A1

İtalyancada avere fiili ve günlük kullanımları

Il Verbo Avere

Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İtalyanca dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.

Kısaca

İtalyancada avere, temel olarak bir şeye sahip olmayı anlatır; şimdiki zaman biçimleri ho, hai, ha, abbiamo, avete, hanno şeklindedir. Türkçedeki “Kitabım var”, “Açım” ve “Otuz yaşındayım” gibi farklı cümleler İtalyancada aynı fiille kurulur: Ho un libro, Ho fame, Ho trent’anni. Bu yüzden yalnızca “sahip olmak” anlamını değil, avere + belirli bir sözcük biçimindeki günlük kalıpları da öğrenmek gerekir.

Genel bakış

Avere, A1 düzeyinde ilk öğrenilen fiillerden biridir. Fiil, bir eylemi ya da durumu anlatan sözcüktür; avere ise bu fiilin mastarı, yani kişiye göre çekilmemiş sözlük biçimidir. Bir çantanız olduğunu, vaktiniz kalmadığını, susadığınızı veya yardıma ihtiyaç duyduğunuzu anlatırken bu fiili kullanırsınız. Düzenli fiillerdeki gibi tek bir gövdeye öngörülebilir ekler getirilmediği için temel çekimleri birlikte öğrenmek gerekir.

Türkçe açısından en önemli fark, sahipliği anlatma biçimidir. Türkçede “Benim bir bisikletim var” derken İtalyancada Ho una bicicletta denir. Sözcük sözcük bir “var” karşılığı aramak yerine, “Bende ne var?” sorusunun cevabını avere ile kurmak daha kullanışlıdır. Ancak her “var” cümlesi avere istemez: bir şeyin bir yerde bulunduğunu anlatan “Masada bir kitap var” farklı bir yapıdır.

Diğer önemli nokta, bedensel durumlar ve günlük değerlendirmelerdir. Türkçede “Üşüyorum”, “Uykum var”, “Haklısın” dediğimizde farklı yapılar kullanırız; İtalyancada bunların karşılıkları Ho freddo, Ho sonno, Hai ragione olur. İlk aşamada bu ifadeleri bütün olarak öğrenmek yeterlidir. Fiilin geçmiş zaman kurmadaki görevi ve daha ileri kullanımları aşağıda ayrı bir bölümde ele alınmaktadır.

Nasıl kullanılır?

Şimdiki zaman çekimi

Çekim, fiilin kimin hakkında konuşulduğuna göre biçim değiştirmesidir. Aşağıdaki tabloda özne zamirleri, yani “ben, sen, o” gibi cümlenin kim hakkında olduğunu gösteren sözcükler de yer alıyor. Presente adı verilen bu zaman, bağlama göre hem şu anki bir durumu hem de genel bir durumu anlatabilir.

Kişi Avere biçimi Türkçe kişi karşılığı
io ho ben
tu hai sen
lui / lei ha o
Lei ha siz; tek kişiye nazik hitap
noi abbiamo biz
voi avete siz; birden çok kişi
loro hanno onlar

Tablodaki biçimlerin tek başına her zaman aynı Türkçe karşılığı yoktur. Ho una domanda “Bir sorum var”, Ho fame ise “Açım” demektir. Önce kişiye uygun fiili seçin, sonra ifadenin bütününü anlamlandırın.

Ho, hai, ha, hanno biçimlerindeki h okunmaz, ancak yazıda mutlaka bulunmalıdır. Ho ile o aynı şekilde duyulabilir; fakat o “veya” anlamındadır. Ha fiildir, a ise başka görevlerde kullanılan bir sözcüktür. Ayrıca abbiamo ve hanno biçimlerindeki çift ünsüzleri yazıda koruyun: abbiamo iki b, hanno iki n ile yazılır.

Özne çoğu zaman söylenmez

Türkçede “Ben açım” yerine yalnızca “Açım” diyebildiğimiz gibi, İtalyancada da kişi çoğunlukla fiilden anlaşılır:

  • Ho fame. — Açım.
  • Abbiamo tempo. — Vaktimiz var.
  • Avete una penna? — Kaleminiz var mı?

