B2

İtalyancada Yan Cümle Bağlaçları

Congiunzioni Subordinanti

Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İtalyanca dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.

Kısaca

İtalyancada yan cümle bağlaçları, bir olayı başka bir olaya neden, zaman, amaç veya koşul bakımından bağlar. Siccome, dato che ve neden bildiren perché, genellikle bildirme kipiyle (indicativo: bilgiyi bir olgu olarak sunan fiil biçimleri) kullanılır. Benché, sebbene, affinché, prima che, senza che ve a meno che ise standart kullanımda congiuntivo ister; bu kip, bağlacın kurduğu ilişkiye göre seçilen özel fiil biçimleridir ve her zaman belirsizlik anlatmaz.

Genel bakış

“Yorgun olduğum hâlde çalışıyorum”, “Sen anlayasın diye açıklıyorum”, “Yağmur yağmazsa çıkarız”: Türkçede bu ilişkileri çoğu zaman fiile ekler getirerek kurarız. İtalyancada ise bağlaç (kelimeleri veya cümleleri birbirine bağlayan söz) ve ardından gelen çekimli fiil belirleyicidir. Benché sia stanco, continuo a lavorare cümlesi, “Yorgun olduğum hâlde çalışmaya devam ediyorum” demektir.

Ana cümle, tek başına bir yargı bildirebilen bölümdür; yan cümle ise bu yargıya bağlı neden, amaç, zaman gibi ek bir bilgi verir. Yukarıdaki örnekte continuo a lavorare ana cümle, benché sia stanco yan cümledir. B2 düzeyinde amaç yalnızca daha çok bağlaç öğrenmek değil, seçilen bağlacın fiilin biçimini nasıl değiştirdiğini fark etmektir.

Türkçe bilenler için asıl güçlük, tek bir Türkçe karşılığın birden fazla İtalyanca yapıyı örtmesidir. “Çünkü” ve “diye” kimi bağlamlarda aynı düşünceye yaklaşsa da İtalyancada neden bildiren perché ile amaç bildiren perché farklı kipler alır. Bu nedenle bağlacı tek başına değil, anlamı ve devamındaki fiille birlikte öğrenmek gerekir.

Yapı nasıl kurulur?

Önce cümleler arasındaki ilişkiyi bulun

Temel düzen ana cümle + bağlaç + yan cümle biçimindedir. Birçok bağlaçla yan cümle başa da alınabilir:

  • Resto a casa perché sono malato. — Hasta olduğum için evde kalıyorum.
  • Siccome sono malato, resto a casa. — Hasta olduğumdan evde kalıyorum.

İlk cümle kalma nedenini sonradan açıklar. İkinci cümle nedeni baştan vererek duruma bir çerçeve çizer. Bu iki cümlede de hastalık bir olgu olarak sunulur; bu yüzden sono kullanılır.

İtalyanca yan cümlede fiili Türkçedeki gibi mutlaka sona taşımazsınız. Ayrıca her yan cümleye ayrı bir kişi sözcüğü eklemek gerekmez: sono biçimi, bağlam içinde “ben” bilgisini zaten verebilir. Özne, eylemi yapan veya hakkında bilgi verilen kişi ya da şeydir; İtalyancada özne çoğu zaman fiil çekiminden anlaşılır.

Temel bağlaçlar ve kip seçimi

Aşağıdaki tabloda “kip”, fiilin olayı nasıl sunduğunu belirleyen biçim grubu anlamındadır. Bağlacın seçtirdiği kip ile olayın gerçekleştiği zaman ayrı konulardır: Önce uygun kipi, sonra uygun zamanı seçersiniz.

