A1

İtalyancada İyelik Sıfatları

Aggettivi Possessivi

Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İtalyanca dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.

Kısaca

İtalyancada iyelik sıfatları, bir şeyin kime ait olduğunu belirtir: il mio libro “benim kitabım”, la tua macchina “senin araban”. Mio, tuo, suo, nostro, vostro biçimleri sahibine göre değil, ait oldukları ismin dil bilgisel cinsiyetine ve tekil ya da çoğul oluşuna göre değişir; loro değişmez. Genellikle başlarına belirli artikel gelir; ancak mia madre “annem” gibi, tekil ve ek bir niteleme almayan yakınlık adlarında artikel çoğunlukla kullanılmaz.

Genel bakış

İyelik, yalnızca bir eşyanın sahibi olmak demek değildir. “Benim kitabım” derken mülkiyetten, “annem” derken bir aile bağından, “bizim öğretmenimiz” derken bir ilişkiden söz ederiz. İtalyancada bu bağlantıları kuran iyelik sıfatları (aggettivi possessivi), A1 düzeyinde kendinizi, ailenizi ve günlük hayatınızı anlatırken sürekli karşınıza çıkar. Sıfat, burada bir ismin yanına gelerek onun hakkında bilgi veren sözcük demektir; isim ise insan, nesne, yer ya da kavram adıdır.

Türkçede “kitabım, çantam, arkadaşlarım” derken iyeliği ismin sonuna ekleriz. “Benim” sözcüğünü söylemesek de sondaki ek kime ait olduğunu gösterir. İtalyancada bunun yerine genellikle ismin önüne ayrı bir sözcük gelir: il mio libro “kitabım”. İtalyanca isim, Türkçedeki gibi bir iyelik eki almaz. Bu yüzden Türkçeden sözcük sözcük gitmek yerine bütün öbeği birlikte öğrenmek daha yararlıdır.

İkinci önemli fark, Türkçede dil bilgisel cinsiyet bulunmamasıdır. İtalyancada ise isimler eril veya dişil diye iki gruba ayrılır; bu gruplar nesnelerin gerçek cinsiyetini anlatmaz. Örneğin libro “kitap” eril, macchina “araba” dişildir. İyelik sıfatının sonunu seçerken arabanın ya da kitabın sahibine değil, bu isim grubuna bakılır.

Nasıl kullanılır?

Önce sahibi, sonra ismin biçimini belirleyin

Bir iyelik sıfatı seçmek için iki ayrı soruyu sırayla sorun:

  1. Kime ait? Bana, sana, ona, bize, size ya da onlara mı?
  2. Neyden söz ediyorum? İsim eril mi, dişil mi; tekil mi, çoğul mu?

Uyum, birbirine bağlı sözcüklerin bu özelliklere göre biçim değiştirmesidir. Aşağıdaki tabloda her satır bir sahibi, sütunlar ise sahip olunan ismin türünü gösterir.

Kime ait? Eril tekil Dişil tekil Eril çoğul Dişil çoğul
Bana: benim mio mia miei mie
Sana: senin tuo tua tuoi tue
Ona: onun suo sua suoi sue
Bize: bizim nostro nostra nostri nostre
Size: sizin vostro vostra vostri vostre
Onlara: onların loro loro loro loro

Özellikle miei, tuoi, suoi biçimlerine dikkat edin. Eril çoğulda yalnızca son harfi değiştirmek yeterli değildir; bu üç biçimi birer bütün olarak öğrenin. Dişil çoğullar ise mie, tue, sue olur.

Şu küçük diziyi sesli okuyun:

  • il mio libro — benim kitabım
  • la mia borsa — benim çantam
  • i miei libri — benim kitaplarım
  • le mie borse — benim çantalarım

Dördünde de sahibi aynı kişidir: konuşan kişi. Değişen şey, söz konusu eşyanın ismi ve sayısıdır. Kadın bir konuşmacı da erkek bir konuşmacı da kendi kitabı için il mio libro, kendi çantası için la mia borsa der.

Genel diziliş: artikel + iyelik sıfatı + isim

Belirli artikel, ismin önünde kullanılan ve onun cinsiyeti ile sayısını da gösteren küçük sözcüktür: il, lo, la, l’, i, gli, le. Türkçede bunun her durumda bire bir karşılığı yoktur. İyelik sıfatıyla kullanılan olağan yapı şöyledir:

il + mio + libro → il mio libro — benim kitabım

Türkçede “benim kitabım” zaten yeterince belirli göründüğü için İtalyancada artikeli unutmak kolaydır. Oysa ismin yanında mio bulunması genellikle artikeli gereksiz kılmaz: “Kitabım burada” demek için Il mio libro è qui kullanılır.

