A1

Rodzajniki w bierniku w języku niemieckim

Akkusativ (Artikel)

Ten artykuł jest częścią drzewa gramatyki języka niemiecki w Settemila Lingue.

W skrócie

Niemiecki biernik, czyli Akkusativ, wskazuje między innymi osobę lub rzecz, której dotyczy czynność: Ich sehe den Mann — „Widzę mężczyznę”. W porównaniu z mianownikiem rodzajnik zmienia formę tylko w rodzaju męskim: der → den, ein → einen. Formy die, das, eine, ein oraz die w liczbie mnogiej pozostają takie same, choć pełnią już inną funkcję w zdaniu.

Na czym polega biernik?

Przypadek to forma wyrazu lub towarzyszących mu słów, która pokazuje jego rolę w zdaniu. Po polsku rozróżniamy „mężczyzna” i „mężczyznę”, „kobieta” i „kobietę”. Po niemiecku podobną informację często przekazuje rodzajnik, czyli krótkie słowo stojące przed rzeczownikiem — nazwą osoby, rzeczy, miejsca lub pojęcia. Porównaj: der Mann — „mężczyzna” oraz den Mann — „mężczyznę”. Samo Mann w tym przykładzie się nie zmienia.

Podmiot, czyli osoba lub rzecz, o której orzekamy, co robi albo jaka jest, występuje zwykle w mianowniku (Nominativ). Dopełnienie bliższe, czyli osoba lub rzecz bezpośrednio objęta czynnością, często występuje w bierniku: Der Mann kauft den Käse — „Mężczyzna kupuje ser”. To mężczyzna kupuje, a ser jest tym, co kupuje. Biernik nie oznacza jednak zawsze czegoś, co fizycznie się zmienia: można przecież kogoś widzieć, znać albo lubić.

To jedna z podstaw na poziomie A1. Biernika potrzebujesz przy zamawianiu jedzenia, kupowaniu biletów i opisywaniu tego, co masz lub czego szukasz. Znajomość polskich przypadków pomaga zrozumieć zasadę, ale nie pozwala automatycznie przenosić polskich form na niemiecki. W obu językach ten sam sens bywa wyrażany innym przypadkiem.

Jak dobierać rodzajnik?

Najpierw rozpoznaj rolę wyrazu

Spójrz na dwa zdania:

  • Der Hund sieht den Mann. — „Pies widzi mężczyznę”.
  • Der Mann sieht den Hund. — „Mężczyzna widzi psa”.

Der wskazuje tutaj wykonawcę czynności, a den — tego, kogo widzi wykonawca. Rodzajnik nie jest ozdobnikiem: pozwala ustalić, kto kogo widzi.

Pomocne pytanie po niemiecku brzmi wen? — „kogo?” albo was? — „co?”. Do Ich sehe den Mann pasuje Wen sehe ich? — „Kogo widzę?”. Do Ich kaufe das Brot pasuje Was kaufe ich? — „Co kupuję?”. To dobra pomoc przy znanych czasownikach, ale nie zastępuje nauki ich niemieckiej budowy. Czasownik, czyli słowo nazywające czynność lub stan, może bowiem wymagać innego przypadku niż jego polski odpowiednik.

Rodzajnik określony: der, die, das

Rodzajnika określonego używamy zwykle wtedy, gdy wiadomo, o którą osobę lub rzecz chodzi. Polszczyzna nie ma rodzajników, dlatego niemieckiego den nie trzeba za każdym razem tłumaczyć jako „tego”. Zdanie Ich nehme den Bus znaczy zwykle po prostu „Pojadę autobusem”.

Rodzaj lub liczba Mianownik Biernik
Męski der Mann den Mann
Żeński die Zeitung die Zeitung
Nijaki das Kind das Kind
Liczba mnoga, wszystkie rodzaje die Kinder die Kinder

Wyrazy z tabeli oznaczają kolejno: „mężczyzna”, „gazeta”, „dziecko” i „dzieci”. Zmienia się tylko forma męska w liczbie pojedynczej. Nie znaczy to jednak, że pozostałe rzeczowniki nie mają biernika. W Ich sehe das Kind — „Widzę dziecko” — całe das Kind jest w bierniku, choć wygląda tak samo jak w mianowniku.

