A1

İtalyancada essere: olmak fiili ve kullanımları

Il Verbo Essere

Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İtalyanca dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.

Kısaca

Essere, İtalyancada kim olduğumuzu, nereli olduğumuzu, nerede bulunduğumuzu ve nasıl hissettiğimizi anlatırken kullanılan temel fiildir. Şimdiki zaman biçimleri sono, sei, è, siamo, siete, sono şeklindedir. Türkçede “öğretmenim” veya “evdeyiz” derken kullandığımız eklerin karşılığında İtalyancada ayrı bir sözcük bulunur: Sono insegnante ve Siamo a casa.

Genel bakış

İtalyancaya A1 düzeyinde başlarken kendinizi tanıtmak için ilk ihtiyaç duyacağınız fiillerden biri essere olur. Sono Deniz “Ben Deniz”, Sono di Ankara “Ankaralıyım”, Sono stanco ise erkek bir konuşmacının “Yorgunum” demesidir. Türkçede bu cümleleri her zaman “olmak” sözcüğüyle kurmayız. Bu nedenle essere için yalnızca “olmak” karşılığını ezberlemek yerine, hangi cümlelerde kullanıldığını öğrenmek daha yararlıdır.

Essere bir fiildir, yani bir eylemi, oluşu veya durumu bildiren sözcüktür. Mastar, fiilin sözlükte gördüğümüz, henüz kişiye göre değişmemiş biçimidir; burada bu biçim essere olur. Cümlede ise çoğunlukla mastarı değil, kişi ve zamana göre değişen biçimi kullanırız. Bu değişime çekim denir. Essere düzensizdir: biçimleri tek bir köke düzenli ekler getirerek türetemezsiniz; birlikte öğrenmeniz gerekir.

Türkçe konuşanlar için iki nokta özellikle önemlidir. Birincisi, Türkçedeki “O doktor” gibi eksiz cümlelerde bile İtalyancada fiil gerekir: È medico. İkincisi, Türkçede “o” kadın ve erkek için aynıyken İtalyancada bazı sözcükler kişiye göre değişir. Bu yüzden yalnızca fiili değil, yanındaki niteleyici sözcüğü de kontrol etmek gerekir.

Çekim ve cümle kuruluşu

Şimdiki zamanda altı temel biçim

Burada öğreneceğiniz zamanın İtalyanca adı presente olur. İçinde bulunulan durumu ve genel geçer özellikleri anlatabilir; Türkçeye her seferinde “oluyorum” diye çevrilmez.

Özne, cümlenin kim veya ne hakkında olduğunu gösteren bölümdür. Zamir ise bir adın yerine kullanılan “ben, sen, o” gibi sözcüktür. Aşağıdaki tabloda özne zamirleriyle birlikte tam çekimi görebilirsiniz.

Özne zamiri Essere biçimi Türkçedeki temel karşılığı
io sono ben …-im
tu sei sen …-sin
lui / lei è o …
Lei è siz …-siniz; tek kişiye kibar hitap
noi siamo biz …-iz
voi siete siz …-siniz; birden fazla kişi
loro sono onlar …

Io sono “ben …-im”, loro sono “onlar …” demektir; sono iki farklı kişi için kullanılır. Kimin kastedildiğini bağlamdan anlarsınız. Sono turco “Türküm” diyen bir erkeği, Sono turchi ise Türk olan bir erkek grubunu veya karma grubu anlatabilir.

Üçüncü tekil kişi biçimindeki vurgu işaretini unutmayın: è “olmak” fiilidir; işaretsiz e “ve” demektir. Anna è italiana “Anna İtalyan”, Anna e Luca ise “Anna ve Luca” anlamına gelir.

Zamiri her seferinde söylemek gerekmez

Türkçede “Ben evdeyim” yerine “Evdeyim” diyebildiğimiz gibi İtalyancada da özne çoğunlukla söylenmez: Sono a casa “Evdeyim.” Fiil ve konuşmanın akışı yeterli bilgi verir. Ancak bir karşılaştırma varsa zamir doğaldır: Io sono pronto, tu sei pronto? “Ben hazırım, sen hazır mısın?” Erkek konuşmacılar için verilen bu örnekte io ve tu karşılaştırmayı belirginleştirir.

Türkçe ile benzerlik burada işinize yarar; her cümlenin başına io koymak zorunda değilsiniz. Yine de sono tek başına belirsiz kalıyorsa io veya loro eklemek anlamı açıklaştırır.