Bağlaç Temel karşılığı Standart kullanımda kip
perché çünkü; …-dığı için Neden bildiriyorsa bildirme kipi
siccome …-dığı için; mademki Bildirme kipi
dato che …-dığına göre; …-dığı için Bildirme kipi
quando …-dığında; …-dığı zaman Gerçek veya beklenen zaman ilişkilerinde genellikle bildirme kipi
mentre …-ken Eş zamanlı olaylarda genellikle bildirme kipi
affinché …-sın diye; …-mesi için Congiuntivo
perché …-sın diye; …-mesi için Amaç bildiriyorsa congiuntivo
benché, sebbene …-masına rağmen; …-dığı hâlde Congiuntivo
prima che …-madan önce Congiuntivo
senza che …-madan; …-dığından haberi olmadan Congiuntivo
a meno che (non) … olmadıkça; … dışında Congiuntivo

Bu, “gerçek olan her şey bildirme kipiyle anlatılır” demek değildir. Benché sia stanco ifadesinde konuşan gerçekten yorgun olabilir. Sia biçimini seçtiren şey yorgunluğun kuşkulu olması değil, benché ile kurulan yapıdır.

Neden ile amacı ayırın

Neden, bir olayın niçin gerçekleştiğini açıklar. Amaç, yapılması istenen şeyi gösterir. Aynı perché bu iki ilişkiyi de kurabilir:

  • Ti chiamo perché ho bisogno di aiuto. — Yardıma ihtiyacım olduğu için seni arıyorum.
  • Ti chiamo perché tu mi aiuti. — Bana yardım edesin diye seni arıyorum.

İlkinde ihtiyaç, aramanın mevcut nedenidir; ho bildirme kipindedir. İkincisinde yardım beklenen sonuçtur; aiuti burada congiuntivo biçimidir. Affinché yalnızca amaç bildirir ve bu ayrımı daha açık hâle getirir:

  • Te lo dico affinché tu sappia. — Bunu sana, bil diye söylüyorum.

Siccome çoğunlukla cümlenin başında kullanılır: Siccome è tardi, prendiamo un taxi — “Geç olduğu için taksiye binelim.” Dato che başta da sonda da kullanılabilir; bilinen bir durumu gerekçe yapmaya elverişlidir.

Zaman ilişkilerinde gelecek de bildirme kipiyle anlatılır

Quando ve zaman bildiren mentre, yalnızca şimdiki veya geçmiş zamana ait değildir:

  • Quando arriverai, ti aprirò. — Geldiğinde sana kapıyı açacağım.
  • Mentre cucinavo, ascoltavo la radio. — Yemek yaparken radyo dinliyordum.

İlk cümlede arriverai gelecek zaman biçimidir. Olay henüz gerçekleşmedi diye otomatik olarak congiuntivo kullanılmaz. Türkçedeki “geldiğinde” biçiminde açık bir gelecek zaman eki bulunmaması, İtalyancada da mutlaka şimdiki zaman seçileceği anlamına gelmez.

Prima che ise farklıdır: “önce” ilişkisi kurduğu çekimli yan cümlede congiuntivo ister. Esci prima che faccia buio — “Hava kararmadan çık.” Buradaki faccia, fare fiilinin bu yapı için gereken biçimidir.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki cümlelerde yalnızca bağlaca değil, bağlacın ardından gelen fiile de dikkat edin. Türkçe karşılıklar, İtalyanca kelime sırasını değil doğal Türkçe anlatımı izler.

İtalyanca Türkçe Açıklama
Benché sia stanco, continuo a lavorare. Yorgun olduğum hâlde çalışmaya devam ediyorum. Gerçek bir duruma rağmen sürdürülen eylem
Te lo dico affinché tu sappia. Bunu sana, bil diye söylüyorum. Amaç; congiuntivo
È uscito senza che io lo sapessi. Benim haberim olmadan dışarı çıktı. Geçmişte fark edilmeyen olay
A meno che non piova, usciremo. Yağmur yağmadıkça dışarı çıkacağız. Planı değiştirecek istisna
Siccome oggi c'è sciopero, vado al lavoro a piedi. Bugün grev olduğu için işe yürüyerek gidiyorum. Baştan verilen gerekçe
Dato che hai già mangiato, preparo qualcosa solo per me. Sen zaten yemek yediğine göre yalnızca kendime bir şeyler hazırlayayım. Bilinen durumdan çıkan karar
Non ho risposto perché ero in riunione. Toplantıda olduğum için cevap vermedim. Gerçek neden; bildirme kipi
Ti mando la posizione perché tu possa trovarci facilmente. Bizi kolayca bulabilesin diye sana konum gönderiyorum. Amaç bildiren perché
Quando avrai finito, spegni il computer. İşin bittiğinde bilgisayarı kapat. Gelecekte önce tamamlanacak iş
Mentre aspettavamo il treno, abbiamo preso un caffè. Treni beklerken bir kahve içtik. Sürmekte olan olayın içindeki başka olay
Sebbene abbia poco tempo, passa sempre a salutarmi. Zamanı az olmasına rağmen her zaman uğrayıp bana selam verir. Beklentiye ters düşen durum
Chiudi la finestra prima che entri la pioggia. Yağmur içeri girmeden pencereyi kapat. Prima che ile congiuntivo
Abbiamo parlato piano senza che nessuno ci sentisse. Kimse bizi duymadan alçak sesle konuştuk. Yan cümlede ayrı bir özne
Ti presto la macchina purché tu guidi con prudenza. Dikkatli kullanman şartıyla arabayı sana veririm. Koşul bildiren purché

