İtalyancada Futuro Anteriore
Futuro Anteriore
Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İtalyanca dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.
Kısaca
Futuro anteriore, gelecekte bir noktaya gelindiğinde tamamlanmış olacak işleri anlatır: Quando arriverai, avrò già finito — “Sen geldiğinde ben çoktan bitirmiş olacağım.” Yapı, avere veya essere fiilinin gelecek zaman çekimi + participio passato biçimindedir; participio passato, finito ve partito gibi birleşik zamanlarda kullanılan fiil biçimidir. Aynı yapı geçmiş hakkında tahmin de bildirir: Sarà già partito — “Herhâlde çoktan yola çıkmıştır.”
Genel bakış
Türkçedeki “bitirmiş olacağım” ifadesi, bu zamanın ilk kullanımını anlamak için iyi bir başlangıçtır. Yalnızca gelecekte bir iş yapacağınızı söylemezsiniz; gelecekteki başka bir olaydan veya saatten geriye bakıp o işin tamamlanmış olacağını belirtirsiniz. Örneğin arkadaşınız saat sekizde gelecekse, Alle otto avrò preparato la cena — “Saat sekizde yemeği hazırlamış olacağım” diyebilirsiniz. Önemli olan yemeğin tam olarak ne zaman hazırlandığı değil, sekizde hazır olmasıdır.
İkinci kullanım Türkçe açısından daha dikkat çekicidir. Avrà dimenticato l'appuntamento cümlesi çoğu bağlamda “Randevuyu unutmuş olacak” ya da “Herhâlde randevuyu unutmuştur” demektir. Konuşan kişi gelecekteki bir unutma olayından söz etmiyordur; kişinin neden gelmediğini açıklamaya çalışıyordur. Türkçede de “Evden çıkmış olacak” diyerek geçmişe ilişkin çıkarım yapabiliriz. Ancak her “-mış” biçimi İtalyancada bu zamanla karşılanmaz: duyulan bir haberle, eldeki belirtilerden yapılan tahmin aynı şey değildir.
C1 düzeyindeki bu konu, daha önce öğrenilen futuro semplice üzerine kurulur. Futuro semplice, farò gibi tek çekimli biçimlerle geleceği anlatan basit gelecek zamandır. Yeni yapıda onun çekimlerini yeniden kullanırsınız; asıl ustalık, tamamlanmışlık ile tahmin anlamlarını bağlamdan ayırmak ve yardımcı fiili doğru seçmektir. Yapıyla hem günlük konuşmada hem iş yazışmalarında karşılaşabilirsiniz.
Nasıl kurulur ve nasıl işler?
1. İki parçalı yapı
Yardımcı fiil (ana fiille birlikte zamanı kuran fiil), avere veya essere olur. Yardımcı gelecek zamanda çekilir; ardından ana fiilin participio passato biçimi gelir:
- avrò finito — bitirmiş olacağım;
- sarò partito / partita — yola çıkmış olacağım.
Ana fiilin participio passato biçimi düzenliyse, mastarın (fiilin sözlükteki, çekimsiz biçiminin) sonu şöyle değişir:
| Mastar | Participio passato | Fiilin Türkçe anlamı |
|---|---|---|
| parlare | parlato | konuşmak |
| ricevere | ricevuto | almak, teslim almak |
| finire | finito | bitirmek |
Bu değişim bir başlangıç kuralıdır; çok kullanılan bazı fiiller düzensizdir. Fare → fatto “yapmak”, dire → detto “söylemek”, scrivere → scritto “yazmak”, leggere → letto “okumak”, vedere → visto “görmek”, prendere → preso “almak” ve essere → stato “olmak” biçimlerini ayrıca öğrenin. Gelecek anlamını vermek için bu biçimleri yeniden çekmezsiniz; değişen parça çoğunlukla yardımcı fiildir.