Olumsuz cümle ve soru

Olumsuzluk için fiilin hemen önüne non gelir: Non sono italiano “İtalyan değilim” demektir; konuşmacı erkektir. Zamiri de kullanırsanız sıralama Io non sono italiano olur. Türkçedeki “değil” sözcüğünü cümlenin sonuna yerleştirme alışkanlığını İtalyancaya taşımayın.

Soru kurmak için ayrı bir soru eki gerekmez. Sei a casa? “Evde misin?” sorusunda sözcük sırası düz cümleyle aynı kalır; konuşmada ses tonu, yazıda soru işareti soruyu gösterir. Soru sözcükleri ise aranan bilgiyi belirtir: Chi sei? “Kimsin?”, Di dove sei? “Nerelisin?”, Dove siete? “Neredesiniz?”

Kimlik, meslek ve köken

Kimlik ve meslek anlatırken essere kullanılır. Sono Ece “Ben Ece”, Sono medico “Doktorum” demektir. Yalın meslek adlarının önüne genellikle tanımlık gelmez; tanımlık, bir adın önünde yer alan il veya un gibi belirleyici sözcüktür. Ancak mesleği nitelediğinizde È un bravo medico “İyi bir doktor” gibi yapılarla karşılaşırsınız. Bu nedenle “mesleklerden önce asla tanımlık gelmez” diye bir kural öğrenmeyin.

Köken için essere di + şehir yaygındır: Sono di Roma “Romalıyım.” Ülke veya milliyet söylerken en kolay başlangıç bir milliyet sözcüğüdür: Sono turco “Türküm” diyen bir erkek, Sono turca ise aynı şeyi söyleyen bir kadındır. Sono in Turchia “Türkiye'deyim” demektir; kökeni değil, bulunulan yeri belirtir.

Özellik, duygu ve bulunduğunuz yer

Sıfat, bir kişinin veya şeyin nasıl olduğunu anlatan sözcüktür: “yorgun”, “mutlu”, “büyük” gibi. İtalyancada sıfatlar çoğu zaman cinsiyet ve sayı uyumu gösterir; yani anlattıkları adın dil bilgisel cinsiyetine ve tekil ya da çoğul oluşuna göre biçim değiştirir.

İtalyanca Türkçe Kullanım
Sono stanco. Yorgunum. Erkek konuşmacı
Sono stanca. Yorgunum. Kadın konuşmacı
Siamo stanchi. Yorgunuz. Erkeklerden oluşan veya karma grup
Siamo stanche. Yorgunuz. Yalnızca kadınlardan oluşan grup
Lui è felice. O mutlu. Erkek kişi
Lei è felice. O mutlu. Kadın kişi
Sono felici. Onlar mutlu. Çoğul

Her sıfat -o/-a değişimi göstermez: felice tekilde aynı kalır, çoğulda felici olur. Türkçede “yorgunum” sözü kişinin cinsiyetini bildirmez; İtalyancada bu ek bilgiyi düşünmeniz gerekir.

Essere yalnızca kalıcı özellikler için kullanılmaz. Sono nervoso “Gerginim” ve Siamo stanchi “Yorgunuz” geçici durumlar da anlatabilir. Bulunulan yer için de aynı fiil geçerlidir: Il telefono è sul tavolo “Telefon masanın üstünde.” Burada bir nesnenin nerede olduğu söylenir.

Saat, gün ve tarih

Saat sorusu Che ore sono? “Saat kaç?” şeklindedir. Saatler çoğul anlatılır: Sono le tre “Saat üç.” Ancak saat bir ve tekil kabul edilen bazı ifadeler è alır: È l'una “Saat bir”, È mezzogiorno “Saat öğle on iki”, È mezzanotte “Saat gece yarısı.”

Gün ve tarih için de tekil biçim kullanılır: Oggi è lunedì “Bugün pazartesi”, Oggi è il cinque maggio “Bugün beş Mayıs.” Bir etkinliğin zamanını söylerken ise cümlenin öznesine bakın: La lezione è alle nove “Ders saat dokuzda.” Burada nove sayısı geçmesine rağmen ders tekil olduğu için fiil è olur.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki örnekleri yalnızca çekim alıştırması olarak değil, günlük konuşmada verebileceğiniz kısa cevaplar olarak düşünün. Özellikle Türkçede ekle veya hiç ek kullanmadan anlattığımız durumların İtalyancada nasıl fiille kurulduğuna dikkat edin.

