İngilizcede Sıra Sayıları
Ordinal Numbers
Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İngilizce dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.
Kısaca
İngilizcede sıra sayıları, bir şeyin kaçıncı olduğunu söyler: first (birinci), second (ikinci), third (üçüncü). Diğer sayıların çoğu -th ile yapılır: fourth (dördüncü), sixth (altıncı); ancak fifth, eighth, ninth, twelfth gibi özel yazılışlar vardır. Rakamla yazarken 1st, 2nd, 3rd, 4th kullanılır; 11th, 12th, 13th önemli istisnalardır. Tarihlerde de gün sıra sayısı olarak okunur: May 5th, “beş Mayıs” demektir ve May fifth diye okunabilir.
Genel bakış
Türkçede “üç kitap” ile “üçüncü kitap” aynı şeyi anlatmaz. İlki miktarı, ikincisi bir dizideki yeri gösterir. İngilizcede de bu ayrım vardır: three books “üç kitap”, the third book ise “üçüncü kitap” anlamına gelir. Asıl sayı, yani miktarı bildiren sayı, three; sıra sayısı ise third biçimidir.
Bu konu A1 düzeyinde öğrenilir; çünkü bir adresi tarif ederken, doğum gününü söylerken veya bir talimatı takip ederken sık sık gerekir. “İkinci kapı”, “birinci gün”, “üçüncü kat” gibi ifadeleri kurmak için yalnızca sayıyı bilmek yetmez; doğru sıra biçimini de seçmek gerekir.
Türkçeden yararlanabileceğiniz nokta, “kaç?” ve “kaçıncı?” ayrımıdır. Dikkat etmeniz gereken fark ise yazımdadır: Türkçede “5.” yazabildiğimiz bir yerde İngilizcede genellikle 5th yazarız. Ayrıca Türkçedeki sıra eki seslere göre değişirken İngilizcede ilk üç sayı tümüyle farklı kelimelerdir; diğerlerinde de birkaç yazım değişikliği bulunur.
Sıra sayıları nasıl yapılır?
Önce ilk yirmiyi tanıyın
İlk üç biçimi ayrı kelimeler olarak öğrenin: one → first, two → second, three → third. Sonrakilerin çoğunda asıl sayıya -th eklenir. Aşağıdaki tablo hem rakamla yazılışı hem de kelimeyi gösterir.
| Rakamla yazılış | İngilizce | Türkçe |
|---|---|---|
| 1st | first | birinci |
| 2nd | second | ikinci |
| 3rd | third | üçüncü |
| 4th | fourth | dördüncü |
| 5th | fifth | beşinci |
| 6th | sixth | altıncı |
| 7th | seventh | yedinci |
| 8th | eighth | sekizinci |
| 9th | ninth | dokuzuncu |
| 10th | tenth | onuncu |
| 11th | eleventh | on birinci |
| 12th | twelfth | on ikinci |
| 13th | thirteenth | on üçüncü |
| 14th | fourteenth | on dördüncü |
| 15th | fifteenth | on beşinci |
| 16th | sixteenth | on altıncı |
| 17th | seventeenth | on yedinci |
| 18th | eighteenth | on sekizinci |
| 19th | nineteenth | on dokuzuncu |
| 20th | twentieth | yirminci |
Yazarken özellikle şu dört değişime dikkat edin:
- five → fifth: ve yerine f gelir; ardından th eklenir.
- eight → eighth: kelimenin sonunda zaten t vardır; ikinci bir t yazılmaz.
- nine → ninth: sondaki e düşer.
- twelve → twelfth: ve yerine f gelir; ardından th eklenir.
Bu değişiklikler kelimenin ilgili biçimini kullanan büyük sayılarda da korunur: twenty-fifth “yirmi beşinci”, thirty-ninth “otuz dokuzuncu” demektir.
Onluklarda ve birleşik sayılarda ne olur?
