B2

İtalyancada lasciare ile izin verme

Lasciare Causativo

Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İtalyanca dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.

Kısaca

İtalyancada lasciare + mastar, birinin bir şey yapmasına izin vermeyi ya da engel olmamayı anlatır; mastar, fiilin parlare “konuşmak” gibi çekimsiz biçimidir. Lasciami parlare! “Bırak konuşayım!” demektir; Non mi lasciano uscire ise “Dışarı çıkmama izin vermiyorlar” anlamına gelir. Kısa kişi zamirleri genellikle çekimli lasciare fiilinden önce gelir; olumlu emirlerde ise fiile bitişir: mi lasci “bana izin veriyorsun”, lasciami “bana izin ver”.

Genel bakış

Türkçede “Bırak uyusun”, “Çocukların oynamasına izin verdik” ve “Kimseyi konuşturmuyor” derken aynı duruma farklı açılardan bakarız: Biri bir eylemi yapacak, başka biri de buna izin verecek ya da engel olacaktır. İtalyancada lasciare bu ilişkiyi kurmanın en yaygın yollarından biridir. Yalnızca açıkça verilen bir izin değil, müdahale etmemek de söz konusu olabilir.

B2 düzeyinde öğrenilen bu yapı, fare ile kurulan ettirgen yapıyla ilişkilidir. Ettirgen, bir işi doğrudan yapmak yerine başkasına yaptırmayı anlatır. Ancak lasciare, çoğu zaman “yaptırmak” değil, “yapmasına izin vermek” anlamındadır. Lo faccio parlare “Onu konuşturuyorum”, lo lascio parlare ise “Konuşmasına izin veriyorum” demektir. İlkinde eylemi başlatmak veya sağlamak, ikincisinde önünü açmak öne çıkar.

Türkçe konuşanlar için asıl güçlük anlamdan çok kuruluş biçimidir. Türkçedeki “konuşmama”, “gitmesine” gibi ekli biçimlerin yerine İtalyanca çoğunlukla yalın bir mastar kullanır. Ayrıca “bana”, “beni”, “ona”, “onu” ayrımı iki dilde bire bir örtüşmez. Bu nedenle yapıyı tek tek sözcükleri çevirerek değil, küçük cümle kalıplarıyla öğrenmek daha güvenlidir.

Yapı nasıl kurulur?

1. İzin veren kişiye göre lasciare çekimlenir

Cümlenin öznesi, yani ana fiilin bildirdiği işi yapan kişi, izin veren taraftır. İzin verilen eylem ise mastar olarak kalır:

İzin veren kişi + çekimli lasciare + eylemi yapacak kişi + mastar

Lascio Marta parlare “Marta'nın konuşmasına izin veriyorum” demektir. Burada izin veren kişi “ben”, konuşacak kişi Marta'dır. İtalyancada “ben” anlamındaki io çoğunlukla söylenmez; lascio biçimi zaten kişiyi gösterir. Kişinin mastardan sonra geldiği Lascio parlare Marta dizilişi de doğaldır; anlamı bağlam belirler.

Aşağıdaki tablo lasciare fiilinin geniş ve şimdiki zaman anlamlarında kullanılan temel çekimini gösterir:

İzin veren kişi İtalyanca Türkçe
Ben Lascio parlare Marta. Marta'nın konuşmasına izin veriyorum.
Sen Lasci parlare Marta. Marta'nın konuşmasına izin veriyorsun.
O Lascia parlare Marta. Marta'nın konuşmasına izin veriyor.
Biz Lasciamo parlare Marta. Marta'nın konuşmasına izin veriyoruz.
Siz Lasciate parlare Marta. Marta'nın konuşmasına izin veriyorsunuz.
Onlar Lasciano parlare Marta. Marta'nın konuşmasına izin veriyorlar.

Parlare hiçbir satırda değişmez. Kişi ve zaman bilgisi lasciare üzerinde taşınır. Türkçedeki “konuşsun” biçimine bakıp ikinci fiili de çekimlemek bu nedenle yanlıştır.

2. Araya otomatik olarak a veya di gelmez

Temel yapıda lasciare ile mastar arasında a ya da di gibi bir edat, yani sözcükler arasında ilişki kuran kısa bir sözcük, kullanılmaz:

  • Mi lasci entrare? — İçeri girmeme izin verir misin?
  • Lasciate riposare il paziente. — Hastanın dinlenmesine izin verin.

