B2

İtalyancada Congiuntivo Imperfetto

Congiuntivo Imperfetto

Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İtalyanca dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.

Kısaca

Congiuntivo imperfetto, geçmişteki bir düşünce, istek veya izlenime bağlı durumu anlatır: Pensavo che fosse italiano. — “İtalyan olduğunu düşünüyordum.” Ayrıca bugüne ya da geleceğe yönelik dileklerde ve varsayımlarda kullanılır: Vorrei che venissi con me. — “Benimle gelmeni isterim.” Dolayısıyla adındaki imperfetto geçmişi çağrıştırsa da Se avessi tempo, viaggerei di più. — “Vaktim olsa daha çok seyahat ederdim.” cümlesindeki gibi, her zaman geçmiş zamanı göstermez.

Genel bakış

Congiuntivo, konuşanın bir durumu doğrudan bilgi olarak bildirmek yerine düşünce, istek, duygu, kuşku veya varsayım çerçevesinde sunduğu kipin, yani fiille kurulan anlatım biçiminin adıdır. Türkçede bunu tek bir ekle karşılamayız. “Geldiğini sanıyordum”, “gelmeni isterdim” ve “gelsen” gibi farklı yapılar, İtalyancada bu kipin kullanıldığı anlamları verebilir. Burada öğrenilecek congiuntivo imperfetto, bu kipin parlassi, avessi, fossi gibi çekimleridir.

B2 düzeyinde önemli olan, yalnızca ekleri ezberlemek değil, iki bölümden oluşan cümlede zamanı doğru kurmaktır. Ana cümle, temel düşünceyi veya isteği taşıyan bölümdür; yan cümle, ona bağlı ek bilgiyi verir. Pensavo che fosse italiano örneğinde pensavo “düşünüyordum” ana cümledir; che fosse italiano ise “İtalyan olduğunu” anlamındaki yan cümledir. İtalyancadaki che, burada iki bölümü birbirine bağlar.

Türkçe konuşanlar için en yararlı ayrım şudur: “Geçmişte olmuş mu?” sorusuyla yetinmeyin. “Bu durum hangi düşünceye veya isteğe bağlı ve ona göre ne zaman gerçekleşiyor?” diye de sorun. Böylece hem geçmişteki beklentileri hem de şu an geçerli, gerçekleşmesi kesin olmayan dilekleri aynı çekimle anlatmanın mantığı anlaşılır.

Nasıl kurulur ve kullanılır?

Düzenli fiillerin çekimi

Mastar, fiilin sözlükteki çekimsiz biçimidir: parlare “konuşmak”, credere “inanmak”, dormire “uyumak”. Düzenli fiillerde mastarın -are, -ere, -ire bölümünü çıkarıp aşağıdaki ekleri getirirsiniz. Tablodaki kişi sözcükleri özne zamirleridir; yani işi kimin yaptığını gösteren “ben, sen, o” karşılıklarıdır.

Kişi parlare — konuşmak credere — inanmak dormire — uyumak
Ben io parlassi io credessi io dormissi
Sen tu parlassi tu credessi tu dormissi
O lui/lei parlasse lui/lei credesse lui/lei dormisse
Biz noi parlassimo noi credessimo noi dormissimo
Siz voi parlaste voi credeste voi dormiste
Onlar loro parlassero loro credessero loro dormissero

Üç grubun ayırt edici sesleri -assi, -essi, -issi biçimlerinde görülür. İlk iki tekil kişi aynıdır: parlassi, bağlama göre “ben konuşsam” veya “sen konuşsan” anlamına gelebilir. Üçüncü tekil kişide ise son ses değişir: parlasse. Bu nedenle -ssi ile -sse ayrımını özellikle çalışın.

İtalyancada kişi zamiri çoğunlukla söylenmez; ancak burada io ile tu aynı çekime sahip olduğu için belirsizliği gidermek gerekebilir:

  • Pensava che io parlassi troppo. — “Çok fazla konuştuğumu düşünüyordu.”
  • Pensava che tu parlassi troppo. — “Çok fazla konuştuğunu düşünüyordu.” Burada konuşan, karşısındaki kişiyi kastediyor.

Capire “anlamak” gibi, bazı başka çekimlerinde -isc- alan fiillerde bu parça kullanılmaz: capissi, capissi, capisse, capissimo, capiste, capissero. Başka zamanlardaki çekimi aynen taşımak yerine bu zamanı kendi kalıbıyla öğrenin.

