gelir; he, she, it ile has to, geçmiş zamanda bütün kişilerle had to kullanılır. Sorularda ve olumsuz cümlelerde do, does, did kullanılır ve bunlardan sonra have to gelir: Does she have to work? — “Çalışmak zorunda mı?” En önemli anlam farkı şudur: don't have to, “yapmak zorunda değilsin” demektir; “yapman yasak” anlamına gelmez.
Genel bakış
İşe zamanında yetişmek, bir form doldurmak, çocuğu okuldan almak… Günlük hayatta pek çok işi istediğimiz için değil, koşullar gerektirdiği için yaparız. İngilizcede bu tür zorunlulukları anlatmanın en yaygın yollarından biri have to yapısıdır. A2 düzeyinde öğrenilen bu yapı, iş hayatındaki kurallardan evdeki sorumluluklara kadar çok geniş bir alanda kullanılır.
Türkçede “gitmeliyim”, “gitmem gerekiyor” ve “gitmek zorundayım” aynı durumu farklı tonlarda anlatabilir. İngilizcede have to da bağlama göre bu karşılıkların hepsine yaklaşabilir. Her cümleyi mutlaka güçlü bir “zorundayım” ile çevirmek gerekmez. Örneğin I have to buy some bread cümlesi çoğu günlük durumda yalnızca “Ekmek almam gerekiyor” demektir.
Burada have, tek başına öğrendiğiniz “sahip olmak” anlamında değildir. I have a car — “Arabam var” cümlesiyle I have to drive — “Araba kullanmam gerekiyor” cümlesini karşılaştırın. İkincisinde have to, ardından gelen eylemin gerekli olduğunu belirtir. Başlangıçta bu yapıyı bir bütün olarak öğrenmek, her kelimeye ayrı bir Türkçe karşılık aramaktan daha yararlıdır.
Yapı nasıl kurulur?
Olumlu cümle: kim ne yapmak zorunda?
Temel sıra özne + have to / has to + fiilin yalın biçimi şeklindedir. Özne, cümlede kimden veya neden söz edildiğini gösteren bölümdür. Fiil ise “gitmek, çalışmak, beklemek” gibi bir işi ya da durumu anlatan kelimedir. Fiilin yalın biçimi, İngilizcede work, go, wait gibi ek almamış biçimidir.
To kelimesini atlamayın; fakat ardından gelen fiile ayrıca -s, -ed ya da -ing eklemeyin. Kişiye göre değişen bölüm have/has bölümüdür.
| Kişi | İngilizce | Türkçe |
|---|---|---|
| Ben | I have to work. | Çalışmam gerekiyor. |
| Sen / Siz | You have to work. | Çalışman / Çalışmanız gerekiyor. |
| O, erkek | He has to work. | Çalışması gerekiyor. |
| O, kadın | She has to work. | Çalışması gerekiyor. |
| O, bir şey veya hayvan | It has to work. | Çalışması gerekiyor. |
| Biz | We have to work. | Çalışmamız gerekiyor. |
| Onlar | They have to work. | Çalışmaları gerekiyor. |
He, she, it, üçüncü tekil kişi denen gruptur; yani konuşan veya dinleyen değil, hakkında konuşulan tek bir kişi ya da şeydir. Bir kişinin adı veya tek bir şeyi gösteren ifade de aynı kurala uyar:
- Mert has to leave now. — Mert'in şimdi gitmesi gerekiyor.
- The office has to close at six. — Ofisin saat altıda kapanması gerekiyor.
- My parents have to leave now. — Annemle babamın şimdi gitmesi gerekiyor.
Türkçede “Çalışmam gerekiyor” derken “ben” demeyebiliriz; kişi bilgisi zaten kelimenin içindedir. İngilizcede ise böyle bir cümlede özneyi genellikle açıkça söylemek gerekir. Yalnızca Have to work demek, tam bir standart cümle yerine konuşmada kullanılan eksiltili bir ifade olur.
Soru: do mu, does mı?