Sonu -y ile biten onluklarda bu bölüm -ieth olur: twenty → twentieth, thirty → thirtieth. Yalnızca sayının son parçasını değiştirme kuralı ise birleşik sayıları kolaylaştırır.
| Asıl sayı | Sıra sayısı | Türkçe |
|---|---|---|
| twenty | twentieth | yirminci |
| thirty | thirtieth | otuzuncu |
| forty | fortieth | kırkıncı |
| fifty | fiftieth | ellinci |
| sixty | sixtieth | altmışıncı |
| seventy | seventieth | yetmişinci |
| eighty | eightieth | sekseninci |
| ninety | ninetieth | doksanıncı |
| twenty-one | twenty-first | yirmi birinci |
| twenty-two | twenty-second | yirmi ikinci |
| twenty-three | twenty-third | yirmi üçüncü |
| twenty-four | twenty-fourth | yirmi dördüncü |
| one hundred | one hundredth | yüzüncü |
| one hundred and one | one hundred and first | yüz birinci |
Örneğin “yirmi birinci” için twentieth-first değil, twenty-first kullanılır. İlk parça miktar biçiminde kalır, son parça sıra biçimini alır. 21–99 arasındaki onluk ve birlikten oluşan sayılar kelimeyle yazıldığında araya kısa çizgi konur: sixty-second, “altmış ikinci”.
Rakamların sonuna hangi harfler gelir?
Rakamdan sonraki harfler, sıra sayısının kelimeyle yazılışındaki son iki harftir: first → 1st, second → 2nd, third → 3rd, fourth → 4th.
Pratik seçim sırası şöyledir:
- Sayının son iki basamağı 11, 12 veya 13 ise -th kullanın: 11th, 12th, 13th, 111th, 112th, 113th.
- Bunların dışında son rakam 1 ise -st: 21st, 31st, 101st.
- Son rakam 2 ise -nd: 22nd, 32nd, 102nd.
- Son rakam 3 ise -rd: 23rd, 33rd, 103rd.
- Diğer durumlarda -th: 24th, 30th, 105th.
Dolayısıyla 12nd yanlış, 12th doğrudur; ama 22nd doğrudur. Yalnızca son rakama bakma alışkanlığı özellikle 11–13 grubunda hata yaptırır.
Bu harfleri rakamın yanına normal boyutta yazmak yeterlidir. Üst simge kullanmak, yani harfleri yukarıda ve küçük göstermek, dil bilgisi zorunluluğu değil bir yazı düzeni tercihidir. Ayrıca 1st yazısını harf harf okumayın; kelimeyi, yani first biçimini söyleyin.
Kelimeler cümlede nereye gelir?
Sıra sayısı çoğunlukla isimden, yani kişi, yer veya şeyin adını veren kelimeden önce gelir: the first day “ilk gün”, the second floor “ikinci kat”. İngilizcede böyle ifadelerde sıkça the kullanılır. The, hangi şeyden söz edildiğini belirli hâle getiren bir kelimedir; Türkçede her zaman ayrı bir karşılığı olmaz.
Ancak the her sıra sayısının zorunlu parçası değildir:
- the first lesson — ilk ders
- my first lesson — benim ilk dersim
- her second book — onun ikinci kitabı
- She came third. — Üçüncü oldu.
My veya her gibi sahiplik bildiren bir kelime varsa önüne ayrıca the getirmeyin. Yarış sonucunu anlatan come first/second/third yapısında da the kullanılmaz. Başlangıçta bu iki kalıbı ayrı ayrı öğrenmek, “her zaman ekle” veya “hiç kullanma” gibi aşırı genellemelerden daha güvenlidir.