Nie należy też dopisywać końcówki do rzeczownika tylko dlatego, że rodzajnik przyjął formę den: den Hund — „psa”, den Tisch — „stół”, den Apfel — „jabłko”. Wyjątki dotyczące samego rzeczownika znajdziesz w części dla bardziej zaawansowanych.

Rodzajnik nieokreślony: ein, eine, ein

Rodzajnik nieokreślony wprowadza zwykle jedną osobę lub rzecz, której jeszcze dokładnie nie wskazaliśmy: „jakiś”, „pewien”, a często po prostu rzeczownik bez dodatkowego słowa w polskim tłumaczeniu.

Rodzaj lub liczba Mianownik Biernik
Męski ein Apfel einen Apfel
Żeński eine Tasche eine Tasche
Nijaki ein Buch ein Buch
Liczba mnoga Bücher Bücher

Przykładowe rzeczowniki to „jabłko”, „torba” i „książka”. W liczbie mnogiej nie ma rodzajnika nieokreślonego odpowiadającego ein: Ich kaufe Bücher — „Kupuję książki”. Gdy chodzi o znane książki, pojawia się die: Ich kaufe die Bücher — „Kupuję te książki”.

Uważaj na rodzaj niemieckiego rzeczownika. Polskie „jabłko” jest rodzaju nijakiego, ale niemieckie der Apfel — męskiego. Dlatego „Kupuję jabłko” to Ich kaufe einen Apfel, nie ein Apfel. Z kolei „książka” jest po polsku żeńska, lecz niemieckie das Buch jest nijakie: Ich lese ein Buch — „Czytam książkę”. Ucz się więc całych par: der Apfel, das Buch, die Tasche.

Przeczenie i określenia właściciela

Ten sam wzór przydaje się przy kein — słowie służącym między innymi do przeczenia rzeczownikom — oraz przy wyrazach takich jak mein — „mój”, dein — „twój” i unser — „nasz”. To nie są po prostu rodzajniki nieokreślone, ale w bierniku mają podobne końcówki.

Rodzaj lub liczba Przeczenie Określenie właściciela
Męski keinen Schlüssel meinen Schlüssel
Żeński keine Tasche meine Tasche
Nijaki kein Auto mein Auto
Liczba mnoga keine Schlüssel meine Schlüssel

Rzeczowniki w tabeli to „klucz”, „torba”, „samochód” i „klucze”. Na przykład Ich finde meinen Schlüssel nicht znaczy „Nie mogę znaleźć swojego klucza”, a Ich habe kein Auto — „Nie mam samochodu”.

Ta ostatnia para pokazuje ważną różnicę: polskie przeczenie zmienia „mam samochód” na „nie mam samochodu”, ale niemieckie haben nadal wymaga biernika. Obecność przeczenia nie oznacza przejścia do innego przypadku.

Prosty sposób postępowania

Gdy układasz zdanie, zadaj sobie trzy pytania:

  1. Czy ta część zdania ma być w bierniku, na przykład po kaufen — „kupować”?
  2. Jaki jest rodzaj i liczba niemieckiego rzeczownika?
  3. Czy mówisz o czymś znanym, czymś bliżej nieokreślonym, czymś swoim czy o braku czegoś?

Dla der Schlüssel — „klucz” — otrzymasz odpowiednio den Schlüssel, einen Schlüssel, meinen Schlüssel lub keinen Schlüssel. Nie wybierasz między den a einen wyłącznie na podstawie przypadku: oba są poprawnymi formami biernika, ale przekazują inną informację o tym, czy klucz został już wskazany.

Przykłady w codziennych sytuacjach

W tabeli wyróżniono wyrażenia w bierniku. Zwróć uwagę, że polskie tłumaczenie nie zawsze ma taką samą budowę jak niemieckie zdanie.

