A1

İtalyancada C'è ve Ci sono

C'è e Ci sono

Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İtalyanca dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.

Kısaca

İtalyancada c'è, tek bir kişinin ya da şeyin bulunduğunu; ci sono, birden fazla kişinin ya da şeyin bulunduğunu bildirir: C'è un problema “Bir sorun var”, Ci sono molte persone “Çok sayıda insan var” demektir. Türkçedeki “var” sayıya göre değişmezken İtalyancada bu iki biçim arasında seçim yapmanız gerekir. “Yok” demek için başlarına non getirilir; soru sorarken ise sözcüklerin sırası genellikle değişmez.

Genel bakış

Bir kafede boş masa ararken, otelde banyo sorarken veya mahallede neler olduğunu anlatırken bu yapıya ihtiyaç duyarsınız. C'è un bagno qui? “Burada tuvalet var mı?” sorusu, A1 düzeyinde hemen kullanabileceğiniz bir örnektir. Yapı yalnızca bir yerde duran nesneler için kullanılmaz; sorunları, fırsatları, etkinlikleri ve insanların hazır bulunmasını da anlatır.

Türkçe konuşanlar için anlamı kavramak kolaydır: “var” ve “yok” çoğu zaman iyi karşılıklardır. Asıl alışkanlık değişikliği, sözü edilen kişinin ya da şeyin tek mi çok mu olduğunu her seferinde kontrol etmektir. Türkçede “Bir sandalye var” ve “Üç sandalye var” deriz. İtalyancada ise C'è una sedia ile Ci sono tre sedie arasında hem yapı hem de isim değişir. İsim, bir varlığı veya kavramı adlandıran sözcüktür; burada “sandalye” buna örnektir.

Önce şimdiki zamanda “var, yok, var mı?” demeyi öğrenmek yeterlidir. Daha ileride “vardı”, “olacak” ve “olabilir” gibi anlamlarda da aynı yapıyla karşılaşacaksınız. Bunlar aşağıda ayrı bir bölümde ele alınıyor; başlangıçta bütün biçimleri ezberlemek gerekmez.

Yapı nasıl kurulur?

Tekil ve çoğul seçimi

C'è, ci ile è biçimlerinin birleşmesidir. Buradaki è, essere fiilinin “olmak” anlamındaki çekimlerinden biridir. Fiil, bir işi, oluşu veya durumu bildiren sözcüktür. Ci sono da aynı yapının çoğul biçimidir. Bu kullanımda ci parçasını tek başına Türkçeye çevirmeye çalışmak yerine bütün yapıyı “var” olarak öğrenmek daha yararlıdır.

Durum İtalyanca Türkçe
Tekil, olumlu C'è una farmacia. Bir eczane var.
Çoğul, olumlu Ci sono due farmacie. İki eczane var.
Tekil, olumsuz Non c'è una farmacia qui vicino. Buraya yakın bir eczane yok.
Çoğul, olumsuz Non ci sono farmacie qui vicino. Buraya yakın eczane yok.
Tekil, soru C'è una farmacia qui vicino? Buraya yakın bir eczane var mı?
Çoğul, soru Ci sono farmacie qui vicino? Buraya yakın eczaneler var mı?

Seçimi Türkçe çeviriye göre değil, İtalyancada kullanılan isme göre yapın. Türkçede sayılardan sonra genellikle “iki eczane” deriz; “eczaneler” demeyiz. İtalyancada ise sayı birden büyükse isim çoğul olur: due farmacie. Bu yüzden yapı da ci sono olur.

İsimlerin dil bilgisel cinsiyeti, yani İtalyancada eril veya dişil grupta bulunması, c'è / ci sono seçimini etkilemez:

  • C'è un libro. — Bir kitap var.
  • C'è una penna. — Bir kalem var.
  • Ci sono due libri e due penne. — İki kitap ve iki kalem var.

Un ve una, belirsiz tanımlıklardır; yani burada hangi kitap veya kalem olduğu belirtilmeden “bir” denmesini sağlarlar. Hangi tanımlığın seçileceği isme bağlıdır; fakat her iki tekil isimle de c'è kullanılır.

