Từ nối lập luận trong tiếng Anh
Discourse Markers
Bài viết này thuộc cây ngữ pháp Tiếng Anh trên Settemila Lingue.
Nắm nhanh
Các từ nối lập luận giúp người đọc nhận ra đâu là ý bổ sung, kết quả hay điều trái với dự đoán: furthermore, moreover bổ sung luận cứ; consequently, hence, thus dẫn đến kết quả hoặc kết luận; nevertheless, nonetheless nêu điều vẫn đúng bất chấp ý trước. Notwithstanding và albeit cũng diễn đạt sự nhượng bộ, nhưng có cấu trúc riêng, không thể thay trực tiếp cho mọi từ nghĩa là “tuy nhiên”. Khi nối hai câu hoàn chỉnh bằng những từ như moreover hoặc nevertheless, hãy dùng dấu chấm hoặc dấu chấm phẩy, không chỉ dùng dấu phẩy.
Tổng quan
Trong một bài viết, từng câu có thể đúng ngữ pháp mà cả đoạn vẫn khó theo dõi. Người đọc cần biết câu sau đang củng cố, phản bác hay rút ra điều gì từ câu trước. Từ ngữ đánh dấu diễn ngôn là những từ, cụm từ hướng dẫn cách hiểu mối liên hệ ấy. Bài này tập trung vào nhóm từ nối lập luận trang trọng, thường được học ở trình độ C1 và gặp trong báo cáo, bài luận, đề xuất hoặc phần thảo luận của nghiên cứu.
Người Việt thường hiểu khá nhanh nghĩa “hơn nữa”, “do đó”, “mặc dù vậy”. Điểm khó nằm ở chỗ cùng một cách dịch chưa chắc có cùng cách dùng. Trong tiếng Việt, “mặc dù” có thể đứng trước một câu đầy đủ; trong tiếng Anh, notwithstanding thường đứng trước một cụm chỉ sự vật hoặc sự việc, còn albeit thường mở đầu một phần thông tin rút gọn. Vì thế, cần học cả quan hệ ý nghĩa lẫn cấu trúc đi kèm, thay vì ghi nhớ từng cặp từ tương đương.
Cách dùng và cấu trúc
Chọn theo quan hệ giữa hai ý
Trước khi chọn từ, hãy tự hỏi: “Tôi đang thêm lý do, nêu hệ quả, hay thừa nhận một trở ngại?”
| Từ nối | Nghĩa thường dùng | Quan hệ cần có |
|---|---|---|
| furthermore | hơn nữa, thêm vào đó | Bổ sung một ý cùng hướng với lập luận trước |
| moreover | hơn nữa, không những vậy | Bổ sung luận cứ, thường làm nhận định thuyết phục hơn |
| consequently | vì vậy, do đó | Nêu hệ quả phát sinh từ tình huống trước |
| hence | vì thế, từ đó suy ra | Nêu hệ quả hoặc kết luận có cơ sở từ ý trước |
| thus | do đó, như vậy | Nêu kết quả hoặc suy luận; đôi khi chỉ cách thức |
| nevertheless | tuy vậy, dù vậy | Điều sau vẫn xảy ra dù ý trước khiến ta dự đoán khác |
| nonetheless | tuy vậy, dẫu vậy | Gần nghĩa với từ ở hàng trên |
| notwithstanding | bất chấp, mặc dù | Một trở ngại không ngăn điều được nói tới |
| albeit | tuy, dù | Giới hạn hoặc điều chỉnh nhận định vừa đưa ra |
Không có quy tắc rằng moreover luôn mạnh hơn furthermore, hay nonetheless nhẹ hơn nevertheless. Các cặp này thường thay được cho nhau. Điều cần kiểm tra trước hết là quan hệ giữa các ý có thật sự phù hợp không.
Những từ nối giữa hai câu hoàn chỉnh
Furthermore, moreover, consequently, hence, thus, nevertheless và nonetheless thường hoạt động như trạng từ liên kết: từ bổ sung quan hệ ý nghĩa giữa các câu, chứ không tự nối chúng theo cùng cách với and hoặc but.