Şimdiki durumları ve genel kuralları sorarken do veya does cümlenin başına gelir. Bunlar burada yardımcı fiildir; yani asıl eylemi anlatmak yerine soru kurmaya yarayan kelimelerdir.
| Özne grubu | İngilizce soru | Türkçe |
|---|---|---|
| Ben | Do I have to wait? | Beklemem gerekiyor mu? |
| Sen / Siz | Do you have to wait? | Beklemen / Beklemeniz gerekiyor mu? |
| O, erkek | Does he have to wait? | Beklemesi gerekiyor mu? |
| O, kadın | Does she have to wait? | Beklemesi gerekiyor mu? |
| O, bir şey veya hayvan | Does it have to wait? | Beklemesi gerekiyor mu? |
| Biz | Do we have to wait? | Beklememiz gerekiyor mu? |
| Onlar | Do they have to wait? | Beklemeleri gerekiyor mu? |
Does kişi bilgisini zaten taşıdığı için arkasından has değil, have gelir. Aynı nedenle Does she have to works? değil, Does she have to work? denir: “Çalışması gerekiyor mu?”
Soru kelimesi varsa en başa yerleşir:
- What time do you have to leave? — Saat kaçta çıkman gerekiyor?
- Why does he have to pay again? — Neden yeniden ödeme yapması gerekiyor?
- How often do we have to renew this card? — Bu kartı ne sıklıkla yenilememiz gerekiyor?
Kısa cevapta bütün yapıyı tekrarlamak gerekmez: Do you have to work tomorrow? — “Yarın çalışman gerekiyor mu?” sorusuna Yes, I do — “Evet, gerekiyor” veya No, I don't — “Hayır, gerekmiyor” denebilir. Does she have to come? — “Gelmesi gerekiyor mu?” sorusunun kısa cevapları ise Yes, she does ve No, she doesn't olur.
Olumsuz cümle: zorunluluk yok
Olumsuzluk, burada eylemin yapılmasının gerekli olmadığını anlatır. I, you, we, they ile don't have to; he, she, it ile doesn't have to kullanılır. Don't, do not ifadesinin; doesn't ise does not ifadesinin kısalmış biçimidir.
- I don't have to get up early. — Erken kalkmam gerekmiyor.
- She doesn't have to bring lunch. — Öğle yemeği getirmesi gerekmiyor.
- We don't have to book a table. — Masa ayırtmamız gerekmiyor.
“Erken kalkmam gerekmiyor” demek, “erken kalkamam” veya “erken kalkmam yasak” demek değildir. İstersem erken kalkabilirim; yalnızca bunu yapmamı gerektiren bir durum yoktur. Türkçede “Gitmek zorunda değilim” ile “Gitmemeliyim” arasındaki farkı düşünmek, İngilizcedeki anlamı doğru kurmayı kolaylaştırır.
Geçmiş zaman: had to
Geçmişteki bir zorunluluğu anlatırken bütün kişiler için had to kullanılır. Ancak soru ve olumsuz cümlelerde geçmiş zaman bilgisi did üzerinde bulunduğu için yeniden have to biçimine dönülür.
| Cümle türü | İngilizce | Türkçe |
|---|---|---|
| Olumlu | I had to work late. | Geç saate kadar çalışmak zorunda kaldım. |
| Olumlu | She had to work late. | Geç saate kadar çalışmak zorunda kaldı. |
| Soru | Did you have to work late? | Geç saate kadar çalışman gerekti mi? |
| Olumsuz | I didn't have to work late. | Geç saate kadar çalışmam gerekmedi. |
Didn't, did not ifadesinin kısalmış biçimidir. I didn't have to pay — “Ödeme yapmam gerekmedi” cümlesi, ödeme zorunluluğunun olmadığını söyler. Tek başına, kişinin kesinlikle ödeme yapmadığını kanıtlamaz; bunu ancak bağlamdan öğrenebiliriz. Günlük konuşmada bir şeyin ücretsiz olduğu anlatılırken elbette ödeme yapılmadığı da anlaşılabilir.
Türkçedeki “zorunda kaldım” ifadesi İngilizcede her zaman ayrı bir kalıp gerektirmez. The bus didn't come, so I had to walk — “Otobüs gelmedi, bu yüzden yürümek zorunda kaldım” cümlesinde had to yeterlidir.
Bağlam içinde örnekler
Aşağıdaki örneklerde yalnızca biçime değil, zorunluluğu doğuran duruma da dikkat edin. Özellikle olumsuz cümleleri “yasak” diye yorumlamadan okuyun.
