İtalyancada Saatler ve Tarihler
Ora e Data
Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İtalyanca dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.
Kısaca
İtalyancada “Saat kaç?” sorusu Che ore sono?, “Saat bir” cevabı È l’una, diğer saatler ise Sono le due, Sono le tre… biçimindedir. “Saat kaçta?” demek için A che ora?, cevap verirken all’una veya alle tre kullanılır. Gün adının önündeki il ya da la, düzenli tekrarı gösterebilir: lunedì “pazartesi”, il lunedì “pazartesileri”; tarihlerde ise il 15 agosto “15 Ağustos’ta” anlamına gelir.
Genel bakış
Bir trenin kalkış saatini anlamak, restoranda yer ayırtmak veya doğum gününü söylemek için yalnızca sayıları bilmek yetmez. İtalyancada saatin kendisini söylemekle bir işin saat kaçta yapılacağını söylemek farklı kalıplar gerektirir. Aynı şekilde, tek bir pazartesiden söz etmekle her pazartesi tekrarlanan bir programı anlatmak arasında küçük ama önemli bir fark vardır.
Bu konu A1 düzeyinde öğrenilir. Başlangıçta üç ayrımı oturtmak yeterlidir: È l’una / Sono le due, le tre / alle tre ve lunedì / il lunedì. Sayıları rahatça okuyabiliyorsanız saatleri ve tarihleri kurmak çok daha kolaylaşır. Sonraki bölümlerdeki resmî yazışma ve zaman aralığı ayrıntılarını ise ihtiyaç duydukça kullanabilirsiniz.
Türkçede “üçte”, “pazartesi günü” ve “15 Ağustos’ta” gibi ifadeleri eklerle kurarız. İtalyanca çoğu zaman kelimenin önüne bir unsur getirir. Bunlar edat (kelimeler arasında zaman, yer gibi ilişkiler kuran küçük kelime) veya tanımlık (bir ismin önünde kullanılan il, la, le gibi unsur) olabilir. Türkçede tanımlık bulunmadığından, bu küçük kelimeleri kalıbın ayrılmaz parçası olarak öğrenmek yararlıdır.
Temel kurallar ve kuruluş
1. Saati sormak ve tam saatleri söylemek
En yaygın soru Che ore sono? — “Saat kaç?”tır. Che ora è? de aynı anlamda kullanılır; ikisi de doğrudur. Sorunun çoğul olması cevabın mutlaka çoğul olmasını gerektirmez: saat birse cevap yine È l’una olur.
È, essere fiilinin “-dır” anlamındaki tekil biçimidir; sono burada çoğul biçimdir. L’una içindeki kesme işareti, la kelimesinin sesli harften önce kısaldığını gösterir. Diğer saatlerde çoğul le kullanılır.
| İtalyanca | Türkçe |
|---|---|
| È l’una. | Saat bir. |
| Sono le due. | Saat iki. |
| Sono le tre. | Saat üç. |
| Sono le otto. | Saat sekiz. |
| Sono le dodici. | Saat on iki. |
| È mezzogiorno. | Saat öğlen on iki. |
| È mezzanotte. | Saat gece yarısı. |
Mezzogiorno ve mezzanotte önünde bu kullanımda tanımlık bulunmaz. Yalnızca Sono le dodici derseniz öğlen mi gece mi olduğu bağlamdan anlaşılır; belirsizlik varsa bu iki özel kelimeyi kullanabilirsiniz.
2. Geçe, buçuk ve kala
Saatten sonra dakika eklemek için e — “ve” kullanılır: Sono le tre e dieci, “Saat üçü on geçiyor.” Türkçedeki “geçiyor” için ayrıca bir fiil eklemeniz gerekmez. İtalyanca cümle doğrudan saat ile dakikayı birbirine bağlar.
| İtalyanca | Türkçe | Açıklama |
|---|---|---|
| Sono le tre e cinque. | Saat üçü beş geçiyor. | Saat + e + dakika. |
| Sono le tre e un quarto. | Saat üçü çeyrek geçiyor. | Un quarto: çeyrek. |
| Sono le tre e mezza. | Saat üç buçuk. | Mezza: buçuk. |
| Sono le quattro meno dieci. | Saat dörde on var. | Bir sonraki saatten çıkarılır. |
| Sono le quattro meno un quarto. | Saat dörde çeyrek var. | Çeyrek kala. |
| È l’una e venti. | Saat biri yirmi geçiyor. | Saat birde è korunur. |
Meno, burada “eksi” gibi düşünülebilir. Saat 3.50 olduğunda le quattro meno dieci dersiniz; dört henüz gelmemiştir ama hesap dört üzerinden yapılır. Türkçedeki “dörde on var” ile bu bakımdan benzerlik vardır.
