İngilizcede wish ve if only: Keşke demenin yolları
Wish and If only
Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İngilizce dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.
Kısaca
İngilizcede wish ve if only, çoğu zaman Türkçedeki “keşke” anlamını verir: Şu an farklı olmasını istediğimiz bir durum için I wish I had more time (Keşke daha çok vaktim olsa), geçmişte değiştiremediğimiz bir olay için I wish I had studied harder (Keşke daha çok çalışmış olsaydım) deriz. Bir davranışın veya durumun değişmesini isterken, özellikle şikâyet ederken, wish + would kullanılır: I wish you wouldn't smoke (Keşke sigara içmesen). If only, aynı tür dilekleri genellikle daha yoğun bir duyguyla anlatır.
Genel bakış
Bir konuşmayı tekrar düşünüp “Keşke öyle söylemeseydim” dediğinizde, evinizin işe daha yakın olmasını istediğinizde ya da komşunun gürültüsünden yakındığınızda bu yapılara ihtiyaç duyarsınız. Ortak nokta, gerçekte olanla olmasını istediğiniz şey arasındaki farktır. Wish burada sıradan bir istek bildirmekten çok, mevcut gerçeğin başka türlü olmasını dile getirir.
B2 düzeyinde önemli olan, Türkçedeki tek bir “keşke” sözcüğünü her yerde aynı İngilizce kalıpla karşılamamaktır. “Keşke bilsem”, “Keşke bilseydim” ve “Keşke artık söylesen” İngilizcede farklı biçimler gerektirir. Önce dileğin hangi zamana ve hangi tür duruma yönelik olduğunu belirleyin; fiil biçimini sonra seçin.
Bu konu, gerçek olmayan veya pek olası görülmeyen durumları anlatan koşul cümleleriyle yakından ilişkilidir. Ancak wish cümlesinde bir koşul ve onun sonucu bulunmak zorunda değildir. If only I were taller! (Keşke daha uzun boylu olsam!) tek başına tamamlanmış bir dilektir; ardından mutlaka başka bir cümle gelmez.
Yapı nasıl kurulur?
Önce anlamı seçin
Aşağıdaki tabloda “özne”, cümlede kimden veya neden söz edildiğini belirten bölümdür; örneğin I (ben), you (sen/siz) veya the bus (otobüs). “Fiil” ise yapılan işi ya da durumu anlatır; know (bilmek) ve be (olmak) gibi.
| Anlatılmak istenen | İngilizce örnek | Türkçesi |
|---|---|---|
| Şimdiki durumun farklı olması | I wish I knew the answer. | Keşke cevabı bilsem. |
| Geçmişteki olayın farklı olması | I wish I had checked the address. | Keşke adresi kontrol etmiş olsaydım. |
| Bir davranışın veya durumun değişmesi | I wish they would turn the music down. | Keşke müziğin sesini kıssalar. |
| Bir şeyi yapabilmek | I wish I could join you. | Keşke size katılabilsem. |
| Daha güçlü bir dilek | If only we lived closer! | Keşke daha yakında otursak! |
Wish de özneye göre çekimlenir: I wish (ben diliyorum), she wishes (o diliyor), we wish (biz diliyoruz). Ardından dileğin içeriğini anlatan ayrı bir cümlecik, yani daha büyük cümlenin içinde yer alan küçük bir cümle gelir. Türkçede kişiyi fiil ekinden anlayabiliriz; İngilizcede bu ikinci bölümün öznesini de yazmak gerekir: I wish I knew, yalnızca I wish knew değil.
Şimdiki durum için geçmiş biçimi
Temel düzen wish / if only + özne + past simple biçimindedir. Past simple, fiilin knew, lived, had gibi geçmiş zaman biçimidir. Burada biçim geçmişe benzese de anlam genellikle şimdiki zamanla ilgilidir: Konuşan, mevcut durumun gerçek olmadığını hayal eder.
- I wish I had more time. — Keşke daha çok vaktim olsa.
- I wish we didn't live so far from the station. — Keşke istasyondan bu kadar uzakta oturmasak.
- If only she knew how much we appreciate her. — Keşke ona ne kadar değer verdiğimizi bilse.