Buradaki “girmeme” ve “dinlenmesine” biçimleri Türkçenin gereğidir; İtalyancada bunları karşılamak için mastarın önüne ek bir sözcük koymayız. Daha ileride göreceğimiz ai bambini gibi kişi bildiren öbeklerdeki a, mastarı başlatan bir edat değildir.

3. Kişinin yerine kısa zamir kullanılabilir

Zamir, bir kişi veya şeyin adını tekrar etmek yerine kullanılan sözcüktür. Lasciare yapısında kısa zamir çoğunlukla çekimli fiilin önüne gelir:

İtalyanca Türkçe
Mi lasci parlare. Konuşmama izin veriyorsun.
Ti lascio dormire. Uyumana izin veriyorum.
Lo lasciano entrare. Onun içeri girmesine izin veriyorlar.
La lasciamo riposare. Onun dinlenmesine izin veriyoruz.
Ci lasciate passare? Geçmemize izin verir misiniz?
Vi lascio lavorare. Çalışmanıza izin veriyorum.
Li lascio giocare. Onların oynamasına izin veriyorum.
Le lascio uscire. Onların dışarı çıkmasına izin veriyorum.

Bu örneklerde lo erkek, la kadın; li erkeklerden veya karma bir gruptan, le kadınlardan oluşan bir grubu belirtir. İtalyancanın bu ayrımı Türkçedeki “o/onlar” biçimlerinde görünmez.

Özellikle Lo lascio entrare cümlesini Türkçede “ona izin veriyorum” diye çevirdiğimiz için gli kullanmaya yönelmeyin. Entrare “içeri girmek” fiiliyle bu temel yapıda kişi lo/la ile belirtilir. Başka bir nesnesi bulunan mastarlarda daha karmaşık düzenler görülebilir; bunlar ileri kullanım bölümünde ele alınır.

4. Olumsuzluk ve soru

Olumsuzluk sözcüğü non, kısa zamirin de önüne gelir:

  • Non mi lasciano uscire. — Dışarı çıkmama izin vermiyorlar.
  • Non lo lascio guidare. — Araba kullanmasına izin vermiyorum.

İkinci cümlede olumsuz olan, verilen izindir. “Araba kullanmamasına izin veriyorum” denmiyor; araba kullanması engelleniyor.

Soruda sözcük sırası çoğu zaman aynı kalır; konuşurken tonlama, yazıda soru işareti yeterlidir: Mi lasci finire? “Bitirmeme izin verir misin?” Bu cümle duruma göre nazik bir rica da sabırsız bir itiraz da olabilir.

5. Emirlerde zamirin yeri değişir

Emir kipi, birine bir şey yapmasını söylemek veya ondan bunu istemek için kullanılan biçimdir. Günlük konuşmadaki olumlu emirlerde zamir sona bitişir:

Durum İtalyanca Türkçe
Tek kişiye, samimi Lasciami parlare! Bırak konuşayım!
Tek kişiye, samimi Lascialo dormire. Bırak uyusun.
Birden fazla kişiye Lasciateci passare. Geçmemize izin verin.
Tek kişiye, resmî Mi lasci finire, per favore. Lütfen bitirmeme izin verin.
Tek kişiye olumsuz emir Non lasciarlo entrare. İçeri girmesine izin verme.
Aynı olumsuz emrin diğer biçimi Non lo lasciare entrare. İçeri girmesine izin verme.

Resmî Lei hitabında, yani tanımadığınız bir kişiye veya mesafeli konuştuğunuz birine seslenirken, zamir önde kalır: Mi lasci… Türkçede hem çoğul hem saygı bildirebilen “siz”, İtalyancada bu iki durumda farklı fiil biçimleri gerektirir: tek kişiye resmî mi lasci, birden fazla kişiye lasciatemi.

6. Geçmişte ve başka zamanlarda

Yapıyı başka bir zamana taşırken de mastar değişmez. Passato prossimo, geçmişte tamamlanmış bir olayı anlatmakta kullanılan birleşik zamandır. Bu yapıda lasciare, yardımcı fiil avere ile kullanılır; yardımcı fiil, zamanın kurulmasını sağlayan fiildir:

  • Ho lasciato entrare Paolo. — Paolo'nun içeri girmesine izin verdim.
  • L'ho lasciato entrare. — Onun içeri girmesine izin verdim.
  • Da piccoli, ci lasciavano giocare in cortile. — Küçükken avluda oynamamıza izin verirlerdi.
  • Domani ti lascerò riposare. — Yarın dinlenmene izin vereceğim.