Zamiri özellikle karşılaştırma yaparken söylemek doğaldır: Io ho fame, tu no. — Ben açım, sen değilsin. Her cümleyi io ile başlatmak gerekmez. Buna karşılık ha biçimi tek başına hem “o” hem de nazik “siz” anlamına gelebileceğinden, konuşma bağlamı önemlidir.

Sahiplik, olanak ve ilişkiler

Temel yapı kişi + avere + sahip olunan şey şeklindedir. Türkçedeki “bir şeyim var” düşüncesini karşılar:

  • Ho una macchina. — Bir arabam var.
  • Mia sorella ha due figli. — Kız kardeşimin iki çocuğu var.
  • Abbiamo poco tempo. — Az vaktimiz var.

Una ve un, tek bir şeyi tanıtırken kullanılan, Türkçedeki “bir”e benzeyen tanımlıklardır; tanımlık, ismin önünde kullanılan ve onu belirli ya da belirsiz biçimde sunan küçük sözcüktür. Una macchina içindeki una sözcüğünü sırf Türkçede “Arabam var” derken “bir” demeyebildiğimiz için düşürmemek gerekir. Bununla birlikte tempo gibi miktarı düşünülen sözcükler Ho tempo — “Vaktim var” biçiminde tanımlıksız kullanılabilir. Dolayısıyla her avere cümlesine otomatik olarak un veya una eklenmez.

Sahiplik her zaman mülkiyet anlamına gelmez. Ho due fratelli “İki erkek kardeşim var”, Ho una riunione “Bir toplantım var” demektir. Aile ilişkileri, programdaki işler ve kişinin elindeki olanaklar da bu yapıyla anlatılır.

Olumsuz cümle ve soru

Olumsuzluk için non, çekilmiş fiilin önüne gelir:

  • Non ho tempo. — Vaktim yok.
  • Non abbiamo fame. — Aç değiliz.
  • Non hanno bisogno di aiuto. — Yardıma ihtiyaçları yok.

Türkçedeki “yok” ve “değil” ayrımı, bu örneklerde aynı non + avere yapısıyla karşılanır. Non sözcüğünü isimden önce değil, fiilden önce yerleştirin.

Basit bir soruda sözcük dizilişini değiştirmeniz veya Türkçedeki “mı” gibi ayrı bir sözcük eklemeniz gerekmez. Konuşmada soru tonlaması, yazıda soru işareti yeterli olabilir: Hai tempo? — “Vaktin var mı?” Soru sözcüğü de eklenebilir: Quanti anni hai? — “Kaç yaşındasın?”

Yaş söylemek

İtalyancada yaş avere + sayı + anni ile ifade edilir. Anno “yıl”, çoğulu anni “yıllar” demektir. Türkçede “Yirmi yaşındayım” deriz; İtalyancada ise yaşın kaç yıl olduğu avere ile belirtilir:

  • Ho vent’anni. — Yirmi yaşındayım.
  • Mio figlio ha un anno. — Oğlum bir yaşında.
  • Quanti anni ha sua figlia? — Kızınız kaç yaşında?

Vent’anni yazımındaki kesme işareti, venti sözcüğünün son ünlüsünün düştüğünü gösterir. Ho venti anni biçimi de doğrudur. Temel kural bakımından önemli olan, yaşı essere ile değil avere ile söylemektir.

Açlık, susuzluk ve benzeri durumlar

Bu kalıplarda avere sonrasında genellikle tanımlık kullanılmaz. İsim, yani bir varlığı veya kavramı adlandıran sözcük, ifadeyi tamamlar.