2. Tam çekim tablosu
Aşağıdaki tabloda finire “bitirmek” ve partire “yola çıkmak” fiilleri yer alıyor. Özne, eylemi yapan veya cümlenin hakkında konuştuğu kişidir. Partito yanındaki alternatif sonlar, öznenin cinsiyetine ve tekil ya da çoğul olmasına göre seçilir.
| Kişi | Avere | Finire | Essere | Partire |
|---|---|---|---|---|
| Ben | avrò | avrò finito | sarò | sarò partito / partita |
| Sen | avrai | avrai finito | sarai | sarai partito / partita |
| O; resmî hitapta siz | avrà | avrà finito | sarà | sarà partito / partita |
| Biz | avremo | avremo finito | saremo | saremo partiti / partite |
| Siz | avrete | avrete finito | sarete | sarete partiti / partite |
| Onlar | avranno | avranno finito | saranno | saranno partiti / partite |
Türkçede “o gitmiş olacak” derken kişinin kadın veya erkek olması fiili değiştirmez. İtalyancada essere ile kurulan bu örneklerde değiştirir: bir kadın için sarà partita, bir erkek için sarà partito denir. Tamamı kadınlardan oluşan bir grup için saranno partite, erkeklerden oluşan veya karma bir grup için saranno partiti kullanılır.
Yazıdaki vurgu işaretlerini de koruyun: avrò, avrà, sarò, sarà. Bunlar isteğe bağlı süslemeler değildir. Ayrıca avranno ile avremo farklı kişilerdir; Türkçedeki kişi eklerini düşünerek yardımcı fiili özneye göre seçin.
3. Avere mi, essere mi?
Temel seçim, passato prossimo ile aynıdır. Passato prossimo, ho finito “bitirdim” ve sono arrivata “geldim” gibi geçmiş olayları anlatan birleşik zamandır. Bildiğiniz geçmiş zaman biçimini gelecek zamana taşımak pratik bir yoldur:
- Ho mangiato → avrò mangiato — “Yedim” → “Yemiş olacağım”.
- Sono arrivata → sarò arrivata — “Geldim” → “Gelmiş olacağım”; konuşan kadın.
- Ci siamo laureati → ci saremo laureati — “Mezun olduk” → “Mezun olmuş olacağız”.
Birçok fiil avere alır: lavorare “çalışmak”, dormire “uyumak”, comprare “satın almak” gibi. Arrivare “varmak”, partire “yola çıkmak”, andare “gitmek” ve diventare “olmak, hâline gelmek” gibi birçok fiil ise essere alır. Her hareket fiili essere almaz: Avrò camminato per dieci chilometri — “On kilometre yürümüş olacağım” cümlesinde yardımcı avere olur. Yeni bir fiili öğrenirken yardımcı fiilini de öğrenmek en güvenilir yöntemdir.
Dönüşlü fiillerde (kişinin yaptığı işin kendisine döndüğü yapılarda) ve benzer zamirli yapılarda yardımcı essere olur. Örneğin lavarsi “yıkanmak” fiiliyle Mi sarò lavato / lavata — “Yıkanmış olacağım” denir. Laurearsi “mezun olmak” da zamirli bir fiildir; dolayısıyla Tra un anno ci saremo laureati — “Bir yıl sonra mezun olmuş olacağız” cümlesindeki ci atılmaz.
4. Uyum, olumsuzluk ve soru
Uyum, bir biçimin bağlantılı olduğu sözcüğe göre sonunu değiştirmesidir. Essere ile participio passato genellikle özneyle uyum gösterir. Avere ile ise özne değişince ana fiilin sonu normalde değişmez: Giulia avrà finito — “Giulia bitirmiş olacak”; I ragazzi avranno finito — “Çocuklar bitirmiş olacak”. Nesne zamirleriyle ilgili özel durumu ileri kullanım bölümünde göreceğiz.
Olumsuzluk için non, yardımcı fiilin önüne gelir: Non avrò finito entro stasera — “Bu akşama kadar bitirmiş olmayacağım.” Zamir varsa sıralama non + zamir + yardımcı fiil + participio passato olur: Non si sarà svegliata — “Herhâlde uyanmamıştır”; bir kadın hakkında.
Soru kurarken Türkçedeki “mı” gibi ayrı bir soru eki eklenmez; konuşmada tonlama, yazıda soru işareti kullanılır. Avrai finito per le sei? — “Saat altıya kadar bitirmiş olur musun?” Geçmişe yönelik bir soru da mümkündür: Avrà letto il messaggio? — “Acaba mesajı okumuş mudur?” Sorunun hangi zamanı kastettiğini bağlam belirler.