Üçüncü cümledeki lasciavano, geçmişte tekrarlanan bir izni anlatır. Tek seferlik “izin verdiler” ile alışkanlık olan “izin verirlerdi” ayrımını Türkçe karşılık üzerinden düşünmek yararlıdır.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki cümlelerde hem doğrudan izin hem de birini rahat bırakma anlamı vardır. Türkçe karşılıklarda her seferinde “izin vermek” demek yerine bağlama uygun ifadeler kullanılmıştır.

İtalyanca Türkçe Açıklama
Lasciami parlare! Bırak konuşayım! Sözü kesilen birinin tepkisi.
Non mi lasciano uscire. Dışarı çıkmama izin vermiyorlar. İzin verilmediği belirtilir.
Lascia stare, non importa. Boş ver, önemli değil. Bir konuyu uzatmama çağrısı.
L'ho lasciato entrare. Onu içeri aldım. İçeri girmesine izin verildi.
Ti lascio finire, poi ne parliamo. Sen bitir, sonra bunu konuşuruz. Sözünü kesmeden bekleme.
Lasciate dormire la bambina: è stanca. Bırakın kız çocuğu uyusun; yorgun. Müdahale etmeme.
Mi lasci usare il tuo telefono? Telefonunu kullanmama izin verir misin? Günlük bir rica.
Il medico non mi lascia ancora guidare. Doktor henüz araba kullanmama izin vermiyor. Sağlık nedeniyle kısıtlama.
Abbiamo lasciato giocare i bambini in giardino. Çocukların bahçede oynamasına izin verdik. Geçmişte verilen izin.
Non lasciarlo avvicinare al forno. Fırına yaklaşmasına izin verme. Güvenlikle ilgili uyarı.
Mi lasci spiegare, per favore. Lütfen açıklamama izin verin. Tek kişiye resmî rica.
Se vuoi, ti lascio scegliere il posto. İstersen yeri sen seç. Seçim hakkını karşı tarafa bırakma.
Lascia raffreddare la zuppa prima di servirla. Çorbayı servis etmeden önce soğumaya bırak. Bir sürecin gerçekleşmesini bekleme.

Son örnekte bir insana izin verilmiyor. Çorbanın soğumasına müdahale edilmeden zaman tanınıyor. Demek ki bu yapı yalnızca yetki veya yasaklarla sınırlı değildir.

Sık yapılan hatalar

1. Türkçedeki ekleri karşılamak için di eklemek

  • Yanlış: Mi lasci di parlare?
  • Doğru: Mi lasci parlare? — Konuşmama izin verir misin?
  • Neden? Temel lasciare + mastar yapısında di bulunmaz. Türkçedeki “-mama/-meme” biçimini ayrı bir İtalyanca sözcükle karşılamaya çalışmayın.

2. İkinci fiili de çekimlemek

  • Yanlış: Lascia che parlo.
  • Doğru: Lasciami parlare. — Bırak konuşayım.
  • Neden? Mastarlı yapıda eylem parlare olarak kalır. Che ile kurulan başka bir yapı da vardır, ama onun kuralları farklıdır: Lascia che parli “Bırak konuşayım/konuşsun.” Bu seçenek ileri kullanım bölümünde açıklanır.

3. Olumlu samimi emirde zamiri ayrı yazmak

  • Yanlış: Mi lascia parlare! — Tek kişiye samimi emir vermek isterken.
  • Doğru: Lasciami parlare! — Bırak konuşayım!
  • Neden? Bu olumlu emir biçiminde mi, lascia fiiline bitişir. Mi lascia parlare başka bir bağlamda “O, konuşmama izin veriyor” anlamında doğru bir cümledir; ancak amaçlanan samimi emir değildir.

4. Türkçedeki “ona” yüzünden gli kullanmak

  • Yanlış: Gli lascio entrare.
  • Doğru: Lo lascio entrare. — Onun içeri girmesine izin veriyorum.
  • Neden? Bu cümlede erkek kişiyi lo karşılar. Türkçe çevirinin “ona izin vermek” olması, İtalyanca zamirin de mutlaka gli olacağı anlamına gelmez.

5. Fare ile lasciare arasındaki anlam farkını silmek

  • Amaçlanan anlama uygun değil: Faccio piangere il bambino. — “Çocuğun ağlamasına karışmıyorum” demek isterken.
  • Uygun: Lascio piangere il bambino. — Çocuğun ağlamasına müdahale etmiyorum.
  • Neden? İlk cümle “Çocuğu ağlatıyorum” demektir; ağlamaya ben neden oluyorum. İkinci cümlede ağlamayı durdurmamak söz konusudur. Sözcük seçimi, kişinin olay üzerindeki sorumluluğunu değiştirir.