Kalıp Türkçe karşılığı
avere fame aç olmak, acıkmış olmak
avere sete susamış olmak
avere sonno uykusu olmak
avere caldo sıcaklamak, sıcaktan bunalmak
avere freddo üşümek
avere paura korkmak
avere fretta acelesi olmak
avere ragione haklı olmak
avere torto haksız olmak

Kişi değiştiğinde kalıptaki sözcük değil, fiil değişir: Ho freddo — “Üşüyorum”; Abbiamo freddo — “Üşüyoruz”. Kadın veya erkek olmanız da bu kalıbı değiştirmez. Fame burada kişiye göre biçim alan bir özellik sözcüğü değildir.

Derece belirtmek için uygun miktar sözcükleri kullanılabilir: Ho molta fame — “Çok açım”; Ho molta sete — “Çok susadım”. Molto/molta “çok” anlamını taşır ve bu kullanımlarda ardından gelen isme uyar. Başlangıçta molta fame, molta sete, molto sonno ifadelerini ayrı parçalar hâlinde öğrenmek işinizi kolaylaştırır.

İhtiyaç ve istek bildirmek

Avere bisogno di, bir şeye veya bir eyleme ihtiyaç duymayı anlatır. Di, sözcükler arasında ilişki kuran bir edattır; bu kalıpta Türkçedeki “-e ihtiyaç duymak” yapısıyla birlikte düşünülmelidir.

  • Ho bisogno di una pausa. — Bir molaya ihtiyacım var.
  • Abbiamo bisogno di aiuto. — Yardıma ihtiyacımız var.
  • Hai bisogno di riposare. — Dinlenmeye ihtiyacın var.

Son örnekte di sonrasında riposare mastarı bulunur. Yani kalıp hem bir şeyle hem de yapılacak bir eylemle tamamlanabilir.

Avere voglia di ise ihtiyaçtan çok istek, heves veya “canı istemek” anlamındadır:

  • Ho voglia di un caffè. — Canım bir kahve istiyor.
  • Abbiamo voglia di uscire. — Canımız dışarı çıkmak istiyor.
  • Non ho voglia di cucinare. — Yemek yapasım yok.

Türkçede “Kahveye ihtiyacım var” bazen şaka yollu bir istek anlatabilir. İtalyancada da bağlam önemlidir; yine de temel ayrımı koruyun: bisogno ihtiyaç, voglia istek bildirir. Non ho voglia “Canım istemiyor” demektir; “İhtiyacım yok” anlamına gelmez.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki cümlelerde aynı fiilin Türkçede ne kadar farklı biçimlerde karşılandığına dikkat edin. Özellikle fame, anni, bisogno di ve ragione ifadelerini tek tek çevirmek yerine bütün olarak tanıyın.

İtalyanca Türkçe Açıklama
Ho fame. Açım. Bedensel durum; tanımlık yok.
Quanti anni hai? Kaç yaşındasın? Samimi hitapta yaş sorusu.
Abbiamo bisogno di aiuto. Yardıma ihtiyacımız var. İhtiyaç bildirirken di kullanılır.
Hanno ragione. Haklılar. Çoğul kişiyle kalıp değişmez.
Hai sete? C’è dell’acqua in cucina. Susadın mı? Mutfakta su var. İlk cümle kişinin durumunu, ikincisi bir yerde su bulunduğunu anlatır.
Mia figlia ha otto anni. Kızım sekiz yaşında. Yaş, avere ile söylenir.
Avete i biglietti? Biletleriniz yanınızda mı? Belirli biletlerin kişide bulunması soruluyor.
Non ho contanti. Nakit param yok. Sahiplik cümlesinin olumsuzu.
Abbiamo freddo. Possiamo chiudere la finestra? Üşüyoruz. Pencereyi kapatabilir miyiz? Hava durumundan değil, kişilerin hissettiğinden söz ediliyor.
I bambini hanno sonno. Çocukların uykusu var. Fiil, çoğul kişiye göre çekiliyor.
Ha un momento, signora? Bir dakikanız var mı, hanımefendi? Tek kişiye nazik hitapta ha.
Ho voglia di fare una passeggiata. Canım yürüyüş yapmak istiyor. di sonrasında mastar var.
Scusa, ho fretta: il treno parte tra poco. Kusura bakma, acelem var; tren birazdan kalkıyor. Günlük konuşmada açıklama yapma.
Non hai torto, ma dobbiamo aspettare. Haksız değilsin ama beklememiz gerekiyor. Karşıdakine ölçülü biçimde katılma.