Ở đây, mệnh đề độc lập là một phần câu có thể đứng riêng thành câu hoàn chỉnh. Nó thường có chủ ngữ — người hoặc sự vật được nói đến — và động từ — từ diễn đạt hành động hoặc trạng thái. Chẳng hạn, The fee is high nghĩa là “Mức phí cao”, có thể tự đứng thành một câu.
Có hai cách viết dễ áp dụng:
- The fee is high. Nevertheless, demand remains strong. — Mức phí cao. Dù vậy, nhu cầu vẫn lớn.
- The fee is high; nevertheless, demand remains strong. — Mức phí cao; dù vậy, nhu cầu vẫn lớn.
Dấu chấm tách hai câu rõ ràng. Dấu chấm phẩy giữ hai ý gần nhau trong một câu, nhưng vẫn đánh dấu ranh giới giữa hai phần hoàn chỉnh. Khi đứng đầu câu hoặc sau dấu chấm phẩy để dẫn vào ý mới, những từ nối này thường có dấu phẩy theo sau.
Chúng cũng có thể đứng giữa câu:
- The revised plan is, nonetheless, too expensive. — Tuy vậy, kế hoạch đã chỉnh sửa vẫn quá tốn kém.
Hai dấu phẩy ở đây đánh dấu phần chen vào. Không phải mọi vị trí đều cần dấu phẩy; xem thêm cách dùng thus ở phần nâng cao. Đừng biến mẹo “sau từ nối luôn có dấu phẩy” thành quy tắc tuyệt đối.
Bổ sung khác với chỉ kể thêm
Furthermore và moreover thường thêm một luận cứ có ích cho hướng lập luận đang theo đuổi:
- The venue is easy to reach. Furthermore, it has space for wheelchairs. — Địa điểm này dễ đến. Hơn nữa, ở đây có không gian cho người dùng xe lăn.
Cả hai câu đều ủng hộ việc chọn địa điểm ấy. Nếu câu sau nói địa điểm quá ồn, quan hệ đã đổi sang bất lợi; lúc đó một từ nối tương phản sẽ hợp lý hơn. “Có thêm một câu” không đồng nghĩa với “có thêm một luận cứ cùng hướng”.
Hệ quả và điều trái với dự đoán
So sánh hai cách tiếp tục sau cùng một thông tin:
- The supplier missed the deadline. Consequently, we postponed production. — Nhà cung cấp không kịp hạn. Vì vậy, chúng tôi hoãn sản xuất.
- The supplier missed the deadline. Nevertheless, production started on time. — Nhà cung cấp không kịp hạn. Dù vậy, việc sản xuất vẫn bắt đầu đúng giờ.
Câu đầu nêu kết quả có thể hiểu được từ nguyên nhân trước. Câu sau nêu điều trái với dự đoán thông thường. Đó là quan hệ nhượng bộ: thừa nhận một điều nhưng cho biết điều ấy không ngăn nhận định còn lại đúng. Tiếng Việt thường thể hiện quan hệ này bằng “dù… vẫn…”.
Consequently nhấn vào hệ quả, còn hence và thus cũng hay được dùng khi rút ra kết luận. Chúng không bảo đảm rằng suy luận đúng: người viết vẫn cần đưa đủ lý do.
Cấu trúc riêng của notwithstanding
Cách dễ vận dụng nhất là notwithstanding + cụm danh từ. Cụm danh từ là một nhóm từ gọi tên người, vật hoặc sự việc, chẳng hạn “mức phí cao” hay “những lời phản đối gần đây”.
- Notwithstanding the extra cost, we approved the repair. — Bất chấp khoản chi phí tăng thêm, chúng tôi đã duyệt việc sửa chữa.
Ở đây, notwithstanding là giới từ, tức từ đứng trước một cụm để thể hiện quan hệ với phần còn lại của câu. Có thể hiểu gần với despite, nghĩa là “bất chấp”. Không thêm of hoặc with sau nó.
Trong văn phong trang trọng, cụm chỉ trở ngại cũng có thể đứng trước:
- The extra cost notwithstanding, we approved the repair. — Dù chi phí tăng thêm, chúng tôi vẫn duyệt việc sửa chữa.
Cách đặt sau này khá trang trọng; không cần bắt chước nếu câu dùng despite đã rõ và tự nhiên.