Sık kullanılan özel çekimler

Essere “olmak”, dare “vermek” ve stare “durmak, kalmak; bazı yapılarda olmak” özel dikkat ister. Özellikle dare ve stare, mastarları -are ile bittiği hâlde burada -essi biçimlerini kullanır. Avere “sahip olmak” ise bu zamanda düzenli -ere kalıbındadır; sıklığı nedeniyle aynı tabloda gösterilmiştir.

Kişi essere — olmak avere — sahip olmak dare — vermek stare — durmak, kalmak
Ben fossi avessi dessi stessi
Sen fossi avessi dessi stessi
O fosse avesse desse stesse
Biz fossimo avessimo dessimo stessimo
Siz foste aveste deste steste
Onlar fossero avessero dessero stessero

Diğer bazı sık fiillerde, mastardan doğrudan görünmeyen bir gövde, yani çekim eklerinin bağlandığı bölüm kullanılır:

Mastar Türkçe anlamı Kişi sırasıyla çekim
fare yapmak facessi, facessi, facesse, facessimo, faceste, facessero
dire söylemek dicessi, dicessi, dicesse, dicessimo, diceste, dicessero
bere içmek bevessi, bevessi, bevesse, bevessimo, beveste, bevessero
tradurre çevirmek traducessi, traducessi, traducesse, traducessimo, traduceste, traducessero

Bu tablodaki sıra her zaman ben, sen, o, biz, siz, onlardır. Venire “gelmek” bu zamanda venissi, potere “yapabilmek” ise potessi olur; başka çekimlerde düzensiz olan bir fiilin burada da mutlaka özel bir kalıbı olacağını düşünmeyin.

Geçmişteki düşünce, beklenti ve izlenimler

Ana cümlede geçmişteki bir düşünceyi veya isteği anlatırken, ona bağlı ve congiuntivo gerektiren yan cümlede çoğu zaman congiuntivo imperfetto kullanılır:

  • Credevo che il negozio fosse aperto. — “Dükkânın açık olduğunu sanıyordum.”
  • Volevo che mi aiutassi. — “Bana yardım etmeni istiyordum.”
  • Sembrava che dormisse. — “Uyuyor gibi görünüyordu.”

İlk örnekte açık olma durumu, sanma anıyla aynı zamana yerleşir. İkinci örnekte yardım, isteme anından sonra beklenecek bir eylemdir. Yani bu çekim hem aynı zamandaki durumu hem de özellikle istek ve beklentilerle daha sonra gerçekleşmesi istenen eylemi anlatabilir.

Ana cümlenin mutlaka pensavo gibi bir biçimde olması gerekmez:

  • Ho pensato che fosse meglio aspettare. — “Beklemenin daha iyi olacağını düşündüm.”
  • Era necessario che tutti firmassero. — “Herkesin imzalaması gerekiyordu.”

Bununla birlikte her geçmiş zamanlı ana cümleden sonra otomatik olarak congiuntivo gelmez. Fiilin anlamı ve cümle yapısı da belirleyicidir. Sapevo che il negozio era aperto. — “Dükkânın açık olduğunu biliyordum.” cümlesinde bilgi doğrudan aktarılır; era, indicativo, yani bildirme kipindedir.

Şimdiki istekler ve yumuşatılmış dilekler

Vorrei “isterim” ve mi piacerebbe “hoşuma giderdi” gibi biçimler condizionale, yani koşul, olasılık veya yumuşatılmış istek anlatan kiptedir. Bu istek ifadelerinden sonra che ile başka bir kişinin yapmasını istediğiniz şeyi söylerken genellikle congiuntivo imperfetto gelir:

  • Vorrei che venissi con me. — “Benimle gelmeni isterim.”
  • Mi piacerebbe che restaste a cena. — “Akşam yemeğine kalsanız hoşuma giderdi.”
  • Preferirei che non fumassi qui. — “Burada sigara içmemeni tercih ederim.”

Bu cümlelerde geçmişte kalmış bir istek anlatılmaz. Türkçede “isterdim” biçiminin bazen şimdiki dileği yumuşatması gibi, İtalyancada da biçimin adı ile gerçek zaman her zaman örtüşmez.

Gerçekleşmesi kesin olmayan koşullar

Koşul cümlesi, bir sonucun hangi şarta bağlı olduğunu söyler. Şimdiki veya gelecekteki bir durumu varsayım olarak kurarken temel yapı şöyledir:

Se + congiuntivo imperfetto, condizionale presente.

