A1

İtalyancada Düzenli -ere Fiilleri

Verbi Regolari in -ERE

Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İtalyanca dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.

Kısaca

İtalyancada düzenli -ere fiillerini şimdiki zamanda çekmek için -ere bölümünü çıkarıp kişi sırasına göre -o, -i, -e, -iamo, -ete, -ono eklerini getirin. Örneğin scrivere (yazmak), scrivo, scrivi, scrive, scriviamo, scrivete, scrivono olur. Bu biçimler bağlama göre hem “yazıyorum” hem “yazarım” anlamına gelebilir; işi yapan kişi fiilden anlaşıldığı için kişi zamiri çoğunlukla söylenmez.

Genel bakış

Bir mesaj yazarken, gazete okurken, nerede yaşadığınızı anlatırken veya hangi trene bineceğinizi söylerken bu fiillere ihtiyaç duyarsınız. Scrivere “yazmak”, leggere “okumak”, vivere “yaşamak”, prendere “almak; bir taşıta binmek”, vedere ise “görmek” demektir. Bunlar A1 düzeyinde öğrenilen, günlük konuşmada hemen kullanabileceğiniz fiillerdir.

Bir fiilin mastar biçimi (kişiye ve zamana göre çekilmemiş, sözlükte bulunan biçimi), Türkçedeki “yazmak” gibi düşünülebilir. İtalyanca mastarların büyük bölümü -are, -ere veya -ire ile biter. Bu bitişler çekim grubunu, yani fiilin hangi ek düzenini izlediğini gösterir. -ere grubuna geleneksel olarak ikinci çekim grubu denir. Buradaki temel konu, bu gruptaki düzenli fiillerin presente indicativo biçimidir: gerçekleşen, genel olarak geçerli olan veya alışkanlık hâlinde yapılan işleri anlatan zaman ve kip.

Türkçe bilenler için iki yararlı benzerlik vardır: fiil kişiye göre değişir ve “ben, sen, biz” gibi kelimeler her cümlede gerekli değildir. Ancak Türkçedeki “okurum” ile “okuyorum” ayrımını İtalyancada her seferinde ayrı bir fiil biçimiyle kurmazsınız. Leggo tek başına iki anlamı da karşılayabilir. Cümlenin geri kalanı ve konuşmanın geçtiği durum, hangi anlamın öne çıktığını belirler.

Nasıl kurulur?

1. Mastardan çekim gövdesini bulun

Çekim gövdesi, kişi eklerini bağlayacağınız bölümdür. Bu fiillerde gövdeyi bulmak için sondaki -ere bölümünün tamamını çıkarın:

Mastar Türkçe anlamı Çekim gövdesi
scrivere yazmak scriv-
leggere okumak legg-
vivere yaşamak viv-
prendere almak; taşıta binmek prend-
vedere görmek ved-

Yalnızca son iki harfi çıkarmak yeterli değildir. Örneğin scrivere için kullanılacak bölüm scriv- olur. Ardından hangi kişinin eylemi yaptığını belirleyip uygun eki seçersiniz: scriv- + -iamo → scriviamo, yani “yazıyoruz / yazarız”.

2. Altı kişi için ekleri öğrenin

Özne, cümlede işi yapan veya hakkında bilgi verilen kişi ya da şeydir. Özne zamiri ise bir ad yerine kullanılan “ben, sen, o” gibi sözcüktür. Aşağıdaki kişi sırası bütün çekim tablolarını okurken işinize yarar.

Özne zamiri Türkçe karşılığı Ek Scrivere çekimi Türkçe karşılığı
io ben -o scrivo yazıyorum
tu sen -i scrivi yazıyorsun
lui / lei o -e scrive yazıyor
noi biz -iamo scriviamo yazıyoruz
voi siz -ete scrivete yazıyorsunuz
loro onlar -ono scrivono yazıyorlar

Buradaki Türkçe karşılıklar birer örnektir; scrivo uygun bağlamda “yazarım” da demektir. Fiil çekimi, öznenin kadın ya da erkek olmasına göre değişmez: lui scrive “o yazıyor”, lei scrive yine “o yazıyor” anlamındadır.