Cấu trúc riêng của albeit
Albeit thường bổ sung một điều hạn chế cho nhận định trước, với nghĩa “tuy… nhưng vẫn…”. Sau nó thường là tính từ — từ chỉ đặc điểm — hoặc một cụm rút gọn, không phải một câu mới hoàn toàn độc lập.
- The change was useful, albeit temporary. — Thay đổi này có ích, dù chỉ là tạm thời.
- The plan failed, albeit spectacularly. — Kế hoạch đã thất bại, dù là thất bại một cách ngoạn mục.
Ví dụ thứ hai cho thấy sau albeit còn có thể là trạng từ, tức từ bổ sung ý nghĩa về cách thức cho hành động; ở đây là spectacularly, “một cách ngoạn mục”. Không đặt dấu phẩy ngay sau albeit. Thông thường, dấu phẩy đứng trước cả phần bổ sung ấy.
Nếu muốn diễn đạt một câu đầy đủ với người thực hiện hành động riêng, dùng although — “mặc dù” — thường dễ và tự nhiên hơn.
Ví dụ trong ngữ cảnh
Các câu dưới đây thể hiện cả lựa chọn từ nối lẫn cách đặt dấu câu. Hai ví dụ mở đầu bằng Hence và Moreover cần được hiểu là đang tiếp nối thông tin đã nêu trước đó.
| Tiếng Anh | Nghĩa tiếng Việt | Điểm cần chú ý |
|---|---|---|
| He was tired; nevertheless, he continued. | Anh ấy đã mệt; tuy vậy, anh vẫn tiếp tục. | Mệt nhưng không dừng lại |
| The sample was small. Nonetheless, the findings deserve attention. | Mẫu khảo sát nhỏ. Dù vậy, các kết quả vẫn đáng được chú ý. | Thừa nhận hạn chế mà không phủ nhận giá trị |
| The rooms are affordable. Furthermore, breakfast is included. | Giá phòng phải chăng. Hơn nữa, giá đã bao gồm bữa sáng. | Thêm một lý do để chọn chỗ ở |
| Moreover, the evidence shows that the problem is widespread. | Hơn nữa, bằng chứng cho thấy vấn đề này xảy ra trên diện rộng. | Bổ sung căn cứ cho lập luận trước |
| Several roads were flooded; consequently, deliveries were delayed. | Nhiều tuyến đường bị ngập; vì vậy, việc giao hàng bị chậm. | Hệ quả thực tế của việc ngập đường |
| Hence, we must reconsider. | Vì thế, chúng ta phải cân nhắc lại. | Rút ra việc cần làm từ thông tin trước |
| The two accounts contradict each other. Thus, at least one is inaccurate. | Hai lời tường thuật mâu thuẫn với nhau. Do đó, ít nhất một lời tường thuật không chính xác. | Kết luận dựa trên quan hệ logic |
| Notwithstanding local opposition, the council approved the project. | Bất chấp sự phản đối tại địa phương, hội đồng vẫn thông qua dự án. | Đi trước cụm chỉ trở ngại |
| These limitations notwithstanding, the report provides a useful starting point. | Dù có những hạn chế này, bản báo cáo vẫn cung cấp một điểm khởi đầu hữu ích. | Đặt sau cụm chỉ hạn chế, sắc thái trang trọng |
| The service is reliable, albeit expensive. | Dịch vụ này đáng tin cậy, dù giá cao. | Điều chỉnh nhận định tích cực bằng một hạn chế |
| The plan failed, albeit spectacularly. | Kế hoạch đã thất bại, dù là thất bại một cách ngoạn mục. | Cách nói có thể mang sắc thái châm biếm |
| She accepted the offer, albeit with some hesitation. | Cô ấy nhận lời đề nghị, dù có phần do dự. | Đi với cụm chỉ cách thức hoặc thái độ |
Những lỗi thường gặp
1. Dùng dấu phẩy thay cho ranh giới giữa hai câu
- Sai: The timetable is demanding, nevertheless, it is realistic.
- Đúng: The timetable is demanding; nevertheless, it is realistic.
- Nghĩa: Lịch trình khá căng; dù vậy, nó vẫn khả thi.
