A2

İngilizcede geçmiş zaman ve düzensiz fiiller

Past Simple Irregular

Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İngilizce dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.

Kısaca

İngilizcede basit geçmiş zamanda (past simple) bazı fiiller -ed almaz; kendilerine özgü bir biçime dönüşür: go → went, see → saw, take → took. Olumlu cümlede bu geçmiş biçimini kullanırsınız; çoğu soru ve olumsuz cümlede ise did / didn't + fiilin yalın biçimi gerekir: Did you go? — “Gittin mi?”, I didn't go. — “Gitmedim.” Geçmiş zaman biçimi kişiye göre değişmez: I went “Ben gittim”, she went “O gitti”, they went “Onlar gitti”.

Genel bakış

Geçen hafta yaptıklarınızı anlatırken, bir yolculuktan söz ederken veya birinin dün ne dediğini aktarırken İngilizcede sık sık basit geçmiş zamanı kullanırsınız. Bu zaman, geçmişte tamamlanmış olayları, belirli bir geçmiş dönemdeki durumları ve o dönemde tekrarlanan işleri anlatır. A2 düzeyinde öğrenilen düzensiz fiiller, günlük konuşmaların temel parçalarıdır: gitmek, görmek, almak, yapmak ve düşünmek gibi çok sık kullanılan fiiller bu gruptadır.

Türkçede “gittim, gördüm, aldım” derken geçmiş zamanı fiile ek getirerek belirtiriz. İngilizcede düzenli fiillerin geçmişi de bir ekle kurulur; ancak düzensiz fiillerde tek bir ek işe yaramaz. “Gitmek” anlamındaki go için goed değil, went öğrenilir. Düzensizlik cümlenin tamamının kuralsız olduğu anlamına gelmez: yalnızca fiilin geçmiş biçimini ayrıca bilmeniz gerekir.

Türkçeyle bir başka fark da kişidir. “Gittim” ile “gittik” farklı ekler alır; İngilizcede went değişmez. Kimin gittiğini özne (cümlede kimden veya neden söz edildiğini gösteren bölüm) belirtir. Bu nedenle Türkçede tek başına “Gittim” yeterliyken, İngilizcede sıradan bir tam cümlede I went dersiniz.

Nasıl kurulur?

1. Önce en sık kullanılan biçimleri öğrenin

Fiil, bir işi veya durumu anlatan sözcüktür. Fiilin yalın biçimi, sözlükteki temel biçimidir: go, have, see. Öğrenme kaynaklarında geçmiş zaman biçimi çoğu zaman “ikinci hâl” diye adlandırılır. Buradaki “ikinci hâl”, yalnızca aşağıdaki tablonun geçmiş zaman sütunundaki biçim demektir.

Yalın biçim Geçmiş zaman biçimi Temel anlamı
go went gitmek
have had sahip olmak; bağlama göre yemek, geçirmek
see saw görmek
do did yapmak
say said söylemek, demek
make made yapmak, üretmek, hazırlamak
take took almak, götürmek; bir ulaşım aracını kullanmak
come came gelmek
get got almak, edinmek; bir duruma gelmek
give gave vermek
think thought düşünmek, sanmak
know knew bilmek, tanımak

Türkçe karşılıklar başlangıç noktasıdır; her fiilin bütün kullanımlarını kapsamaz. Örneğin take the train sözcük sözcük “treni almak” değil, “trene binmek” anlamına gelir. Have a good time ise “iyi vakit geçirmek” demektir. Bu yüzden biçimleri kısa ifadelerle birlikte öğrenmek daha yararlıdır.

Bu on iki fiilin hepsi aynı yöntemle değişmez. Have → had kısa bir değişimken, go → went bütünüyle farklı görünür. Benzerliklerden yararlanabilirsiniz ama yeni bir fiilin geçmişini tahmin ederek üretmeyin; gerektiğinde sözlükten kontrol edin.

2. Olumlu cümlede geçmiş biçimini kullanın

Temel sıra şöyledir: özne + fiilin geçmiş biçimi + diğer bilgiler. Türkçede fiil çoğunlukla cümlenin sonundadır; İngilizcede genellikle öznenin hemen arkasından gelir.