Türkçede “Ali ile Ayşe okuyor” demek doğal olsa da İtalyancada bu iki kişi için çoğul fiil gerekir: Ali e Ayşe leggono. Burada iki kişiyi birlikte düşündüğünüz için loro satırındaki biçimi seçersiniz. “Ben ve kardeşim” ise noi, yani “biz” sayılır.

3. Beş temel fiili karşılaştırın

Bu tabloyu yalnızca ezberlenecek bir liste gibi değil, aynı eklerin farklı gövdelere bağlandığını gösteren bir harita gibi okuyun.

Kişi Scrivere — yazmak Leggere — okumak Vivere — yaşamak Prendere — almak Vedere — görmek
io scrivo leggo vivo prendo vedo
tu scrivi leggi vivi prendi vedi
lui / lei / Lei scrive legge vive prende vede
noi scriviamo leggiamo viviamo prendiamo vediamo
voi scrivete leggete vivete prendete vedete
loro scrivono leggono vivono prendono vedono

Büyük harfle yazılan Lei, tek kişiye kibarca “siz” diye hitap ederken kullanılan zamirdir. Fiili “o” satırından alır: Lei legge? “Okuyor musunuz?” Birden fazla kişiye hitap ederken ise voi leggete? kullanılır. Türkçede her ikisini de “siz” ile karşılayabildiğimiz için bu ayrımı özellikle çalışmak yararlıdır.

4. Olumsuz cümle ve soru kurun

Türkçede olumsuzluk fiilin içine girer: “okumuyorum”. İtalyancada ise çekilmiş fiilin önüne non gelir. Fiilin kişi eki değişmez:

  • Leggo il giornale. — Gazete okuyorum.
  • Non leggo il giornale. — Gazete okumuyorum.
  • Non prendiamo il treno. — Trene binmiyoruz.

Türkçedeki “mı/mi” soru ekinin burada doğrudan bir karşılığı yoktur. Basit bir evet-hayır sorusunda sözcük sırası aynı kalabilir; konuşmada tonlama, yazıda soru işareti soruyu gösterir:

  • Leggi il giornale. — Gazete okuyorsun.
  • Leggi il giornale? — Gazete okuyor musun?
  • Dove vivete? — Nerede yaşıyorsunuz?

Dove “nerede” demektir. Soru kelimesi eklemek veya cümleyi olumsuz yapmak, -ere fiilinin çekim düzenini değiştirmez.

5. Yazım ile ses arasındaki farkı fark edin

Leggere fiilinde gövdedeki çift g korunur: leggo, leggi, legge, leggiamo, leggete, leggono. Ancak harf aynı diye sesin her biçimde aynı kaldığını düşünmeyin. Leggo ve leggono biçimlerinde g sesi, leggi, legge, leggiamo, leggete biçimlerinde ise Türkçedeki c sesine yakın bir ses duyulur. Çift ünsüzü de tek ünsüze göre daha uzun söylemek gerekir. Bu değişiklik, fiili şimdiki zamanda düzensiz yapmaz.

Vurguyu da yalnızca yazıya bakarak tahmin etmeyin. Örneğin scrivono sözcüğünde vurgu ilk hecededir; scriviamo sözcüğünde ise via bölümündedir. Normal yazıda bu vurguları göstermek için ayrıca işaret konmaz. Sözcükleri dinlerken yazılı biçimlerini değiştirmeden tekrar edin.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki cümlelerde aynı eklerin evde, işte ve yolculukta nasıl kullanıldığına bakın. Türkçe çeviriler, İtalyanca sözcük sırasını kopyalamak yerine cümlenin doğal karşılığını verir.