Cümle içinde örnekler
Aşağıdaki örneklerde aynı sıra biçimlerinin gün, kat, sıra ve yarış sonucu gibi farklı alanlarda nasıl kullanıldığına bakın.
| İngilizce | Türkçe | Açıklama |
|---|---|---|
| This is the first day of the course. | Bugün kursun ilk günü. | Bir zaman dizisinin başlangıcı. |
| The office is on the second floor. | Ofis ikinci katta. | Kat numarası; ülkelere göre sayım değişebilir. |
| My birthday is on May 5th. | Doğum günüm beş Mayıs'ta. | Gün, sıra sayısı olarak okunur. |
| She came third. | Üçüncü oldu. | Yarış sonucunda başına belirleyici gelmez. |
| Take the fourth exit. | Dördüncü çıkıştan çıkın. | Yol tarifi. |
| This is my fifth visit to Ankara. | Bu, Ankara'ya beşinci gelişim. | Sahiplik bildiren kelimeyle kullanılır. |
| Our seats are in the eighth row. | Koltuklarımız sekizinci sırada. | Bir dizideki yer. |
| His flat is on the ninth floor. | Dairesi dokuzuncu katta. | Özel yazılış: son sesli harf düşer. |
| The meeting is on the twelfth of June. | Toplantı on iki Haziran'da. | Günün önce söylendiği tarih biçimi. |
| Today is her twenty-first birthday. | Bugün onun yirmi birinci doğum günü. | Yalnızca son parça sıra sayısı olur. |
| Please read the third paragraph. | Lütfen üçüncü paragrafı okuyun. | Metin içindeki sıra. |
| I was the second person to arrive. | Gelen ikinci kişi bendim. | Geliş sırasını belirtir. |
The first day ifadesini “birinci gün” diye çevirmek de mümkündür; ancak Türkçede birçok bağlamda “ilk gün” daha doğaldır. Her örneği kelime kelime değil, anlattığı durum üzerinden anlamlandırın.
Sık yapılan hatalar
1. Miktar ile sırayı karıştırmak
- Yanlış: This is my three visit.
- Doğru: This is my third visit. — Bu benim üçüncü ziyaretim.
- Neden? Ziyaretlerin sayısını değil, bu ziyaretin kaçıncı olduğunu söylüyoruz. Three visits “üç ziyaret”, my third visit “üçüncü ziyaretim” anlamına gelir.
2. Özel yazılışları yalnızca ek ekleyerek yapmak
- Yanlış: the fiveth day, the nineth day
- Doğru: the fifth day, the ninth day — beşinci gün, dokuzuncu gün
- Neden? Bu kelimeler düz biçimde -th almaz; kökte de değişiklik olur. Aynı gruptaki eighth ve twelfth biçimlerini de ayrıca çalışın.
3. On bir, on iki ve on üçün sonuna yanlış harf getirmek
- Yanlış: 11st, 12nd, 13rd
- Doğru: 11th, 12th, 13th — on birinci, on ikinci, on üçüncü
- Neden? Bu üç son basamak grubu, 1st–2nd–3rd düzenine uymaz. Buna karşılık 21st, 22nd, 23rd normal kurala uyar.
4. Sahiplik kelimesiyle birlikte gereksiz belirleyici kullanmak
- Yanlış: This is the my first lesson.
- Doğru: This is my first lesson. — Bu benim ilk dersim.
- Neden? My zaten hangi dersten söz edildiğini gösterir. Aynı yere ayrıca the getirilmez. Sahiplik yoksa This is the first lesson “Bu ilk ders” demektir.
5. Yarış sonucuna gereksiz kelime eklemek
- Yanlış: She came the third.
- Doğru: She came third. — Üçüncü oldu.
- Neden? Sonuç bildiren bu kalıpta sıra sayısı doğrudan kullanılır. Ayrı bir yapı olan She won the third prize ise “Üçüncülük ödülünü kazandı” demektir; burada the, ödülü belirleyen ifadenin parçasıdır.
6. Sayfaları ve bölümleri her zaman sıra sayısıyla belirtmek
- Yanlış: Open your book to page fifth.
- Doğru: Open your book to page five. — Kitabınızı beşinci sayfadan açın.
- Neden? Page five bir numara etiketi gibidir; asıl sayı kullanılır. Aynı yeri sıra açısından anlatan the fifth page de doğrudur. İki doğru düzeni karıştırmayın: page five veya the fifth page.