Aşağıdaki tablo, go fiilinin bütün kişilerde aynı kaldığını gösterir. Olumsuz ve soru sütunlarında ise yeniden go kullanıldığına dikkat edin.

Olumlu Olumsuz Soru Olumlu cümlenin anlamı
I went. I didn't go. Did I go? Ben gittim.
You went. You didn't go. Did you go? Sen gittin. / Siz gittiniz.
He went. He didn't go. Did he go? O gitti.
She went. She didn't go. Did she go? O gitti.
It went. It didn't go. Did it go? O gitti.
We went. We didn't go. Did we go? Biz gittik.
They went. They didn't go. Did they go? Onlar gitti.

It, insan dışındaki bir canlı, nesne veya durum için kullanılabilir; tam çevirisi bağlama bağlıdır. Tablodaki he ve she ayrımı da Türkçedeki “o” sözcüğünde bulunmaz. Ancak bu farklar geçmiş fiil biçimini değiştirmez. Özellikle he ve she ile -s eklemeyin: She went doğrudur, She wents yanlıştır.

3. Olumsuz cümlede fiili yalın biçime döndürün

Olumsuzluk için did not, günlük kullanımda çoğunlukla didn't, kullanılır. Burada did, yardımcı fiildir: asıl eylemi anlatmak yerine cümlenin geçmiş zaman ve olumsuzluk yapısını kurmaya yardım eder.

  • I had breakfast. — Kahvaltı yaptım.
  • I didn't have breakfast. — Kahvaltı yapmadım.
  • She knew the answer. — Cevabı biliyordu.
  • She didn't know the answer. — Cevabı bilmiyordu.

Geçmiş zaman bilgisi didn't içinde bulunduğu için asıl fiili bir kez daha geçmişe çevirmeyin. Türkçedeki “git-me-di-m” yapısını parça parça İngilizceye taşımak yerine didn't go ifadesini bütün olarak düşünün.

4. Soruda önce did, sonra özne gelir

Evet veya hayırla cevaplanabilen soruların sırası did + özne + yalın fiil biçimindedir. Bilgi isteyen sorularda where “nerede/nereye”, what “ne” veya when “ne zaman” gibi soru sözcükleri başa gelir.

  • Did you see Ece? — Ece'yi gördün mü?
  • Where did they go? — Nereye gittiler?
  • What did he say? — Ne dedi?
  • When did she come? — Ne zaman geldi?

Türkçedeki soru eki “mi/mı” için İngilizcede aynı yere bir sözcük eklenmez. İngilizce soru, sözcük sırasıyla kurulur. Özellikle Where they went? yerine Where did they go? kalıbını yerleştirmek önemlidir.

Kısa cevaplarda asıl fiili tekrarlamanız gerekmez: Yes, I did. — “Evet, gördüm/gittim/yaptım”; No, I didn't. — “Hayır, görmedim/gitmedim/yapmadım.” Türkçe çeviri, soruda hangi eylemin bulunduğuna göre değişir.

5. Yapmak anlamındaki do ile yardımcı did'i ayırın

Do hem “yapmak” anlamında asıl fiil olabilir hem de soru ve olumsuzluk kurmaya yardım edebilir. Aynı cümlede iki ayrı görevle görünmesi normaldir:

  • I did my homework. — Ödevimi yaptım.
  • Did you do your homework? — Ödevini yaptın mı?
  • I didn't do my homework. — Ödevimi yapmadım.

Sorudaki ilk did yapıyı kurar; do ise “yapmak” anlamını taşır. Bu yüzden Did you did your homework? denmez.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki örneklerde yalnızca fiilin biçimine değil, birlikte kullanıldığı ifadelere de bakın. Aynı geçmiş zaman yapısı yolculukları, gündelik işleri ve geçmişteki düşünceleri anlatabilir.