Dakikayı doğrudan söylemek de mümkündür: Sono le tre e quaranta — “Saat üç kırk.” E mezza yanında e mezzo da duyulur; ikisi de saat anlatımında kullanılır. Başlangıçta e mezza kalıbını benimsemek yeterlidir.
Türkçede “üç buçuk” denirken İtalyancada araya e gelir. Sono le tre mezza yerine Sono le tre e mezza deyin. Aynı biçimde çeyrek için e un quarto, çeyrek kala için meno un quarto kalıplarını bütün olarak öğrenin.
3. “Saat kaç?” ile “Saat kaçta?” aynı soru değildir
Che ore sono? mevcut saati sorar. A che ora parti? ise “Saat kaçta yola çıkıyorsun?” demektir. Bir eylemin gerçekleştiği saati belirtirken a edatı gerekir. Bu edat, ardından gelen tanımlıkla birleşir: a + le → alle, a + l’ → all’.
| İtalyanca | Türkçe |
|---|---|
| A che ora parti? | Saat kaçta yola çıkıyorsun? |
| Parto all’una. | Saat birde yola çıkıyorum. |
| La lezione comincia alle due. | Ders saat ikide başlıyor. |
| Ci vediamo alle tre e mezza. | Üç buçukta görüşürüz. |
| Pranziamo a mezzogiorno. | Öğlen on ikide yemek yiyoruz. |
| Il treno arriva a mezzanotte. | Tren gece yarısı geliyor. |
Burada da mezzogiorno ve mezzanotte farklı davranır: alle değil, yalnızca a alırlar. Alle dodici ile a mezzogiorno, öğlen bağlamında aynı saati belirtebilir; farklı olan, seçilen kelimenin önündeki yapıdır.
4. Haftanın günleri
İtalyancada gün adları, cümle başı dışında küçük harfle yazılır. İlk beş günün sonundaki ì işaretini atlamayın. Bu işaret, son hecenin vurgulu olduğunu da gösterir.
| İtalyanca | Türkçe |
|---|---|
| lunedì | pazartesi |
| martedì | salı |
| mercoledì | çarşamba |
| giovedì | perşembe |
| venerdì | cuma |
| sabato | cumartesi |
| domenica | pazar |
Tek bir gün için çoğunlukla tanımlık kullanılmaz: Lunedì lavoro a casa — “Pazartesi evden çalışıyorum.” Buradaki pazartesinin geçmişte mi gelecekte mi olduğu cümlenin geri kalanından ve konuşulan durumdan anlaşılır.
Düzenli tekrar için günün önüne il gelir: Il lunedì lavoro a casa — “Pazartesileri evden çalışıyorum.” Ancak domenica, İtalyancada dişil kabul edilir; yani dilin iki isim grubundan dişil gruba aittir. Bu yüzden la domenica denir: La domenica riposo — “Pazarları dinlenirim.” Diğer gün adları eril gruptadır ve il alır.
Tekrarı daha açık belirtmenin başka yolu ogni — “her” kullanmaktır: ogni lunedì, “her pazartesi”; ogni domenica, “her pazar”. Bu yapıda ayrıca tanımlık kullanılmaz.
5. Aylar ve ay içinde zaman belirtmek
Ay adları da İtalyancada küçük harfle yazılır. Türkçedeki ses benzerlikleri yardımcı olabilir; yine de özellikle giugno ile luglio kelimelerini birbirine karıştırmamaya dikkat edin.
| İtalyanca | Türkçe |
|---|---|
| gennaio | ocak |
| febbraio | şubat |
| marzo | mart |
| aprile | nisan |
| maggio | mayıs |
| giugno | haziran |
| luglio | temmuz |
| agosto | ağustos |
| settembre | eylül |
| ottobre | ekim |
| novembre | kasım |
| dicembre | aralık |
“Ağustosta” demek için ad agosto, “martta” demek için a marzo kullanılabilir. Ad, a edatının özellikle kendisi gibi a sesiyle başlayan bir kelimeden önce kullanılan biçimidir. In agosto ve in marzo da doğrudur. Başlangıç için a marzo, ad aprile, a maggio gibi kısa kalıplar kurabilirsiniz; ayın önüne sırf Türkçede “-ta/-te” var diye il eklemeyin.
