B2

İtalyancada Olasılık Bildiren Koşul Cümleleri

Periodo Ipotetico della Possibilità

Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İtalyanca dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.

Kısaca

İtalyancada şimdiye ya da geleceğe ilişkin varsayımsal bir durumu anlatırken temel kalıp se + congiuntivo imperfetto, condizionale presente olur: Se avessi tempo, viaggerei — “Vaktim olsa seyahat ederdim.” İlk fiil varsayılan koşulu, ikinci fiil bu koşul gerçekleşirse ortaya çıkacak sonucu gösterir. Çekimin adında geçmiş zaman çağrışımı bulunsa da bu yapı geçmişte olmuş bir olayı değil, şimdiki veya gelecekteki bir ihtimali anlatabilir.

Genel Bakış

“Daha fazla param olsa ev alırdım”, “Senin yerinde olsam kabul ederdim”, “Yarın yağmur yağsa ne yapardık?” derken bir olayı gerçekleşmiş bir gerçek olarak sunmayız. Bir durumu zihnimizde kurar, sonucunu düşünürüz. İtalyancada periodo ipotetico della possibilità denen yapı tam bu işe yarar. B2 düzeyinde öğrenilen bu yapı, planları değerlendirmekten nazikçe yardım istemeye kadar pek çok konuşmada karşınıza çıkar.

Türkçedeki “olsa … yapardım” kalıbı iyi bir başlangıç noktasıdır; ancak sözcükleri tek tek çevirmek yetmez. İtalyancada koşul bölümünde congiuntivo imperfetto (bir durumu gerçek diye bildirmek yerine varsayım olarak sunabilen fiil çekimi), sonuç bölümünde ise condizionale presente (burada koşula bağlı sonucu anlatan fiil çekimi) gerekir. Türkçede iki bölümde de görülebilen geçmiş zaman ekleri sizi İtalyancada doğrudan geçmiş zaman kullanmaya yöneltmemelidir.

“Olasılık” adı da kesin bir olasılık oranı belirtmez. Konuşan kişi durumu açık bir gerçek olarak değil, bir varsayım olarak ele alır. Bu varsayım oldukça makul olabilir, uzak bir ihtimal olabilir veya şimdiki gerçeğe aykırı olabilir. Se fossi in te — “Senin yerinde olsam” — bunun açık örneğidir: Gerçekte başka biri olmanız beklenmez, ama aynı yapı öğüt vermek için kullanılır.

Yapı Nasıl Kurulur?

Koşul ve sonuç bölümünü ayırın

Se, bu kullanımda “eğer” anlamına gelen bağlaçtır (cümle bölümlerini birbirine bağlayan sözcük). Koşul bölümüne yan cümle (başka bir cümleye bağlı bölüm), sonuç bölümüne ana cümle (temel yargıyı taşıyan bölüm) de denir. İtalyanca dil bilgisi kaynaklarında bunlar için sırasıyla protasi ve apodosi adlarını görebilirsiniz.

Bölüm İtalyanca Türkçe karşılığı
Varsayılan koşul Se avessi più soldi Daha fazla param olsa
Koşula bağlı sonuç comprerei una casa. bir ev alırdım.
Tam cümle Se avessi più soldi, comprerei una casa. Daha fazla param olsa bir ev alırdım.

Burada avessi “olsaydı” anlamını tek başına taşıyan değişmez bir sözcük değildir; avere fiilinin belirli bir kişi için çekilmiş biçimidir. Comprerei de “ben alırdım” anlamını verir. Her bölümde fiili, o bölümün öznesine (eylemi yapan ya da durumun kendisi hakkında söylendiği kişiye) göre çekersiniz.

  • Se tu avessi tempo, io ti aiuterei. — “Senin vaktin olsa ben sana yardım ederdim.”
  • Se io avessi tempo, tu mi aiuteresti? — “Benim vaktim olsa sen bana yardım eder miydin?”

Öznelerin aynı olması gerekmez. Türkçede olduğu gibi İtalyancada da kişi çoğunlukla fiilden anlaşıldığından io ve tu gibi kişi sözcükleri her defasında söylenmez.

Koşul bölümünün fiilini çekin

Düzenli fiillerde mastarın (fiilin sözlükteki çekimsiz biçiminin) -are, -ere, -ire sonunu kaldırıp aşağıdaki ekleri getirirsiniz. Örneğin parlare “konuşmak”, prendere “almak”, dormire “uyumak” demektir.