Kullanım notları

İzin vermek her zaman onaylamak değildir

L'ho lasciato parlare “Konuşmasına izin verdim” cümlesi, konuşulanlara katıldığınızı göstermez. Yalnızca müdahale etmediğinizi de anlatabilir. Benzer biçimde Li lascio discutere “Bırakıyorum tartışsınlar” cümlesinde, bilinçli olarak geri çekilme duygusu vardır.

Türkçede “bırakmak” bazen terk etmek, bazen izin vermek demektir. İtalyancada da lasciare tek başına farklı anlamlara gelebilir: Ho lasciato Luca “Luca'dan ayrıldım” anlamına gelebilirken, Ho lasciato parlare Luca “Luca'nın konuşmasına izin verdim” demektir. Bu makaledeki kalıbı tanımak için ardından gelen mastara bakın.

Kısa bir rica sert duyulabilir

Lasciami finire! “Bırak bitireyim!” oldukça doğaldır, ama sert bir tonla söylendiğinde karşı tarafı azarlayabilir. Mi lasci finire, per favore? “Lütfen bitirmeme izin verir misiniz?” daha mesafeli bir seçenektir. Yakın birine Mi lasci finire un attimo? “Bir saniye bitirebilir miyim?” demek de mümkündür. Nezaketi yalnızca fiil biçimi değil, ses tonu ve durum belirler.

Lascia stare her zaman kelimesi kelimesine çevrilmez

Lascia stare bağlama göre “Boş ver”, “Uğraşma”, “Karışma” veya “Rahat bırak” olabilir:

  • Lascia stare, faccio io. — Boş ver, ben yaparım.
  • Lascialo stare. — Onu rahat bırak.

İkinci örnekteki lo bir kişiyi gösterebilir. Bir şeyi tartışmayı bırakmak ile bir kişiyi rahat bırakmak aynı Türkçe ifadeyle her zaman anlatılamaz; çeviriyi duruma göre seçin.

İleri kullanım ve incelikler

1. Mastarın kendi nesnesi varsa

Nesne, bir eylemin yöneldiği veya etkilediği kişi ya da şeydir. Leggere il giornale “gazeteyi okumak” ifadesinde il giornale nesnedir. Lasciare ile bu tür bir eylem birleştiğinde hem okuyacak kişiyi hem okunacak şeyi belirtmek gerekir.

Lasciare bu noktada fare yapısından daha esnektir. Eylemi yapan kişinin mastardan önce açıkça belirtilmesi mümkündür:

  • Lascio Giulia leggere il giornale in pace. — Giulia'nın gazeteyi rahatça okumasına izin veriyorum.

Eylemi yapan kişinin a ile belirtildiği düzen de kullanılır:

  • Lascio scegliere il film ai bambini. — Filmi çocukların seçmesine izin veriyorum.
  • Gli lascio scegliere il film. — Filmi onun seçmesine izin veriyorum.

İkinci cümlede gli, seçim yapmasına izin verilen erkek kişiyi gösterir; il film ise seçilen şeydir. Bu yüzden “lasciare ile daima lo, asla gli” diye bir kural koymak doğru olmaz. Doğru seçim, mastarın kendi nesnesine ve cümlenin nasıl kurulduğuna bağlıdır. İlk öğrenirken iki ayrı kalıbı birlikte hatırlayın: Lo lascio entrare “İçeri girmesine izin veriyorum”; gli lascio scegliere il film “Filmi onun seçmesine izin veriyorum.”

2. Geçmiş biçiminde uyum

Lasciato, geçmiş zaman kurulurken kullanılan ortaçtır; ortaç, fiilin zaman kurmaya veya bir niteliği belirtmeye yarayan biçimidir. Önüne lo, la, li, le gibi doğrudan nesne zamirleri geldiğinde bu yapıda uyuma dikkat edilir:

  • Marco? L'ho lasciato entrare. — Marco mu? İçeri girmesine izin verdim.
  • Anna? L'ho lasciata entrare. — Anna mı? İçeri girmesine izin verdim.
  • Le ragazze? Le ho lasciate uscire. — Kızlar mı? Dışarı çıkmalarına izin verdim.