Sayılmayan şeyler de tekil olabilir

Bir maddenin miktarını tek tek saymadan anlatırken genellikle tekil yapı kullanılır:

  • C'è acqua in frigo. — Buzdolabında su var.
  • C'è del pane sul tavolo. — Masanın üstünde biraz ekmek var.
  • Non c'è tempo. — Vakit yok.

Buradaki del pane, miktarı kesin olmayan “biraz ekmek” anlamındadır. Çok miktarda bir şeyden söz etmeniz de tek başına çoğul gerektirmez: C'è molta gente “Çok insan var” demektir. Gente, birden fazla insanı anlatsa da İtalyancada tekil bir sözcüktür. Buna karşılık persone çoğuldur: Ci sono molte persone yine “Çok insan var” anlamına gelir.

Yer bilgisinin konumu

En kullanışlı başlangıç sırası c'è / ci sono + kişi veya şey + yer biçimindedir:

  • C'è un gatto sul balcone. — Balkonda bir kedi var.
  • Ci sono due asciugamani in bagno. — Banyoda iki havlu var.

Türkçede yer bilgisini genellikle daha önce söyleriz. İtalyancada da yeri başa almak mümkündür:

  • Sul balcone c'è un gatto. — Balkonda bir kedi var.
  • In bagno ci sono due asciugamani. — Banyoda iki havlu var.

İkinci sıra, özellikle bir odayı ya da çevreyi anlatırken kullanışlıdır. Yeri her cümlede açıkça belirtmek gerekmez. C'è un problema “Bir sorun var” cümlesinde fiziksel bir yerden söz edilmemesine rağmen yapı tamamen doğaldır.

Soru ve kısa cevaplar

Türkçedeki “mı / mi” gibi ayrıca eklenen bir soru parçası yoktur. Yazıda soru işareti, konuşmada ise sesin soru sormaya uygun yükselip alçalması yeterlidir:

  • C'è un bagno qui? — Burada tuvalet var mı?
  • Ci sono posti liberi? — Boş yer var mı?
  • Quante camere ci sono? — Kaç oda var?
  • Che cosa c'è nella borsa? — Çantada ne var?

Kısa cevaplarda yapı korunabilir: Sì, c'è “Evet, var”; No, non c'è “Hayır, yok”; Sì, ci sono “Evet, var”; No, non ci sono “Hayır, yok”. Neyi kastettiğiniz belliyse ismi tekrar etmeniz gerekmez.

Olumsuzlukta non

“Yok” demek için non, yapının tamamının önüne gelir:

  • Non c'è latte. — Süt yok.
  • Non ci sono sedie. — Sandalye yok.
  • Non c'è niente. — Hiçbir şey yok.
  • Non c'è nessuno. — Kimse yok.

Türkçedeki “Hiçbir şey yok” ve “Kimse yok” örnekleri burada iyi bir dayanak sağlar. İtalyancada niente “hiçbir şey” ve nessuno “hiç kimse” yapının ardından geliyorsa non da kullanılır. Nessuno birden fazla kişinin yokluğunu düşündürse bile bu kullanımda tekil yapı alır: Non c'è nessuno.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki cümlelerde önce “Nerede, kim veya ne var?” sorusunu düşünün. Ardından yapının neden tekil veya çoğul olduğunu kontrol edin.

İtalyanca Türkçe Açıklama
C'è un problema. Bir sorun var. Soyut bir durum; yer belirtmek gerekmiyor.
Ci sono molte persone. Çok sayıda insan var. Kişileri anlatan isim çoğul.
C'è un bagno qui? Burada tuvalet var mı? Günlük bir ihtiyaç sorusu.
Non c'è niente. Hiçbir şey yok. Olumsuzlukta iki parça birlikte kullanılıyor.
Sul tavolo c'è il tuo telefono. Telefonun masanın üstünde. Bilinen bir nesnenin orada bulunduğu bildiriliyor.
In questa strada ci sono due panetterie. Bu sokakta iki fırın var. Sayıdan sonra isim de çoğul.
C'è ancora del caffè? Hâlâ biraz kahve var mı? Kahve burada sayılmayan bir madde.
Non ci sono treni dopo mezzanotte. Gece yarısından sonra tren yok. Genel bir ulaşım bilgisi.
Stasera c'è un concerto in piazza. Bu akşam meydanda bir konser var. Bir etkinlik tanıtılıyor.
C'è qualcuno alla porta. Kapıda biri var. Kimliği belirtilmeyen bir kişi.
Ci sono anche opzioni vegetariane? Vejetaryen seçenekler de var mı? Restoranda kullanılabilecek bir soru.
Non c'è abbastanza spazio per tutti. Herkese yetecek kadar yer yok. Miktar bildiren tekil bir isim.
C'è molta gente alla fermata. Durakta çok insan var. Kalabalık anlatılsa da isim tekil.
Domani ci sei? Yarın orada olacak mısın? Bir kişinin katılımı soruluyor; ayrıntısı aşağıda.