| İngilizce | Türkçe | Açıklama |
|---|---|---|
| I have to work tomorrow. | Yarın çalışmam gerekiyor. | İş programından doğan zorunluluk. |
| She has to leave early. | Erken çıkması gerekiyor. | Tek bir kişiyle kullanılan olumlu biçim. |
| Do you have to wear a uniform? | Üniforma giymek zorunda mısın? | İş veya okul kuralını sorar. |
| I didn't have to pay. | Ödeme yapmam gerekmedi. | Geçmişte ödeme zorunluluğu yoktu. |
| We have to show our tickets at the entrance. | Girişte biletlerimizi göstermemiz gerekiyor. | Giriş koşulunu anlatır. |
| My son has to take this medicine twice a day. | Oğlumun bu ilacı günde iki kez alması gerekiyor. | Sağlıkla ilgili gereklilik. |
| Does your sister have to work on Sundays? | Kız kardeşin pazar günleri çalışmak zorunda mı? | Soru yardımcı fiille kurulur. |
| You don't have to print the form; you can send it by email. | Formu yazdırman gerekmiyor; e-postayla gönderebilirsin. | Başka bir seçenek var. |
| He doesn't have to drive today. | Bugün araba kullanması gerekmiyor. | Araba kullanmak yasak değil. |
| We had to change trains in Ankara. | Ankara'da tren değiştirmek zorunda kaldık. | Geçmişte yolculuğun gerektirdiği işlem. |
| Did they have to cancel the meeting? | Toplantıyı iptal etmek zorunda kaldılar mı? | Geçmişteki zorunluluğu sorar. |
| What do I have to bring to the appointment? | Randevuya ne getirmem gerekiyor? | Gerekli şeyleri öğrenmek için kullanılır. |
| I'll have to call you back. | Seni sonra tekrar aramam gerekecek. | Gelecekte yapılması gerekecek bir iş. |
| You don't have to decide now. | Şimdi karar vermen gerekmiyor. | Karşıdaki kişiyi rahatlatır. |
Sık yapılan hatalar
1. Her özneyle have kullanmak
- Yanlış: She have to leave early.
- Doğru: She has to leave early. — Erken çıkması gerekiyor.
- Neden? Olumlu cümlede he, she, it ve tek kişiyi gösteren adlarla has to kullanılır. Türkçedeki “o” kadın ve erkek için aynı olduğundan, İngilizcedeki kişi biçimlerine ayrıca dikkat etmek yararlıdır.
2. Does veya did sonrasında çekimli biçimi korumak
- Yanlış: Does he has to come? / Did you had to wait?
- Doğru: Does he have to come? — Gelmesi gerekiyor mu? / Did you have to wait? — Beklemen gerekti mi?
- Neden? Kişi veya zaman bilgisi yardımcı fiile geçtiği için ardından have gelir. “Bir kez işaretlemek yeterli” düşüncesi bu iki hatayı birlikte önlemeye yardımcı olur.
3. To kelimesini atlamak ya da sonraki fiile ek getirmek
- Yanlış: I have work tomorrow. / She has to works tomorrow.
- Doğru: I have to work tomorrow. — Yarın çalışmam gerekiyor. / She has to work tomorrow. — Yarın çalışması gerekiyor.
- Neden? Zorunluluk yapısı have/has + to + yalın fiil biçimindedir. İlk yanlış örnek başka bir bağlamda “Yarın işim var” diye anlaşılabilir; fakat burada hedeflenen “çalışmam gerekiyor” yapısını kurmaz.
4. Olumsuzluğu yasak sanmak
- Yanlış anlam eşleştirmesi: You don't have to park here. = “Buraya park etmemelisin.”
- Doğru anlam: You don't have to park here. — Buraya park etmek zorunda değilsin.
- Yasak anlatımı: You mustn't park here. — Buraya park etmemelisin; burada park etmek yasak.
- Neden? Don't have to, zorunluluğun olmadığını; mustn't ise eylemin yapılmaması gerektiğini söyler. Yanlış seçim, verilmek istenen mesajı bütünüyle değiştirebilir.
5. Zorunluluk sorusunu be ile kurmak
- Yanlış: Are you have to leave?
- Doğru: Do you have to leave? — Gitmen gerekiyor mu?
- Neden? Bu yapının temel soru biçiminde am, is, are değil, do/does kullanılır. Türkçedeki soru ekini doğrudan bir İngilizce kelimeyle eşleştirmek yerine bütün soru kalıbını öğrenin.
Kullanım notları
Have to, must ve should arasındaki fark
Have to çoğunlukla kuralların, programların veya koşulların getirdiği zorunluluğu bildirir. Must ise konuşanın güçlü gereklilik duygusunu, kesin talimatını veya bir kuralı vurgulayabilir. “Dış zorunluluk = have to, kişisel zorunluluk = must” ayrımı başlangıç için yararlıdır; fakat değişmez bir dil bilgisi yasası değildir. Aynı durumda her iki yapı da kullanılabilir, vurgu değişebilir.