Artikelin biçimini, arkasından hemen gelen sözcüğün sesine göre seçin. İyelik sıfatı araya girdiğinde bu ses artık ismin ilk sesi değildir:

  • lo zaino — sırt çantası; il mio zaino — sırt çantam
  • gli amici — arkadaşlar; i miei amici — arkadaşlarım
  • l’amica — kadın arkadaş; la mia amica — kadın arkadaşım

Mio ve miei gibi biçimler ünsüzle başladığı için bu örneklerde il ve i kullanılır. La mia da l’mia biçiminde kısaltılmaz.

Sahibi çoğul diye eşya çoğul olmaz

Nostro “bizim”, vostro “sizin”, loro “onların” anlamındadır. Bunlar sahibinin birden fazla kişi olduğunu gösterebilir; ancak sahip olunan şey yine tek olabilir:

  • la nostra casa — bizim evimiz; birden fazla kişinin ortak tek evi
  • le nostre case — bizim evlerimiz; birden fazla ev
  • il loro cane — onların köpeği; tek köpek
  • i loro cani — onların köpekleri; birden fazla köpek

Loro her durumda aynıdır. Bu sözcükle tekil ve çoğul ayrımını artikel ve isim gösterir: la loro macchina “onların arabası”, le loro macchine “onların arabaları”. Türkçedeki “onların” anlamından hareketle İtalyanca ismi otomatik olarak çoğul yapmayın.

Aile ve yakınlık adlarında temel istisna

Standart kullanımda, tek bir kişiyi belirten ve ek bir niteleme almayan pek çok yakınlık adından önce artikel gelmez:

  • mio padre — babam
  • mia madre — annem
  • tuo fratello — erkek kardeşin
  • sua sorella — onun kız kardeşi
  • nostro figlio — oğlumuz
  • vostra zia — sizin teyzeniz veya halanız

Türkçedeki bazı akrabalık ayrımları İtalyancada aynı sözcükte birleşir. Örneğin zia, hem “teyze” hem “hala” olabilir; fratello ise kişinin büyük ya da küçük olduğunu tek başına belirtmez. Çeviri yaparken bağlamın vermediği bir ayrıntıyı eklemek zorunda değilsiniz.

Bu istisnayı “aileyle ilgili her sözcükte artikel düşer” diye genişletmeyin. Başlangıçta şu karşıtlıkları birlikte öğrenin:

İtalyanca Türkçe Neden?
mia sorella kız kardeşim Yalın, tekil yakınlık adı.
le mie sorelle kız kardeşlerim Çoğulda artikel geri gelir.
la loro sorella onların kız kardeşi Loro ile artikel korunur.
la mia sorellina küçük kız kardeşim Küçültme eki almış adla artikel kullanılır.
il mio fratello maggiore ağabeyim Niteleme eklenmiş bu yapıda artikel kullanılır.
la mia famiglia ailem Famiglia, tek bir akrabayı adlandırmaz.

Mamma “anne” ve papà “baba” gibi samimi hitap kökenli sözcüklerde hem artikelli hem artikelsiz kullanımlar duyabilirsiniz: mia mamma ve la mia mamma, ikisi de “annem” demektir. Bu çeşitliliği, temel mia madre kuralının yanlış olduğu şeklinde yorumlamayın. Ayrıntılara aşağıdaki ileri bölümde döneceğiz.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki örneklerde önce sahibini, ardından iyelik sıfatının hangi isimle uyumlu olduğunu bulun. Türkçe karşılıklarda bazen “benim, senin” sözcüklerinin kullanılmaması doğaldır; iyelik anlamı yine korunur.