İtalyanca Türkçe Açıklama
Scrivo una lettera. Bir mektup yazıyorum. Ben anlamı fiilin sonundan anlaşılır.
Leggi il giornale? Gazete okuyor musun? Sen biçimiyle kurulmuş soru.
Viviamo in Italia. İtalya'da yaşıyoruz. Biz biçimi; süregelen bir durum.
Prendono il treno. Trene biniyorlar. Onlar biçimi; taşıta binme anlamı.
Vedo il mare dalla finestra. Pencereden denizi görüyorum. Şu anda görülebilen bir şey.
Ogni sera leggo qualche pagina. Her akşam birkaç sayfa okurum. Düzenli alışkanlık.
Mia sorella scrive a un'amica. Kız kardeşim bir arkadaşına yazıyor. Kişi adı yerine bir ad öbeği özne olmuş.
Non prendiamo l'autobus oggi. Bugün otobüse binmiyoruz. Non fiilin önünde.
Che cosa prendete da bere? İçecek olarak ne alırsınız? Birden fazla kişiye yöneltilen soru.
Dove vivi adesso? Şimdi nerede yaşıyorsun? Soru kelimesiyle sen biçimi.
Lei vede bene da qui? Buradan iyi görebiliyor musunuz? Tek kişiye kibar hitap.
I bambini leggono in biblioteca. Çocuklar kütüphanede kitap okuyor. Çoğul özneyle çoğul fiil.
Domani prendo il treno delle otto. Yarın sekiz trenine bineceğim. Zaman ifadesiyle gelecek planı.
Io scrivo, tu leggi. Ben yazıyorum, sen okuyorsun. Zamirler iki kişiyi karşılaştırmak için söylenmiş.

Son örnekte zamirleri atmak dil bilgisi açısından mümkün olsa da io ve tu karşıtlığı belirginleştirir. Türkçede de “Ben yazayım, sen oku” gibi görev paylaşımı cümlelerinde kişileri özellikle belirtiriz; ancak bu İtalyanca örnekte emir değil, yapılan işlerin karşılaştırılması vardır.

Sık yapılan hatalar

1. Mastarı çekilmiş fiil yerine kullanmak

  • Yanlış: Io scrivere una lettera.
  • Doğru: Scrivo una lettera. — Bir mektup yazıyorum.
  • Neden? Mastar kendi başına “ben yazıyorum” anlamını vermez. Burada gövdeye ben eki -o bağlanmalıdır. Io kullanılabilir ama zorunlu değildir.

2. Diğer çekim grubunun ekini getirmek

  • Yanlış: Voi prendate il treno.
  • Doğru: Voi prendete il treno. — Siz trene biniyorsunuz.
  • Neden? Bu zamanda düzenli -ere fiillerinin siz eki -ete olur. Daha önce öğrendiğiniz -are grubundaki -ate ekini buraya taşımayın. Benzer biçimde “onlar alıyorlar” için prendono gerekir; prendano bu şimdiki zaman cümlesinin biçimi değildir.

3. Birden fazla kişiye tekil fiil bağlamak

  • Yanlış: Marco e Giulia vive a Roma.
  • Doğru: Marco e Giulia vivono a Roma. — Marco ve Giulia Roma'da yaşıyor.
  • Neden? Özne iki kişiden oluşur; bu yüzden onlar biçimi vivono seçilir. Türkçe çeviride “yaşıyor” demek doğal olabilir, ama bu Türkçe kullanım İtalyancada tekil fiil kullanma gerekçesi değildir.

4. Kibar hitapta ikinci tekil kişiyi kullanmak

  • Yanlış: Lei leggi il giornale?
  • Doğru: Lei legge il giornale? — Gazete okuyor musunuz?
  • Neden? Kibar Lei, üçüncü tekil kişiyle, yani lui/lei ile aynı fiil biçimiyle kullanılır. Yakın olduğunuz birine “sen” diyorsanız Tu leggi il giornale? uygundur.

5. Olumsuzluk sözcüğünü fiilden sonraya koymak

  • Yanlış: Leggo non il giornale.
  • Doğru: Non leggo il giornale. — Gazete okumuyorum.
  • Neden? Basit bir fiil cümlesini olumsuz yaparken non, çekilmiş fiilden önce gelir. Türkçedeki olumsuzluk ekinin yerini sözcüğü sözcüğüne taklit etmeyin.

6. Anlam aktarırken gerekli sözcükleri atmak

  • Yanlış: Vivo Italia.
  • Doğru: Vivo in Italia. — İtalya'da yaşıyorum.
  • Neden? Türkçede yer anlamını “-da/-de” ile veririz. İtalyancada burada in gerekir. Fiili doğru çekmek önemlidir, ama cümledeki yer ve kişi ilişkilerini kuran küçük sözcükleri de birlikte öğrenmelisiniz.