Niemiecki Polski Na co zwrócić uwagę
Ich sehe den Mann. Widzę mężczyznę. Forma męska określona: zmiana na den.
Sie kauft einen Apfel. Ona kupuje jabłko. Niemieckie słowo oznaczające jabłko ma rodzaj męski.
Er hat die Zeitung. On ma gazetę. Forma żeńska wygląda tak samo jak w mianowniku.
Ich brauche einen Termin. Potrzebuję terminu wizyty. Po polsku „terminu”, ale po niemiecku biernik.
Wir nehmen den Zug um acht. Jedziemy pociągiem o ósmej. Niemiecka konstrukcja dosłownie wskazuje wybierany pociąg.
Bestellst du eine Suppe? Zamawiasz zupę? Rodzajnik nieokreślony w rodzaju żeńskim.
Ich lese ein Buch. Czytam książkę. Rodzaj nijaki: bez zmiany rodzajnika.
Kennst du den neuen Nachbarn? Znasz nowego sąsiada? Rodzajnik, przymiotnik i rzeczownik mają tu odpowiednie formy biernika.
Wir suchen eine Wohnung. Szukamy mieszkania. Polski dopełniacz nie oznacza niemieckiego dopełniacza.
Ich habe keinen Drucker. Nie mam drukarki. Przeczenie nie zmienia wymaganego przypadku.
Anna sucht ihren Pass. Anna szuka swojego paszportu. Określenie właściciela też przyjmuje końcówkę -en.
Ich kaufe frische Tomaten. Kupuję świeże pomidory. Liczba mnoga bez rodzajnika nieokreślonego.
Mach bitte das Fenster zu. Zamknij proszę okno. Biernik występuje także w prośbach i poleceniach.
Gibt es hier einen Aufzug? Czy jest tu winda? Po es gibt używamy biernika.

Słowa neuen — „nowego” i frische — „świeże” opisują rzeczowniki. To przymiotniki, czyli wyrazy mówiące, jaki ktoś lub coś jest. Ich końcówki stanowią osobny temat; na początek wystarczy poprawnie rozpoznawać rodzajnik.

Najczęstsze błędy

1. Pozostawianie der albo ein przy rodzaju męskim

  • Błędnie: Ich kaufe ein Apfel.
  • Poprawnie: Ich kaufe einen Apfel. — „Kupuję jabłko”.
  • Dlaczego: Kupowane jabłko jest dopełnieniem w bierniku, a der Apfel ma rodzaj męski. Przy rzeczy już wskazanej użyj den Apfel.

2. Dobieranie rodzaju na podstawie polskiego słowa

  • Błędnie: Ich lese eine Buch.
  • Poprawnie: Ich lese ein Buch. — „Czytam książkę”.
  • Dlaczego: Niemieckie das Buch ma rodzaj nijaki, mimo że polska „książka” jest żeńska. W bierniku pozostaje ein Buch.

3. Zmienianie die na den w liczbie mnogiej

  • Błędnie: Ich sehe den Kinder.
  • Poprawnie: Ich sehe die Kinder. — „Widzę dzieci”.
  • Dlaczego: W bierniku liczby mnogiej używamy die. Forma den Kindern należy do celownika, czyli przypadku używanego między innymi do wskazywania odbiorcy czynności. Nie stosuj jej tylko dlatego, że widzisz kilka osób.

4. Przenoszenie polskiego przypadku po przeczeniu

  • Błędnie: Ich habe keines Autos.
  • Poprawnie: Ich habe kein Auto. — „Nie mam samochodu”.
  • Dlaczego: Polskie „nie mam” łączy się z dopełniaczem — formą odpowiadającą tu na pytanie „czego?”. Niemieckie haben zachowuje biernik także po zaprzeczeniu.

5. Uznawanie każdego wyrazu po czasowniku za biernik

  • Błędnie: Er ist einen Lehrer.
  • Poprawnie: Er ist Lehrer. — „On jest nauczycielem”.
  • Dlaczego: Sein — „być” — nie wprowadza tutaj przedmiotu czynności. Nazwa zawodu opisuje podmiot i pozostaje w mianowniku; w takim neutralnym zdaniu zwykle nie ma też rodzajnika. Z określeniem będzie na przykład Er ist ein guter Lehrer — „On jest dobrym nauczycielem”, nadal w mianowniku.

6. Stosowanie biernika przy każdym niemieckim czasowniku

  • Błędnie: Ich helfe den Mann.
  • Poprawnie: Ich helfe dem Mann. — „Pomagam mężczyźnie”.
  • Dlaczego: Helfen wymaga celownika. Nie wystarczy stwierdzić, że czynność dotyczy mężczyzny. Warto uczyć się całych połączeń: jemanden sehen — „widzieć kogoś”, ale jemandem helfen — „pomagać komuś”.