Sık yapılan hatalar

1. Türkçedeki değişmeyen “var” alışkanlığını taşımak

  • Yanlış: C'è due autobus.
  • Doğru: Ci sono due autobus. — İki otobüs var.

Türkçede “var” değişmez; İtalyancada değişir. Ayrıca autobus sözcüğünün tekil ve çoğul yazılışı aynıdır. Bu nedenle yalnızca sözcüğün sonuna bakmak yetmez; due “iki” ifadesi burada çoğulu gösterir.

2. C'è yazımındaki iki işareti karıştırmak

  • Yanlış: Ce un problema.
  • Doğru: C'è un problema. — Bir sorun var.

C'è içinde kesme işareti ve è üzerindeki aksan birlikte bulunur. Aksan işareti, buradaki è “olmak” biçimini e “ve” sözcüğünden ayırır. Ci sono ise ayrı yazılır ve kesme işareti almaz. Biçimleri yazarken birer bütün olarak hatırlayın.

3. Türkçedeki iyeliği her zaman c'è ile çevirmek

  • Yanlış: C'è una sorella. — “Bir kız kardeşim var” demek isterken.
  • Doğru: Ho una sorella. — Bir kız kardeşim var.

Yanlış örnekteki İtalyanca cümle kendi başına kurulabilir; ama “Bir kız kardeş var” anlamına gelir, kardeşin sizin olduğunu söylemez. Türkçedeki iyelik, yani bir şeyin kime ait olduğu, “kardeşim” veya “arabam” gibi sözcüklerle anlaşılır. İtalyancada kişinin sahip olduğu bir şeyi anlatırken çoğunlukla avere “sahip olmak” fiili kullanılır: Ho una macchina “Bir arabam var”.

Buna karşılık C'è mia sorella in cucina “Kız kardeşim mutfakta” demektir. Burada akrabalık ilişkisi değil, kişinin orada bulunması bildirilmektedir.

4. Çoğul anlam taşıyan her sözcükle ci sono kullanmak

  • Yanlış: Ci sono molta gente.
  • Doğru: C'è molta gente. — Çok insan var.
  • Diğer doğru seçenek: Ci sono molte persone. — Çok sayıda insan var.

İtalyancadaki uyum, yani sözcüklerin tekil veya çoğul bakımından birbirine uyması, kullanılan isme göre belirlenir. Gente tekil, persone çoğuldur. Anlatılan kalabalığın büyüklüğü belirleyici değildir.

5. Non sözcüğünü yapının içine yerleştirmek

  • Yanlış: Ci non sono posti.
  • Doğru: Non ci sono posti. — Yer yok.

Ci sono parçalarını ayırmayın; olumsuzluk başlarına gelir. Tekilde de aynı düzen vardır: Non c'è posto “Yer yok”.

6. “Var mı?” sorusuna ayrıca bir soru sözcüğü eklemeye çalışmak

  • Yanlış: È ci sono posti liberi?
  • Doğru: Ci sono posti liberi? — Boş yer var mı?

Yapının içinde zaten çekimli fiil bulunur; başına ayrıca è eklenmez. Olumlu cümleyi aynı sözcük sırasıyla soru olarak söyleyebilirsiniz.

Kullanım notları

C'è ile è arasındaki fark

C'è, bir şeyi konuşmaya getirir veya orada bulunduğunu bildirir. È ise zaten konuştuğunuz şeyin nerede ya da nasıl olduğunu söyleyebilir:

  • C'è una farmacia vicino alla stazione. — İstasyonun yakınında bir eczane var.
  • La farmacia è vicino alla stazione. — Eczane istasyonun yakınında.