  • Se avessi tempo, viaggerei di più. — “Vaktim olsa daha çok seyahat ederdim.”
  • Se domani non piovesse, potremmo mangiare fuori. — “Yarın yağmur yağmasa dışarıda yemek yiyebiliriz.”

Buradaki se, “eğer” anlamındadır. İlk örnek mevcut duruma aykırı bir varsayım olarak anlaşılabilir; ikinci örnekteyse gelecek için açık ama kesin olmayan bir olasılık vardır. Bu yapı tek başına “imkânsız” anlamına gelmez. Konuşanın durumu gerçek bilgi olarak değil, bir varsayım olarak sunduğunu gösterir.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki örneklerde aynı çekimin farklı Türkçe karşılıklarına dikkat edin. Birinde “olduğunu”, diğerinde “gelmeni”, bir başkasında “olsa” dememiz, İtalyanca biçimin değişmesini gerektirmez.

İtalyanca Türkçe Açıklama
Pensavo che fosse italiano. İtalyan olduğunu düşünüyordum. Geçmişteki düşünceyle aynı zamandaki durum.
Sembrava che dormisse. Uyuyor gibi görünüyordu. Geçmişte edinilen izlenim.
Speravo che trovassi un lavoro vicino a casa. Evine yakın bir iş bulmanı umuyordum. Geçmişte, sonrasına yönelik umut.
Volevamo che i bambini andassero a letto presto. Çocukların erken yatmasını istiyorduk. Başkalarının yapması istenen eylem.
Temevo che non ci fosse posto. Yer olmamasından korkuyordum. Kaygının içeriği.
Vorrei che venissi con me. Benimle gelmeni isterim. Şimdi geçerli olan dilek.
Preferirei che mi dessi una risposta oggi. Bana bugün bir cevap vermeni tercih ederim. Yumuşatılmış istek ve özel çekim.
Se avessi tempo, viaggerei di più. Vaktim olsa daha çok seyahat ederdim. Şimdiki duruma ilişkin varsayım.
Se fossimo più vicini, ci vedremmo spesso. Birbirimize daha yakın otursak sık sık görüşürdük. Koşul ile ona bağlı sonuç.
Ti ho lasciato le chiavi perché tu potessi entrare. İçeri girebilesin diye anahtarları sana bıraktım. Geçmişte yapılan eylemin amacı.
Era contenta che tu stessi meglio. Daha iyi olmana seviniyordu. Bilinen bir durumla ilgili duygu.
Anche se piovesse, partirei lo stesso. Yağmur yağsa bile yine de yola çıkardım. Sonucu değiştirmeyen varsayımsal koşul.

Sık yapılan hatalar

1. Koşul bölümünde sonuç kipini kullanmak

  • Yanlış: Se avrei tempo, verrei.
  • Doğru: Se avessi tempo, verrei. — “Vaktim olsa gelirdim.”
  • Neden? Bu varsayım yapısında se ile başlayan koşul bölümünde avessi, sonuç bölümünde verrei gerekir. Türkçedeki “olsa” ile “gelirdim” ayrımını düşünün; iki bölümün görevleri farklıdır.

2. Yumuşatılmış istekten sonra yanlış zamanı seçmek

  • Yanlış: Vorrei che tu vieni con me.
  • Doğru: Vorrei che tu venissi con me. — “Benimle gelmeni isterim.”
  • Neden? Vorrei che yapısından sonra bu tür bir istekte congiuntivo imperfetto kullanılır. Aynı anlam için venga biçimini seçmek de standart öğrenme kalıbı değildir; şimdiki istek sizi otomatik olarak şimdiki zaman çekimine götürmemelidir.

3. İlk iki kişiyle üçüncü kişiyi karıştırmak

  • Yanlış: Pensavo che lui fossi stanco.
  • Doğru: Pensavo che lui fosse stanco. — “Onun yorgun olduğunu düşünüyordum.”
  • Neden? Fossi ben ve sen için, fosse o için kullanılır. Ana cümlenin öznesi “ben” olsa bile yan cümlenin çekimi kendi öznesine uyar.

4. Her -are fiiline aynı eki getirmek

  • Yanlış: Speravo che mi dassi una mano.
  • Doğru: Speravo che mi dessi una mano. — “Bana yardım etmeni umuyordum.”
  • Neden? Dare bu zamanda dessi olur; stare da stessi biçimini alır. Mastarın sonuna bakarak bu iki fiili düzenli gruba sokmayın.