Kullanım notları

Zamiri ne zaman söylemeli?

Scrivo, “yazıyorum” demek için yeterlidir. Her cümleye io eklemek yanlış sayılmaz; ancak sürekli tekrarlanırsa gereksiz vurgu yaratabilir. Zamiri özellikle karşılaştırmada kullanın: Io prendo il treno, loro prendono l'autobus. — “Ben trene biniyorum, onlar otobüse biniyor.”

Üçüncü tekil kişi için fiilin sonu tek başına kimin kastedildiğini söylemez: scrive, bağlama göre “o yazıyor” veya kibar hitapla “yazıyorsunuz” olabilir. Konu belli değilse kişi adını ya da zamiri kullanmak açıklık sağlar. Zamiri atabilmek, her durumda atmak zorunda olmak değildir.

Türkçe zaman karşılığını bağlama göre seçin

Leggo ogni giorno “Her gün okurum”, Adesso leggo il giornale ise “Şimdi gazete okuyorum” demektir. Ogni giorno “her gün”, adesso “şimdi” anlamındadır. Her İtalyanca şimdiki zamanı otomatik olarak Türkçedeki “-yor” ile çevirmek bazen doğal olmayan bir sonuç verir.

Vivo a Roma için “Roma'da yaşıyorum” doğal karşılıktır; burada geçici bir eylemden çok yaşam durumunuz anlatılır. Bir fiilin alışkanlık, o anki eylem veya devam eden durum bildirmesi yalnızca son ekinden değil, anlamından da anlaşılır.

Fiili küçük bir kalıpla birlikte öğrenin

Prendere yalnızca “almak” değildir: prendere il treno “trene binmek”, prendere un caffè ise duruma göre “bir kahve almak / içmek” olabilir. Scrivere a Maria, “Maria'ya yazmak” demektir. Leggere un libro “bir kitap okumak” anlamına gelir. Türkçedeki ekler ile İtalyancadaki küçük sözcükler bire bir örtüşmediği için yalnızca tek kelimelik karşılık ezberlemek yetmez.

Temelin ötesinde

Bu bölümdeki ayrımları başlangıçta üretmek zorunda değilsiniz. Ama ileride farklı biçimlerle karşılaşınca, öğrendiğiniz şimdiki zaman kuralının neden hâlâ doğru olduğunu anlamanıza yardımcı olurlar.

Şimdiki zamanda düzenli olmak, her zamanda düzenli olmak değildir

Buradaki beş fiil, ele aldığımız presente indicativo zamanında aynı düzeni izler. Ancak geçmişte tamamlanan bir işi anlatırken farklı biçimler görürsünüz. Örneğin participio passato (birleşik geçmiş zamanlarda kullanılan fiil biçimi) şu sözcüklerde düzenli -uto kalıbıyla kurulmaz:

Mastar Geçmiş zamanlarda kullanılan biçim Cümle ve Türkçe karşılığı
scrivere scritto Ho scritto una lettera. — Bir mektup yazdım.
leggere letto Ho letto il giornale. — Gazeteyi okudum.
prendere preso Ho preso il treno. — Trene bindim.
vedere visto Ho visto Marco. — Marco'yu gördüm.
vivere vissuto Ho vissuto a Roma. — Roma'da yaşadım.

Bu cümlelerde ho, başka bir fiil biçimiyle birlikte zamanı kuran bir yardımcı fiildir. Geçmiş zamanı öğrenirken bu yapıyı ayrıca çalışırsınız. Şimdilik önemli sonuç şudur: scrivo düzenlidir diye geçmiş biçiminin de aynı yöntemle tahmin edilebileceğini varsaymayın. Vedere için ayrıca veduto biçimi de vardır; günlük kullanımda visto çok yaygındır.

Ayrıca sonu -ere olan her fiil bu dersteki kadar düzenli değildir. Essere “olmak”, avere “sahip olmak”, potere “yapabilmek” ve volere “istemek” gibi çok sık kullanılan fiillerin şimdiki zaman çekimlerini ayrı öğrenmek gerekir. Mastar bitişi bir yol göstericidir, bütün biçimleri garanti eden bir kural değildir.