Ważne uwagi dotyczące użycia

Polskie pytania pomagają, ale nie rozstrzygają

Po polsku mówimy „szukam mieszkania” i „potrzebuję biletu”. Po niemiecku używamy jednak eine Wohnung suchen i einen Fahrschein brauchen. O tym, jakiego przypadku użyć, decyduje niemiecki czasownik lub niemiecka konstrukcja, nie końcówka w tłumaczeniu.

Przydatna grupa na początek to haben — „mieć”, sehen — „widzieć”, kaufen — „kupować”, brauchen — „potrzebować”, suchen — „szukać”, finden — „znajdować” i kennen — „znać”. Ucz się ich z rzeczownikiem: einen Platz suchen — „szukać miejsca”, den Schlüssel finden — „znaleźć klucz”.

Rodzajnik pozostaje potrzebny także w zwykłej rozmowie

Polszczyzna zachęca czasem do pomijania rodzajników, bo samo „Widzę psa” brzmi zupełnie naturalnie. Niemieckie Ich sehe Hund nie jest jednak zwykłym sposobem powiedzenia tego samego. Powiedz Ich sehe einen Hund — „Widzę psa” albo Ich sehe den Hund — „Widzę tego psa”, zależnie od sytuacji.

Nie oznacza to, że każdy rzeczownik zawsze musi mieć rodzajnik. Możesz powiedzieć Ich trinke Wasser — „Piję wodę” oraz Ich kaufe Äpfel — „Kupuję jabłka”. Wasser oznacza tutaj substancję bez wskazanej porcji, a Äpfel to nieokreślona liczba jabłek. Biernik istnieje również wtedy, gdy nie ma osobnego rodzajnika, który go ujawnia.

Nie opieraj reguły wyłącznie na brzmieniu rozmowy

W szybkiej mowie einen może brzmieć niewyraźnie, a w potocznym zapisie dialogu spotkasz czasem 'nen. To skrócona forma einen, nie dowód, że końcówka przestała być potrzebna. W neutralnym tekście i na początku nauki stosuj pełne formy den, einen, keinen, meinen.

Dla bardziej zaawansowanych: co dochodzi później?

Na poziomie A1 najważniejsze jest opanowanie der → den i ein → einen. Poniższe zjawiska nie podważają tej zasady, lecz pokazują, dlaczego później trzeba patrzeć na całe wyrażenie, a nie tylko na rodzajnik. Nie musisz od razu swobodnie ich stosować.

Niektóre rzeczowniki męskie też zmieniają formę

Istnieje grupa rzeczowników męskich z tak zwaną odmianą słabą — odmianą, w której poza mianownikiem liczby pojedynczej pojawia się zwykle końcówka -n lub -en. Nie dotyczy to wszystkich rzeczowników męskich.

Mianownik Biernik Znaczenie formy w bierniku
der Student den Studenten studenta
der Junge den Jungen chłopca
der Nachbar den Nachbarn sąsiada
der Herr den Herrn pana

Dlatego poprawnie mówimy Ich kenne den Studenten — „Znam studenta”, ale Ich kenne den Mann — „Znam mężczyznę”. Przy nauce takich słów zapisuj całą parę. Nie dopisuj automatycznie -en do Mann, Hund czy Tisch.

Przymiotnik ma własną końcówkę

Porównaj:

  • Ich kaufe den roten Mantel. — „Kupuję ten czerwony płaszcz”.
  • Ich kaufe einen roten Mantel. — „Kupuję czerwony płaszcz”.
  • Ich kaufe das rote Kleid. — „Kupuję tę czerwoną sukienkę”.
  • Ich kaufe ein rotes Kleid. — „Kupuję czerwoną sukienkę”.

Der Mantel to „płaszcz”, a das Kleid — „sukienka”. Biernik rodzaju męskiego daje tu roten po obu rodzajnikach. W rodzaju nijakim widzisz jednak różnicę das rote i ein rotes. Hasło „zmienia się tylko rodzaj męski” dotyczy porównania form rodzajników w mianowniku i bierniku, a nie całej odmiany wszystkich słów w zdaniu.

