A2

İngilizcede should ve must kullanımı

Should and Must

Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İngilizce dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.

Kısaca

Should bir şeyin yapılmasının iyi olacağını, must ise yapılmasının gerekli veya zorunlu olduğunu belirtir. Mustn't “yapmamalısın, yasak” anlamına gelirken don't have to “yapmak zorunda değilsin” demektir. Türkçedeki “gitmelisin” sözü bağlama göre hem tavsiye hem zorunluluk anlatabildiğinden, İngilizcede önce vermek istediğiniz anlamı seçmeniz gerekir.

Genel bakış

Bir arkadaşınıza dinlenmesini önermekle bir yolcuya emniyet kemeri takması gerektiğini söylemek aynı şey değildir. İlkinde kararı karşı tarafa bırakırsınız; ikincisinde bir gereklilik veya kural bildirirsiniz. İngilizcede A2 düzeyinde öğrenilen should ve must, bu farkı açıkça göstermeye yarar.

Bu sözcükler kip belirten yardımcı fiillerdir: bir eyleme tavsiye, zorunluluk veya olasılık gibi anlamlar katarlar. Burada fiil, bir işi, oluşu veya durumu anlatan sözcük demektir; örneğin go “gitmek”, wait “beklemek”, be “olmak”. Should ve must çoğunlukla başka bir fiilden önce gelir ve onun nasıl anlaşılması gerektiğini gösterir.

Türkçe konuşanlar için en önemli nokta, olumsuz cümlelerde ortaya çıkar. “Gelmemelisin” ile “gelmek zorunda değilsin” arasındaki farkı düşünün. İngilizcede bu iki anlamı aynı olumsuz yapıyla veremezsiniz. Bu ayrımı baştan öğrenmek, doğru biçimi ezberlemek kadar önemlidir.

Yapı ve temel kurallar

Tavsiye vermek: should

Should, bir davranışın uygun, yararlı veya doğru olduğunu düşündüğünüzde kullanılır. Genellikle “-meli/-malı”, “iyi olur” ya da “yerinde olur” diye çevrilebilir:

  • You should see a doctor. — Bir doktora görünsen iyi olur.
  • We should leave early. — Erken çıkmamız iyi olur.

Bu cümlelerde bir tavsiye vardır; tek başına kesin bir zorunluluk bildirilmez. Ancak “tavsiye” her zaman önemsiz bir öneri demek değildir. Konuşanın ses tonu ve durum, should ile söylenen bir cümleyi güçlü bir uyarıya dönüştürebilir.

Shouldn't, should not biçiminin kısaltmasıdır. Bir şeyi yapmanın iyi bir fikir olmadığını anlatır:

  • You shouldn't skip meals. — Öğün atlamamalısın.
  • We shouldn't spend all our money. — Bütün paramızı harcamamalıyız.

Güçlü gereklilik bildirmek: must

Must, konuşanın güçlü bir gereklilik gördüğünü veya bir kural bildirdiğini gösterir. Bağlama göre “mutlaka”, “zorunda” veya “-meli/-malı” ile karşılanır:

  • You must wear a seatbelt. — Emniyet kemeri takmak zorundasın.
  • I must call my mother today. — Bugün annemi mutlaka aramalıyım.

İlk cümlede bir güvenlik kuralı vardır. İkincisinde konuşan kendi yapması gereken şeyi vurgular. Dolayısıyla must yalnızca başkalarının koyduğu kuralları anlatmaz; kişinin kendine yüklediği güçlü bir gereklilik için de kullanılır.

Bütün kişilerde aynı biçim

Özne, cümlenin kim veya ne hakkında olduğunu gösteren bölümdür. Should ve must, özne değişse de değişmez. Ardından gelen fiil yalın biçimde, yani kişi veya zaman eki almadan kullanılır. Araya to gelmez.