Nevertheless không tự làm nhiệm vụ nối câu như but. Có thể thay dấu chấm phẩy bằng dấu chấm. Đây là điểm người học dễ bỏ sót khi mang cách ngắt ý linh hoạt của tiếng Việt sang bài viết tiếng Anh.
2. Chọn từ trái với quan hệ cần diễn đạt
Nếu ý muốn nói là “thêm một lý do nên thuê căn hộ”:
- Không phù hợp: The flat is affordable. Nevertheless, it is close to work.
- Phù hợp: The flat is affordable. Moreover, it is close to work.
- Nghĩa: Căn hộ có giá phải chăng. Hơn nữa, nó còn gần chỗ làm.
Câu đầu không sai cấu trúc, nhưng khiến người đọc chờ một điều trái dự đoán. Gần chỗ làm ở đây là lợi ích bổ sung, không phải trở ngại. Luôn phân biệt lỗi ngữ pháp với lựa chọn từ không hợp ngữ cảnh.
3. Thêm of sau notwithstanding
- Sai: Notwithstanding of the delay, we completed the order.
- Đúng: Notwithstanding the delay, we completed the order.
- Nghĩa: Dù có sự chậm trễ, chúng tôi vẫn hoàn tất đơn hàng.
Có thể bạn nhớ cụm in spite of — “mặc dù” — rồi đưa of sang cấu trúc này. Notwithstanding không cần từ ấy.
4. Dùng albeit như từ mở đầu một câu độc lập
- Sai: The solution works. Albeit, it is costly.
- Đúng: The solution works, albeit at a high cost.
- Nghĩa: Giải pháp có hiệu quả, dù chi phí cao.
Albeit gắn phần giới hạn vào nhận định đang có, không mở một câu mới theo cách của nevertheless. Nếu cần hai câu riêng, có thể viết The solution works. Nevertheless, it is costly. — Giải pháp có hiệu quả. Tuy vậy, nó khá tốn kém.
5. Lặp cặp từ theo thói quen “mặc dù… nhưng…”
- Sai trong lối viết chuẩn: Although the evidence is limited, but the conclusion is plausible.
- Đúng: Although the evidence is limited, the conclusion is plausible.
- Nghĩa: Mặc dù bằng chứng còn hạn chế, kết luận vẫn có cơ sở.
Tiếng Anh không thường dùng đồng thời although và but để đánh dấu hai vế như tiếng Việt. Tuy nhiên, đừng suy ra rằng mọi cặp từ đều bị cấm: but nevertheless có thể dùng để nhấn mạnh, vì hai từ đó có chức năng ngữ pháp khác nhau.
Lưu ý khi sử dụng
Trang trọng không đồng nghĩa với hay hơn
Trong email trao đổi hằng ngày, also — “cũng”, so — “vì vậy”, hoặc but — “nhưng” thường tự nhiên hơn các từ trang trọng ở bài này. Notwithstanding đặc biệt dễ tạo cảm giác hành chính hoặc pháp lý. Albeit khá cô đọng, thường gặp trong văn viết và lời nói có chuẩn bị hơn là trò chuyện thân mật.
Nevertheless và nonetheless có thể xuất hiện trong thảo luận thông thường khi người nói muốn nhấn mạnh sự nhượng bộ. Không nên coi chúng là từ “chỉ dùng trong bài luận”, cũng không cần đổi một từ đơn giản sang chúng chỉ để câu trông có trình độ cao hơn.
Không đánh dấu mọi câu
Một đoạn văn mở liên tiếp bằng “hơn nữa”, “do đó”, “tuy nhiên” sẽ nặng nề ngay cả trong tiếng Việt. Tiếng Anh cũng vậy. Dùng từ nối tại chỗ quan hệ dễ bị hiểu nhầm; ở những chỗ khác, trật tự ý và việc nhắc lại đúng đối tượng có thể đã đủ rõ.
Đặc biệt, một ý kiến phản bác không tự động trở thành kết luận đáng tin chỉ vì có thus ở đầu. Nếu câu trước chỉ nói hai sự việc xảy ra cùng lúc, chưa thể dùng consequently để khẳng định sự việc này gây ra sự việc kia.