İtalyanca Türkçe Açıklama
Io sono di Roma. Ben Romalıyım. Şehir kökeni; özne açıkça söylenmiş.
Di dove sei? Nerelisin? Samimi hitapla köken sorusu.
Lei è la signora Yılmaz? Siz Yılmaz Hanım mısınız? Tek kişiye kibar hitap.
Mio fratello è infermiere. Erkek kardeşim hemşire. Meslek adı yalın kullanılmış.
Siamo stanchi. Yorgunuz. Erkeklerden oluşan veya karma grup.
Le ragazze sono pronte. Kızlar hazır. Çoğul dişil sıfat uyumu.
È bello qui. Burası güzel. Genel ortam değerlendirmesi.
Il bagno è in fondo al corridoio. Tuvalet koridorun sonunda. Bilinen bir yerin konumu.
Non siamo in ritardo. Geç kalmış değiliz. Olumsuzluk fiilin önünde.
Di chi è questa borsa? Bu çanta kimin? Sahiplik sorusu.
Che ore sono? Saat kaç? Saat sormak için yaygın kalıp.
Sono le otto e mezza. Saat sekiz buçuk. Saat bildirirken çoğul fiil.
È l'una e un quarto. Saat biri çeyrek geçiyor. Saat bir olduğu için tekil fiil.
Siete liberi domani sera? Yarın akşam müsait misiniz? Birden fazla kişiye yöneltilen soru.

Sık yapılan hatalar

1. Türkçedeki gibi fiili tamamen atlamak

  • Yanlış: Mia sorella insegnante.
  • Doğru: Mia sorella è insegnante. — “Kız kardeşim öğretmen.”
  • Neden? Türkçede bu cümle için ayrı bir “olmak” sözcüğü gerekmese de İtalyancada tam cümlede è gerekir. Başlıklar ve kısa notlar gibi özel durumları başlangıç kuralı olarak almayın.

2. Yaş, açlık ve üşüme için essere kullanmak

  • Yanlış: Sono trent'anni. / Sono fame. / Sono freddo.
  • Doğru: Ho trent'anni. — “Otuz yaşındayım.” Ho fame. — “Açım.” Ho freddo. — “Üşüyorum.”
  • Neden? Bu anlamlarda İtalyanca avere fiilini kullanır; ho onun “ben” biçimidir. Sono freddo başka bir bağlamda “Soğuk biriyim” gibi bir anlam taşıyabilir, fakat “Üşüyorum” demenin olağan yolu değildir. Türkçedeki bütün “…-im” biçimleri sono ile çevrilmez.

3. Sıfatı kişiye uydurmamak

  • Yanlış: Maria è stanco.
  • Doğru: Maria è stanca. — “Maria yorgun.”
  • Neden? Fiil tekil olduğu için è doğrudur; ancak sıfat kadın kişiye uygun olarak stanca olmalıdır. Fiil çekimi ve sıfat uyumu iki ayrı kontroldür.

4. È ile e sözcüklerini karıştırmak

  • Yanlış: Luca e simpatico.
  • Doğru: Luca è simpatico. — “Luca cana yakın.”
  • Neden? E “ve”, è ise “olmak” fiilinin bir biçimidir. Vurgu işareti süs değildir; sözcüğün görevini değiştirir.

5. Türkçedeki kibar “siz” için her zaman siete seçmek

  • Yanlış: Lei siete il direttore?
  • Doğru: Lei è il direttore? — “Siz müdür müsünüz?”
  • Neden? Tek kişiye kibar hitapta Lei è, bir gruba hitapta voi siete kullanılır. Türkçedeki “siz” iki işlevi de üstlenir; İtalyancada ayrım yapmanız gerekir.

6. Bir şeyin yerini söylemekle varlığını bildirmeyi karıştırmak

  • Yanlış: È un supermercato vicino a casa mia. — “Evimin yakınında bir süpermarket var” demek istenirken.
  • Doğru: C'è un supermercato vicino a casa mia. — “Evimin yakınında bir süpermarket var.”
  • Neden? Yeni bir şeyin varlığını bildirirken c'è kullanılır. Bilinen marketin yerini söylerseniz Il supermercato è vicino a casa mia “Süpermarket evimin yakınında” dersiniz. Yanlış olarak verilen cümle, başka bir bağlamda bir yerin ne olduğunu tanımlayabilir; burada hedeflenen “var” anlamını açıkça kurmaz.