İlk örnekteki had, have fiilinin geçmiş biçimidir ve “sahip olmak” anlamını taşır. Tek başına kullanılmıştır; bu nedenle cümle geçmiş pişmanlığı anlatmaz. Konuşanın şu anda yeterince vakti yoktur.
Olumsuzlukta didn't + fiilin yalın biçimi, yani ek almamış temel biçimi kullanılır: didn't live (oturmasak). Be fiili ise wasn't / weren't biçimlerini alır.
“Be” fiilinde “were” ve “was”
Gerçek dışı dileklerde were, bütün öznelerle kullanılabilir:
- If only I were taller! — Keşke daha uzun boylu olsam!
- I wish she were here. — Keşke burada olsa.
I, he, she, it ile was da özellikle günlük konuşmada yaygındır: I wish I was taller (Keşke daha uzun boylu olsam). Were, özellikle özenli yazıda ve sınavlarda güvenli bir tercihtir; was gördüğünüzde ise otomatik olarak yanlış saymayın. You, we, they ile zaten were kullanılır.
Geçmiş pişmanlık için “had + üçüncü biçim”
Geçmişte olup biten bir olaydan pişmansanız wish / if only + özne + past perfect kullanın. Past perfect, burada had + fiilin üçüncü biçimi demektir. Üçüncü biçim, düzenli fiillerde worked gibi -ed alır; düzensiz fiillerde gone, seen, taken gibi ayrıca öğrenilir.
- I wish I had studied harder. — Keşke daha çok çalışmış olsaydım.
- I wish I hadn't sent that message. — Keşke o mesajı göndermeseydim.
- If only we had left earlier! — Keşke daha erken çıksaydık!
Gerçekte yeterince çalışmadım, mesajı gönderdim ve erken çıkmadık. Olumlu dilek çoğu kez olumsuz bir gerçeğe, olumsuz dilek ise olumlu bir gerçeğe işaret eder. Yine de anlamı bağlamla birlikte değerlendirin; her cümleyi mekanik bir olumluluk değiştirme alıştırması gibi okumayın.
I wish I had had more time cümlesi de doğrudur: “Keşke daha çok vaktim olmuş olsaydı.” İlk had yapıyı kuran yardımcı fiildir; ikinci had, “sahip olmak” anlamındaki fiilin üçüncü biçimidir. Tekrar gibi görünse de iki sözcüğün görevi farklıdır.
Değişmesini istediğiniz davranış için “would”
Wish + özne + would + fiilin yalın biçimi, özellikle bir başkasının davranışının değişmesini istediğinizde kullanılır. Olumsuz biçim wouldn't olur.
- I wish you would listen to me. — Keşke beni dinlesen.
- I wish you wouldn't smoke. — Keşke sigara içmesen.
- I wish the neighbours would stop arguing. — Keşke komşular tartışmayı bıraksalar.
Burada yalnızca bir durum saptanmıyor; değişiklik bekleniyor. “Bunu artık yap” veya “Bunu yapmayı bırak” duygusu vardır. Bu nedenle would, her “keşke” cümlesine eklenen genel bir dilek işareti değildir.
İnsan dışındaki durumlarla da kullanılabilir: I wish it would stop raining (Keşke yağmur dinse). Yağmurun iradesi yoktur; yapı burada rahatsızlık veren sürecin sona ermesini istemeyi anlatır.
Yapabilme veya imkân için “could”
Could, bu yapılarda çoğu zaman “yapabilsem” anlamını taşır. Hem beceri hem de koşulların izin vermesi söz konusu olabilir:
- I wish I could swim. — Keşke yüzebilsem.
- I wish I could come tonight, but I'm working. — Keşke bu akşam gelebilsem ama çalışıyorum.
İlkinde beceri eksikliği, ikincisinde ise bir engel vardır. Could + yalın fiil, şu anki veya gelecekteki bir imkânsızlığı anlatabilir; yalnızca geçmişle ilgili değildir.