5. Daha önce tamamlanmış eylemi aynı çekimle anlatmak

  • Bu anlam için yanlış: Pensavo che tu finissi il lavoro il giorno prima.
  • Doğru: Pensavo che tu avessi finito il lavoro il giorno prima. — “İşi bir gün önce bitirdiğini düşünüyordum.”
  • Neden? Bitirme işi düşünme anından önce tamamlanmıştır. Bu öncelik ilişkisini congiuntivo trapassato, yani daha önce tamamlanmış durumu anlatan birleşik çekim gösterir. Finissi ise tek başına bu tamamlanmışlık ilişkisini kurmaz.

6. Özne aynıyken gereksiz yere iki çekimli fiil kullanmak

  • Bu anlam için yanlış: Vorrei che io partissi presto.
  • Doğru: Vorrei partire presto. — “Erken yola çıkmak isterim.”
  • Neden? İsteyen ve yola çıkacak kişi aynıysa normal yapı mastardır. Vorrei che tu partissi presto. ise “Senin erken yola çıkmanı isterim.” demektir. Özne karşıtlığını özellikle vurgulayan daha özel cümleler ayrı değerlendirilir.

Kullanım notları

Bu çekim yalnızca kuşku anlatmaz

Congiuntivo için yalnızca “belirsizlik kipi” demek yanıltıcıdır. Era contenta che tu stessi meglio. — “Daha iyi olmana seviniyordu.” cümlesinde kişinin iyileşmesi gerçek olabilir. Kipi seçtiren, durumun bir duyguya bağlı olarak sunulmasıdır. Aynı şekilde bir istek cümlesi, olayın olasılığını ölçmekten çok, istenen şeyi belirtir.

Konuşma dilinde duyulan biçimleri nasıl değerlendirmeli?

Gündelik konuşmada Pensavo che era chiuso gibi, congiuntivo yerine bildirme kipinin kullanıldığı cümleler duyabilirsiniz: “Kapalı olduğunu sanıyordum.” Ancak özenli yazıda, sınavda ve tarafsız standart kullanımda Pensavo che fosse chiuso biçimini tercih edin. Bunun anlamı “Geçmişteki her yan cümleyi düzeltip congiuntivo yapın” değildir; sapevo gibi bilgi aktaran yapılar kendi kurallarına sahiptir.

Benzer şekilde Se avevo tempo, venivo cümlesi bağlama göre geçmişte tekrarlanan gerçek bir durumu, “Vaktim olduğunda gelirdim” anlamını verebilir; gündelik dilde varsayım için de kullanılabilir. “Vaktim olsa gelirdim” anlamını açık ve standart biçimde kurmak için Se avessi tempo, verrei kalıbı daha güvenlidir.

Türkçedeki ekten çok anlama bakın

Türkçedeki “-se/-sa” eki yararlı bir başlangıçtır ama her örneğe uymaz. “Onun evde olduğunu sanıyordum” cümlesinde Türkçede koşul eki yoktur; yine de İtalyancası Pensavo che fosse a casa olur. Tersine, “Yarın yağmur yağarsa evde kalacağım” gibi açık bir gelecek koşulu İtalyancada mutlaka congiuntivo imperfetto gerektirmez: Se domani piove, resto a casa.

İleri kullanım ve ince ayrımlar

Üç zaman ilişkisini yan yana görün

Yan cümlenin zamanını, ana cümlenin anlattığı ana göre seçin. Aşağıdaki karşılaştırmada congiuntivo trapassato geçmişteki önceliği; condizionale passato, yani birleşik koşul çekimi ise geçmişteki bakış açısından geleceği gösterebilir.

İtalyanca Türkçe Zaman ilişkisi
Pensavo che Marta fosse a casa. Marta'nın evde olduğunu düşünüyordum. Evde olma ve düşünme aynı zamana yerleşir.
Pensavo che Marta fosse già tornata a casa. Marta'nın eve çoktan döndüğünü düşünüyordum. Dönüş, düşünme anından öncedir.
Pensavo che Marta sarebbe tornata a casa più tardi. Marta'nın eve daha sonra döneceğini düşünüyordum. Dönüş, geçmişteki düşünme anından sonradır.
Volevo che Marta tornasse a casa più tardi. Marta'nın eve daha geç dönmesini istiyordum. Sonraki bir eylem, istek olarak sunulur.

Son iki satırın farkı önemlidir. Geçmişten bakılan her gelecek için congiuntivo imperfetto kullanmayın. Bir olayın ileride olacağını düşünmek ile ileride olmasını istemek aynı yapı değildir. Volevo che tornasse doğal bir istek kalıbıyken, açıkça geleceğe yönelik öngörüde sarebbe tornata gibi bir biçim gerekir.