İlk cümle çevrede ne bulunduğunu, ikincisi belirli eczanenin yerini anlatır. Ancak bunu “c'è yalnızca belirsiz isimlerle kullanılır” kuralına dönüştürmeyin: C'è Marco? “Marco burada mı?” ve C'è il direttore? “Müdür burada mı?” son derece doğal sorulardır.

Türkçede “Telefonun masanın üstünde” derken “var” kullanmayabiliriz. İtalyancada Sul tavolo c'è il tuo telefono diyerek telefonu o yerde bulunan bir şey olarak sunabiliriz. Dolayısıyla iyi bir Türkçe çeviride her c'è karşılığında mutlaka “var” görmeniz gerekmez.

Konuşmada duyulan tekil biçimler

Gündelik konuşmada çoğul bir listenin önünde tekil c'è duyabilirsiniz. Özellikle konuşan kişi listeyi sonradan genişletiyorsa bu kullanım ortaya çıkabilir. Başlangıç için güvenli tercih, açıkça çoğul bir isimle ci sono kullanmaktır. Özenli yazıda Ci sono molti problemi “Çok sorun var” biçimini benimseyin; konuşmada duyduğunuz her sapmayı genel kurala çevirmeyin.

Günlük kalıplar

  • Che c'è? — Ne var? / Ne oldu?
  • Non c'è problema. — Sorun yok.
  • Non c'è fretta. — Acele yok.
  • Non c'è di che. — Bir şey değil.

Che c'è? söylenişe göre ilgili bir soru da sabırsız bir tepki de olabilir. Daha açık bir soru olan C'è qualche problema? “Bir sorun mu var?” çoğu durumda niyetinizi daha net anlatır. Non c'è di che ise teşekkür karşılığında kullanılan bir kalıptır; sözcüklerini ayrı ayrı çevirmemek gerekir.

Temelin ötesinde: Daha sonra karşılaşacağınız kullanımlar

Bu bölümdeki biçimleri A1 aşamasında eksiksiz kullanmanız beklenmez. Ama metinlerde gördüğünüzde aynı “bulunma, mevcut olma” fikrini tanımanız yararlıdır.

Geçmişte ve gelecekte “var” demek

Zaman değişince essere parçası değişir, tekil ve çoğul ayrımı sürer.

Zaman veya anlam İtalyanca Türkçe
Geçmişteki durum, tekil Ieri c'era molto traffico. Dün trafik yoğundu.
Geçmişteki durum, çoğul C'erano tante persone alla festa. Partide çok insan vardı.
Gerçekleşmiş olay, tekil C'è stato un errore. Bir hata oldu.
Gerçekleşmiş olay, çoğul Ci sono stati due incontri. İki görüşme yapıldı.
Gelecek, tekil Domani ci sarà una riunione. Yarın bir toplantı olacak.
Gelecek, çoğul Ci saranno dei cambiamenti. Bazı değişiklikler olacak.
Koşula bağlı durum, tekil Ci sarebbe una soluzione. Bir çözüm olabilir.
Koşula bağlı durum, çoğul Ci sarebbero altre possibilità. Başka olasılıklar olabilir.

C'era / c'erano, geçmişte nasıl bir ortam veya durum bulunduğunu anlatmaya elverişlidir. C'è stato / ci sono stati ise gerçekleşen bir olayı ya da sınırları belirli bir dönemdeki varlığı anlatabilir. Bu ayrımı yalnızca Türkçedeki “vardı” ile “oldu” karşılıklarına indirgemeyin; cümlenin bağlamı önemlidir.

Birleşik geçmiş yapılarda, yani birden fazla fiil parçasıyla kurulan geçmiş anlatımlarında, stato da isme uyar: C'è stata una riunione “Bir toplantı oldu”, Ci sono state due riunioni “İki toplantı oldu”. Başlangıçtaki c'è / ci sono ayrımı böylece daha geniş bir uyum sistemine bağlanır.

Kişilerin orada bulunması

“Var” yapısı kişiye göre de değişebilir. Ci sei? “Orada mısın?” veya bağlama göre “Katılıyor musun?” demektir. Buradaki sei, “sen” için kullanılan biçimdir.

Kişi İtalyanca Türkçe
Ben Ci sono. Buradayım. / Varım.
Sen Ci sei? Orada mısın?
O C'è anche lei. O da burada.
Biz Ci siamo tutti. Hepimiz buradayız.
Siz Ci siete? Orada mısınız?
Onlar Ci sono anche loro. Onlar da burada.

