C2

İtalyancada geçmişte gelecek zaman

Futuro nel Passato

Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İtalyanca dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.

Kısaca

İtalyancada geçmişteki bir ana göre henüz gerçekleşmemiş bir olayı anlatmak için genellikle condizionale passato kullanılır: Disse che sarebbe tornato — “Geri döneceğini söyledi.” Buradaki sarebbe tornato, bir şartı değil, söyleme anından sonraki bir dönüşü bildirir. Türkçedeki “gelecekti”, “geleceğini söyledi”, “geleceğini biliyordum” anlatımları bu zaman ilişkisini kavramak için iyi bir başlangıçtır.

Genel bakış

Bir arkadaşınız pazartesi günü “Cuma günü döneceğim” dedi. Siz daha sonra bu konuşmayı anlatırken “Cuma günü döneceğini söyledi” dersiniz. Dönüş, sizin şu anınıza göre geçmişte kalmış da olabilir, henüz gerçekleşmemiş de olabilir. Önemli olan, arkadaşınızın konuştuğu pazartesi gününe göre gelecekte olmasıdır. İtalyancada bu ilişkiye futuro nel passato, yani “geçmişte gelecek” denir.

Bu konunun dayandığı yapı, condizionale passatodur: avrei capito, sarebbe tornato gibi iki parçalı fiil biçimleri. Adı yaklaşık olarak “geçmiş koşul kipi” diye çevrilebilir; kip, konuşanın olayı gerçek, olası, istenen veya bir koşula bağlı olarak sunma biçimidir. Ancak yapının adında koşul düşüncesi bulunması, her kullanımda bir “eğer” anlamı olduğu anlamına gelmez. Burada yapının görevi zaman ilişkisi kurmaktır.

C2 düzeyinde amaç yalnızca bu biçimi tanımak değil; bir sözün, beklentinin veya anlatıcının bakış açısının hangi ana ait olduğunu doğru izlemektir. Romanlarda, haberlerde, iş yazışmalarında ve günlük konuşmada aynı temel soruyu sorabilirsiniz: “Bu olay kimin, hangi andaki geleceğiydi?” Türkçede çoğu kez bir ekle veya fiilimsiyle anlattığınız ilişkiyi İtalyancada çekimli bir yan cümleyle kurarsınız.

Yapı nasıl kurulur?

1. Önce iki anı birbirinden ayırın

Ana cümle, temel bilgiyi taşıyan bölümdür; yan cümle ise ona bağlı ek bilgiyi verir. Sapevo che avresti capito cümlesinde ana bölüm sapevo (“biliyordum”), bağlı bölüm che avresti capito (“anlayacağını”) olur.

Zaman ilişkisi şöyledir:

  • Birinci an: Bunu biliyordum.
  • İkinci an: Sen anlayacaktın.
  • Anlama olayı, bilme anından sonradır.

Geçmişteki söyleme, düşünme veya bilme anı + che + condizionale passato temel kalıptır. Che, burada “-diğini / -eceğini” anlamlı bağlı bölümü başlatır. Türkçedeki ekleri tek tek çevirmek yerine, iki olay arasındaki sırayı belirleyin.

2. Condizionale passato biçimini kurun

Bu yapı, yardımcı fiilin (asıl fiilin zamanını ve kişisini kurmaya yardım eden fiilin) condizionale presente biçimi ile participio passatodan (fiilin capito, tornato, fatto gibi birleşik zamanlarda kullanılan biçiminden) oluşur.

Avere veya essere + participio passato

Condizionale presente, avrei, sarei, capirei gibi tek parçalı koşul biçimlerinin adıdır. Avere (“sahip olmak”) ve essere (“olmak”) bu yapıda kendi sözlük anlamlarıyla değil, yardımcı fiil olarak kullanılır.

Kişi Capire — anlamak Tornare — dönmek
Ben io avrei capito io sarei tornato / tornata
Sen tu avresti capito tu saresti tornato / tornata
O lui avrebbe capito / lei avrebbe capito lui sarebbe tornato / lei sarebbe tornata
Biz noi avremmo capito noi saremmo tornati / tornate
Siz voi avreste capito voi sareste tornati / tornate
Onlar loro avrebbero capito loro sarebbero tornati / tornate

Tablo, bağımsız olarak “anlardım / anlamış olurdum” gibi anlamlara da gelebilecek biçimleri gösterir. Geçmişte gelecek anlamı, bu biçimler uygun bir geçmiş bağlama yerleştirildiğinde ortaya çıkar: Sapevo che avresti capito — “Anlayacağını biliyordum.”