- I have to leave now; the last bus is at ten. — Şimdi çıkmam gerekiyor; son otobüs onda. Koşullar öne çıkıyor.
- I must call my mother. — Annemi mutlaka aramalıyım. Konuşanın kendine hatırlatması öne çıkıyor.
- Passengers must wear seat belts. — Yolcular emniyet kemeri takmak zorundadır. Resmî bir kural da must ile yazılabilir.
Should ise çoğunlukla tavsiye verir. You should rest — “Dinlensen iyi olur” ile You have to rest — “Dinlenmen gerekiyor” aynı güçte değildir. Türkçedeki “-meli” eki bazen tavsiye, bazen zorunluluk anlattığından, seçim yaparken yalnızca çeviri ekine değil, gerçek duruma bakın.
Olumsuz biçimlerde anlamlar daha belirgin ayrılır:
| İngilizce | Türkçe | Verilen mesaj |
|---|---|---|
| You don't have to come. | Gelmek zorunda değilsin. | Gelip gelmemek sana kalmış. |
| You mustn't come. | Gelmemelisin. | Gelmen istenmiyor veya buna izin verilmiyor. |
| You shouldn't come. | Gelmesen daha iyi olur. | Gelmemen tavsiye ediliyor. |
Günlük konuşmada ton
Have to hem konuşmada hem yazıda doğaldır. Ancak doğrudan You have to… demek bazen emir gibi duyulabilir. İş arkadaşına You have to send this today — “Bunu bugün göndermen gerekiyor” derken gerçekten bir son tarih olduğunu açıklamak, cümlenin kişisel bir talep gibi anlaşılmasını önler.
Don't have to sık sık rahatlatıcı bir işlev görür: You don't have to explain — “Açıklama yapmak zorunda değilsin.” Öte yandan Do you have to make so much noise? — “Bu kadar gürültü yapmak zorunda mısın?” sorusu gerçek bilgi istemekten çok sitem bildirebilir. Türkçede de aynı soru biçimiyle benzer bir sitem ifade edilir.
Have to ifadesindeki have, konuşmada çoğu zaman son sesi “f” gibi duyulacak şekilde söylenir. Bu bir telaffuz özelliğidir; standart yazım yine have to olur. Zorunluluk anlamında I have to go — “Gitmem gerekiyor” cümlesini I've to go diye kısaltmak yaygın standart kullanım değildir; tam biçimi kullanın.
Temelin ötesi: daha ileri kullanımlar
Bu bölümdeki ayrıntıları başlangıçta etkin olarak kullanmanız gerekmez. Önce have/has to, do/does ve had to kalıplarını yerleştirin; aşağıdaki biçimleri okurken tanımak yeterlidir.
Gelecekteki zorunluluklar
Gelecekte doğacak bir gereklilik için will have to kullanılır. Will sonrasında bütün kişilerle have gelir.
- She will have to apply again next year. — Gelecek yıl yeniden başvurması gerekecek.
- Will we have to pay extra? — Ek ücret ödememiz gerekecek mi?
- You won't have to come to the office. — Ofise gelmen gerekmeyecek.
Won't, will not ifadesinin kısalmış biçimidir. Gelecekten söz edilen her cümlede will şart değildir. I have to work tomorrow — “Yarın çalışmam gerekiyor” cümlesinde mevcut iş programı yarını kapsar. Will have to, özellikle ileride ortaya çıkacak gerekliliği öne çıkarır.
Başka yapılarla birleşmesi
Must ile kolayca kurulamayan bazı biçimler have to ile kurulabilir. Örneğin başka bir yardımcı yapıdan sonra veya bir eylemi konu olarak anlatırken have to kullanışlıdır.
- We might have to postpone the trip. — Geziyi ertelememiz gerekebilir. Might, burada olasılık bildirir.
- If it rains, we'll have to stay inside. — Yağmur yağarsa içeride kalmamız gerekecek.
- I don't like having to ask for help. — Yardım istemek zorunda kalmak hoşuma gitmiyor.
Son örnekte having to, zorunlu olma durumunu -ing biçimiyle bir bütün olarak anlatır. Bu, I have to asking… gibi bir yapı kurabileceğiniz anlamına gelmez: have to sonrasındaki eylem yine yalın biçimdedir.
Yakın geçmişten bugüne uzanan zorunluluk
İleride have had to / has had to biçimleriyle karşılaşacaksınız. Bu yapı, geçmişte başlayıp bugüne uzanan veya şimdiki durumla bağlantılı olan zorunluluklardan söz eder. İlk have/has, zamanı kurmaya yarar; had to ise zorunluluk yapısının parçasıdır.