Kişi parlare — konuşmak prendere — almak dormire — uyumak
Ben parlassi prendessi dormissi
Sen parlassi prendessi dormissi
O / resmî siz parlasse prendesse dormisse
Biz parlassimo prendessimo dormissimo
Siz parlaste prendeste dormiste
Onlar parlassero prendessero dormissero

İlk iki kişinin biçimi aynıdır. Bu nedenle se parlassi bağlama göre “konuşsam” ya da “konuşsan” olabilir. Gerekirse kişiyi açıkça belirtin: Se tu parlassi più lentamente, capirei meglio — “Daha yavaş konuşsan daha iyi anlardım.”

Çok kullanılan bazı fiilleri ayrıca tanımak gerekir. Aşağıda essere “olmak”, avere “sahip olmak”, potere “yapabilmek” ve fare “yapmak” fiillerinin koşul bölümündeki tam çekimi yer alır.

Kişi essere — olmak avere — sahip olmak potere — yapabilmek fare — yapmak
Ben fossi avessi potessi facessi
Sen fossi avessi potessi facessi
O / resmî siz fosse avesse potesse facesse
Biz fossimo avessimo potessimo facessimo
Siz foste aveste poteste faceste
Onlar fossero avessero potessero facessero

Fare için facessi biçimine özellikle dikkat edin. “Bilmek” anlamındaki sapere de sapessi, “gelmek” anlamındaki venire ise venissi olur: Se sapessi l'indirizzo, verrei da te — “Adresi bilsem sana gelirdim.”

Sonuç bölümünde koşul çekimini kullanın

Düzenli fiillerin condizionale presente biçimlerinde kişi ekleri -ei, -esti, -ebbe, -emmo, -este, -ebbero olur. -are fiillerinde a, genellikle e olur: parlare → parlerei — “konuşurdum”. -ere fiillerinde prendere → prenderei — “alırdım”; -ire fiillerinde dormire → dormirei — “uyurdum”.

Aşağıdaki tablo, bu konuda sık kullanılan comprare “satın almak” fiilini ve üç önemli düzensiz fiili gösterir.

Kişi comprare — satın almak essere — olmak avere — sahip olmak fare — yapmak
Ben comprerei sarei avrei farei
Sen compreresti saresti avresti faresti
O / resmî siz comprerebbe sarebbe avrebbe farebbe
Biz compreremmo saremmo avremmo faremmo
Siz comprereste sareste avreste fareste
Onlar comprerebbero sarebbero avrebbero farebbero

Diğer yaygın biçimler arasında potrei “yapabilirdim”, vorrei “isterdim”, dovrei “yapmam gerekirdi”, andrei “giderdim” ve verrei “gelirdim” bulunur. İki bölümün çekimini ayrı ayrı seçin: se potessi “yapabilsem” ile potrei “yapabilirdim” aynı görevde değildir.

Sıra, soru ve olumsuzluk

Koşul başta da sonda da olabilir:

  • Se potessi, viaggerei sempre. — “Elimden gelse hep seyahat ederdim.”
  • Viaggerei sempre se potessi. — “Elimden gelse hep seyahat ederdim.”

Koşul baştaysa yazıda çoğunlukla ardından virgül gelir. Sonradan geliyorsa genellikle virgülsüz yazılır. Cümle sırasını değiştirmeniz, fiillerin görevini değiştirmez.

Soruda da aynı yapı korunur: Cosa faresti se vincessi la lotteria? — “Piyangoyu kazansan ne yapardın?” Burada soru sözcüğü sonuç bölümündedir; koşul hâlâ se vincessi biçimindedir.

Olumsuzluk için non, ilgili fiilin önüne gelir:

  • Se non avessi la macchina, prenderei il treno. — “Arabam olmasa trene binerdim.”
  • Se fossi in te, non accetterei. — “Senin yerinde olsam kabul etmezdim.”

İlk cümlede koşul, ikinci cümlede sonuç olumsuzdur. İki bölüm de olumsuz olabilir: Se non fosse urgente, non ti chiamerei — “Acil olmasa seni aramazdım.”

Bağlam İçinde Örnekler

Aşağıdaki örneklerde Türkçe karşılıkları kelime kelime değil, cümlenin günlük kullanımına göre okuyun. Özellikle “olsa”, “olsam” ve “olsaydım” seçimleri Türkçede bağlama göre değişebilir; İtalyanca cümlenin zamanı için yalnızca Türkçe eke bakmayın.