İngilizce Türkçe Açıklama
I went to Paris last year. Geçen yıl Paris'e gittim. Tamamlanmış yolculuk; geçmiş zaman açıkça belirtiliyor.
She had a good time. İyi vakit geçirdi. Kalıbı bir bütün olarak öğrenin.
We saw a movie. Bir film izledik. Bu bağlamda doğal Türkçe karşılık “izlemek”tir.
He took the train. Trene bindi. Ulaşım aracıyla kullanılan bir ifade.
I did the shopping after work. İşten sonra alışveriş yaptım. Yapmak anlamındaki fiilin geçmiş biçimi.
Deniz said she was tired. Deniz yorgun olduğunu söyledi. Birinin sözünü aktarıyor.
We made soup for dinner. Akşam yemeği için çorba yaptık. Hazırlamak anlamında.
My sister came home late. Kız kardeşim eve geç geldi. Eve geliş olayı tamamlanmış.
I got an email from the hotel. Otelden bir e-posta aldım. Almak anlamında.
They gave us a map. Bize bir harita verdiler. Geçmiş biçimi çoğul öznede de aynı.
I thought the shop was open. Dükkânın açık olduğunu sanıyordum. Geçmişteki bir düşünce; doğru olması şart değil.
We knew the way. Yolu biliyorduk. Geçmişteki bir durum.
I didn't take a taxi. Taksiye binmedim. Olumsuzlukta yalın biçim kullanılıyor.
Did you have breakfast before you left? Çıkmadan önce kahvaltı yaptın mı? Soru yapısında geçmiş bilgisi yardımcı fiilde.
What did the doctor say? Doktor ne dedi? Soru sözcüğünden sonra soru düzeni korunuyor.

Son iki örnekte did bulunduğu için had ve said yerine have ve say kullanılır. Başlangıçta her olumlu cümleyi bir olumsuz cümleye ve bir soruya çevirmek, bu değişimi fark etmeyi kolaylaştırır.

Sık yapılan hatalar

1. Her fiile -ed eklemek

  • Yanlış: We goed home.
  • Doğru: We went home. — Eve gittik.
  • Neden? Düzensiz fiillerin geçmişi genel -ed kuralıyla kurulmaz. Go için öğrenilecek biçim went olur.

2. Didn't sonrasında geçmiş biçimi kullanmak

  • Yanlış: I didn't saw him.
  • Doğru: I didn't see him. — Onu görmedim.
  • Neden? Geçmiş zaman bilgisini didn't zaten taşır. Ardından yalın biçim gelir. Aynı düzeltme didn't went → didn't go için de geçerlidir.

3. Soruda fiili ikinci kez geçmişe çevirmek

  • Yanlış: Did she took the bus?
  • Doğru: Did she take the bus? — Otobüse bindi mi?
  • Neden? Soru başındaki did yeterlidir. Took, olumlu cümlede kullanılır: She took the bus. — Otobüse bindi.

4. Geçmiş biçimine kişi eki eklemek

  • Yanlış: He wents to work early yesterday.
  • Doğru: He went to work early yesterday. — Dün işe erken gitti.
  • Neden? Geniş zamanda he goes “o gider” denmesi, geçmişte de -s kullanılacağı anlamına gelmez. Geçmiş biçimi bütün kişilerde went olur.

5. Geçmiş biçimiyle üçüncü hâli karıştırmak

  • Yanlış: We seen a film yesterday.
  • Doğru: We saw a film yesterday. — Dün bir film izledik.
  • Neden? Seen, see fiilinin üçüncü hâlidir; bazı birleşik zamanlarda ve başka yapılarda kullanılan ayrı bir biçimdir. Tek başına basit geçmiş zaman kurmaz. Başlangıç için şu ayrımı koruyun: see → saw → seen.

6. Geçmiş zaman sözcüğüyle şimdiki biçimi birlikte kullanmak

  • Yanlış: Yesterday I go to the bank.
  • Doğru: Yesterday I went to the bank. — Dün bankaya gittim.
  • Neden? “Dün” demek, fiili geçmişe çevirme gereğini ortadan kaldırmaz. Tamamlanmış geçmiş olayı anlatan bu cümlede went gerekir.