Sık yapılan hatalar

1. Benché sonrasında bildirme kipi kullanmak

  • Yanlış: Benché sono stanco, continuo a lavorare.
  • Doğru: Benché sia stanco, continuo a lavorare.
  • Neden? Standart İtalyancada benché congiuntivo ister. “Ama ben gerçekten yorgunum” düşüncesi bu kuralı değiştirmez. Bildirme kipi kullanmak isterseniz bağlacı da değiştirin: Anche se sono stanco, continuo a lavorare — “Yorgun olsam da çalışmaya devam ediyorum.”

2. Amaç bildiren perché ile neden bildiren perché'yi karıştırmak

  • Yanlış: Ti scrivo perché tu sai dove siamo.
  • Doğru: Ti scrivo perché tu sappia dove siamo.
  • Neden? Kastedilen “Nerede olduğumuzu bilesin diye sana yazıyorum” ise bu amaçtır ve sappia gerekir. Sai kullanıldığında aynı amaç ilişkisi standart biçimde kurulmuş olmaz.

3. Prima che sonrasında gelecek zaman seçmek

  • Yanlış: Partiamo prima che arriverà il temporale.
  • Doğru: Partiamo prima che arrivi il temporale.
  • Neden? “Fırtına gelmeden yola çıkalım” cümlesinde olay gelecekte olsa bile prima che congiuntivo ister. Zamanın gelecek olması, her bağlaçtan sonra gelecek zaman kullanılacağı anlamına gelmez.

4. A meno che non içindeki non'u ayrı bir olumsuzluk sanmak

  • Yanlış yorum: A meno che non piova, usciremo cümlesini “Yağmur yağmazsa dışarı çıkmayacağız” diye anlamak.
  • Doğru yorum: “Yağmur yağmadıkça dışarı çıkacağız.”
  • Neden? Buradaki non, çoğu kullanımda ek bir olumsuz anlam katmaz. Plan dışarı çıkmaktır; yağmur bu planın istisnasıdır. A meno che piova biçimi de mümkündür; non bulunan biçim çok yaygındır.

5. Senza che yerine her durumda senza + fiil kullanmak

  • Yanlış: È uscito senza io sapere.
  • Doğru: È uscito senza che io lo sapessi.
  • Neden? “O çıktı, benim haberim yoktu” cümlesinde iki ayrı özne vardır. Bu nedenle senza che ile çekimli yan cümle kurulur. “Vedalaşmadan çıktı” derken ise iki eylemin öznesi aynıdır: È uscito senza salutare.

Kullanıma ilişkin notlar

Yazı diliyle konuşma dili arasındaki tercih

Benché ve sebbene günlük hayatta anlaşılır, ancak konuşmada anche se çok sık tercih edilir. Gerçek bir durum anlatırken anche se bildirme kipiyle kullanılabilir: Anche se piove, esco — “Yağmur yağsa da dışarı çıkıyorum.” Bu cümleyi benché ile yeniden kurarken fiili de değiştirmek gerekir: Benché piova, esco.

Affinché daha çok özenli veya resmî anlatımda görülür. Günlük konuşmada amaç bildiren perché doğaldır: Parlo piano perché il bambino non si svegli — “Çocuk uyanmasın diye alçak sesle konuşuyorum.” Her iki durumda da amaç yan cümlesinde congiuntivo korunur.