Kullanım notları

Essere ve stare aynı şey değildir

“Kalıcıysa essere, geçiciyse stare” şeklinde bir ayrım İtalyanca için güvenilir değildir. Geçici yorgunlukta bile Sono stanco “Yorgunum” denir. Buna karşılık Come stai? “Nasılsın?” ve Sto bene “İyiyim” yerleşik kalıplardır. Buradaki bene bir zarftır, yani fiile durum veya biçim bilgisi ekleyen sözcüktür; felice gibi bir sıfat değildir. “Mutluyum” derken Sono felice kullanılır.

Yer bildirmede başlangıç için essere güvenli seçimdir: Sono a Roma “Roma'dayım.” Stare kalmak veya bir yerde durmayı sürdürmek gibi anlamlar da taşıyabilir. Ayrıca bölgesel konuşmada kullanım alanı genişleyebilir. Bu çeşitlilik, öğrendiğiniz temel essere cümlelerini yanlış yapmaz; duyduğunuz her stare örneğini bütün sıfatlara uygulamayın.

Kibar hitap ve kısa cevaplar

Lei kadın ya da erkek herhangi bir yetişkine kibar hitap olabilir; fiil yine è olur. Sıfat ise hitap edilen kişiye göre değişebilir: bir erkeğe Lei è pronto?, bir kadına Lei è pronta? “Hazır mısınız?” denebilir. Kibar hitaptaki Lei özellikle yazışmalarda büyük harfle yazılabilir; küçük harfli kullanımlar da vardır.

Sei di İzmir? “İzmirli misin?” sorusuna Sì, sono di İzmir “Evet, İzmirliyim” diye cevap verebilirsiniz. Tekrardan kaçınmak için yalnızca Sì “Evet” de yeterlidir. Dil bilgisini çalışırken tam cümle kurmak yararlıdır, fakat gerçek konuşmada her cevabın uzun olması gerekmez.

Temelin ötesinde: daha sonra karşılaşacağınız kullanımlar

Bu bölümdeki yapıları ilk gün ezberlemeniz gerekmez. Önce altı temel biçimi ve günlük kullanımları oturtun. Yine de essere ilerleyen düzeylerde hem kendi başına hem başka fiillerle birlikte karşınıza çıkacağı için aşağıdaki ayrımlar önemlidir.

Başka zaman ve kiplerde essere

Kip, konuşanın bilgiyi gerçek, olasılık, istek veya koşul olarak sunma biçimidir. Essere yalnızca sono ve è ile sınırlı değildir. Aşağıdaki tablo tam bir zaman dersi değil, sık karşılaşacağınız biçimler için bir yön bulma aracıdır.

Kullanım İtalyanca örnek Türkçe karşılığı
Geçmişte süren durum: imperfetto Da bambino ero timido. Çocukken çekingendim.
Birleşik geçmiş: passato prossimo Ieri sono stato a casa. Dün evdeydim.
Gelecek zaman: futuro semplice Domani sarò a Milano. Yarın Milano'da olacağım.
Koşul veya ihtimal bildirme: condizionale Sarebbe bello partire insieme. Birlikte yola çıkmak güzel olurdu.
Görüşü yan cümlede sunma: congiuntivo Penso che sia giusto. Bunun doğru olduğunu düşünüyorum.
Emir veya öğüt: imperativo Sii paziente! Sabırlı ol!

Ero, sarò, sarebbe, sia biçimleri de düzensizdir. Congiuntivo, özellikle düşünce, istek ve belirsizlik içeren yapılarda kullanılan bir kiptir; Türkçede bire bir karşılığı olan tek bir ek aramak yanıltıcı olur. Sii biçiminde iki i bulunur; bu, “sen” için kullanılan emir biçimidir. Bir gruba “Sabırlı olun!” demek için Siate pazienti! kullanılır.

Yardımcı fiil olarak essere

Yardımcı fiil, başka bir fiille birleşerek zaman veya yapı kuran fiildir. Sono arrivata “Vardım” cümlesinde asıl olay varmak, yani arrivare olur; sono geçmiş zamanı kurmaya yardım eder. Geçmiş ortaç, bu birleşik yapılarda kullanılan arrivato, partita, stato gibi fiil biçimidir.

Essere ile kurulan birleşik geçmişlerde ortaç genellikle özneye uyar: erkek konuşmacı Sono arrivato, kadın konuşmacı Sono arrivata der. Çoğulda Siamo arrivati erkeklerden oluşan veya karma grup, Siamo arrivate yalnızca kadınlardan oluşan grup için “Vardık” demektir.