Yardımcı fiili, aynı fiilin diğer birleşik zamanlarında olduğu gibi seçin. Örneğin capire ile avere, tornare ile essere kullanılır. Bu konuya geçince fiilin yardımcı fiili değişmez. Düzensiz biçimleri de koruyun: fare → fatto (“yapmak”), dire → detto (“söylemek”), vedere → visto (“görmek”).

Essere ile son bölüm, özneye (eylemi yapan veya cümlede hakkında bilgi verilen kişiye) uyar. Tek bir kadın için sarebbe tornata, tek bir erkek için sarebbe tornato denir. Yalnız kadınlardan oluşan çoğul bir grup için sarebbero tornate, erkeklerden oluşan veya karma bir grup için sarebbero tornati kullanılır. Türkçede böyle bir cinsiyet uyumu olmadığı için bunu ayrıca denetlemek gerekir.

3. Gelecek zamanı geçmiş bakış açısına taşıyın

Doğrudan anlatım, kişinin sözünü olduğu gibi vermektir; dolaylı anlatım, o sözü kendi cümlenizin içine alarak aktarmaktır.

Doğrudan söylenen söz Geçmişten aktarımı Aktarımın Türkçesi
Marco disse: «Tornerò presto». Marco disse che sarebbe tornato presto. Marco yakında döneceğini söyledi.
Mi dicesti: «Capirai». Mi dicesti che avrei capito. Bana anlayacağımı söyledin.
Anna promise: «Vi aiuterò». Anna promise che ci avrebbe aiutato. Anna bize yardım edeceğine söz verdi.

Yalnızca zaman biçimi değişmez. Sözü kimin aktardığına göre kişiler de değişir: “Sen anlayacaksın” sözü bana söylendiyse, aktarırken “Benim anlayacağımı söyledin” derim. İtalyancada kişi, fiilin çekiminde görünür: capirai → avrei capito. Zamirler (kişi veya varlık adlarının yerine geçen io, tu, ci gibi sözcükler) de yeni konuşma durumuna göre ayarlanır.

Ana fiil yalnızca disse olmak zorunda değildir:

  • Ha detto che sarebbe tornato. — Geri döneceğini söyledi.
  • Diceva che sarebbe tornato. — Geri döneceğini söylüyordu.
  • Aveva detto che sarebbe tornato. — Geri döneceğini söylemişti.

Üçünde de dönüş, ilgili söyleme anının sonrasındadır. Ana fiildeki fark, söyleme olayını nasıl anlattığınızla ilgilidir.

4. Zaman ve yer ifadelerini bağlama göre uyarlayın

Bugün söylenen “yarın”, haftaya yapılan aktarımda artık “yarın” değildir. Bu nedenle sözcükleri otomatik değil, gerçek duruma göre değiştirin.

İlk sözdeki ifade Daha sonra gerekebilen karşılık Türkçe açıklama
domani il giorno dopo / il giorno seguente Yarın → ertesi gün
oggi quel giorno Bugün → o gün
la prossima settimana la settimana successiva Gelecek hafta → sonraki hafta
qui lì Burada → orada

Lunedì disse: «Partirò domani» — “Pazartesi, ‘Yarın yola çıkacağım’ dedi.” Bunu daha sonra Lunedì disse che sarebbe partito il giorno dopo — “Pazartesi, ertesi gün yola çıkacağını söyledi” diye aktarabilirsiniz. Hâlâ aynı yerdeyseniz qui sözcüğünü değiştirmeniz gerekmez; aynı gün içindeki bir aktarımda domani de korunabilir.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki örneklerde geleceği, bugünden değil, ana cümlenin kurduğu geçmiş noktadan değerlendirin. İlk dört cümle konunun temel anlamlarını gösterir; diğerleri söz verme, plan, edilgen anlatım ve anlatıcı bakış açısını ekler. Edilgen anlatım, eylemi yapanı değil, eylemden etkileneni öne çıkarır: “Biri projeyi bitirecek” yerine “Proje bitirilecek.”