Biernik po przyimkach

Przyimek to słowo określające relację między elementami zdania, na przykład „dla”, „bez” albo „przez”. Niemieckie für — „dla”, ohne — „bez”, durch — „przez”, gegen — między innymi „przeciw” i um — między innymi „wokół” wymagają biernika:

  • Das Geschenk ist für den Nachbarn. — „Prezent jest dla sąsiada”.
  • Ich fahre ohne einen Stadtplan. — „Jadę bez planu miasta”.

Inne przyimki, takie jak in i auf, w opisach miejsca mogą łączyć się z różnymi przypadkami. Porównaj Ich gehe in den Park — „Idę do parku” i Ich laufe im Park — „Biegam w parku”. W pierwszym zdaniu biernik wskazuje cel przemieszczania się; w drugim chodzi o miejsce, w którym odbywa się ruch, więc występuje celownik. Sam ruch nie wystarcza, by wybrać biernik. Forma im to połączenie in dem.

Biernik nie musi stać po czasowniku

W zdaniu Den Mann kenne ich — „Tego mężczyznę znam” — den Mann nadal jest dopełnieniem, choć stoi na początku. Takie ustawienie może nawiązywać do osoby, o której właśnie była mowa, lub ją wyróżniać. Rodzajnik pomaga rozpoznać rolę wyrażenia niezależnie od miejsca w zdaniu. Dla początkującego bezpiecznym punktem wyjścia pozostaje Ich kenne den Mann.

Biernik może określać czas, a nie przedmiot czynności

W Ich bleibe einen Monat — „Zostaję na miesiąc” — einen Monat określa długość pobytu. W Ich arbeite den ganzen Tag — „Pracuję cały dzień” — den ganzen Tag wskazuje czas trwania pracy. W obu zdaniach występuje biernik bez przyimka, choć nie ma rzeczy bezpośrednio poddawanej czynności. Dlatego pytania „kogo? co?” są pomocą na początek, a nie pełną definicją wszystkich zastosowań tego przypadku.

Jak ćwiczyć?

1. Zmieniaj rolę tego samego rzeczownika

Weź pięć znanych rzeczowników z rodzajnikiem, na przykład der Bus — „autobus”, die Tasche — „torba”, das Handy — „telefon komórkowy”. Twórz pary: Der Bus kommt — „Autobus nadjeżdża” i Ich nehme den Bus — „Pojadę autobusem”. Przy rodzaju żeńskim i nijakim też nazywaj przypadek, nawet jeśli rodzajnik się nie zmienia. W ten sposób nie utożsamisz biernika wyłącznie ze słowem den.

2. Zrób listę zakupów w kilku wersjach

Dla jednego produktu zapisz kolejno: Ich kaufe einen Apfel — „Kupuję jabłko”, Ich kaufe den Apfel — „Kupuję to jabłko” i Ich kaufe keinen Apfel — „Nie kupuję jabłka”. Potem wybierz produkt innego rodzaju. Ćwiczysz w ten sposób jednocześnie przypadek i różnicę między wskazaniem rzeczy, wprowadzeniem nowej rzeczy oraz przeczeniem.

3. Uzupełnij zdania i wyjaśnij swój wybór

Wstaw odpowiednią formę słowa podanego w nawiasie:

  • Ich brauche ___ Stuhl. (ein) — „Potrzebuję krzesła”.
  • Sie liest ___ Zeitung. (die) — „Ona czyta gazetę”.
  • Wir haben ___ Auto. (kein) — „Nie mamy samochodu”.
  • Kennst du ___ Lehrer? (der) — „Znasz tego nauczyciela?”.

Odpowiedzi: einen, die, kein, den. Pierwszy i czwarty rzeczownik są rodzaju męskiego, drugi żeńskiego, a trzeci nijakiego. Wszystkie podane wyrażenia są dopełnieniami w bierniku. Jeśli odpowiedź była nietrafiona, sprawdź osobno wybór przypadku i znajomość rodzaju rzeczownika — to dwa różne źródła pomyłek.

Powiązane zagadnienia

Wymagania wstępne

Rodzajniki określone w mianowniku po niemieckuA1

Koncepcje, które na tym bazują

Więcej koncepcji A1

Ta koncepcja w innych językach

Porównaj we wszystkich językach