İtalyanca Türkçe Açıklama
Se avessi più soldi, comprerei una casa. Daha fazla param olsa bir ev alırdım. Maddi koşula bağlı bir istek.
Se fossi in te, accetterei. Senin yerinde olsam kabul ederdim. Öğüt verme.
Cosa faresti se vincessi la lotteria? Piyangoyu kazansan ne yapardın? Varsayımsal bir soru.
Se potessi, viaggerei sempre. Elimden gelse hep seyahat ederdim. İmkâna bağlı bir arzu.
Se domani piovesse, rimanderemmo la gita. Yarın yağmur yağsa geziyi ertelerdik. Geleceğe ilişkin varsayım.
Se il corso costasse meno, mi iscriverei. Kurs daha ucuz olsa kaydolurdum. Bir kararın bağlı olduğu koşul.
Se abitassimo più vicini, ci vedremmo più spesso. Birbirimize daha yakın otursak daha sık görüşürdük. Şimdiki yaşam koşulları.
Mi aiuteresti se ti mandassi il documento? Belgeyi sana göndersem bana yardım eder miydin? Nazik bir yardım isteği.
Se avesse un momento, potrebbe controllare questi dati? Biraz vaktiniz olsa bu verileri kontrol edebilir miydiniz? Bir kişiye resmî hitap.
Se non ci fosse traffico, arriveremmo in venti minuti. Trafik olmasa yirmi dakikada varırdık. Varış süresine ilişkin tahmin.
Se veniste anche voi, saremmo in sei. Siz de gelseniz altı kişi olurduk. Birden fazla kişiye davet.
Se lavorassero da casa, risparmierebbero tempo. Evden çalışsalar zamandan tasarruf ederlerdi. Üçüncü çoğul kişi.

Son tabloda se avesse biçimi “onun vakti olsa” da demek olabilir. Ancak birine doğrudan söylenen soruda resmî “siz” olarak anlaşılır. İtalyancada tek kişiye resmî hitap olan Lei, üçüncü tekil kişi çekimini kullanır; birden çok kişiye hitap eden voi ise çoğul çekim alır.

Sık Yapılan Hatalar

1. Koşul bölümüne sonuç çekimini koymak

  • Yanlış: Se avrei tempo, verrei.
  • Doğru: Se avessi tempo, verrei. — “Vaktim olsa gelirdim.”
  • Neden? Bu tür bir koşulda se sonrasında avessi gerekir. Avrei sonuç bölümüne uygundur. İki bölüm de varsayımsal diye aynı çekimi kullanmayın.

2. Sonuç bölümünde de aynı çekimi sürdürmek

  • Yanlış: Se fossi libero, venissi con voi.
  • Doğru: Se fossi libero, verrei con voi. — “Müsait olsam sizinle gelirdim.”
  • Neden? Venissi koşul için uygun olabilir; fakat burada “gelirdim” sonucunu anlatmak için verrei gerekir. İki fiili tek bir ezber dizisi gibi değil, görevlerine göre seçin.

3. Türkçedeki geçmiş zaman görünümüne aldanmak

  • Yanlış: Se domani avevo tempo, venivo.
  • Doğru: Se domani avessi tempo, verrei. — “Yarın vaktim olsa gelirdim.”
  • Neden? Yarın için varsayım kurarken standart yazı dilinde bu çekim çifti kullanılır. Avevo ve venivo, başka bağlamlarda geçmişteki durum veya alışkanlıkları anlatabilir; bu nedenle burada amaçlanan anlamı güvenilir biçimde vermez.

4. İki bölümün kişisini karıştırmak

  • Yanlış: Se voi aveste tempo, verresti con noi?
  • Doğru: Se voi aveste tempo, verreste con noi? — “Vaktiniz olsa bizimle gelir miydiniz?”
  • Neden? Burada her iki bölümde de birden çok kişiye sesleniliyor. Verresti, tek kişiye samimi “sen” hitabıdır; verreste, çoğul “siz” biçimidir.

5. Gerçekleşmiş bir durum için gereksiz yere varsayım kurmak

  • Amaçlanan anlam için uygun değil: Se oggi fossi in ufficio, ti porterei il libro.
  • Bilinen gerçek için uygun: Oggi sono in ufficio e ti porto il libro. — “Bugün ofisteyim ve kitabı sana getiriyorum.”
  • Neden? İlk cümle dil bilgisi bakımından doğrudur ama “Bugün ofiste olsam kitabı sana getirirdim” der. Gerçekte ofiste olduğunuzu bildirmek istiyorsanız bu yapı anlamı değiştirir. Koşul çekimi yalnızca cümleyi daha kibar göstermek için rastgele eklenmez.