Kullanım notları

Geçmişin zamanı her cümlede söylenmez

Yesterday “dün”, last week “geçen hafta” ve two days ago “iki gün önce” sık kullanılan zaman ifadeleridir. Ancak basit geçmiş zamanda mutlaka bunlardan biri bulunmalıdır diye bir kural yoktur. Zaman konuşmadan anlaşılıyorsa tekrarlanmaz:

How was your weekend? I went to İzmir and saw some friends. — Hafta sonun nasıldı? İzmir'e gittim ve birkaç arkadaşımla görüştüm.

Burada ikinci cümlede ayrıca “geçen hafta sonu” denmesine gerek yoktur. Önceki soru, geçmiş çerçevesini zaten kurar.

Türkçe karşılık her zaman -di değildir

İngilizce basit geçmiş zaman yalnızca kısa, tek seferlik işleri anlatmaz. Geçmişteki durumları ve alışkanlıkları da anlatabilir:

  • I knew her at university. — Üniversitedeyken onu tanıyordum.
  • We went to the same café every Friday. — Her cuma aynı kafeye giderdik.
  • He had a small car then. — O zamanlar küçük bir arabası vardı.

Bu cümleleri sırf Türkçede “tanıyordum” veya “giderdik” dediğiniz için başka bir İngilizce zamanla kurmanız gerekmez. İngilizce yapıyı, Türkçe ekin adına göre değil, anlatılan durum ve zaman çerçevesine göre seçin. Ayrıca Türkçedeki “-di” ile “-miş” ayrımı da İngilizcede yalnızca bu fiil biçimiyle gösterilmez; bilginin nasıl edinildiği gerektiğinde ayrı ifadelerle anlatılır.

Konuşma ve yazıda aynı biçimler kullanılır

Went, had, saw gibi biçimler hem günlük konuşmada hem resmî yazıda doğaldır. Didn't kısaltması konuşmada ve gündelik yazışmalarda yaygındır; did not daha resmî yazılarda veya özellikle vurgulamak istediğinizde kullanılabilir. Bunlar iki farklı zaman değildir.

Telaffuzu yalnızca yazıdan tahmin etmeyin. Örneğin said /sed/, thought /θɔːt/ ve knew /njuː/ biçiminde söylenir; Amerikan İngilizcesinde knew çoğunlukla /nuː/ olur. Eğik çizgiler arasındaki işaretler sesleri gösterir. Özellikle knew sözcüğündeki k okunmaz. Sözcüğü sesli sözlükten dinleyip kısa bir cümlede tekrar etmek, Türkçe harflerle yaklaşık bir okunuş ezberlemekten daha güvenlidir.

Temelin ötesi: daha sonra karşılaşacağınız ayrıntılar

Bu bölümdeki ayrımların hepsini hemen kullanmanız gerekmez. Önce olumlu cümlede geçmiş biçimi, soru ve olumsuzlukta did + yalın biçim düzenini yerleştirin. Aşağıdaki noktalar, ileride görünüşte benzer cümlelerin neden farklı kurulduğunu anlamanıza yardım eder.

Sorulan kişi özneyse genellikle did kullanılmaz

“Kim geldi?” sorusunda gelen kişiyi sorarsınız. Yani who “kim”, öznenin yerini alır. Olumlu özne sorularında genellikle did eklenmez ve fiil geçmiş biçimde kalır:

  • Who came to the meeting? — Toplantıya kim geldi?
  • Who gave you this book? — Bu kitabı sana kim verdi?

Buna karşılık Who did you see? — “Kimi gördün?” sorusunda özne zaten you sözcüğüdür; gördüğünüz kişiyi sorarsınız. Bu nedenle normal did + özne + yalın fiil düzeni kullanılır. Türkçedeki “kim” ve “kimi” farkı, bu iki yapıyı ayırt etmeyi kolaylaştırır.

Vurgu için olumlu cümlede de did bulunabilir

Bir yanlış anlamayı düzeltirken olumlu cümlede did + yalın fiil kullanabilirsiniz:

I did give him the key. — Anahtarı ona gerçekten verdim.

Burada did, vermediğiniz yönündeki düşünceye karşı vurgu yapar. Normal, vurgusuz anlatım I gave him the key. — “Anahtarı ona verdim” biçimindedir. Vurgu yapısında da did gave değil, did give kullanılır.