Kullanım notları
Tarih yazmak ile tarihi okumak aynı şey değildir
Türkçede “beş Mayıs” derken beşinci demeyiz. İngilizcede ise ayın günü çoğunlukla sıra sayısıyla okunur. Yazıda sıra harfleri bulunmasa bile okunuş değişmeyebilir.
| Yazılı tarih | Yaygın okunuş | Türkçe |
|---|---|---|
| 5 May / 5th May | the fifth of May | beş Mayıs |
| May 5 / May 5th | May fifth | beş Mayıs |
| 21 June / 21st June | the twenty-first of June | yirmi bir Haziran |
| June 21 / June 21st | June twenty-first | yirmi bir Haziran |
Günün önce geldiği düzen Britanya İngilizcesinde, ayın önce geldiği düzen ise Amerikan İngilizcesinde yaygındır. Bu kesin bir ayrım değildir; iki düzenle de karşılaşabilirsiniz. Birçok resmî veya kurumsal yazım kılavuzu tarihlerde 5 May ya da May 5 gibi harfsiz biçimleri tercih eder. Bu yazımlar yanlış değildir.
Belirli bir günün önünde genellikle on kullanılır: on May 5th, “beş Mayıs'ta”. Yalnızca ayı söylüyorsanız in May, “Mayıs'ta” denir. Rakamla yazılan 05/06 ise ülkeye göre beş Haziran veya altı Mayıs diye yorumlanabilir. Uluslararası yazışmada ayı kelimeyle yazmak karışıklığı azaltır.
Kat sayımında yalnızca kelimeyi bilmek yetmez
Britanya'da ground floor sokak düzeyindeki zemin kattır; first floor onun bir üstüdür. Amerikan kullanımında first floor çoğunlukla sokak düzeyindeki kattır. Türkçedeki “zemin kat, birinci kat” düzeni Britanya kullanımına daha yakındır. Otel veya iş yeri tarifinde asansör düğmelerine ve yerel işaretlere bakmak bu yüzden önemlidir.
Söylerken son sesi atlamayın
Fourth, fifth, sixth gibi kelimelerin sonundaki th, dil ucunun dişlere hafifçe değmesiyle çıkarılan, Türkçede birebir bulunmayan bir sestir. Özellikle fifth ve sixth içindeki yan yana sesler başlangıçta zor gelebilir. Kelimeyi yavaş söyleyip ardından cümle içinde tekrarlayın; yalnızca asıl sayıyı söyleyerek son bölümü atlamayın. Eight “sekiz”, eighth “sekizinci” olduğu için sondaki ses anlamı da değiştirir.
Temel bilgilerin ötesi
Bu bölümdeki ayrıntıları başlangıçta ezberlemeniz gerekmez. Önce ilk yirmiyi, rakamların sonundaki harfleri ve günlük tarihleri rahatça kullanabilmek yeterlidir.
Birinci olmak, ilk kez yapmak ve önce yapmak
First, her zaman bir ismin önünde durmaz. Bazen yapılan işin sırasını belirtir; bazen de “ilk kez” ifadesinin parçasıdır.
- I visited London for the first time. — Londra'yı ilk kez ziyaret ettim.
- First, check the address. — Önce adresi kontrol edin.
- First, open the file. Second, check the date. — Önce dosyayı açın. İkinci olarak tarihi kontrol edin.
Yazılı bir açıklamayı sıralarken first, second, third kullanılabilir. Firstly, secondly, thirdly biçimleri de “ilk olarak, ikinci olarak, üçüncü olarak” anlamında kullanılır. Bunlar the first day gibi bir ifadedeki sıra sayısının yerine geçmez; anlatımın adımlarını düzenler.
Belirsiz bir başka deneme
The second attempt “ikinci deneme” derken belirli bir dizideki yeri gösterir. A second attempt ise bağlama göre “ikinci bir deneme”, yani bir deneme daha anlamına gelebilir:
- They gave me a second chance. — Bana ikinci bir şans verdiler.