5. Gelecekte tamamlanma ile geçmiş hakkında tahmin
İlk kullanımda bir referans noktası, yani olayı değerlendirdiğimiz gelecek an vardır. Bu nokta bir saat, tarih veya başka bir olay olabilir:
Quando tornerai, avrò sistemato tutto — “Döndüğünde her şeyi halletmiş olacağım.”
Burada önce hazırlık tamamlanır, sonra dönüş gerçekleşir. Quando tornerai “döndüğünde” bölümünde basit gelecek, önce tamamlanacak işte ise futuro anteriore vardır. Gelecekteki bitiş noktası bazen önceki konuşmadan anlaşılır; mutlaka aynı cümlede yazılması gerekmez.
Tahmin kullanımında ise olay geçmiştedir. Örneğin bir arkadaşınız mesajlara cevap vermiyorsa Avrà spento il telefono — “Herhâlde telefonunu kapatmıştır” dersiniz. Bir gelecek zamanı belirtmiyorsunuz; bilmediğiniz bir geçmiş olaya açıklama getiriyorsunuz. Già “çoktan, zaten” tek başına anlamı belirlemez: hem gelecekte tamamlanmada hem geçmiş hakkında tahminde kullanılabilir.
Bağlam içinde örnekler
Aşağıdaki örneklerde ilk grup gelecekteki bir noktaya göre tamamlanmayı, ikinci grup ise geçmişe ilişkin çıkarımı gösterir. Türkçe karşılıkları kelime kelime değil, cümlenin bağlamdaki anlamına göre okuyun.
| İtalyanca | Türkçe | Açıklama |
|---|---|---|
| Quando arriverai, avrò già finito. | Sen geldiğinde ben çoktan bitirmiş olacağım. | İkinci olaydan önce tamamlanma. |
| Entro venerdì avremo consegnato tutti i documenti. | Cumaya kadar bütün belgeleri teslim etmiş olacağız. | Son tarihe kadar tamamlanma. |
| Alle nove Marta sarà già uscita di casa. | Saat dokuzda Marta evden çoktan çıkmış olacak. | Gelecekteki durum; kadın özneyle uyum. |
| Dopo che avrai letto il contratto, ne parleremo. | Sözleşmeyi okuduktan sonra bunun hakkında konuşacağız. | Önce okuma, sonra konuşma. |
| Appena saremo arrivati, ti chiameremo. | Varır varmaz seni arayacağız. | Varış tamamlanınca sonraki iş başlar. |
| Tra un anno ci saremo laureati. | Bir yıl sonra mezun olmuş olacağız. | Zamirli fiil ve çoğul uyum. |
| Per le otto mi sarò già preparata. | Saat sekize kadar çoktan hazırlanmış olacağım. | Kadın konuşan; zamir yardımcıdan önce. |
| Non avrai finito tutto entro stasera. | Bu akşama kadar hepsini bitirmiş olmayacaksın. | Gelecekte tamamlanmama. |
| Sarà stata una giornata difficile. | Herhâlde zor bir gündü. | Geçmiş bir gün hakkında tahmin. |
| Avrà dimenticato l'appuntamento. | Herhâlde randevuyu unutmuştur. | Gelmeyişine olası açıklama. |
| Non rispondono: saranno già andati a letto. | Cevap vermiyorlar; herhâlde çoktan yatmışlardır. | Şimdiki belirtiden geçmişe çıkarım. |
| Avrai lasciato le chiavi in ufficio. | Anahtarları iş yerinde bırakmış olmalısın. | Karşıdakine olası açıklama sunma. |
Sarà stata una giornata difficile cümlesindeki stata, “gün” anlamındaki giornata sözcüğünün dişil olmasına bağlıdır. Bütün geçmiş olayın gelecekte gerçekleşeceğini düşünmeyin: konuşmanın öncesinde zor bir gün geçiren birinden söz ediliyorsa burada tahmin yapılır.
Sık yapılan hatalar
1. İki parçayı birden gelecek zamanda kurmak
- Yanlış: Avrò finirò il lavoro.
- Doğru: Avrò finito il lavoro. — “İşi bitirmiş olacağım.”
- Neden? Kişi ve gelecek zaman bilgisi yardımcı fiildedir. Ana fiil finirò değil, finito olur. Türkçedeki “bitireceğim olacağım” gibi iki ayrı gelecek çekimini yan yana getirmeyin.