Bağlaçlarla kullanım

Bağlaç, sözcükleri veya cümle bölümlerini birbirine bağlayan ifadedir. Bazı bağlaçlar, geçmişe yerleşen anlatımda bu çekimle sık kullanılır:

  • Lo chiamai prima che uscisse. — “Dışarı çıkmadan önce onu aradım.” Burada prima che, “-meden önce” anlamındadır.
  • Abbassò la voce perché nessuno sentisse. — “Kimse duymasın diye sesini alçalttı.” Buradaki perché amaç bildirir; “çünkü” anlamında değildir.
  • Accettavo, purché mi dessero una garanzia. — “Bana bir güvence vermeleri şartıyla kabul ediyordum.” Purché, bir koşul veya şart getirir.

Anche se “-se bile” ile de varsayımsal bir durum kurulabilir: Anche se costasse meno, non lo comprerei. — “Daha ucuz olsa bile onu satın almazdım.” Ancak anche se her kullanımda bu çekimi gerektirmez; gerçek bir durumu kabul ederek anlatırken bildirme kipi de kullanılır.

Sanki, keşke ve bağımsız dilekler

Come se “sanki” ile gerçeklikten uzak bir benzetme yapılır. Ana cümle şimdiki zamanda olsa bile congiuntivo imperfetto görülebilir:

  • Parla come se sapesse tutto. — “Her şeyi biliyormuş gibi konuşuyor.”

Burada sapesse, geçmişte bilmek demek değildir. Kişinin tavrı, varsayımsal bir durumla karşılaştırılır. Daha önce olmuş gibi sunulan bir eylem içinse birleşik biçim kullanılır: Parla come se avesse visto tutto. — “Her şeyi görmüş gibi konuşuyor.”

Dilek tek başına da söylenebilir:

  • Magari avessi più tempo! — “Keşke daha çok vaktim olsa!”
  • Se solo fossi qui! — “Bir burada olsan!”

Bu tür cümlelerde açıkça yazılmış bir ana cümle bulunmayabilir. Magari başka bağlamlarda “belki” anlamına da gelebildiğinden, tek başına sözcüğe değil, tüm cümleye bakın.

Şimdiki zamanlı ana cümleden sonra geçmişe gönderme

“Geçmiş ana cümle + congiuntivo imperfetto” temel bir öğrenme kalıbıdır, değişmez bir zorunluluk değildir:

  • Credo che allora abitasse a Torino. — “O zamanlar Torino'da oturduğunu sanıyorum.”

Sanma eylemi şimdi gerçekleşir; oturma durumu ise allora “o zamanlar” ile geçmişe yerleştirilir. Burada geçmişte sürmekte olan durum için abitasse uygundur. Tamamlanmış bir geçmiş olayı söz konusu olduğunda başka bir çekim gerekebilir; yalnızca ana fiilin zamanını kopyalamak yeterli olmaz.

Çalışma önerileri

  1. Üç anlam ailesiyle cümle kurun. Aynı fiili geçmiş düşünce, şimdiki dilek ve varsayım içinde kullanın: Pensavo che avesse tempo. — “Vakti olduğunu düşünüyordum.”; Vorrei che avesse tempo. — “Vakti olmasını isterim.”; Se avesse tempo, ci aiuterebbe. — “Vakti olsa bize yardım ederdi.” Her cümlede kimin vaktinden söz edildiğini de belirtin.
  2. Kişi değiştirerek sesli çalışın. Önce fossi, fossi, fosse dizisini, ardından çoğul biçimleri söyleyin. Sonra “Bana cevap vermeni istiyordum” ile “Bana cevap vermelerini istiyordum” cümlelerini karşılaştırın: Volevo che mi rispondessi ve Volevo che mi rispondessero. Böylece yalnızca son eki değil, yan cümlenin öznesini izlemeyi öğrenirsiniz.
  3. Küçük bir zaman çizgisi çizin. “Düşündüm” noktasını ortaya koyun; yan cümledeki olayı öncesine, aynı ana veya sonrasına yerleştirin. Ardından çekimi seçin. Özellikle fosse, fosse tornato ve sarebbe tornato biçimlerini karşılaştırmak, bütün geçmiş durumlara tek bir çekim uygulama alışkanlığını önler.

İlgili konular

Ön koşul

İtalyancada congiuntivo presenteB1

Bu kavram üzerine inşa edilen kavramlar

Diğer B2 kavramları

Bu kavram diğer dillerde

Tüm dillerde karşılaştır