- The second chance came a year later. — İkinci şans bir yıl sonra geldi.
Buradaki a, belirli olmayan bir örneği tanıtan kelimedir. Demek ki the çok yaygın olsa da sıra sayısıyla kullanılabilecek tek seçenek değildir; seçim, neyi anlatmak istediğinize bağlıdır.
Birden fazla şeyi kapsayan sıra ifadeleri
The first three days “ilk üç gün” anlamına gelir; “üçüncü gün” değildir. The third day ise tek bir günü, yani üçüncü günü gösterir.
Aynı ayrım my first two jobs “ilk iki işim” ile my second job “ikinci işim” arasında da vardır. Bir yerde hem sıra hem miktar bulunabilir: önce dizinin hangi kısmından söz edildiği, ardından kaç şeyin bu gruba girdiği belirtilir.
Kesirlerde karşınıza çıkan biçimler
Sıra sayıları kesirlerde, yani bir bütünün eşit parçalarını anlatırken de kullanılır: one third “üçte bir”, two thirds “üçte iki” demektir. Üstteki sayı birden büyükse alttaki parçayı adlandıran kelime çoğul olur; yani birden fazla parçayı belirtmek için -s alır.
A half “yarım” ve a quarter “çeyrek” günlük dilde çok yaygındır. Amerikan İngilizcesinde çeyrek için a fourth da kullanılır. Bu kullanımı öğrenirken “üçüncü” ile “üçte bir” anlamını bağlamdan ayırın: the third student “üçüncü öğrenci”, one third of the students “öğrencilerin üçte biri” demektir.
Yüzyıllar ve hükümdar adları
Yüzyıllarda sıra sayısı kullanılır: the twenty-first century, “yirmi birinci yüzyıl”; rakamla the 21st century yazılabilir. Türkçedeki kullanım burada iyi bir yol göstericidir.
Hükümdar adlarındaki Roma rakamları da sıra sayısı olarak okunur: Elizabeth II, Elizabeth the Second diye okunur; Türkçesi “İkinci Elizabeth”tir. Yazılı adda görünmeyen the, bu özel okunuşun parçasıdır. Ancak her Roma rakamını gördüğünüz yerde aynı okuma kuralını otomatik uygulamayın; başlıkların ve numaralandırmaların kendi kullanım alışkanlıkları olabilir.
Çalışma önerileri
- Miktar ve sıra çiftleri kurun. Bir deftere five tickets — the fifth ticket gibi çiftler yazın ve Türkçelerini “beş bilet — beşinci bilet” diye söyleyin. Özellikle one/first, two/second, three/third, five/fifth, twelve/twelfth çiftlerine dönün. Böylece yalnızca biçimi değil, kullanım farkını da çalışmış olursunuz.
- Kendi takviminizi seslendirin. Beş gerçek tarih seçin, bunları hem 5 May hem May 5th düzeninde yazın ve sesli okuyun. Günleri 1, 2, 3, 11, 12, 13, 21, 22, 23, 31 arasından seçmek, ek seçimindeki zayıf noktaları ortaya çıkarır. Doğum gününüzü tam cümleyle söylemeyi de deneyin.
- Küçük bir sıralama anlatın. Günlük işlerinizi veya sevdiğiniz üç filmi sıraya koyun. Birini the first …, diğerini my second … ile anlatın; ardından bir yarış sonucu için came third kalıbını kullanın. Son kontrolde kendinize “Miktar mı söylüyorum, sıra mı? Önünde sahiplik kelimesi var mı?” diye sorun.
İlgili konular
- Önce öğrenilmesi yararlı: Asıl sayılar — Miktar bildiren sayılar, sıra sayılarının temelidir. Özellikle birleşik sayıları rahatça kurabilmek, “yirmi ikinci” veya “yüz birinci” gibi biçimleri öğrenmeyi kolaylaştırır.