İtalyanca Türkçe Açıklama
Il mio libro è sul tavolo. Kitabım masanın üzerinde. Libro eril tekildir.
La tua macchina è davanti alla scuola. Araban okulun önünde. Macchina dişil tekildir.
I suoi amici arrivano alle otto. Onun arkadaşları saat sekizde geliyor. Sahibi tek kişi; arkadaşlar çoğul.
Mia madre lavora in ospedale. Annem hastanede çalışıyor. Yalın, tekil yakınlık adı artikelsizdir.
Le mie chiavi sono nella borsa. Anahtarlarım çantanın içinde. Chiavi dişil çoğuldur.
Il tuo zaino è molto pesante. Sırt çantan çok ağır. Araya tuo girdiği için artikel il olur.
La nostra casa è vicino alla stazione. Evimiz istasyonun yakınında. Birden fazla kişinin tek evi.
Dove sono i vostri biglietti? Biletleriniz nerede? Bir gruba sesleniliyor.
La loro figlia studia a Torino. Onların kızı Torino’da okuyor. Loro ile yakınlık adı da artikel alır.
I miei fratelli abitano a İzmir. Erkek kardeşlerim İzmir’de yaşıyor. Yakınlık adı çoğul olduğundan artikel kullanılır.
Signora Rossi, questa è la Sua borsa? Rossi Hanım, bu sizin çantanız mı? Tek kişiye saygılı hitap.
Questo posto è mio. Bu yer benim. Essere sonrasında isim tekrarlanmıyor.

I suoi amici ifadesinde sahibin kadın mı erkek mi olduğunu bilemeyiz. Türkçedeki “onun arkadaşları” da aynı belirsizliği taşır. Buradaki suoi, sahibin cinsiyetini değil, amici isminin eril çoğul biçimini yansıtır.

Sık yapılan hatalar

1. İyelik sıfatını sahibin cinsiyetine göre seçmek

  • Yanlış: Maria cerca il sua libro.
  • Doğru: Maria cerca il suo libro. — Maria kitabını arıyor.
  • Neden? Maria kadın olsa da libro eril tekildir. Bu yüzden suo gerekir. Kimin kitabı olduğu ayrı, kitabı anlatan sözcüğün dil bilgisel cinsiyeti ayrıdır.

2. Türkçedeki alışkanlıkla artikeli atlamak

  • Yanlış: Mio libro è nuovo.
  • Doğru: Il mio libro è nuovo. — Kitabım yeni.
  • Neden? Sıradan bir isimden önceki iyelik sıfatı, belirli artikelle birlikte kullanılır. Aile adları ve bazı kalıplar ayrı değerlendirilir.

3. Çoğul uyumunu yarım bırakmak

  • Yanlış: Le mia chiavi sono qui.
  • Doğru: Le mie chiavi sono qui. — Anahtarlarım burada.
  • Neden? Yalnızca artikel değil, iyelik sıfatı da chiavi ile uyumlu olmalıdır. Öbeği tek parça olarak kontrol edin: le mie chiavi.

4. Loro biçimini değiştirmek ya da yanındaki artikeli kaldırmak

  • Yanlış: Loro madre vive qui.
  • Doğru: La loro madre vive qui. — Onların annesi burada yaşıyor.
  • Neden? Loro değişmez ve standart kullanımda tekil yakınlık adlarıyla da artikel alır. Diğer iyelik sıfatlarının artikelsiz aile kalıbını buna taşımayın.

5. Yakınlık adlarındaki istisnayı çoğula taşımak

  • Yanlış: Miei genitori sono a casa.
  • Doğru: I miei genitori sono a casa. — Annemle babam evde.
  • Neden? Genitori “anne baba, ebeveynler” anlamında çoğuldur. Mio padre artikelsiz olsa da i miei genitori artikel gerektirir.

6. Türkçedeki saygılı “siz” için her zaman vostro kullanmak

  • Uygun değil: Tek bir müşteriye saygılı hitap ederken È il vostro documento?
  • Uygun: È il Suo documento? — Bu sizin belgeniz mi?
  • Neden? Günümüz standart İtalyancasında tek kişiye saygılı hitap Lei ile yapılır; buna karşılık gelen iyelik biçimleri Suo, Sua, Suoi, Sue olur. Vostro temel olarak birden fazla kişiye yöneliktir. Bazı bölgesel veya tarihsel kullanımlar bu başlangıç kuralından farklıdır.

Kullanım notları

Suo ve saygılı hitap

Il suo nome hem “onun adı” hem de tek kişiye saygılı biçimde “sizin adınız” olabilir. Hangi anlamın kastedildiğini konuşmanın durumu belirler. Resmî yazışmalarda saygı bildiren biçimler büyük harfle yazılabilir: il Suo nome “adınız”, la Sua richiesta “talebiniz”. Büyük harf her metinde zorunlu değildir; konuşmada zaten duyulmaz.