Mở rộng nâng cao
Hence có thể dẫn vào một cụm, không cần câu đầy đủ
Ngoài cách dùng dẫn đến kết luận, hence còn có cách dùng cô đọng:
- The lift is out of order, hence the queue on the stairs. — Thang máy đang hỏng, vì thế mới có hàng người chờ trên cầu thang.
Sau hence ở đây là cụm gọi tên hệ quả. Khác với việc nối hai mệnh đề độc lập chỉ bằng dấu phẩy, phần sau không phải một câu hoàn chỉnh. Cách này hữu ích để giải thích ngắn gọn một tình trạng vừa nhắc đến.
Ngoài ra, two weeks hence nghĩa là “hai tuần kể từ bây giờ”. Đây là cách dùng chỉ thời gian, khá trang trọng hoặc mang màu sắc văn chương, không phải từ nối lập luận.
Thus không phải lúc nào cũng nghĩa là “do đó”
Khi thus gắn sát với động từ, nó có thể chỉ cách thức, nghĩa là “như thế”, “theo cách này”:
- The device is designed thus to prevent accidental activation. — Thiết bị được thiết kế theo cách này để ngăn việc vô tình kích hoạt.
Cách nói ấy trang trọng; trong giao tiếp thông thường, diễn đạt “theo cách này” bằng in this way thường dễ hiểu hơn. Vì vậy, đừng quyết định nghĩa và dấu phẩy chỉ dựa vào việc nhìn thấy thus. Hãy xem nó đang nối hai nhận định hay bổ sung cách thức cho một hành động.
Notwithstanding trong văn bản pháp lý
Có thể gặp notwithstanding that trước một câu đầy đủ, hoặc notwithstanding dùng độc lập với nghĩa gần “tuy vậy”. Những cách này có thật nhưng khá trang trọng; người tự học nên ưu tiên nhận diện trước, chưa cần dùng chủ động.
Trong văn bản pháp lý, notwithstanding còn thường báo rằng một quy định vẫn áp dụng bất chấp quy định hoặc tình huống khác. Khi gặp nó trong hợp đồng, cần xác định chính xác phần ngoại lệ liên quan, không chỉ dịch thoáng thành “tuy nhiên”.
Phần rút gọn sau albeit phải gắn đúng đối tượng
- The revised estimate is accurate, albeit based on limited data. — Bản ước tính đã điều chỉnh là chính xác, dù dựa trên dữ liệu hạn chế.
Phần sau albeit nói về “bản ước tính”, không phải một người hay một vật mới. Khi phần nhượng bộ có chủ thể khác, hãy dùng một câu có although để làm rõ. Ví dụ: We approved the proposal, although the finance team objected. — Chúng tôi thông qua đề xuất, mặc dù bộ phận tài chính phản đối.
Cách dùng albeit trước một câu đầy đủ vẫn có thể gặp, nhưng không phải lựa chọn thông dụng nhất trong văn viết trung tính. Với người tự học, dùng albeit cho phần rút gọn và although cho câu đầy đủ là một định hướng thực hành an toàn, không phải lời khẳng định rằng mọi cách khác đều sai.
Gợi ý luyện tập
- Viết hai cách tiếp tục cùng một câu. Bắt đầu bằng The budget was reduced — Ngân sách đã bị cắt giảm. Viết một kết quả bằng consequently, rồi một điều trái dự đoán bằng nevertheless. Tự dịch lại để xem hai quan hệ có thật sự khác nhau không.
- Chỉnh dấu câu trước khi đổi từ. Lấy một đoạn báo cáo ngắn của mình, khoanh những phần có thể đứng riêng thành câu. Kiểm tra ranh giới quanh moreover, thus, nonetheless; chỉ sau đó mới cân nhắc từ nào phù hợp nhất.
- Rút gọn có kiểm soát. Viết một nhận xét với “mặc dù”, thử chuyển phần giới hạn thành cụm sau albeit hoặc notwithstanding. Nếu phải đổi đối tượng đang nói đến hoặc khiến ý khó hiểu, giữ cấu trúc đầy đủ thay vì cố làm câu trang trọng.
Kiến thức liên quan
- Nền tảng: Liên từ cơ bản — ôn cách dùng những từ nối như and, but, because để phân biệt chúng với các trạng từ liên kết trong bài này.