6. Gün, ay ve yıl ile tarih söylemek
İtalyancada tarihler genel olarak gün + ay + yıl sırasını izler: 15 agosto 2026. Bu sıra Türkçedeki sırayla örtüşür. Fark, tarihin cümle içinde kullanılışındadır: “15 Ağustos’ta” için il 15 agosto denir; başına ayrıca a getirilmez.
| İtalyanca | Türkçe | Açıklama |
|---|---|---|
| Che giorno è oggi? | Bugün günlerden ne? | Cevap gün adı veya bağlama göre tarih olabilir. |
| Che data è oggi? | Bugünün tarihi ne? | Takvim tarihi sorulur. |
| Oggi è il 15 agosto. | Bugün 15 Ağustos. | Tarihten önce il bulunur. |
| Parto il 15 agosto. | 15 Ağustos’ta yola çıkıyorum. | Tarih doğrudan zaman belirtir. |
| Il corso comincia il primo settembre. | Kurs 1 Eylül’de başlıyor. | Ayın ilk günü primo ile söylenir. |
| Sono nata nel 1995. | 1995 yılında doğdum. | Yalnızca yıl belirtilirse nel kullanılır. |
Ayın ilk günü için primo — “birinci” kullanılır; sonraki günlerde ise normal sayılar söylenir: il due maggio, “2 Mayıs”; il ventitré maggio, “23 Mayıs”. Yani Türkçede tarihi “Mayısın ikisi” diye kurabilmeniz, İtalyancada bütün günleri “ikinci, üçüncü” biçiminde söylemeniz gerektiği anlamına gelmez.
Rakamla 1º settembre yazımıyla karşılaşabilirsiniz; bu ifade primo settembre diye okunur. Yılı tam tarihe eklediğinizde il 15 agosto 2026 yeterlidir. Yalnızca yıl söz konusu olduğunda nel 2026, “2026’da” denir. Örnekteki nata, konuşanın kadın olduğu biçimdir; erkek konuşan Sono nato nel 1995 der.
Bağlam içinde örnekler
Aşağıdaki cümleler aynı bilgilerin randevu, yolculuk ve günlük program içinde nasıl birleştiğini gösterir. Özellikle Türkçede ekle verdiğimiz anlamların İtalyancada hangi kelimelerle karşılandığına bakın.
| İtalyanca | Türkçe | Açıklama |
|---|---|---|
| Scusa, che ore sono? | Affedersin, saat kaç? | Gündelik bir soru. |
| Sono le tre e mezza. | Saat üç buçuk. | Saati bildirir; randevu saati kurmaz. |
| È l’una meno un quarto. | Saat bire çeyrek var. | Esas alınan saat bir olduğu için è kullanılır. |
| A che ora parti? | Saat kaçta yola çıkıyorsun? | Bir eylemin saati sorulur. |
| Parto alle sette e venti. | Yediyi yirmi geçe yola çıkıyorum. | Alle, “-de/-da” anlamını sağlar. |
| Il museo apre alle nove del mattino. | Müze sabah dokuzda açılıyor. | Günün bölümü açıkça belirtilir. |
| Ci vediamo lunedì alle sei? | Pazartesi saat altıda görüşelim mi? | Tek bir buluşma önerisi. |
| Il lunedì ho un corso di italiano. | Pazartesileri İtalyanca kursum var. | Düzenli haftalık program. |
| La domenica pranziamo insieme. | Pazarları birlikte öğle yemeği yeriz. | Domenica ile la kullanılır. |
| Ogni venerdì lavoro fino alle cinque. | Her cuma beşe kadar çalışıyorum. | Ogni önünde tanımlık yoktur. |
| Il mio compleanno è il 15 agosto. | Doğum günüm 15 Ağustos. | Gün ve ay ile tarih. |
| Il negozio riapre il primo settembre. | Dükkân 1 Eylül’de yeniden açılıyor. | Ayın ilk günü için primo. |
| A luglio andiamo in montagna. | Temmuzda dağa gidiyoruz. | Yalnızca ay belirtiliyor. |
| La riunione è dalle dieci alle undici. | Toplantı ondan on bire kadar. | Başlangıç ve bitiş saati. |
Sık yapılan hatalar
1. Saat birde çoğul yapı kullanmak
- Yanlış: Sono le una.