2. Her fiilde avere kullanmak
- Yanlış: Avremo arrivato prima di te.
- Doğru: Saremo arrivati prima di te. — “Senden önce varmış olacağız.”
- Neden? Arrivare fiili essere ile kurulur. Tamamı kadınlardan oluşan bir grup için doğru biçim saremo arrivate olur. Yardımcı fiili, yalnızca Türkçe anlamdan değil, İtalyanca fiilin kullanımından öğrenin.
3. Essere ile uyumu unutmak
- Yanlış: Le ragazze saranno partito.
- Doğru: Le ragazze saranno partite. — “Kızlar yola çıkmış olacaklar.”
- Neden? Özne dişil ve çoğuldur; bu yüzden partite gerekir. Aynı kural geçmişe yönelik tahmin anlamında da geçerlidir: anlam değişince yapıdaki uyum ortadan kalkmaz.
4. Tahmini kesin bir haber gibi çevirmek
- Yanlış yorum: Avrà perso il treno = “Treni kaçırdı; bunu kesin olarak biliyorum.”
- Doğru yorum: “Herhâlde treni kaçırmıştır.”
- Kesin bilgi için: Ha perso il treno. — “Treni kaçırdı.”
- Neden? Tahmin kullanımında konuşan, olayın gerçekleştiğini kesin bilgi olarak sunmaz. Türkçede yalnızca “kaçırmış” demek duyum anlamı da taşıyabileceğinden, gerektiğinde “herhâlde” veya “olmalı” ile çıkarımı açıklaştırın.
5. Tamamlanmışlık hedeflenirken basit gelecekle yetinmek
- Hedeflenen anlam için uygun değil: Quando arriverai, finirò il lavoro.
- Hedeflenen anlam için uygun: Quando arriverai, avrò finito il lavoro. — “Sen geldiğinde işi bitirmiş olacağım.”
- Neden? İlk cümle dil bilgisi bakımından mümkündür; ancak “Sen gelince işi bitireceğim” anlamına gelir. İkinci cümlede işin geliş anından önce bitmiş olması vurgulanır. Sorun her zaman bozuk bir cümle kurmak değil, doğru cümleyle yanlış zaman ilişkisini anlatmaktır.
Kullanıma ilişkin notlar
Günlük konuşma ve yazı dili
Gelecekte tamamlanma anlamı özellikle teslim tarihi, yolculuk planı ve işlerin sırası konuşulurken yararlıdır. Resmî yazışmada Entro lunedì avremo completato la verifica — “Pazartesiye kadar kontrolü tamamlamış olacağız” gibi bir cümle, belirli bir sonuca odaklanır. Ancak yapı resmî dile özgü değildir; evde yemek hazırlarken veya arkadaşlarla buluşma ayarlarken de kullanılabilir.
Günlük konuşmada bağlam açıksa daha basit zamanlar tercih edilebilir: Quando finisco, ti chiamo — “Bitirince seni ararım.” Buna karşılık Quando avrò finito, ti chiamerò — “Bitirmiş olduğumda seni arayacağım” tamamlanmayı daha açık gösterir. İkinci cümlenin Türkçede her zaman bu kadar uzun çevrilmesi gerekmez; doğal karşılığı çoğu kez yine “Bitirince seni arayacağım”dır.
Türkçedeki zaman eklerine bire bir karşılık aramayın
“Gelmiştir” cümlesi bağlama göre emin bir çıkarım, bir beklenti veya resmî bir bildirim olabilir. İtalyancada sarà arrivato tahmin bildirirken, è arrivato gerçekleşmiş varışı bildirir. Bu yüzden “-mıştır” gördüğünüz her yerde otomatik olarak futuro anteriore seçmeyin. Önce konuşanın bilgiyi bildirip bildirmediğini, yoksa tahmin edip etmediğini sorun.
Aynı şekilde Türkçedeki “olmalı”, burada zorunluluk değildir. Avrà dimenticato karşılığındaki “unutmuş olmalı”, “unutması gerekiyor” anlamına gelmez. Bu ayrımı özellikle olumsuz cümlelerde koruyun: Non avrà visto il messaggio — “Herhâlde mesajı görmemiştir”; mesajı görmesinin yasak olduğu söylenmiyor.