Özne grubu İngilizce örnek Türkçesi
Ben I should rest. / I must rest. Dinlensem iyi olur. / Mutlaka dinlenmeliyim.
Sen, siz You should rest. / You must rest. Dinlensen iyi olur. / Mutlaka dinlenmelisin.
O He should rest. / She must rest. Dinlense iyi olur. / Mutlaka dinlenmeli.
Bir şey veya hayvan It should stay here. / It must stay here. Burada kalması iyi olur. / Burada kalması gerekiyor.
Biz We should rest. / We must rest. Dinlensek iyi olur. / Mutlaka dinlenmeliyiz.
Onlar They should rest. / They must rest. Dinlenseler iyi olur. / Mutlaka dinlenmeliler.

Özellikle “o” anlamındaki he, she ve it ile fazladan -s eklemeyin. She must leave “Gitmesi gerekiyor” doğrudur; musts veya bu yapıda leaves kullanılmaz. Be de aynı kurala uyar: You should be careful “Dikkatli olmalısın.”

Olumlu, olumsuz ve soru biçimleri

Soru kurarken should veya must özneden önce gelir. Bu yapılarda soru için ayrıca do ya da does kullanılmaz.

Cümle türü İngilizce Türkçesi
Tavsiye You should wait. Beklesen iyi olur.
Olumsuz tavsiye You shouldn't wait. Beklememelisin.
Tavsiye sorusu Should I wait? Beklesem iyi olur mu?
Zorunluluk You must wait. Beklemek zorundasın.
Yasak You mustn't leave. Ayrılmamalısın; ayrılman yasak.
Zorunluluk sorusu Must I wait? Beklemek zorunda mıyım?
Zorunluluk yokluğu You don't have to wait. Beklemek zorunda değilsin.

Soru sözcüğü varsa başa gelir: What should I do? “Ne yapmalıyım?” veya Where should we meet? “Nerede buluşsak iyi olur?” Bu sorular, birinden yol göstermesini istemenin doğal yollarıdır.

Kısa cevaplarda yardımcı fiili tekrar kullanabilirsiniz: Should I call her? — Yes, you should. “Onu aramalı mıyım? — Evet, aramalısın.” Ancak must sorularının olumsuz cevabında anlamı kontrol etmek gerekir.

En önemli ayrım: mustn't ve don't have to

Mustn't, must not biçiminin kısaltmasıdır. “Yapmak gerekli değil” anlamına gelmez; yapılmaması gerektiğini, çoğu zaman yasak olduğunu bildirir.

İngilizce Türkçesi Verilen mesaj
You mustn't come in. İçeri girmemelisin; girmek yasak. Girme.
You don't have to come in. İçeri girmek zorunda değilsin. İstersen girebilirsin, ama gerek yok.
You shouldn't come in yet. Henüz içeri girmesen iyi olur. Beklemeni tavsiye ediyorum.

Don't have to yapısı kişiye göre değişir: I/you/we/they don't have to, fakat he/she/it doesn't have to. Örneğin She doesn't have to work tomorrow “Yarın çalışmak zorunda değil” demektir. Doesn't kullanıldıktan sonra has değil, have gelir.

Must I bring my passport? “Pasaportumu getirmek zorunda mıyım?” sorusuna şu iki cevap aynı değildir:

  • No, you don't have to. — Hayır, getirmen gerekmiyor.
  • No, you mustn't. — Hayır, getirmemelisin; getirmen yasak.

Gereklilik olmadığını söylemek için ilkini kullanın. Needn't de “gerek yok” anlamına gelir: You needn't hurry “Acele etmene gerek yok.” Başlangıçta don't have to yapısını rahatça kullanmak yeterlidir.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki cümlelerde yalnızca Türkçe çeviriye değil, konuşanın amacına da bakın. Öneri mi veriliyor, kural mı bildiriliyor, yoksa karşı tarafa seçim hakkı mı bırakılıyor?