Cümle sırası ve virgül

Yan cümle başa geldiğinde ardından virgül koymak okumayı kolaylaştırır: Sebbene sia tardi, restiamo ancora un po' — “Geç olmasına rağmen biraz daha kalıyoruz.” Sonda yer alan, ana cümleyle sıkı biçimde bağlı neden veya amaç yan cümlesinden önce genellikle virgül gerekmez.

Virgül kip seçimini belirlemez. Aynı şekilde bağlacın yerini değiştirmek de fiili kendiliğinden başka kipe geçirmez. Önce anlam ilişkisini, sonra bağlacın istediği yapıyı denetleyin.

Yazımda küçük ama önemli ayrıntı

Perché, affinché, benché, purché sözcüklerinin sonundaki aksan işareti é biçimindedir. Sebbene ve siccome bitişik, dato che, prima che, senza che, a meno che ayrı yazılır. Bunları bütün birer kalıp olarak öğrenmek hem yazımda hem okumada hız kazandırır.

İleri kullanım ve anlam incelikleri

Congiuntivo zamanını seçmek

Bağlaç congiuntivo gerektirdiğinde iş bitmez: Yan cümledeki olayın ana cümledeki olaya göre ne zaman gerçekleştiği de önemlidir. Zaman uyumu, bu iki zamanın birbiriyle tutarlı kurulmasıdır. Başlangıç için şu örnekleri karşılaştırın:

İtalyanca Türkçe Zaman ilişkisi
Benché sia stanco, continua a lavorare. Yorgun olmasına rağmen çalışmaya devam ediyor. Şimdiki duruma eşlik eden durum
Benché abbia dormito poco, continua a lavorare. Az uyumuş olmasına rağmen çalışmaya devam ediyor. Şimdiki ana göre önce tamamlanan olay
Benché fosse stanco, continuava a lavorare. Yorgun olmasına rağmen çalışmaya devam ediyordu. Geçmişte eş zamanlı durum
Benché avesse dormito poco, continuava a lavorare. Az uyumuş olmasına rağmen çalışmaya devam ediyordu. Geçmişteki duruma göre daha önceki olay

Burada sia şimdiki, abbia dormito geçmiş, fosse geçmişteki durumlarla kullanılan, avesse dormito ise daha önce tamamlanmış olayları anlatan congiuntivo biçimidir. İtalyanca adlarıyla bunlar sırasıyla presente, passato, imperfetto ve trapassato olarak anılır.

Amaç cümlelerinde de benzer bir kayma görülür: Te lo spiego affinché tu capisca — “Anlaman için açıklıyorum”; Te l'ho spiegato affinché tu capissi — “Anlaman için açıkladım.” İkinci örnekte anlamak, açıklamanın hedefidir; capissi biçimi tek başına “anlama işi açıklamadan önceydi” demek değildir.

Aynı özne olduğunda daha kısa yapı

Mastar, fiilin kişi ve zaman belirtilmeyen biçimidir; İtalyancada partire “ayrılmak”, capire “anlamak” gibi. Ana cümleyle yan cümlede özne aynıysa çoğu zaman mastarlı yapı daha doğal ve kısadır:

  • Studio per capire meglio. — Daha iyi anlamak için çalışıyorum.
  • Prima di uscire, controllo le finestre. — Çıkmadan önce pencereleri kontrol ediyorum.
  • È partito senza avvisare. — Haber vermeden ayrıldı.

Amaç için per + mastar, öncelik için prima di + mastar, gerçekleşmeyen eşlikçi eylem için senza + mastar kullanılır. Özneler farklıysa çekimli yan cümle gerekir: Studio con te perché tu capisca meglio — “Sen daha iyi anlayasın diye seninle çalışıyorum.” Burada çalışan “ben”, anlaması amaçlanan “sen”dir.

Bu, aynı özneyle çekimli yan cümle hiçbir zaman kurulamaz demek değildir; nötr anlatımda hangi kısa yapının tercih edildiğini gösterir.