Bağlam içinde örnekler
Her örnekte zaman ifadesine ve konuşanın neyi değiştirmek istediğine dikkat edin. Türkçede “keşke … olsa” ile “keşke … olsaydı” arasındaki fark, İngilizce yapıyı seçmek için iyi bir başlangıçtır.
| İngilizce | Türkçe | Açıklama |
|---|---|---|
| I wish I had more time. | Keşke daha çok vaktim olsa. | Şu anki zaman yetersizliği. |
| If only I were taller! | Keşke daha uzun boylu olsam! | Mevcut fiziksel durumla ilgili dilek. |
| I wish this flat wasn't so expensive. | Keşke bu daire bu kadar pahalı olmasa. | Günlük dilde doğal bir kullanım. |
| I wish we lived within walking distance of work. | Keşke işe yürüme mesafesinde otursak. | Şu an başka bir yerde oturuyoruz. |
| If only I could understand the announcements. | Keşke anonsları anlayabilsem. | Anlama becerisiyle ilgili güçlük. |
| I wish I could stay for dinner, but I have to catch the last train. | Keşke akşam yemeğine kalabilsem ama son trene yetişmem gerekiyor. | İsteğin önünde bir engel var. |
| I wish I had studied harder. | Keşke daha çok çalışmış olsaydım. | Geçmişteki çabaya dair pişmanlık. |
| If only we'd booked a table! | Keşke masa ayırtmış olsaydık! | Rezervasyon yapılmamış. |
| I wish I hadn't interrupted you during the meeting. | Keşke toplantıda sözünü kesmeseydim. | Geçmişte yapılan bir davranıştan pişmanlık. |
| I wish we'd known about the roadworks. | Keşke yol çalışmasından haberimiz olsaydı. | Geçmişte bilinmeyen bir bilgi. |
| I wish you wouldn't smoke. | Keşke sigara içmesen. | Bir davranışa yönelik rahatsızlık. |
| I wish the landlord would fix the heating. | Keşke ev sahibi ısıtma sistemini tamir ettirse. | Beklenen değişiklik hâlâ gerçekleşmiyor. |
| If only the bus would come! | Keşke otobüs artık gelse! | Bekleyişe eşlik eden sabırsızlık. |
| I wish I didn't have to work tomorrow. | Keşke yarın çalışmak zorunda olmasam. | Gelecekteki bir zorunlulukla ilgili dilek. |
Son örnek önemli bir ayrıntıyı gösterir: Geçmiş biçimi, mutlaka “bugün” anlamına gelmez. Yarın çalışacağınız belli olduğu için, bunun farklı olmasını didn't have to ile dile getirirsiniz. Fiilin görünüşüne değil, cümlenin işaret ettiği zamana bakın.
Sık yapılan hatalar
1. Şimdiki dilekte şimdiki zaman kullanmak
- Yanlış: I wish I know the answer.
- Doğru: I wish I knew the answer. — Keşke cevabı bilsem.
Cevabı şimdi bilmek isteseniz de bu anlamdaki wish sonrasında knew gerekir. Türkçedeki “bilsem” biçimini doğrudan “biliyorum” anlamındaki know ile karşılamayın.
2. Geçmiş pişmanlığı tek geçmiş biçimiyle anlatmak
- Yanlış: I wish I didn't say that yesterday.
- Doğru: I wish I hadn't said that yesterday. — Keşke dün öyle demeseydim.
Dünkü söz artık söylenmiştir. Bu nedenle geçmiş pişmanlığını hadn't said ile kurun. I wish I didn't say things like that ise “Keşke böyle şeyler söylemesem” demektir; şimdiki bir alışkanlığa işaret eder.
3. “Would” sözcüğünü her dileğe eklemek
- Yanlış: I wish I would be taller.
- Doğru: I wish I were taller. — Keşke daha uzun boylu olsam.
Boy uzunluğu, birinin değiştirmesini beklediğiniz davranış değildir. Mevcut durumu anlatmak için were kullanın. Kendi beceriniz için de I wish I could drive (Keşke araba kullanabilsem) uygundur.
4. “Would” veya “could” sonrasında fiili çekimlemek
- Yanlış: I wish she would replies sooner.
- Doğru: I wish she would reply sooner. — Keşke daha çabuk cevap verse.
Would ve could sonrasında yalın fiil gelir; -s, -ed veya to eklenmez. Aynı nedenle could understand doğrudur, could to understand değildir.
5. Gerçekleşmesi mümkün bir umudu yanlış kalıpla anlatmak
- Yanlış: I wish you pass your exam tomorrow.
- Doğru: I hope you pass your exam tomorrow. — Umarım yarın sınavını geçersin.