Sık yapılan hatalar

1. Yaşı essere ile söylemek

  • Yanlış: Sono vent’anni.
  • Doğru: Ho vent’anni. — Yirmi yaşındayım.
  • Neden? Essere “olmak” fiilidir; ancak Türkçedeki “yaşındayım” yapısı İtalyancaya bu fiille aktarılmaz. Yaş söylemek için avere gerekir. Yanlış örnek, kişinin yaşını ifade etmek için uygun değildir; başka bağlamlarda farklı bir anlam taşıyabilir.

2. Bedensel durumu Türkçenin yapısıyla kurmak

  • Yanlış: Sono fame.
  • Doğru: Ho fame. — Açım.
  • Neden? Fame “açlık” anlamındaki isimdir ve bu kalıpta avere ile kullanılır. Aynı şekilde “Üşüyorum” için Ho freddo, “Uykum var” için Ho sonno denir. Türkçede farklı ekler veya fiiller kullanılması, İtalyancada da farklı fiiller gerektiği anlamına gelmez.

3. Okunmayan h harfini yazmamak

  • Yanlış: O una domanda.
  • Doğru: Ho una domanda. — Bir sorum var.
  • Neden? H ses vermese de fiilin yazımının parçasıdır. O “veya” demektir. Benzer biçimde ha yerine a, hanno yerine anno yazmayın; anno “yıl” anlamına gelir.

4. Bisogno ve voglia sonrasında di sözcüğünü unutmak

  • Yanlış: Ho bisogno una pausa.
  • Doğru: Ho bisogno di una pausa. — Bir molaya ihtiyacım var.
  • Neden? Kalıp avere bisogno di şeklindedir. Ho voglia di riposare — “Canım dinlenmek istiyor” cümlesinde de aynı bağlantı gerekir. Ancak konuşmada neye ihtiyaç duyulduğu zaten belliyse Hai bisogno? — “İhtiyacın var mı?” gibi tamamlayıcısı söylenmeyen kullanımlar duyabilirsiniz.

5. Kişi değiştiğinde fiili değiştirmemek

  • Yanlış: Loro ha ragione.
  • Doğru: Loro hanno ragione. — Onlar haklı.
  • Neden? Ha tekil, hanno çoğul kişi içindir. Türkçede “Onlar haklı” derken fiil çekimi görmemeniz yanıltıcı olabilir. İtalyancada uygun çekilmiş fiil gerekir. Zamiri söylemeden Hanno ragione demek de doğrudur.

6. Her “var” cümlesini avere ile kurmak

  • Yanlış: Sul tavolo ha un libro.
  • Doğru: Sul tavolo c’è un libro. — Masada bir kitap var.
  • Neden? Burada kitabın sahibini değil, bulunduğu yeri söylüyorsunuz. Ho un libro sul tavolo ise “Masada bir kitabım var” anlamına gelebilir ve konuşanın kitaba sahip olduğunu belirtir. Türkçedeki tek bir “var” sözcüğü bu iki farkı her zaman açıkça göstermeyebilir.

Kullanım notları

Samimi ve nazik hitap

Türkçedeki “sen/siz” ayrımı yardımcıdır, fakat fiil biçimleri aynı mantıkla dağılmaz. Bir arkadaşınıza Hai tempo? — “Vaktin var mı?” diyebilirsiniz. Tek bir kişiye nazikçe sorarken Ha tempo? — “Vaktiniz var mı?” kullanılır. Birden fazla kişiye sorarken ise Avete tempo? denir.