Burada l' yazımı, tek başına cinsiyeti göstermez; lasciato/lasciata ayrımı bunu görünür kılar. Buna karşılık açık isim sonra geliyorsa Ho lasciato entrare Anna “Anna'nın içeri girmesine izin verdim” denir. Yalnızca cümlede bir kadın adı bulunduğu için lasciata kullanılmaz.

3. Che ile ayrı bir cümle kurmak

İzin verilen eylem che ile de anlatılabilir. Bu yapıda ikinci fiil artık mastar değildir; çoğunlukla congiuntivo, yani eylemi düz bir olgu olarak bildirmekten çok istek, olasılık veya değerlendirme çerçevesinde sunan kip, kullanılır:

  • Lascia che ti spieghi. — Bırak sana açıklayayım.
  • Lasciamo che siano loro a decidere. — Bırakalım kararı onlar versin.

Bu seçenek, eylemi kimin yapacağını vurgulamaya veya daha uzun bir düşünceyi ayrı bir cümle olarak kurmaya yarar. Ancak Türkçedeki “bırak … -sın” ifadesi görüldüğünde otomatik olarak che kullanmak gerekmez. Lasciami parlare gibi kısa mastarlı yapılar günlük dilde son derece doğaldır.

4. Lasciarsi ile kendini bir duruma bırakmak

Lasciarsi, kişinin kendisini etkileyen bir eyleme izin verdiğini ya da karşı koymadığını anlatabilir. Buradaki si, eylemin aynı kişiye döndüğünü gösteren dönüşlü zamirdir:

  • Non lasciarti ingannare dalle apparenze. — Görünüşe aldanma.
  • Si è lasciata convincere. — İkna olmaya razı oldu.
  • Non mi lascio scoraggiare facilmente. — Kolay kolay cesaretimi kaybetmem.

Türkçede “Kendini aldatmaya bırakma” gibi kelimesi kelimesine çeviriler doğal değildir. Çoğu zaman “aldanma”, “ikna oldu”, “cesaretini kaybetme” gibi ifadeler gerekir. Bu örneklerde izin anlamı, açık bir “olur” vermekten çok direnmemek veya bir etkinin altında kalmak biçimindedir. Si è lasciata convincere örneğinde de görüldüğü gibi bu dönüşlü yapının birleşik geçmişi essere yardımcı fiiliyle kurulur.

5. İnsan dışındaki süreçleri kendi akışına bırakmak

Lasciare, yemek tariflerinde ve yönergelerde de sık görülür:

  • Lascia riposare l'impasto per mezz'ora. — Hamuru yarım saat dinlenmeye bırak.
  • Lasciate asciugare la vernice. — Boyayı kurumaya bırakın.

Burada “izin verilen kişi” yoktur. Yapının daha genel anlamı, bir sürecin gerçekleşmesini engellememek veya ona zaman tanımaktır. Bu kullanım, “izin vermek” açıklamasının neden her örnekte yeterli olmadığını gösterir.

Çalışma önerileri

  1. Aynı durumu iki açıdan kurun. Önce Lo faccio parlare “Onu konuşturuyorum”, sonra Lo lascio parlare “Konuşmasına izin veriyorum” deyin. Bunu dormire “uyumak” ve entrare “içeri girmek” ile de deneyin. Her seferinde kendinize “Ben mi yaptırıyorum, yalnızca engel mi olmuyorum?” diye sorun.
  2. Bir kalıbı üç biçime dönüştürün. Mi lasci finire “Bitirmeme izin veriyorsun” cümlesini Non mi lasci finire “Bitirmeme izin vermiyorsun” ve Lasciami finire! “Bırak bitireyim!” biçimlerine çevirin. Böylece hem non sözcüğünün hem zamirin yerini birlikte çalışmış olursunuz.
  3. Günlük yaşamdan üç küçük sahne yazın. Bir toplantıda söz isteme, bir çocuğa izin verme ve yemek hazırlama sahnesi seçin. Her sahne için bir İtalyanca cümle ve doğal Türkçe karşılığını yazın. Çeviride “izin vermek” mi, “bırakmak” mı, yoksa “boş vermek” mi gerektiğini ayrıca düşünün.

İlgili konular

  • Önce karşılaştırın: Fare ile ettirgen yapı — Birine iş yaptırmak ile birinin o işi yapmasına izin vermek arasındaki farkı pekiştirir.

Ön koşul

İtalyancada fare ile ettirgen yapıB2

Diğer B2 kavramları