- Doğru: È l’una. — “Saat bir.”
- Neden? Bir için tekil yapı kullanılır. Dakika eklenmesi bunu değiştirmez: È l’una e dieci — “Saat biri on geçiyor.”
2. Randevu saatinde edatı atlamak
- Yanlış: Il treno parte le otto.
- Doğru: Il treno parte alle otto. — “Tren saat sekizde kalkıyor.”
- Neden? Saati tek başına bildirmekle bir eylemin zamanını belirtmek farklıdır. Türkçedeki “sekiz” ile “sekizde” ayrımını burada le otto / alle otto karşılar.
3. Tekrar anlatırken gün adını eksik kurmak
- Amaçlanan anlam için uygun değil: Lunedì vado in palestra. — Her pazartesi gittiğinizi anlatmak istiyorsanız.
- Açık ve doğru: Il lunedì vado in palestra. — “Pazartesileri spor salonuna giderim.”
- Neden? İlk cümle yanlış bir İtalyanca cümle değildir; yalnızca çoğunlukla tek bir pazartesiyi düşündürür. Alışkanlığı açıkça anlatmak için il lunedì veya ogni lunedì seçin.
4. Her gün adıyla il kullanmak
- Yanlış: Il domenica riposo.
- Doğru: La domenica riposo. — “Pazarları dinlenirim.”
- Neden? Domenica dişildir ve la alır. Ogni domenica derseniz tanımlık gerekmeyecektir.
5. Tam tarihin önüne a koymak
- Yanlış: Parto a 15 agosto.
- Doğru: Parto il 15 agosto. — “15 Ağustos’ta yola çıkıyorum.”
- Neden? Belirli bir gün ve ayla tarih verirken tanımlık kullanılır. A ise tek başına ayla kullanılabilir: Parto ad agosto — “Ağustosta yola çıkıyorum.”
6. Bütün tarihleri sıra sayısıyla okumak
- Yanlış: Il corso comincia il secondo settembre. — 2 Eylül tarihini söylemek için.
- Doğru: Il corso comincia il due settembre. — “Kurs 2 Eylül’de başlıyor.”
- Neden? Sıra sayısı, “birinci, ikinci” gibi bir sırayı gösteren sayıdır. Tarihlerde özel olarak primo kullanılır; ayın diğer günleri normal sayılarla okunur.
Kullanım notları
Konuşma saati ile çizelge saati
Gündelik konuşmada on iki saatlik anlatım yaygındır. Gerektiğinde di mattina — “sabah”, del pomeriggio — “öğleden sonra”, di sera — “akşam” veya di notte — “gece” eklenir. Örneğin alle otto di sera, “akşam sekizde” demektir. Del mattino ve della sera biçimleri de kullanılır.
Tren saatleri, çalışma programları ve resmî duyurularda yirmi dört saatlik sistem çok yaygındır. Alle diciotto e trenta, “18.30’da” demektir ve “sabah mı akşam mı?” belirsizliğini ortadan kaldırır. Sono le diciotto e trenta da saatin kendisini bildirir. Yirmi dört saatlik saati en kolay biçimde saat ve dakikayı doğrudan okuyarak söyleyebilirsiniz.
Yazıda tarih ve saat
Saatler 9:30 veya 9.30 biçiminde yazılabilir. Alle ore 9:30, “saat 9.30’da” anlamında daha resmî bir ifadedir; gündelik konuşmada alle nove e mezza yeterlidir. Sayısal tarihler genellikle gün/ay/yıl sırasındadır: 05/06/2026, 5 Haziran 2026’dır.
İtalyancada il 15 agosto yazılırken ay küçük harfle kalır. Türkçede belirli tarihleri “15 Ağustos” diye büyük harfle yazma alışkanlığını İtalyancaya taşımayın. Aynı şekilde gün adlarının sonundaki aksanı koruyun: lunedì, venerdì.
Temelin ötesinde: zaman aralıkları ve ince ayrımlar
Bu bölümdeki ayrıntıları başlangıçta ezberlemeniz gerekmez. Ancak çalışma saatlerini okurken veya daha kesin bir buluşma ayarlarken işinize yarayacaktır.