Kullanım Notları

Her varsayım düşük olasılıklı değildir

Aynı gelecek olayını iki farklı bakış açısıyla sunabilirsiniz:

  • Se domani ho tempo, ti chiamo. — “Yarın vaktim olursa seni ararım.”
  • Se domani avessi tempo, ti chiamerei. — “Yarın vaktim olsa seni arardım.”

İlk cümle koşulu açık, gündelik bir ihtimal olarak sunar. İkincisinde konuşan kişi ihtimalden biraz uzaklaşır; örneğin yarın çok yoğun olacağını düşünüyor olabilir. Fakat ikinci çekim tek başına “Bunun olması imkânsız” demek değildir. Kesinlik derecesini konuşmanın bütünü belirler.

Türkçede de “olursa” ile “olsa” arasındaki fark bu ayrımı hissetmeye yardımcı olur. Yine de her bağlamda bire bir eşleşme aramayın. İtalyanca çekimi seçerken “Bu koşulu açık bir ihtimal olarak mı sunuyorum, yoksa varsayımsal bir sahne mi kuruyorum?” diye düşünmek daha güvenlidir.

Öğüt ve nezaket

Se fossi in te — “Senin yerinde olsam” — en kullanışlı öğüt kalıplarındandır:

Se fossi in te, ne parlerei con il medico. — “Senin yerinde olsam bunu doktorla konuşurdum.”

Bu ifade doğrudan emir vermekten daha yumuşaktır, fakat yine de öğüttür. Hassas bir konuda daha temkinli konuşmak için sonuçta forse “belki” kullanılabilir: Se fossi in te, forse aspetterei — “Senin yerinde olsam belki beklerdim.”

Yardım isteklerinde ise Se potessi aiutarmi, te ne sarei grato — “Bana yardım edebilirsen sana minnettar olurum” — gibi bir yapı kullanılır. Bu, günlük bir ricadan daha özenli bir ifadedir. Konuşan kadınsa bu cümlede grata kullanır; sözcük minnettar olan kişiye göre değişir.

Konuşma dili ile özenli yazı dili

Günlük konuşmada standart çekimlerin yerine geçmiş zaman biçimleri duyabilirsiniz. Özellikle geçmişte gerçekleşmemiş koşulları anlatırken iki bölümde de imperfetto (geçmişte sürmekte olan veya tekrarlanan durumlar için de kullanılan çekim) yaygındır. Bu, öğrendiğiniz yapıyı geçersiz kılmaz ve her bağlamda aynı anlama gelmez.

Sınavlarda, iş yazışmalarında ve özenli anlatımda se avessi … farei ayrımını koruyun. Konuşmada duyduğunuz kısaltılmış veya farklı çekimli bir cümleyi taklit etmeden önce hangi zamandan ve hangi varsayımdan söz edildiğini kontrol edin.

İleri Düzey Ayrıntılar

Şimdiki gerçeğe aykırılık ile gelecekteki ihtimal

Se domani fossi libero, verrei alla riunione — “Yarın müsait olsam toplantıya gelirdim” — geleceğe bakar. Kişinin müsait olup olmayacağı henüz kesinleşmemiş olabilir.

Se fossi più alto, arriverei allo scaffale — “Daha uzun boylu olsam rafa yetişirdim” — ise şimdiki gerçeğin tersini düşünür. Aynı çekim çifti hem açık bir gelecek varsayımını hem de şu an gerçek olmayan bir durumu anlatabilir. Bu yüzden yapıyı yalnızca “gerçekleşmesi mümkün koşul” diye sınırlamak yanıltıcıdır.

Geçmişte kaçırılan fırsat farklı kurulur

Bu makalenin temel yapısı şimdiye ve geleceğe yöneliktir. Bitmiş bir geçmiş olayın tersini düşünürken iki çekim de değişir:

İtalyanca Türkçe Zaman ilişkisi
Se avessi tempo, verrei. Vaktim olsa gelirdim. Şimdi veya gelecek.
Se avessi avuto tempo, sarei venuto. Vaktim olsaydı gelirdim. Geçmişte gerçekleşmemiş durum.
Se avessi accettato quel lavoro, ora vivrei a Torino. O işi kabul etmiş olsaydım şimdi Torino'da yaşıyor olurdum. Geçmiş koşul, şimdiki sonuç.