İngilizce Türkçesi Kullanım
You should see a doctor. Bir doktora görünsen iyi olur. Sağlıkla ilgili tavsiye.
You must wear a seatbelt. Emniyet kemeri takmak zorundasın. Güvenlik kuralı.
You mustn't smoke here. Burada sigara içmek yasak. Yasaklama.
You don't have to come. Gelmek zorunda değilsin. Gelmek isteğe bağlı.
We should book a table for Friday. Cuma günü için masa ayırtsak iyi olur. Önceden plan yapma önerisi.
You shouldn't drink coffee so late. Bu kadar geç saatte kahve içmesen iyi olur. Olumsuz tavsiye.
Should I send the file again? Dosyayı tekrar göndereyim mi? Ne yapılmasının uygun olduğunu sorma.
What should we bring to dinner? Akşam yemeğine ne getirelim? Öneri isteme.
I must finish this report before noon. Bu raporu öğleden önce mutlaka bitirmeliyim. Güçlü kişisel gereklilik.
Visitors must show their tickets at the entrance. Ziyaretçiler girişte biletlerini göstermek zorundadır. Ziyaretçilere yönelik kural.
You mustn't share your password with anyone. Şifreni hiç kimseyle paylaşmamalısın. Kesin güvenlik uyarısı.
Deniz doesn't have to work on Sundays. Deniz pazar günleri çalışmak zorunda değil. Zorunluluk yokluğu.
Do we have to print the tickets? Biletlerin çıktısını almak zorunda mıyız? Gündelik dilde gereklilik sorusu.
You should try the soup; it's delicious. Çorbayı denemelisin; çok lezzetli. Samimi öneri.

Should I send the file again? gibi bir soruda Türkçedeki en doğal karşılık her zaman “göndermeli miyim?” değildir. “Tekrar göndereyim mi?” de aynı iletişim amacını karşılayabilir. Çeviriyi sözcük sözcük değil, durumun gerektirdiği şekilde düşünün.

Sık yapılan hatalar

1. Mustn't ile “zorunda değil” demek

  • Yanlış: You mustn't pay; it's free.
  • Doğru: You don't have to pay; it's free. — Ödemene gerek yok; ücretsiz.
  • Neden? Amaç ödemeyi yasaklamak değil, ücret istenmediğini söylemektir. İlk cümle ancak “ödeme yapmamalısın” diye özellikle yasaklama amaçlanıyorsa uygun olur.

2. Yardımcı fiilden sonra to eklemek

  • Yanlış: You should to rest.
  • Doğru: You should rest. — Dinlensen iyi olur.
  • Neden? Should ve must, doğrudan fiilin yalın biçimiyle kullanılır. Have to içindeki to, diğer yapılara taşınmaz.

3. He veya she ile fiile -s eklemek

  • Yanlış: She must leaves now.
  • Doğru: She must leave now. — Şimdi gitmesi gerekiyor.
  • Neden? Must sonrasındaki fiil özneye göre değişmez. She musts leave de yanlıştır.

4. Should sorusuna do eklemek

  • Yanlış: Do I should call the hotel?
  • Doğru: Should I call the hotel? — Oteli aramalı mıyım?
  • Neden? Should, soru kurmak için zaten özneden önce geçer. Buna karşılık Do I have to call the hotel? “Oteli aramak zorunda mıyım?” doğrudur; have to farklı şekilde kurulur.

5. Türkçedeki her “-meli” için must seçmek

  • Duruma uygun olmayan: You must try this café. — Yalnızca hafif bir öneri amaçlanıyorsa gereğinden güçlü duyulabilir.
  • Daha uygun: You should try this café. — Bu kafeyi denesen iyi olur.
  • Neden? Türkçede “Bu kafeyi denemelisin” samimi bir tavsiye olabilir. İngilizcede must da coşkulu tavsiye olarak kullanılabilir, ama güçlü bir ısrar veya heyecan katar; sıradan önerinin tarafsız karşılığı değildir.

6. Geçmişteki zorunluluğu must have ile anlatmak

  • Yanlış: Yesterday I must have worked late. — “Dün geç saate kadar çalışmak zorundaydım” anlamında.
  • Doğru: Yesterday I had to work late. — Dün geç saate kadar çalışmak zorundaydım.
  • Neden? Must have worked, geçmişe ilişkin güçlü bir çıkarım anlatır: “Çalışmış olmalıyım.” Geçmişteki zorunluluk için had to kullanılır.

Kullanım notları

Must ve have to arasındaki fark kesin bir sınır değildir

Sık kullanılan bir öğrenme kuralına göre must konuşanın gerekli gördüğü şeyi, have to ise dış koşulların gerektirdiği şeyi anlatır. Bu, bazı örnekleri anlamayı kolaylaştırır ama değişmez bir kural değildir. Resmî bir talimatta must, açıkça dışarıdan konmuş bir kuralı da bildirebilir: Passengers must keep the doors clear “Yolcular kapıların önünü boş bırakmalıdır.”