Nazik hitap zamiri Lei, erkeklere de kadınlara da yöneltilebilir. Büyük harfle yazılması saygı bildiren bir yazım tercihidir; küçük harfli lei de güncel metinlerde görülebilir. Fiil her durumda ha olur. Resmî görünmek için tek bir kişiye otomatik olarak avete demeyin; çağdaş standart kullanımda tek kişiye nazik hitabın temel biçimi Lei ha şeklindedir.

Kişinin hissettiği sıcaklık ile hava durumu

Ho caldo — “Sıcakladım” kişinin hissettiğini anlatır. Fa caldo — “Hava sıcak” ise ortamı değerlendirir. Benzer şekilde Ho freddo — “Üşüyorum” ile Fa freddo — “Hava soğuk” farklıdır. Oda başkalarına sıcak gelse bile üşüyor olabilirsiniz; bu durumda Ho freddo yerindedir.

Kısa cevaplar

Hai fame? — “Aç mısın?” sorusuna Sì — “Evet” veya No — “Hayır” diye cevap verebilirsiniz. Daha açık cevaplar Sì, ho fame — “Evet, açım” ve No, non ho fame — “Hayır, aç değilim” şeklindedir. Türkçedeki “Var” cevabını her soruda tek başına ho ile karşılamaya çalışmayın; kısa bir sì veya kalıbın tekrarı başlangıç için daha güvenlidir.

Temelin ötesinde: daha sonra karşılaşacağınız kullanımlar

Bu bölümdeki yapıları A1 aşamasında eksiksiz kullanmanız gerekmez. Amaç, bildiğiniz avere biçimlerini yeni cümlelerde tanıyabilmeniz ve temel kuralları gereğinden fazla genellememenizdir.

Geçmiş zaman kuran yardımcı fiil

Yardımcı fiil, başka bir fiille birlikte zaman veya dil bilgisel yapı kuran fiildir. Passato prossimo adı verilen geçmiş zaman yapısında avere bu görevde sık kullanılır:

  • Ho mangiato. — Yemek yedim.
  • Abbiamo comprato il pane. — Ekmek aldık.
  • Ho avuto paura. — Korktum.

Burada mangiato, comprato ve avuto, geçmiş zaman yapısında kullanılan fiil biçimleridir; bunlara geçmiş zaman ortacı denir. Avuto, avere fiilinin kendi ortacıdır. Dolayısıyla ho avuto bir tekrar hatası değildir: ilk sözcük yardımcı fiil, ikincisi asıl fiilin geçmiş biçimidir.

Ancak bütün fiiller geçmiş zamanda avere almaz. Örneğin Sono arrivato — “Geldim” cümlesinde yardımcı fiil essere olur. Bazı fiillerde seçim, fiilin kullanımına göre de değişir. Başlangıçta her yeni fiili geçmiş zaman örneğiyle birlikte öğrenmek, tek bir aşırı geniş kurala güvenmekten daha sağlamdır.

Geçmişte, gelecekte ve varsayımlarda avere

Avere yalnızca şimdiki zamana ait değildir. Yeni zamanları öğrenirken aynı kalıpların farklı çekimlerle sürdüğünü göreceksiniz:

İtalyanca Türkçe Açıklama
Da piccolo avevo paura del buio. Küçükken karanlıktan korkardım. Geçmişte süren veya tekrarlanan durum.
Domani avremo più tempo. Yarın daha çok vaktimiz olacak. Gelecekteki olanak.
Avrei bisogno di un’informazione. Bir konuda bilgi rica edecektim. İhtiyacı daha dolaylı ve nazik dile getirme.
Se avessi tempo, verrei con voi. Vaktim olsa sizinle gelirdim. Varsayımsal koşul.

Avrei, koşul kipi denen ve varsayım ya da nazik istek bildirebilen bir biçimdir. Avessi ise dilek-şart kipiyle ilişkilendirilebilecek congiuntivo biçimidir; burada gerçek kabul edilmeyen bir koşulu kurar. Türkçedeki kiplerle her kullanımda bire bir örtüşmez. Şimdilik bu cümleleri tanımak yeterlidir; günlük temel çekim yine ho, hai, ha, abbiamo, avete, hanno dizisidir.