- I've had to take the bus all week. — Bütün hafta otobüse binmek zorunda kaldım.
- She has had to change her plans twice this month. — Bu ay planlarını iki kez değiştirmek zorunda kaldı.
İki kez have ailesinden kelime görmek bir tekrar hatası değildir. Buradaki I've, I have ifadesinin kısalmış biçimidir ve dil bilgisi bakımından doğrudur; günlük zorunluluğu anlatan I have to ile karıştırılmamalıdır.
Have got to ve konuşma dilindeki biçimler
Özellikle Britanya İngilizcesindeki günlük konuşmalarda have got to da sık duyulur:
- I've got to go. — Gitmem gerekiyor.
- Has she got to work tonight? — Bu gece çalışması gerekiyor mu?
Bu yapının soru düzeni farklıdır: have/has başa geçer; do/does eklenmez. Temel öğrenme aşamasında Do you have to…? biçimini kullanmak daha pratiktir. Geçmişteki zorunluluk için de güvenilir seçim had to olur.
Şarkılarda, filmlerde ve çok samimi yazışmalarda gotta biçimini görebilirsiniz. Bu, konuşma dilini yansıtan standart dışı bir yazımdır; resmî metinlerde, sınavlarda ve iş yazışmalarında have to kullanın.
Zorunluluk dışında güçlü çıkarım
Bağlama göre have to, bir kuralı değil, konuşanın güçlü sonucunu da anlatabilir:
- There has to be a mistake. — Bir yanlışlık olmalı.
- You have to be joking. — Şaka yapıyor olmalısın.
Bu cümlelerde kimseyi hata yapmaya veya şaka yapmaya zorlayan bir durum yoktur. Konuşan gördüğü ya da duyduğu şeye dayanarak bir sonuca varır. Bu kullanım, “gereklilik” anlamından ayrılarak öğrenilmelidir; cümleyi her zaman “zorunda” diye çevirmek anlamı bozar.
Gerekmemek, yapılmadığı anlamına gelmez
Daha ileri düzeyde didn't have to ile needn't have + fiilin üçüncü biçimi ayrımı önem kazanır. “Fiilin üçüncü biçimi”, örneğin buy için bought, go için gone gibi, bazı zaman ve yapılarda kullanılan özel biçimdir.
- I didn't have to buy any bread. — Ekmek almam gerekmedi. Zorunluluk yoktu; alıp almadığım bağlamdan anlaşılır.
- I needn't have bought so much bread. — Bu kadar çok ekmek almama gerek yokmuş. Ekmek aldım, fakat bunun gereksiz olduğu ortaya çıktı.
Bu ayrımı üretmek için acele etmeyin. Başlangıçta önemli olan, didn't have to yapısını yalnızca “yapmadım” diye okumamak ve mustn't ile karıştırmamaktır.
Çalışma önerileri
- Aynı durumu dört biçimde söyleyin. Kendi programınızdan bir iş seçin: I have to leave early — “Erken çıkmam gerekiyor.” Sonra bunu başka biri için söyleyin, soruya çevirin ve geçmişe taşıyın: She has to leave early — “Erken çıkması gerekiyor”; Does she have to leave early? — “Erken çıkması gerekiyor mu?”; She had to leave early — “Erken çıkması gerekti.” Her seferinde yalnızca değişen bölümü işaretleyin.
- “Gerekli, serbest, yasak” ayrımı yapın. Bir kütüphane veya iş yeri için üç gerçek durum yazın. Gerekli bir işlemde have to, isteğe bağlı bir işlemde don't have to, yasak bir davranışta mustn't kullanın. Önce Türkçe anlamını belirleyin; böylece kelime seçimini çeviri alışkanlığı değil, vermek istediğiniz mesaj yönlendirir.
- Dün ve bugün karşılaştırması yapın. Dün yapmak zorunda kaldığınız iki işi ve bugün yapmanız gerekmeyen iki işi yazın. Ardından kendinize “Soruda veya olumsuzlukta yanlışlıkla has ya da had bıraktım mı?” diye sorun. Özellikle doesn't have to ve didn't have to kalıplarını sesli tekrar edin.
İlgili konular
- Önceki konu ve karşılaştırma: İngilizcede tavsiye ve zorunluluk: should ve must — Tavsiye, güçlü gereklilik ve yasak arasındaki farkları öğrenmek; özellikle mustn't ile don't have to ayrımını pekiştirmek için.