Gündelik konuşmada zorunluluktan söz ederken have to çok yaygındır: I have to leave at six “Altıda çıkmam gerekiyor.” Must ise gerekliliği daha vurgulu gösterebilir. Anlamları birçok durumda örtüşür; asıl keskin fark olumsuz biçimlerindedir: mustn't yasak, don't have to zorunluluk yokluğu.

Soru biçimi ve nezaket

Must I stay? “Kalmak zorunda mıyım?” dil bilgisi bakımından doğrudur. Bununla birlikte, özellikle ses tonuna bağlı olarak resmî, isteksiz veya itiraz eder gibi duyulabilir. Günlük bir gereklilik sorusu için Do I have to stay? çoğu durumda daha doğaldır.

Should de her zaman nazik bir seçenek değildir. Birine sürekli You should… diye öğüt vermek, istenmeyen nasihat gibi algılanabilir. Daha çekingen bir öneri için Maybe you should take a break “Belki biraz ara versen iyi olur” denebilir. Önemli olan yalnızca sözcük değil, ilişkiniz ve konuşmanın bağlamıdır.

Yazı dili, kısaltmalar ve telaffuz

Konuşmada ve gündelik yazışmada shouldn't ve mustn't doğaldır. Tam biçimler olan should not ve must not, resmî metinlerde veya olumsuzluğu özellikle vurgularken kullanılabilir. Amerikan İngilizcesinde mustn't, Britanya İngilizcesine göre daha az yaygındır; yine de her ikisinde de anlaşılır ve doğrudur.

Should sözcüğündeki l harfi okunmaz. Ayrıca Türkçedeki gibi fiilin sonuna bir ek aramak yerine, yardımcı fiille ana fiili birlikte bir anlam birimi olarak duymaya çalışın. Özellikle olumsuzluğu kaçırmak, cümlenin mesajını tersine çevirebilir.

Temelin ötesinde: daha ileri kullanımlar

Bu bölümdeki anlamları A2 düzeyinde hemen üretmeniz gerekmez. Önce tavsiye, zorunluluk, yasak ve zorunluluk yokluğu ayrımını sağlamlaştırın. Daha sonra aşağıdaki yapılarla karşılaştığınızda, aynı sözcüğün neden farklı çevrildiğini daha kolay anlayabilirsiniz.

Should ile beklenti

Should, yalnızca tavsiye değil, normal şartlarda beklenen bir sonucu da anlatabilir:

  • The bus should arrive in ten minutes. — Otobüsün on dakika içinde gelmesi bekleniyor.
  • This key should open the front door. — Bu anahtarın ön kapıyı açması gerekir.

Burada otobüse veya anahtara öğüt verilmiyor. Konuşan, bildiklerine dayanarak bir beklenti dile getiriyor; sonucun kesin olduğunu garanti etmiyor.

Must ile güçlü çıkarım

Çıkarım, eldeki belirtilerden bir sonuca varmaktır. Must, bu anlamda kullanıldığında “zorunda” diye çevrilmez:

  • You've been travelling all day. You must be tired. — Bütün gün yolculuk yaptın. Çok yorulmuş olmalısın.
  • The lights are on. Someone must be home. — Işıklar açık. Evde biri olmalı.

Olumsuz güçlü çıkarım için çoğunlukla can't kullanılır: That can't be right “Bu doğru olamaz.” Başlangıçta mustn't biçimini bunun yerine kullanmayın; bu derste öğrendiğiniz temel anlamı yasaklamadır. Bazı bağlamlarda, özellikle Amerikan İngilizcesinde, must not olumsuz çıkarım da bildirebilir: She must not know “Demek ki bilmiyor.” Anlamı bağlamdan ayırmak gerekir.

Should have ve must have aynı işi yapmaz

Geçmiş hakkında konuşurken have ve fiilin üçüncü biçimi kullanılabilir. Üçüncü biçim, sözlüklerde genellikle ayrı gösterilen gone, seen, done gibi biçimlerdir; düzenli fiillerde çoğunlukla -ed ile biter.