Sonuç henüz belli değilse ve olumlu bir beklenti bildiriyorsanız hope kullanın. Wish ile hope Türkçede bazen benzer çevrilse de aynı cümle yapısını izlemez. “Keşke geçseydin” demek isteseydiniz geçmiş pişmanlığına geçmeniz gerekirdi: I wish you had passed your exam.
6. “If only” ile “only if” sırasını karıştırmak
- Yanlış: Only if I had more time! — “Keşke daha çok vaktim olsa!” anlamı için uygun değil.
- Doğru: If only I had more time! — Keşke daha çok vaktim olsa!
Only if, “yalnızca … şartıyla” anlamındadır: I'll go only if you come with me (Yalnızca benimle gelirsen giderim). Sözcük sırası değişince anlam da değişir.
Kullanım notları
“If only” daha güçlüdür, ama her zaman bağırmak değildir
If only, özlem, hayıflanma, çaresizlik veya sabırsızlığı belirginleştirir. Türkçede bazen “Ah, keşke…” ya da “Bir … olsa!” karşılıkları daha doğal olur. Ünlem işareti sık görülür ama zorunlu değildir; sakin bir anlatıda da kullanılabilir.
I wish daha nötr olabilir, fakat üslubu belirleyen yalnızca yapı değildir. I wish you would stop interrupting (Keşke sözümü kesmeyi bıraksan) karşı tarafa doğrudan sitem eder. İş görüşmesinde veya hassas bir konuşmada, bunu nazik bir rica sanarak kullanmayın. Daha yumuşak bir seçenek Could you let me finish, please? (Bitirmeme izin verir misiniz, lütfen?) olabilir.
Kısaltmaların anlamını açarak kontrol edin
I'd, you'd, we'd biçimlerindeki 'd, yerine göre had veya would olabilir. Sonrasındaki fiil ipucu verir:
- I wish I'd taken a taxi. — Keşke taksiye binseydim. Burada I'd = I had.
- I wish you'd take a taxi. — Keşke taksiye binsen. Burada you'd = you would.
Taken üçüncü biçimdir; take yalın biçimdir. Özellikle dinlerken bu küçük fark, geçmiş pişmanlığıyla beklenen davranışı ayırır. Put gibi biçimleri değişmeyen fiillerde ise bağlam daha önemlidir.
“That” kullanılabilir, ama şart değildir
Wish sonrasında that, iki bölümü birbirine bağlayan bir sözcük olarak bulunabilir: I wish that I had more time (Keşke daha çok vaktim olsa). Günlük dilde çoğu zaman atılır. If only sonrasında aynı yere that eklemeyin.
Daha ileri kullanım ve ince ayrımlar
Durum mu, davranış değişikliği mi?
Bazı cümlelerde hem geçmiş biçimi hem would mümkündür, fakat konuşanın bakışı değişir:
- I wish you didn't leave your shoes by the door. — Keşke ayakkabılarını kapının yanında bırakmasan.
- I wish you wouldn't leave your shoes by the door. — Keşke ayakkabılarını kapının yanında bırakmayı bıraksan.
İlk cümle mevcut alışkanlığı istenmeyen bir gerçek olarak sunar. İkincisi, bunun değişmesini beklediğinizi ve çoğu zaman rahatsızlığınızı daha belirgin anlatır. Aradaki fark kesin bir duygu ölçüsü değildir; ses tonu ve ilişkiniz de önemlidir.
Bununla birlikte I wish you knew the answer (Keşke cevabı bilsen) doğal iken, know ile aynı anlamı vermek için would know seçilmez. Bilmek, burada birinden yapmasını beklediğimiz iradeli bir davranış değildir.
Aynı özneyle “would” neden genellikle kullanılmaz?
Kendi karar verebileceğiniz bir davranış için I wish I would study more yerine genellikle I wish I studied more (Keşke daha çok çalışsam) veya I wish I could make myself study more (Keşke kendimi daha çok çalışmaya zorlayabilsem) denir. Wish + would, çoğunlukla konuşanın doğrudan kontrolü dışındaki değişiklikleri anlatır.
Yine de “iki özne asla aynı olamaz” diye değişmez bir yasak ezberlemeyin. Kişinin kontrol edemediği tepkileri anlatan I wish I wouldn't get so nervous before presentations (Keşke sunumlardan önce bu kadar gerilmesem) gibi kullanımlara rastlanır. Temel üretim kuralınız yine şu olsun: Kendi durumunuzda geçmiş biçimi veya could, başkasından beklenen davranış değişikliğinde would seçin.