Sürmekte olan eylemi özellikle belirtmek

Leggo “okuyorum” anlamına gelebilir. O anda sürmekte olan işi özellikle öne çıkarmak için Sto leggendo da denebilir: “Şu anda okuyorum.” Buradaki leggendo, eylemi başka bir fiile bağlayan ve bu yapıda sürmekte olan işi gösteren gerundio biçimidir.

Düzenli kuruluşta -ere yerine -endo gelir: scrivendo “yazarak”, leggendo “okuyarak”, prendendo “alarak”. Ancak stare + gerundio yapısını bütün şimdiki zaman cümlelerinin yerine koymayın. “Her gün gazete okurum” için doğal temel yapı Leggo il giornale ogni giorno olur. Türkçedeki “-yor” ekini görünce mutlaka sto kullanmanız gerekmez; çeviri bağlama bağlıdır.

Gelecek planlarını şimdiki zamanla anlatmak

Zamanı belirten bir söz varsa şimdiki zaman, kararlaştırılmış veya beklenen bir gelecek olayını anlatabilir: Domani prendo il treno — “Yarın trene bineceğim.” Türkçedeki “Yarın trene biniyorum” kullanımını düşünmek bu noktada yardımcı olabilir. Fiil biçimi değişmez; domani “yarın” sözcüğü olayın ne zaman olacağını gösterir. Bu kullanım, gelecek zamanın bütün işlevlerini ortadan kaldırmaz.

Aynı görünen biçim, farklı görev

Prendi il treno? “Trene biniyor musun?” sorusudur. Prendi il treno! ise “Trene bin!” buyruğu olabilir. İkinci cümlede emir kipi (birinden bir şey yapmasını isteyen fiil kullanımı) vardır. Düzenli -ere fiillerinde bazı emir biçimleri şimdiki zamanla aynı görünür; cümlenin amacı ve tonlaması farkı gösterir. Kibar emirler farklı kurulabildiği için Lei prende biçimini otomatik olarak “Alın!” anlamında kullanmayın.

Çalışma önerileri

  1. Aynı gövdeden altı kişi üretin, sonra sırayı karıştırın. Önce scrivo, scrivi, scrive, scriviamo, scrivete, scrivono dizisini söyleyin. Ardından “biz”, “onlar”, “sen” gibi karışık kişi ipuçlarıyla çalışın. Amaç, yalnızca diziyi baştan sona söylemek değil, gereken biçimi hemen bulabilmektir. Aynı alıştırmayı vedere ile yaparak ekleri gerçekten öğrendiğinizi kontrol edin.
  2. Günlük hayatınızdan üç cümleyi dönüştürün. Örneğin Prendo il treno “Trene biniyorum” cümlesini Non prendo il treno “Trene binmiyorum” ve Prendi il treno? “Trene biniyor musun?” biçimlerine çevirin. Sonra özneyi “biz” yapın: Prendiamo il treno “Trene biniyoruz”. Böylece olumlu, olumsuz ve soru kurarken nelerin değiştiğini ayrı ayrı görürsünüz.
  3. Dinlerken kişi sonlarını yakalayın. Kısa bir konuşmada -iamo, -ete ve -ono ile biten fiilleri not edin. Leggere biçimlerini dinlerken hem çift ünsüze hem değişen g sesine dikkat edin. Sonra kendi hayatınıza uygun bir cümle söyleyin: Leggo la sera “Akşamları okurum” gibi. Yalnızca ses taklidi değil, anlamlı kullanım da çalışmış olursunuz.

İlgili konular

  • Ön bilgi: Özne zamirleri — io, tu, lui/lei, noi, voi, loro zamirlerini, zamirin ne zaman söylenmediğini ve kibar Lei kullanımını öğrenerek fiil tablosunu daha kolay okuyabilirsiniz.

Ön koşul

İtalyancada Özne ZamirleriA1

Diğer A1 kavramları

Bu kavram diğer dillerde

Tüm dillerde karşılaştır