Geçmiş zaman ile üçüncü hâl her zaman aynı değildir

Bazı fiillerde geçmiş zaman biçimiyle üçüncü hâl aynıdır; bazılarında farklıdır. Üçüncü hâl, örneğin geçmişteki bir olayı şimdiyle ilişkilendiren have/has yapılarında karşınıza çıkar. Aşağıdaki karşılaştırma, yalnızca biçimleri ayırmak içindir:

Yalın biçim Geçmiş zaman Üçüncü hâl Anlam
go went gone gitmek
see saw seen görmek
take took taken almak, götürmek
give gave given vermek
do did done yapmak
have had had sahip olmak
make made made yapmak, hazırlamak
think thought thought düşünmek

I saw that film yesterday. — “O filmi dün izledim” belirli bir geçmiş olayı anlatır. I have seen that film. — “O filmi izledim” ise deneyimi şimdi açısından bildirir; ne zaman olduğunu belirtmez. Türkçede ikisi de “izledim” ile çevrilebildiğinden, yalnızca çeviriye bakarak İngilizce yapıyı seçmek yanıltıcı olabilir.

Get için basit geçmiş zaman hem Britanya hem Amerikan İngilizcesinde got olur. Amerikan İngilizcesinde karşılaşacağınız gotten, üçüncü hâlin bir kullanımıdır; Yesterday I gotten an email standart bir basit geçmiş zaman cümlesi değildir.

Be fiili ayrı bir yapı izler

“Olmak” anlamındaki be de düzensizdir, fakat bu makaledeki genel soru ve olumsuzluk düzenine uymaz. Geçmişte I/he/she/it was, you/we/they were kullanılır. Soru ve olumsuzlukta did eklenmez:

  • She was tired. — Yorgundu.
  • Was she tired? — Yorgun muydu?
  • She wasn't tired. — Yorgun değildi.

Bu yüzden did bütün geçmiş zaman sorularında kullanılır diye ezberlemeyin. Burada öğrenilen genel kural, go, see, take gibi sıradan fiillerin soru ve olumsuz biçimleri içindir.

Geçmiş biçimi bazen gerçek geçmişi anlatmaz

Daha ileri düzeyde, geçmiş biçimlerinin varsayımsal durumlarda da kullanıldığını görürsünüz. Varsayımsal, gerçek olduğunu söylemeden bir durumu düşünmek demektir:

If I knew the answer, I would tell you. — Cevabı bilseydim sana söylerdim.

Buradaki knew, geçmişte bildiğinizi değil, şu anda bilmediğiniz bir durumu varsaydığınızı anlatır. Bu, koşul cümleleriyle ilgili ayrı bir kullanımdır. Başlangıçta “geçmiş biçimi = her zaman geçmişte olmuş olay” düşüncesinin ileride genişleyeceğini bilmeniz yeterlidir.

Çalışma önerileri

  1. Fiil listesini günlük ifadelerle öğrenin. Bir gün go → went ile “bir yere gitmek”, have → had ile “kahvaltı yapmak”, get → got ile “mesaj almak” üzerine birer cümle yazın. Ertesi gün listeye bakmadan bu cümleleri yeniden kurun. Biçim ile anlamı birlikte hatırlamaya çalışın.
  2. Her cümleyi üç biçimde söyleyin. I took the bus. — “Otobüse bindim”; I didn't take the bus. — “Otobüse binmedim”; Did you take the bus? — “Otobüse bindin mi?” Üçlüler oluştururken geçmiş biçiminden yalın biçime dönüşü sesli olarak çalışın. Bu, yalnızca tablo ezberlemekten farklı bir beceridir.
  3. Dünün kısa kaydını tutun. Üç olay, bir olumsuz cümle ve bir soru yazın. Son kontrolde yalnızca şunları arayın: olumlu fiil gerçekten geçmişte mi, did/didn't sonrasında fiil yalın mı, özne yazılmış mı? Ertesi gün aynı metni okumadan anlatmayı deneyin.

İlgili konular

Ön koşul

İngilizcede düzenli fiillerle geçmiş zamanA2

Diğer A2 kavramları

Bu kavram diğer dillerde

Tüm dillerde karşılaştır