Saygıyla seslenilen kişinin cinsiyeti yine biçimi belirlemez. Bir erkeğe de la Sua borsa “çantanız” denir; çünkü borsa dişildir. Türkçedeki “sizin” sözcüğünün hem tek kişiye saygı hem çoğul anlam taşıdığını, İtalyancada bu iki işlevin ayrıldığını akılda tutun.

Her Türkçe iyelik ekini çevirmek gerekmez

İtalyancada kimin olduğu açık olan vücut bölümleriyle çoğu zaman iyelik sıfatı değil, artikel kullanılır:

  • Mi lavo le mani. — Ellerimi yıkıyorum.
  • Mi fa male la testa. — Başım ağrıyor.

Bu cümlelerde mi, durumun konuşan kişiyi ilgilendirdiğini gösterir. “Ellerimi” sözcüğünü gördüğünüz her yerde le mie mani üretmek doğal sonuç vermez. İyelik sıfatı özellikle karşılaştırma gerektiğinde yeniden anlam kazanır: le mie mani, non le tue — “senin ellerin değil, benim ellerim”.

Sık karşılaşılan artikelsiz kalıplar

Bazı yerleşik ifadeleri genel artikel kuralından ayrı, bütün olarak öğrenin:

  • a casa mia — benim evimde / benim evime
  • da parte mia — benim tarafımdan / benden
  • per colpa tua — senin yüzünden

Örneğin Stasera mangiamo a casa mia “Bu akşam benim evimde yemek yiyoruz” demektir. Burada iyelik sıfatı ismin arkasındadır ve artikel yoktur. Bu özel kalıbı görüp her yerde ismin arkasına iyelik sıfatı koymayın.

Temelin ötesinde: daha ileri kullanımlar

Bu bölümdeki ayrıntıları ilk çalışmada ezberlemeniz gerekmez. Önce il mio libro, la mia borsa, mia madre gibi temel örüntüleri rahatça kurun. Aşağıdaki kullanımlar, okurken veya dinlerken karşılaştığınız farklı biçimleri anlamanıza yardım eder.

Aile adlarında niteleme, duygu ve kullanım çeşitliliği

Il mio fratello maggiore “ağabeyim” ve la mia cara nonna “sevgili büyükannem” gibi yapılarda ek bir niteleme bulunduğundan artikel kullanılır. La mia sorellina “küçük kız kardeşim” gibi küçültme eki almış biçimlerde de artikel olağandır. Buradaki küçültme yalnızca boyutu değil, yakınlık veya sevgiyi de anlatabilir.

Bununla birlikte, gerçek kullanım her aile sözcüğünde tamamen mekanik değildir. Mio fratello maggiore “ağabeyim” gibi artikelsiz biçimlerle de karşılaşabilirsiniz; bazı nitelemeler yakınlık adının yerleşik bir parçası gibi algılanabilir. Başlangıç için yalın tekil adları artikelsiz, çoğulları ve açıkça genişletilmiş yapıları artikelli öğrenmek güvenli bir temeldir. Özellikle mamma ve papà ile artikel kullanımı bölgeye, aile alışkanlığına ve duygusal tona göre değişebilir.

İsmin arkasına gelen iyelik sıfatı

Olağan, yansız sıra la mia amica “benim kadın arkadaşım”dır. İyelik sıfatı bazı yapılarda ismin arkasına gelerek daha duygulu veya vurgulu bir ifade oluşturabilir:

  • Amico mio, ascolta! — Dostum, dinle!
  • È una scelta tua. — Bu senin seçimin.

İlk örnek doğrudan hitaptır. İkincisinde seçimin özellikle karşıdaki kişiye ait olduğu öne çıkar. Ancak isimden sonraki konum her zaman güçlü vurgu anlamına gelmez; kimi yapılarda oldukça olağandır:

  • un mio amico — bir arkadaşım
  • un amico mio — bir arkadaşım

İki biçim de kullanılabilir. Bu örnekler ayrıca, iyelik sıfatının yalnızca belirli artikelle bulunmadığını gösterir. Un, burada “bir” anlamında belirsiz artikeldir. Dolayısıyla “iyelik sıfatından önce her koşulda il veya la gelir” yerine “olağan belirli yapıda artikel kullanılır” demek daha doğrudur.