İtalyanca Türkçe Açıklama
Disse che sarebbe tornato. Geri döneceğini söyledi. Dönüş, söyleme anından sonra.
Sapevo che avresti capito. Anlayacağını biliyordum. Anlama, geçmişteki bilgimin konusu.
Non immaginavo che sarebbe stato così difficile. Bu kadar zor olacağını düşünmemiştim. Geçmişte öngörülmeyen bir durum.
Credeva che l'avrebbe convinta. Onu ikna edeceğini düşünüyordu. İkna edilecek kişi bir kadın.
Giulia mi aveva promesso che mi avrebbe chiamato. Giulia beni arayacağına söz vermişti. Arama, söz verme anının geleceği.
Ci dissero che il treno sarebbe partito alle sei. Bize trenin saat altıda kalkacağını söylediler. Geçmişte bildirilen hareket saati.
Pensavamo che le ragazze sarebbero arrivate prima di cena. Kızların akşam yemeğinden önce geleceğini düşünüyorduk. Çoğul dişil uyumu.
Il direttore annunciò che il progetto sarebbe stato completato entro giugno. Müdür, projenin haziran sonuna kadar tamamlanacağını duyurdu. Edilgen yapı: tamamlanacak olan proje.
Mi chiese quando sarei tornata. Bana ne zaman döneceğimi sordu. Sözü aktaran kişi bir kadın.
Nessuno sapeva se avrebbero accettato l'offerta. Teklifi kabul edip etmeyeceklerini kimse bilmiyordu. Cevabı bilinmeyen bir soru.
Il concerto sarebbe iniziato due ore dopo. Konser iki saat sonra başlayacaktı. Anlatıdaki bir geçmiş noktadan ileriye bakış.
Mi assicurò che non mi avrebbe lasciato solo. Beni yalnız bırakmayacağına dair güvence verdi. Olumsuz vaat; yalnız kalacak kişi bir erkek.

Türkçedeki “gelecekti” bazı bağlamlarda “ama gelmedi” izlenimi uyandırabilir. İtalyancada da bağlam böyle bir beklenti yaratabilir; fakat yapı tek başına olayın gerçekleşmediğini söylemez. Bunu özellikle söz verme örneklerinde akılda tutun.

Sık yapılan hatalar

1. Geleceği anlatmak için her zaman basit koşul biçimini seçmek

  • Bu anlam için yanlış: Disse che tornerebbe il giorno dopo.
  • Doğru: Disse che sarebbe tornato il giorno dopo.
  • Neden? Amaç yalnızca “Ertesi gün döneceğini söyledi” demekse, çağdaş standart İtalyancada beklenen yapı condizionale passatodur. Tornerebbe ise başka bir bağlamda “dönerdi” gibi varsayımsal bir anlam taşıyabilir; burada geçmişe göre geleceğin temel karşılığı değildir.

Türkçedeki “dönerdi” ile “dönecekti” arasındaki fark, iki İtalyanca biçimi ayırmaya yardımcı olabilir. Yine de her cümleyi yalnız Türkçe ekine bakarak değil, verdiği bilgiye göre değerlendirin.

2. Birleşik biçimi mutlaka tamamlanmış geçmiş olay sanmak

  • Yanlış yorum: Sapevo che avresti capito = “Anlamış olduğunu biliyordum.”
  • Doğru yorum: “Anlayacağını biliyordum.”
  • Karşılaştırma: Sapevo che avevi capito = “Anlamış olduğunu biliyordum.”

İlk cümlede anlama, bilme anından sonradır. İkincide ise daha önce gerçekleşmiştir. Avresti capito içindeki iki parçalı yapı sizi yanıltmasın: biçimin adı değil, cümledeki işlevi belirleyicidir.

3. Essere ile uyumu unutmak

  • Yanlış: Anna disse che sarebbe tornato presto.
  • Doğru: Anna disse che sarebbe tornata presto.
  • Neden? Geri dönecek kişi Anna ise tornata gerekir. Dönecek kişi başka bir erkekse tornato doğru olabilir; uyumu belirleyen, söyleyen değil, dönme eyleminin öznesidir.

4. Her se sözcüğünü “eğer” diye okumak

  • Yanlış yorum: Non sapevo se sarebbe venuto = “Eğer gelseydi bilmiyordum.”
  • Doğru yorum: “Gelip gelmeyeceğini bilmiyordum.”
  • Karşılaştırma: Se fosse venuto, l'avrei salutato. — “Gelseydi, onunla selamlaşırdım.”

İlk cümlede se, dolaylı bir soruyu başlatır; koşul bildirmez. İkincide gerçekten bir koşul vardır. Bu yüzden “se sonrasında koşul biçimi kullanılmaz” gibi ezberlenmiş bir uyarıyı bütün se cümlelerine uygulamayın.

5. Aktarımda kişileri sabit bırakmak

  • Durum: Lucia bana «Ti chiamerò» — “Seni arayacağım” dedi.
  • Yanlış: Lucia disse che ti avrebbe chiamato. — Kastedilen “beni arayacak” ise yanlış kişiyi gösterir.
  • Doğru: Lucia disse che mi avrebbe chiamato. — “Lucia beni arayacağını söyledi.”