İkinci örnekteki avessi avuto, congiuntivo trapassato denen birleşik çekimdir; burada geçmişte gerçekleşmemiş koşulu kurar. Sarei venuto ise condizionale passato denen birleşik çekimdir ve geçmişte gerçekleşmemiş sonucu anlatır. “Birleşik” demek, çekimin tek sözcük yerine birden fazla sözcükle kurulmasıdır. Son örnekte geçmiş koşul ile şimdiki sonuç birleşir; buna karma koşul yapısı denir.

Türkçede “Vaktim olsaydı gelirdim” hem şimdiyle hem geçmişle ilgili anlaşılabilir. İtalyancada doğru çekimi seçmek için “Dün mü, bugün mü, yarın mı?” sorusunu önce yanıtlayın. Gerektiğinde ieri “dün”, ora “şimdi”, domani “yarın” gibi zaman ifadeleri kullanın.

Her se koşul anlamına gelmez

“Se sonrasında koşul çekimi kullanılmaz” kuralını bütün cümlelere yaymayın. Bu uyarı, burada ele alınan koşul bildiren se içindir. Se, dolaylı soruda (bir soruyu başka bir cümlenin içinde aktaran yapıda) “olup olmadığını” anlamına da gelebilir:

Non so se accetterebbe un'offerta simile. — “Böyle bir teklifi kabul edip etmeyeceğini bilmiyorum.”

Buradaki se accetterebbe yanlış değildir: “Eğer kabul etse” diye bir koşul kurulmamıştır; kişinin ne yapacağı konusunda belirsizlik bildirilmiştir. Buna karşılık Se accettasse l'offerta, dovrebbe trasferirsi — “Teklifi kabul etse taşınması gerekirdi” — gerçek bir koşul-sonuç yapısıdır ve temel kurala uyar.

Koşul veya sonuç söylenmeden bırakılabilir

Konuşmada bağlam yeterince açıksa sonuç tek başına söylenebilir:

Cosa ne pensi di questa casa? — La comprerei. — “Bu ev hakkında ne düşünüyorsun? — Ben alırdım.”

İkinci cümlede “Yeterli param olsa” ya da “Senin yerinde olsam” gibi bir koşul bağlamdan anlaşılabilir. Her koşul çekiminin yanında açıkça yazılmış bir se aramayın.

Tersine, Se avessi più tempo! — “Keşke daha çok vaktim olsa!” — bir dilek olarak tek başına kullanılabilir. Burada konuşan kişi sonucu tamamlamaz; vurgu ve ünlem, cümleye özlem veya yakınma anlamı verir. Bu kullanım, iki bölümlü koşul cümlesiyle akrabadır ama doğrudan bir koşul-sonuç açıklaması değildir.

Çalışma Önerileri

  1. Aynı durumu iki bakış açısıyla anlatın. Önce Se ho tempo, ti chiamo — “Vaktim olursa seni ararım” — deyin. Ardından Se avessi tempo, ti chiamerei — “Vaktim olsa seni arardım” — biçimine geçin. Yalnızca ekleri değil, koşulu ne kadar gerçekçi sunduğunuzu da değiştirin. Para, ulaşım ve iş saatleriyle ilgili üçer çift yazın.
  2. Kişileri ayrı ayrı değiştirin. Se avessi tempo, verrei — “Vaktim olsa gelirdim” — cümlesinden başlayın. Sonra “Senin vaktin olsa ben gelirdim”, “Bizim vaktimiz olsa siz ne yapardınız?” gibi Türkçe cümleler kurup İtalyancaya aktarın. Her fiilin öznesini işaretleyin; bu çalışma özellikle aynı biçime sahip io ve tu çekimlerinde yararlıdır.
  3. Varsayıma bir zaman etiketi koyun. Kendinize “Bu durum dünle mi, şimdiyle mi, yarınla mı ilgili?” diye sorun. Şimdi ve gelecek için bu makaledeki kalıbı kullanın; geçmişte kaçırılmış bir fırsat anlatıyorsanız birleşik çekimleri ayrıca kontrol edin. Son olarak yazdığınız cümleyi yüksek sesle okuyup koşul ile sonucu iki ayrı parça halinde duyun.

İlgili Konular

  • Önce öğrenilmesi gereken: Varsayım çekimi: congiuntivo imperfetto — Koşul bölümündeki avessi, fossi, potessi gibi biçimlerin oluşumunu ve diğer kullanımlarını ayrıntılı biçimde öğrenin.

Ön koşul

İtalyancada Congiuntivo ImperfettoB2

Diğer B2 kavramları