İngilizce Türkçesi Anlam
I should have booked earlier. Daha erken rezervasyon yaptırmalıydım. Genellikle yapılmamış bir şey için pişmanlık.
You shouldn't have shared that photo. O fotoğrafı paylaşmamalıydın. Yapılmış bir davranışa yönelik eleştiri.
She must have missed the bus. Otobüsü kaçırmış olmalı. Geçmişe ilişkin güçlü çıkarım.
I had to book another room. Başka bir oda ayırtmak zorunda kaldım. Geçmişteki gerçek zorunluluk.

Should have, beklenti anlamını da koruyabilir: The parcel should have arrived by now “Paketin şimdiye kadar gelmiş olması gerekir.” Konuşan paketin gelip gelmediğini bilmiyor olabilir; cümle mutlaka pişmanlık veya eleştiri anlatmaz.

Gelecekteki ve başka yapılardaki zorunluluk

Must, zaman belirten bir ifadeyle geleceğe gönderme yapabilir: I must call you tomorrow “Yarın seni mutlaka aramalıyım.” Ancak will must denmez. Özellikle gelecekte ortaya çıkacak bir gereklilik için will have to kullanılır: We'll have to leave earlier next time “Bir dahaki sefere daha erken çıkmamız gerekecek.”

Benzer şekilde iki kip yardımcısı doğrudan yan yana getirilmez. “Çalışmak zorunda kalabilirim” demek için I may have to work kullanılır; may must kullanılmaz. Have to, must yapısının kullanılamadığı birçok yerde bu boşluğu doldurur.

Coşkulu öneriler ve resmî should yapıları

You must visit us sometime “Bir ara mutlaka bize gelmelisin” samimi ve sıcak bir davet olabilir; gerçek bir zorunluluk değildir. Must burada öneriyi özellikle güçlü gösterir. Dolayısıyla her must cümlesini bir yasak veya yönetmelik gibi okumamak gerekir.

Daha ileri düzey metinlerde should, öneri bildiren bir yan cümlede de görülebilir. Yan cümle, büyük bir cümlenin içinde kendi anlamını taşıyan küçük cümledir: I suggest that we should wait “Beklememizi öneriyorum.” Özellikle Britanya İngilizcesinde görülen bu yapı, temel should + yalın fiil düzenini korur.

Resmî koşullarda ise Should you need help, contact reception “Yardıma ihtiyaç duyarsanız resepsiyonla iletişime geçin” gibi bir kullanım vardır. Buradaki başa alınmış should, tavsiye sorusu değil, “eğer … olursa” anlamındadır. Bunu başlangıçta tanımak yeterlidir.

Çalışma önerileri

  1. Aynı durum için dört ayrı mesaj yazın. Örneğin toplantıya gelmek konusunda tavsiye, zorunluluk, yasak ve isteğe bağlılık bildiren birer cümle kurun. Sonra her cümleye “Gelmek iyi olur”, “Gelmek gerekiyor”, “Gelmek yasak” veya “Gelmek şart değil” açıklamasını ekleyin. Biçimi değil, anlamı kontrol edin.
  2. Türkçedeki “-meli” cümlelerini ayırın. Gün içinde duyduğunuz üç cümleyi not edin. “Daha çok uyumalısın” tavsiye mi? “Başvuruyu bugün göndermelisin” kesin son tarih mi? Bağlama göre should veya must/have to seçin; her Türkçe ekin tek bir İngilizce karşılığı olduğunu varsaymayın.
  3. Kısa soru-cevaplarla olumsuzluğu çalışın. Must I bring food? “Yiyecek getirmem gerekiyor mu?” sorusuna önce “Gerek yok”, sonra “Getirmek yasak” anlamında cevap verin. Doğru cevaplar sırasıyla No, you don't have to ve No, you mustn't olmalıdır. Aradaki farkı düşünmeden söyleyebildiğinizde temel ayrım yerleşmiş demektir.

İlgili konular

Ön koşul

İngilizcede Can: Yetenek, İzin ve RicaA1

Bu kavram üzerine inşa edilen kavramlar

Diğer A2 kavramları