Ti “seni”, mi ise “beni” gösterir. Dolaylı anlatım, yalnızca bir fiil çekimi alıştırması değil; konuşmadaki rolleri yeniden kurma işidir.

Kullanım notları

Olay gerçekleşmiş de olabilir, gerçekleşmemiş de

Mi disse che sarebbe venuto, e infatti venne. — “Geleceğini söyledi; gerçekten de geldi.”

Mi disse che sarebbe venuto, ma non si presentò. — “Geleceğini söyledi ama gelmedi.”

İlk bölümler aynıdır. Sonucu ikinci bölüm açıklar. Dolayısıyla geçmişte gelecek yapısını otomatik olarak “gerçekleşmemiş plan” diye öğrenmek, doğru cümleleri yanlış anlamanıza yol açar.

Gelecekteki olay hâlâ ileride olabilir

Ieri mi ha detto che sarebbe partito venerdì. — “Dün bana cuma günü yola çıkacağını söyledi.”

Bu cümleyi salı günü söylüyor olabilirsiniz; cuma henüz gelmemiştir. Yine de geçmişteki söyleme anına bağlı anlatımda sarebbe partito uygundur. “Bugüne göre gelecekteyse mutlaka gelecek zaman gerekir” düşüncesi burada işlemez.

Konuşan kişi bilgiyi hâlâ geçerli ve kendi şu anına ait bir bilgi olarak sunarsa Ieri mi ha detto che partirà venerdì — “Dün bana cuma günü yola çıkacağını söyledi” biçimi de mümkündür. Buradaki partirà doğrudan gelecek zaman biçimidir. Bu bir hata değil, bakış açısı tercihidir; özellikle güncelliği süren haberlerde duyulur. Sistemli bir geçmiş anlatıda ise sarebbe partito en güvenilir başlangıçtır.

Konuşma dilindeki alternatifleri tanıyın

Gündelik konuşmada Mi ha detto che veniva il giorno dopo — “Ertesi gün geleceğini söyledi” gibi cümleler duyabilirsiniz. Burada veniva, imperfetto denen, geçmişte süren veya alışılmış durumları da anlatabilen biçimdir; bu bağlamda planlanan geleceği ifade eder. Özellikle önceden kararlaştırılmış olaylarda doğaldır. Ancak bu kullanım, condizionale passatonun her yerde gereksiz olduğu anlamına gelmez. Açık ve özenli yazıda, zaman ilişkisini belirginleştirmek için temel yapıyı kullanın.

İleri kullanım ve ince ayrımlar

Aynı biçim: zaman ilişkisi mi, gerçekleşmemiş koşul mu?

Condizionale passato iki farklı görevde karşınıza çıkabilir:

İtalyanca Türkçe İşlev
Sapevo che mi avrebbe aiutato. Bana yardım edeceğini biliyordum. Geçmişteki bir ana göre gelecek.
Mi avrebbe aiutato, se avesse avuto tempo. Vakti olsaydı bana yardım ederdi. Gerçekleşmemiş geçmiş koşulun sonucu.
Disse che mi avrebbe aiutato se avesse avuto tempo. Vakti olursa bana yardım edeceğini söyledi. Aktarılan yardım sözü bir koşula bağlı.

Son örnekte iki ilişki bir aradadır: Yardım, söyleme anına göre gelecektedir; ayrıca vakit bulunmasına bağlıdır. Cümlenin kendisi, sonradan vaktin bulunup bulunmadığını kesinleştirmez. Koşulun gerçekleşip gerçekleşmediğini bağlamdan öğrenirsiniz.

Eşzamanlılık, öncelik ve sonralık

Zaman uyumu, bağlı cümlenin zamanını ana cümledeki zamanla ilişkilendirerek seçmektir. Geçmişteki bir düşünce veya bilgi anlatılırken üç ayrı ilişkiyi ayırın:

İtalyanca Türkçe Bilme anıyla ilişki
Sapevo che era a casa. Evde olduğunu biliyordum. Aynı anda evdeydi.
Sapevo che era già tornato. Çoktan dönmüş olduğunu biliyordum. Dönüş daha önceydi.
Sapevo che sarebbe tornato. Döneceğini biliyordum. Dönüş daha sonraydı.

Bu üçlü, çekim adlarını ezberlemekten daha kullanışlı bir denetim sağlar. Önce olayların sırasını bulun; sonra biçimi seçin.

Düşünme fiillerinden sonra neden her zaman congiuntivo yok?

Congiuntivo, bir durumu düşünce, istek, kuşku gibi bir çerçevede sunarken kullanılan İtalyanca fiil kipidir. Credevo che fosse a casa — “Evde olduğunu sanıyordum” cümlesinde fosse bu kiptedir ve durum düşünme anıyla aynı zamana yerleştirilir.