Ci sono hem “ben buradayım” hem “onlar var” biçimlerinde göründüğü için anlamı bağlamdan çıkarmak gerekir. Chi viene ad aiutarmi? — Ci sono io! “Bana yardıma kim geliyor? — Ben varım!” örneğinde konuşan kişi kendisini öne çıkarır. Bu, ci sono due persone “iki kişi var” cümlesindeki çoğul kullanımdan farklıdır.

C'è ile ne birleştiğinde

Daha önce sözü edilen şeyleri yeniden adlandırmadan miktar bildirmek için ne kullanılır. Bu küçük sözcük burada “ondan / onlardan” anlamını taşır:

  • C'è del pane? — Sì, ce n'è. — Ekmek var mı? — Evet, var.
  • Ci sono biscotti? — Sì, ce ne sono tre. — Bisküvi var mı? — Evet, üç tane var.
  • C'è ancora latte? — No, non ce n'è più. — Hâlâ süt var mı? — Hayır, artık kalmadı.

Bu birleşmede ci, ce olur; tekilde ce n'è, çoğulda ce ne sono yazılır. Ce n'è ile basit c'è yazımını birbirine karıştırmayın. Birincisinde ayrıca daha önce adı geçen miktara gönderme yapılır.

Gereklilik ve olasılık bildiren yapılar

C'è da + fiilin mastarı sık kullanılan bir kalıptır. Mastar, fiilin sözlükteki temel biçimidir; Türkçedeki “yapmak, beklemek” biçimleri gibi düşünülebilir:

  • C'è da aspettare. — Beklemek gerekiyor.
  • C'è molto da fare. — Yapılacak çok iş var.

Olasılık bildiren başka bir kullanım da può esserci ve possono esserci biçimleridir:

  • Può esserci un ritardo. — Bir gecikme olabilir.
  • Possono esserci dei problemi. — Bazı sorunlar olabilir.

Burada da tekil ve çoğul farkı korunur. Daha ileri metinlerde congiuntivo, yani bazı düşünce, istek ve değerlendirme cümlelerinde kullanılan özel fiil biçimleriyle karşılaşırsınız: È possibile che ci sia un errore “Bir hata olması mümkün”, È possibile che ci siano errori “Hatalar olması mümkün”. Şimdilik ci sia / ci siano biçimlerini aynı yapının devamı olarak tanımak yeterlidir.

Çalışma önerileri

  1. Bir odayı iki kez anlatın. Önce tek tek nesneler seçin: C'è una lampada “Bir lamba var”. Sonra sayıyı değiştirin: Ci sono due lampade “İki lamba var”. Her turda olumsuz ve soru biçimini de söyleyin. Böylece yalnızca sözcük ezberlemez, yapıyı değiştirerek kullanırsınız.
  2. Türkçedeki “var” cümlelerini ayırın. “Bir arabam var”, “Sokakta bir araba var”, “Vaktim var” ve “Vakit var” gibi cümleler yazın. Kişinin sahip olduğu şeyler için avere, bir şeyin mevcut olduğunu bildirmek için c'è / ci sono gerekip gerekmediğini düşünün: Ho tempo “Vaktim var”, C'è tempo “Vakit var”.
  3. Gerçek ihtiyaçlarla kısa konuşmalar kurun. Otelde havlu, kafede boş masa, istasyonda tren sorun. Örneğin Ci sono tavoli liberi? — No, non ci sono “Boş masa var mı? — Hayır, yok”. Sonra aynı konuşmayı tek bir masa için yeniden kurun: C'è un tavolo libero? “Boş bir masa var mı?” Amaç, tekil ve çoğulu düşünmeden seçebilecek kadar tekrar etmektir.

İlgili konular

  • Önce öğrenilmesi yararlı: Essere: olmak fiili — è ve sono biçimlerini, ayrıca kişilere göre değişen ci sei ve ci siamo gibi kullanımları anlamanızı sağlar.

Ön koşul

İtalyancada essere: olmak fiili ve kullanımlarıA1

Diğer A1 kavramları

Bu kavram diğer dillerde

Tüm dillerde karşılaştır