Bir saatten başka bir saate kadar
Başlangıç için da, bitiş için a kullanılır. Bunlar tanımlıkla birleştiğinde dalle… alle… biçimi ortaya çıkar: Lavoro dalle nove alle cinque — “Dokuzdan beşe kadar çalışıyorum.” Saat bir için yapı dall’una olur: dall’una alle tre, “birden üçe kadar”.
Öğlen ve gece yarısında yine tanımlık yoktur: da mezzogiorno alle due, “öğlen on ikiden ikiye kadar”; dalle dieci a mezzanotte, “ondan gece yarısına kadar”. Haftanın günleriyle bir aralık anlatırken dal lunedì al venerdì, “pazartesiden cumaya kadar” denir. Buradaki tanımlıklar tek başına alışkanlık kuralıyla açıklanmaz; da… a… aralık yapısının parçasıdır.
Yaklaşık saat, son saat ve kalan süre
Verso le otto, “sekiz gibi” demektir; alle otto kadar kesin değildir. Alle otto circa da “yaklaşık sekizde” anlamına gelir. Buna karşılık entro le otto, “en geç sekize kadar” anlamındadır: Devi arrivare entro le otto — “En geç sekizde gelmelisin.”
Türkçede “sekize kadar” iki farklı anlam taşıyabilir. Lavoro fino alle otto — “Sekize kadar çalışıyorum” bir durumun ne zamana dek sürdüğünü söyler. Arriva entro le otto — “En geç sekizde gel” ise son sınırı verir. Bu ayrım özellikle teslim tarihleri ve randevularda önemlidir.
Bir de mevcut saatten itibaren geçen süre vardır: Parto tra due ore — “İki saat sonra yola çıkıyorum.” Buradaki due ore, “iki saatlik süre”dir; alle due ise “saat ikide” demektir. Türkçedeki “iki saat sonra” ile “ikide” ayrımını koruyun.
Bu pazartesi, gelecek pazartesi ve çoğul günler
Questo lunedì, “bu pazartesi”; lunedì prossimo, “gelecek pazartesi”; lunedì scorso, “geçen pazartesi” demektir. Bu kalıplarda normal olarak ayrıca tanımlık kullanılmaz. Günün tam olarak hangi tarihe denk geldiği konusunda belirsizlik varsa tarihi söylemek en güvenilir çözümdür: lunedì 12 maggio, “12 Mayıs Pazartesi”.
Tutti i lunedì, “her pazartesi”; tutte le domeniche, “her pazar” anlamındadır. Lunedì, martedì, mercoledì, giovedì, venerdì çoğulda biçim değiştirmez; sabato → sabati, domenica → domeniche olur. Dolayısıyla tutti i sabati ve tutte le domeniche biçimleriyle karşılaşırsınız. Tekrar anlatmak için en sade seçenek hâlâ ogni + gün adıdır.
Süre ile saat dilimini ayırmak
Un’ora, “bir saatlik süre”; l’una, “saat bir” demektir. Aspetto da un’ora — “Bir saattir bekliyorum” ile Aspetto dall’una — “Saat birden beri bekliyorum” aynı bilgi değildir. İkisinde de kesme işareti bulunsa da ilkinde süre, ikincisinde başlangıç saati belirtilir.
Çalışma önerileri
- Aynı saati iki cümlede kullanın. Önce “Saat dört buçuk” anlamında Sono le quattro e mezza, sonra “Dört buçukta çıkıyorum” anlamında Esco alle quattro e mezza deyin. Bir, öğlen ve gece yarısını da ekleyerek all’una / a mezzogiorno / a mezzanotte farkını çalışın.
- Tek seferlik plan ile haftalık programı yan yana yazın. Martedì studio italiano — “Salı İtalyanca çalışıyorum” ve Il martedì studio italiano — “Salıları İtalyanca çalışıyorum” cümlelerini kendi programınıza uyarlayın. Pazar için la domenica kullanmayı unutmayın.
- Takvimden üç tarih seçip sesli okuyun. Bir doğum günü, bir yolculuk ve ayın ilk gününü seçin. Önce yalnızca tarihi söyleyin, sonra Parto il… — “… tarihinde yola çıkıyorum” gibi bir cümle kurun. Ardından bir randevu saati ekleyerek tarih ile saat yapısını aynı cümlede birleştirin.
İlgili konular
- Ön bilgi: Asıl sayılar — “bir, iki, üç” gibi miktar bildiren sayılar; saatleri, dakikaları, günleri ve yılları okuyabilmenin temelidir.