İsim söylenmediğinde

İyelik biçimi bazen bir ismin yerine geçer. Buna iyelik zamiri denir; zamir, ismi tekrar etmek yerine kullanılan sözcüktür. Biçimler tanıdıktır, ama cümledeki görev değişir:

  • La mia borsa è nera; la tua è rossa. — Benim çantam siyah; seninki kırmızı.
  • Questo libro è mio. — Bu kitap benim.
  • Questo libro è il mio. — Bu kitap benimki.

İlk örnekte la tua, “senin çantan” ifadesinin yerini tutar; artikel korunur. İkinci örnekte essere “olmak” fiilinden sonra yalın mio, kitabın kime ait olduğunu bildirir. Üçüncü örnekte il mio, başka kitaplar arasından “benim olanı” belirler. Türkçedeki “benim” ile “benimki” ayrımı bu karşıtlığı anlamak için yararlıdır; yine de her cümlenin bağlamına bakılmalıdır.

Suo belirsizliği ve proprio

Suo, cümledeki birden fazla kişiye gönderme yapabilir. Paolo parla con Luca di suo padre “Paolo, Luca’yla onun babası hakkında konuşuyor” cümlesinde babanın kime ait olduğu tek başına kesinleşmez. Türkçedeki “onun” da benzer biçimde belirsiz olabilir. Açıklık gerektiğinde il padre di Paolo “Paolo’nun babası” ya da il padre di Luca “Luca’nın babası” denebilir.

Proprio çoğu zaman “kendi” anlamıyla, cümlenin öznesine, yani eylemi yapan veya hakkında bir şey söylenen kişiye döner:

  • Paolo parla del proprio padre. — Paolo kendi babasından söz ediyor.

Proprio da isimle uyum sağlar: la propria casa “kendi evi”, i propri figli “kendi çocukları”. Ancak Türkçede “kendi” gördüğünüz her yerde otomatik olarak proprio kullanmayın; bu sözcüğün kime döndüğünü cümlenin yapısı belirler.

Altrui ve bazı yerleşik ifadeler

Daha çok yazı dilinde görülen altrui, “başkalarının” anlamındadır, değişmez ve genellikle isimden sonra gelir: rispettare le idee altrui — “başkalarının fikirlerine saygı göstermek”. Günlük konuşmada aynı düşünce le idee degli altri “başkalarının fikirleri” biçiminde de anlatılır.

Ayrıca i miei ve i tuoi ifadeleri bağlama göre “annemle babam / ailem” ve “annenle baban / ailen” anlamına gelebilir: Vado dai miei — “Annemlere gidiyorum”. Burada söylenmeyen ismi tek tek aramak yerine ifadenin yerleşik anlamını tanımak gerekir.

Çalışma önerileri

  1. Nesneyi değiştirin, sahibini sabit tutun. Evinizde dört nesne seçin: il mio telefono “telefonum”, la mia tazza “fincanım”, i miei occhiali “gözlüğüm”, le mie scarpe “ayakkabılarım”. Her öbeği artikel, iyelik sıfatı ve isim birlikte olacak şekilde söyleyin. Occhiali gibi İtalyancada çoğul kullanılan bir ismin Türkçede tekil çevrilebileceğine de dikkat edin.
  2. Bir aile çizelgesi hazırlayın. Önce mia sorella “kız kardeşim” yazın; ardından bunu le mie sorelle “kız kardeşlerim” ve la loro sorella “onların kız kardeşi” biçimlerine dönüştürün. Her değişiklikte artikelin neden geldiğini bir cümleyle açıklayın. Böylece istisnayı yalnızca ezberlemek yerine sınırlarını öğrenirsiniz.
  3. Üç kısa boşluk doldurma sorusuyla kendinizi yoklayın. “Çantalarım” için le … borse, “onların köpeği” için il … cane, “annem” için … madre yazın. Cevaplar mie, loro, mia. Sonra aynı isimleri “senin” ve “bizim” sahipleriyle yeniden kurun; her defasında önce sahibini, sonra ismin cinsiyetini ve sayısını kontrol edin.

İlgili konular

  • Önce öğrenin: Belirli artikeller — il, lo, la, i, gli, le biçimlerini ve bunların nasıl seçildiğini öğrenmek, iyelik sıfatlarını doğru bir bütün içinde kullanmanızı sağlar.

Ön koşul

İtalyancada belirli artikellerA1

Diğer A1 kavramları

Bu kavram diğer dillerde

Tüm dillerde karşılaştır