Geçmişte yapabilmiş olmak: “could have”
Could have + üçüncü biçim, geçmişte mümkün olmayan veya gerçekleşmeyen bir imkâna yönelik dileği anlatabilir:
- I wish I could have stayed longer. — Keşke daha uzun kalabilseydim.
- If only I could have helped you. — Keşke sana yardım edebilseydim.
I wish I had stayed longer (Keşke daha uzun kalsaydım) yalnızca gerçekleşmeyen seçime odaklanır. Could have stayed ise kalmaya engel olan koşulları öne çıkarabilir. İki cümlenin Türkçe karşılığı yakın olsa da bakışları aynı değildir.
Devam eden durumlar da dilek konusu olabilir
Geçmiş biçimi yalnızca tek sözcüklü bir fiil olmak zorunda değildir. Was/were + -ing, bir işin sürmekte olduğunu anlatan biçimdir:
- I wish I were sitting by the sea instead of working. — Keşke çalışmak yerine deniz kenarında oturuyor olsam.
- I wish I hadn't been looking at my phone when she waved. — Keşke o el salladığında telefonuma bakıyor olmasaydım.
İlkinde şu anda sürmesi istenen hayalî bir durum, ikincisinde geçmişte sürmüş olan bir davranıştan duyulan pişmanlık vardır. Önce şimdiki dilek–geçmiş pişmanlığı ayrımını yapın; sonra eylemin devam etmesini vurgulamanız gerekip gerekmediğine karar verin.
“Wish” her kullanımda “keşke” değildir
Bu makaledeki kuralları wish sözcüğünün bütün kullanımlarına taşımayın:
- I wish you luck. — Sana bol şans diliyorum.
- We wish you a happy birthday. — Doğum gününü kutluyoruz.
- I wish to speak to the manager. — Müdürle görüşmek istiyorum.
İlk ikisi iyi dilek kalıplarıdır; ardından kişi ve dilenen şey gelir. Wish to + yalın fiil ise resmî bir “istemek” anlatımıdır. Günlük konuşmada bunun yerine genellikle want to kullanılır. Bu örnekler gerçek dışı bir durum anlatmadığı için geçmiş biçimi gerektirmez.
Koşul cümlesiyle ilişki
If only I had more time, I would learn to cook properly (Keşke daha çok vaktim olsa; o zaman yemek yapmayı doğru dürüst öğrenirdim) gibi bir cümlede dileğin ardından hayal edilen sonucu ekleyebilirsiniz. Ancak If only I had more time! tek başına da doğaldır. If only gördüğünüz her yerde eksik bir sonuç cümlesi aramayın.
Çalışma önerileri
- Her dileğin yanına gerçeği yazın. I don't have a balcony (Balkonum yok) → I wish I had a balcony (Keşke balkonum olsa); I forgot the keys (Anahtarları unuttum) → I wish I hadn't forgotten the keys (Keşke anahtarları unutmasaydım). Böylece fiil biçimini yalnızca ezberlemek yerine anlamdan çıkarırsınız.
- Türkçe üç ayrı liste hazırlayın. Başlıkları “Şu an farklı olsa”, “Geçmişte farklı olsaydı” ve “Artık değişse” yapın. Her listeye kendi hayatınızdan üç cümle yazıp İngilizceye aktarın. Özellikle “yarın” geçen dileklerde otomatik olarak would kullanıp kullanmadığınızı kontrol edin.
- Aynı cümleyi iki farklı amaçla kurun. Önce nötr bir dilek, sonra sitem yazın: I wish the kitchen was cleaner (Keşke mutfak daha temiz olsa) ve I wish everyone would clean up after cooking (Keşke herkes yemek yaptıktan sonra ortalığı toplasa). İkinci cümlede kimden ne beklediğinizi açıkça belirleyin.
İlgili konular
- Ön bilgi: Gerçek dışı durumlar için ikinci koşul yapısı — geçmiş biçiminin neden her zaman geçmiş zamanı anlatmadığını ve hayal edilen bir durumun sonucunun nasıl kurulduğunu anlamayı kolaylaştırır.