Prima che, dopo che ve finché birbirinin kopyası değildir

Prima che ile congiuntivo kullanılması, bütün zaman bağlaçlarının aynı kipi aldığı anlamına gelmez. Dopo che ile tamamlanmış olaylar genellikle bildirme kipindedir: Dopo che hai finito, puoi uscire — “İşini bitirdikten sonra çıkabilirsin.”

Finché, bağlama göre “sürece” veya “olana kadar” anlamına gelir. Resto qui finché lavori — “Sen çalıştığın sürece burada kalıyorum.” Buna karşılık Aspetto finché non arriva il medico — “Doktor gelene kadar bekliyorum.” İkinci örnekte non, bekleyişin sona ereceği noktayı belirten yapıda yer alır; “doktor gelmeyene kadar” diye kelimesi kelimesine çevrilmez.

Gelecekteki bir sınır olayı için bildirme kipi de mümkündür: Aspetterò finché non arriverai — “Sen gelene kadar bekleyeceğim.” Beklenen olayın varsayımsal biçimde sunulduğu bağlamlarda congiuntivo ile de karşılaşılır. Dolayısıyla finché için “her zaman congiuntivo” diye bir kural koymayın.

Ek koşullar ve karşıtlıklar

Purché, a condizione che, a patto che “şartıyla” anlamında congiuntivo alır: Puoi usare il computer purché tu faccia attenzione — “Dikkatli olman şartıyla bilgisayarı kullanabilirsin.” Bunlar bir izni veya kararı koşula bağlar. A meno che ise ters yönden çalışır: Genel planı verir, ardından planı bozabilecek istisnayı belirtir.

Mentre yalnızca eş zamanlılık anlatmaz; karşıtlık da kurabilir: Io preferisco il treno, mentre lui vuole andare in macchina — “Ben treni tercih ediyorum, oysa o arabayla gitmek istiyor.” Burada iki olayın aynı anda yapılması değil, iki tercihin farklı olması önemlidir. Bildirme kipi korunur.

Son olarak anche se ile anche se fosse arasındaki farkı gözetin. Anche se è caro, lo compro — “Pahalı olsa da alıyorum” cümlesinde pahalı oluşu kabul edilir. Anche se fosse caro, lo comprerei — “Pahalı olsa bile alırdım” cümlesinde varsayımsal bir durum vardır. Türkçede benzer eklerle karşılanabilen bu iki düşünce, İtalyancada farklı fiil biçimleriyle açıkça ayrılır.

Çalışma önerileri

  1. Tek kelime değil, küçük kalıp öğrenin. Defterinize “benché sia — … olmasına rağmen”, “prima che arrivi — gelmeden önce”, “siccome è — … olduğu için” gibi eşleşmeler yazın. Sonra aynı kalıpla kendinizle ilgili birer cümle kurun. Böylece bağlaçla fiil biçimi birlikte yerleşir.
  2. Nedeni amaca çevirin. “Seni arıyorum çünkü…” ve “Seni arıyorum, … diye” başlangıçlarıyla ikişer cümle hazırlayın. İtalyancaya aktarırken neden için bildirme kipi, amaç için congiuntivo kullanıp kullanmadığınızı kontrol edin. Ardından aynı özneli amaç cümlenizi per + mastar ile kısaltmayı deneyin.
  3. Anlamı koruyarak yapıyı değiştirin. Anche se sono stanco, esco — “Yorgun olsam da çıkıyorum” cümlesini benché ile yeniden kurun: Benché sia stanco, esco. Sonra geçmişe taşıyın: Benché fossi stanco, sono uscito — “Yorgun olmama rağmen dışarı çıktım.” Her adımda neyin değiştiğini sesli söyleyin: bağlaç mı, kip mi, zaman mı?

İlgili konular

  • Ön bilgi: Temel bağlaçlar — e, ma, o gibi bağlaçlarla cümleleri bağlama alışkanlığınızı sağlamlaştırın; ardından neden, amaç ve karşıtlık bildiren yan cümlelerle anlatımınızı genişletin.

Ön koşul

İtalyancada Temel BağlaçlarA1

Diğer B2 kavramları

Bu kavram diğer dillerde

Tüm dillerde karşılaştır