Essere fiilinin kendi geçmiş ortacı stato olur: Sono stato a Napoli bir erkek, Sono stata a Napoli bir kadın için “Napoli'de bulundum” demektir. Ancak “hareket bildiren bütün fiiller essere alır” diye bir kural yoktur: Ho camminato “Yürüdüm” örneğinde yardımcı fiil avere olur. Yeni fiilleri öğrenirken geçmiş zamanlarını yardımcı fiilleriyle birlikte kaydetmek daha sağlamdır.

Edilgen yapı ve sonuç durumu

Edilgen yapı, işi kimin yaptığından çok, işten etkilenen kişi veya şeyi öne çıkarır. La porta è aperta da Marco ogni mattina “Kapı her sabah Marco tarafından açılır” cümlesinde essere edilgen yapıyı kurar; aperta dişil tekil porta ile uyumludur.

Buna karşılık La porta è aperta çoğu bağlamda yalnızca “Kapı açık” diyerek mevcut durumu anlatır. Her essere + ortaç dizisini otomatik olarak bir eylemin edilgen anlatımı saymayın. Bağlam, zaman ifadesi ve işi yapan kişiyi belirten bölüm, durum ile eylem arasındaki ayrımı netleştirir.

Özneden çok bir değerlendirmeyi anlatan kalıplar

È importante riposare “Dinlenmek önemlidir” veya È possibile entrare? “İçeri girmek mümkün mü?” gibi cümlelerde belirli bir kişiden söz edilmez. Türkçedeki gibi genel bir değerlendirme yapılır ve è kullanılır. È bello qui “Burası güzel” de tek bir erkek nesneyi nitelemez; ortamı genel olarak değerlendirir. Bu yüzden buradaki bello biçimini konuşmacının cinsiyetine göre değiştirmezsiniz.

Sahiplik için de essere ile farklı yapılar kurulur: Questa borsa è di Elif “Bu çanta Elif'in.” Buradaki di sahiplik ilişkisini kurar; Sono di Roma örneğinde ise köken bildirir. Aynı küçük sözcüğün anlamını bütün yapı içinde öğrenmek gerekir.

Çalışma önerileri

  1. Kendi durumunuzdan altı kısa cümle kurun. Adınız, kökeniniz, mesleğiniz, bulunduğunuz yer, o anki ruh hâliniz ve günün saati hakkında yazın. Sonra ilk beşini bir arkadaşınıza uyarlayın: sono yerine sei veya è getirin; gerekiyorsa sıfatı da değiştirin. Fiili değiştirmekle sıfatı değiştirmeyi iki ayrı adım olarak kontrol edin.
  2. Türkçedeki “…-im” biçimlerini ayırın. “Yorgunum, açım, evdeyim, otuz yaşındayım” cümlelerini İtalyancaya çevirin. Cevapları kontrol edin: Sono stanco/stanca; ho fame; sono a casa; ho trent'anni. Böylece Türkçe eklerden hareketle her cümlede essere kullanma alışkanlığını önlersiniz.
  3. Kısa soru-cevap zincirleri söyleyin. Dove sei? — Sono a casa. “Neredesin? — Evdeyim.” Ardından çoğula geçin: Dove siete? — Siamo a casa. “Neredesiniz? — Evdeyiz.” Son olarak soruyu olumsuz cevaplayın: Non siamo a casa “Evde değiliz.” Her turda tek bir şeyi değiştirmek çekimi daha kolay yerleştirir.

İlgili konular

  • Önce öğrenin: Özne zamirleri — io, tu, lui, lei ve diğer kişi sözcükleri; özneyi ne zaman söylemek gerektiği.
  • Birlikte çalışın: C'è ve ci sono ile varlık bildirme — “nerede?” sorusuna cevap vermekle “var” demek arasındaki fark.
  • Sonraki adım: Kişisiz fiiller ve yapılar — belirli bir kişiden söz etmeden değerlendirme yapma.
  • İleri düzey: Edilgen yapı — essere fiilinin başka fiillerle birleşerek işten etkilenen kişiyi veya şeyi öne çıkarması.

Ön koşul

İtalyancada Özne ZamirleriA1

Bu kavram üzerine inşa edilen kavramlar

Diğer A1 kavramları

Bu kavram diğer dillerde

Tüm dillerde karşılaştır