Buna karşılık Credevo che sarebbe tornato — “Döneceğini sanıyordum” cümlesi, dönüşün daha sonra olmasını öne çıkarır. Dolayısıyla “credere gördüm, hemen congiuntivo seçmeliyim” diye düşünmek yeterli değildir. İfade edilen zaman ilişkisini de hesaba katın. Özellikle Non immaginavo che sarebbe stato così difficile — “Bu kadar zor olacağını düşünmemiştim” gibi örneklerde bu sonralık ilişkisi belirgindir.

Anlatıcı, henüz yaşanmamış bir olayı haber verebilir

Nel 1998 si trasferì a Bologna. Lì avrebbe conosciuto sua moglie. — “1998'de Bologna'ya taşındı. Eşiyle orada tanışacaktı.”

Burada birinin söylediği söz aktarılmıyor. Anlatıcı, taşınma anını geçmişte bir dayanak noktası yapıp daha sonra gerçekleşecek tanışmaya işaret ediyor. Biyografi ve romanlarda yaygın olan bu kullanım, olayın gerçekten gerçekleşmiş olmasıyla tamamen uyumludur. Türkçedeki “Yıllar sonra bunun önemini anlayacaktı” anlatımına benzer.

Gelecekte tamamlanma anlamını bağlam belirleyebilir

Mi disse che entro venerdì avrebbe finito il lavoro. — “Bana işi cuma gününe kadar bitirmiş olacağını söyledi.”

Burada yalnızca gelecekte bir eylem değil, belirli bir son tarihe kadar tamamlanacak bir iş vardır. Entro venerdì (“cuma gününe kadar”) tamamlanma sınırını kurar. Dolaylı anlatımda condizionale passato, doğrudan söylenen Finirò entro venerdì (“Cuma gününe kadar bitireceğim”) veya Entro venerdì avrò finito (“Cuma gününe kadar bitirmiş olacağım”) sözlerinin aktarımında karşınıza çıkabilir. Yapı tek başına bu iki bakışı her zaman ayırt ettirmez; zaman ifadeleri ve bağlam önemlidir.

Her avrebbe biçimi geçmişte gelecek değildir

Haber dilinde Il ministro avrebbe lasciato il paese — “İddiaya göre bakan ülkeden ayrılmış” gibi bir cümle, doğrulanmamış bilgi bildirebilir. Burada geçmişteki bir ana göre gelecek değil, haberin kesinliğine mesafe koyma vardır. Bir biçimi tanımak yetmez: Geçmişte bir söyleme, düşünme veya anlatı noktası var mı, ayrılma ondan sonra mı bekleniyordu? Bu sorular zaman anlamını diğer kullanımlardan ayırır.

Çalışma önerileri

  1. Üç cümlelik zaman alıştırmaları yapın. “Evdeydi / eve dönmüştü / eve dönecekti” ayrımını aynı girişle kurun: Sapevo che era a casa; sapevo che era tornato; sapevo che sarebbe tornato. Her birini Türkçeye çevirip bilme anına göre “aynı anda, önce, sonra” diye işaretleyin.
  2. Kısa bir konuşmayı iki gün sonra aktarıyormuş gibi yazın. Örneğin «Domani ti chiamerò» — “Yarın seni arayacağım” sözünü, Mi disse che mi avrebbe chiamato il giorno dopo — “Ertesi gün beni arayacağını söyledi” biçimine dönüştürün. Kişi, yardımcı fiil ve zaman ifadesini ayrı ayrı denetleyin. Ardından aynı aktarımı sözü söyleyen kişi kadınmış gibi yeniden kurarak gerektiği yerde uyumu kontrol edin.
  3. Sonucu iki farklı biçimde ekleyin. Disse che sarebbe venuto — “Geleceğini söyledi” cümlesini önce e infatti venne (“gerçekten de geldi”), sonra ma non venne (“ama gelmedi”) ile tamamlayın. Bu çalışma, yapıyı “gerçekleşmemiş olay” anlamına hapsetmenizi önler. Okuduğunuz bir anlatıda benzer bir yapı bulduğunuzda da olayın sonucunun gerçekten belirtilip belirtilmediğine bakın.

İlgili konular

  • Ön bilgi: Geçmiş koşul kipi — avrei, sarei ve fiilin birleşik biçimiyle kurulan yapıyı; yardımcı fiil seçimini, uyumu ve koşula bağlı kullanımları pekiştirir.

Ön koşul

İtalyancada geçmiş koşul kipiB2

Diğer C2 kavramları