Sahip olunan şeyi yeniden söylememek

İtalyancada nesne, yani fiilin doğrudan ilgili olduğu şey, bazen kısa bir zamirle karşılanır. Bir kalemden söz edildikten sonra şu cevap duyulabilir:

  • Hai una penna? — Sì, ce l’ho. — Kalemin var mı? — Evet, var.
  • Avete i biglietti? — Sì, li abbiamo. — Biletleriniz var mı? — Evet, var.

Ce l’ho ifadesi özellikle konuşmada çok yaygındır. Bunu ilk aşamada “Bende var” anlamındaki bir cevap kalıbı olarak tanıyabilirsiniz. Bu biçimde ce ile l’ ayrı yazılır; l’ho içindeki h de korunur. Bu tür zamirli cevapları kurmak, yalnızca fiil çekimini bilmekten daha ileri bir konudur.

Konuşmada pekiştirme amacıyla C’ho fame — “Açım” gibi biçimler de duyabilirsiniz. Bunları duyduğunuzda tanımak yararlıdır, ancak tarafsız yazıda ve başlangıç alıştırmalarında standart Ho fame biçimini tercih edin.

Benzer görünen ifadelerde anlam değişebilir

Avere caldo — “Sıcaklamak” ifadesini öğrendikten sonra her sıcaklık anlatımının aynı fiille kurulacağını düşünmeyin. La minestra è calda — “Çorba sıcak” cümlesinde calda, çorbanın özelliğini anlatan bir sıfattır; sıfat, bir varlığın nasıl olduğunu belirten sözcüktür. Ho caldo ise kişinin sıcak hissettiği yerleşik kalıptır.

Benzer biçimde avere ragione — “Haklı olmak” ile avere una ragione — “Bir nedeni olmak” ayrılır. Hai ragione — “Haklısın” derken tanımlık yoktur; Ho una ragione per restare — “Kalmak için bir nedenim var” derken belirli bir nedenden söz edilir. Küçük sözcükler bazen yapıyı bozmak yerine anlamı değiştirir; bu yüzden kalıbı bağlamıyla öğrenin.

Çalışma önerileri

  1. Türkçe anlamları karıştırarak kısa bir günlük yazın. “Bir sorum var”, “Açım”, “Otuz yaşındayım”, “Dinlenmeye ihtiyacım var” cümlelerini İtalyanca kurun. Her seferinde aynı Türkçe fiili aramak yerine uygun avere kalıbını seçin. Sonra “ben” yerine “biz” ve “onlar” kullanarak yalnızca değişmesi gereken fiili değiştirin.
  2. Her kalıbı üç biçimde söyleyin. Örneğin Hai sete? — “Susadın mı?”, Ho sete — “Susadım”, Non ho sete — “Susamadım”. Aynı döngüyü açlık, zaman ve ihtiyaç için uygulayın. Yazarken özellikle h harflerini ve bisogno di / voglia di bağlantılarını kontrol edin.
  3. “Var” cümlelerini iki gruba ayırın. “Çantamda bir kitabım var” gibi sahiplik bildiren cümlelerle “Masada bir kitap var” gibi yer bildiren cümleleri karşılaştırın. İlk grupta kimin neye sahip olduğunu, ikinci grupta neyin nerede bulunduğunu sorun. Bu küçük ayrım, avere ile c’è yapılarını karıştırmanızı önler.

İlgili konular

  • Önce: Özne zamirleri — io, tu, lui/lei, noi, voi, loro biçimlerini ve zamirin ne zaman söylenmediğini öğrenin.
  • Sonraki adım: Passato prossimo ile geçmiş zaman — avere fiilinin yardımcı fiil olarak görevini ve ho mangiato gibi geçmiş zaman yapılarını inceleyin.

Ön koşul

İtalyancada Özne ZamirleriA1

Bu kavram üzerine inşa edilen kavramlar

Diğer A1 kavramları

Bu kavram diğer dillerde

Tüm dillerde karşılaştır