Zaman bildiren ifadeler
Entro venerdì “cumaya kadar” bir son sınır koyar; iş daha önce de bitebilir. Per le otto “saat sekize kadar, sekize hazır olacak şekilde” anlamına gelebilir. Tra un anno “bir yıl sonra” gelecekte bir değerlendirme noktası verir. Già “çoktan”, tamamlanmanın bu noktadan önce gerçekleştiğini vurgular. Bu sözcükleri ezberlemek yardımcıdır, fakat hiçbiri tek başına otomatik zaman seçme kuralı değildir.
İleri kullanım ve ince ayrımlar
Zaman bağlayan sözcüklerle iki olayın sırası
Yan cümle, tek başına ana mesajı vermeyen, başka bir cümleye bağlı bölümdür. Quando, dopo che, appena, non appena gibi sözcükler “ne zaman, -dikten sonra, olur olmaz” ilişkileri kurar. Gelecekte önce tamamlanacak olayı yan cümlede futuro anteriore ile, sonraki olayı ana cümlede basit gelecek ile anlatabilirsiniz:
Non appena avremo ricevuto il pagamento, spediremo l'ordine. — “Ödemeyi alır almaz siparişi göndereceğiz.”
Bu yapıda iki cümlenin öznesi aynı olmak zorunda değildir:
Quando avrai firmato, il direttore controllerà il documento. — “Sen imzaladıktan sonra müdür belgeyi kontrol edecek.”
Türkçede “imzaladığında” biçimi tek başına açık bir gelecek zaman eki taşımadan geleceğe gönderme yapabilir. İtalyancada ise avrai firmato çekiminde gelecek zaman açıkça görünür. Türkçe cümlede gelecek eki görmediğiniz için İtalyancada da gelecek çekiminden kaçınmayın.
Bununla birlikte her bağlaç aynı kalıbı izlemez. Prima che “-meden önce”, genellikle congiuntivo denen, istek, belirsizlik ve bazı bağlı cümlelerde kullanılan fiil biçimlerini ister: Ti chiamerò prima che tu parta — “Sen yola çıkmadan önce seni arayacağım.” Dopo che ile öğrendiğiniz yapıyı bütün bağlaçlara yaymak doğru olmaz.
Geçmişe dönük tahminin sınırı
Basit gelecek şimdiki durum hakkında da tahmin verebilir: Sarà a casa — “Herhâlde evdedir.” Birleşik yapı ise önceki olaya bakar: Sarà tornato a casa — “Herhâlde eve dönmüştür.” Bu iki cümle bugünkü bir soruya cevap verebilir, ama ilkinde durum, ikincisinde o duruma yol açmış olabilecek dönüş olayı öne çıkar.
Tahminin ne kadar güçlü olduğunu yalnızca fiil biçimi belirlemez. Konuşma bağlamı, ses tonu ve forse “belki”, probabilmente “muhtemelen” gibi sözcükler de etkilidir. Bu zamanı kesin bir olasılık yüzdesiyle eşleştirmeyin. Avrà avuto un imprevisto — “Herhâlde beklenmedik bir işi çıkmıştır” bazen karşıdakinin gecikmesini anlayışla açıklamanın yoludur.
Nesne zamiriyle participio passato uyumu
Nesne, eylemin doğrudan etkilediği kişi veya şeydir; “neyi, kimi?” sorusuna cevap verir. Zamir ise bir adın yerine geçen sözcüktür. Lo, la, li, le gibi doğrudan nesne zamirleri, avere ile kurulan yapıda fiilden önce gelirse participio passato bu zamirle uyum gösterir:
- Avrò letto le lettere. — “Mektupları okumuş olacağım.”
- Le avrò lette entro domani. — “Onları yarına kadar okumuş olacağım.”
İlk cümlede lettere nesnesi fiilden sonra gelir; letto değişmez. İkincide dişil çoğul le zamiri fiilden önce gelir; bu yüzden lette olur. Zamirin yeri de önemlidir: le avrò lette denir. Bunu özneyle uyum kuralıyla karıştırmayın; burada sonu belirleyen, okuyan kişi değil, okunan mektuplardır.
Geçmişteki gelecek ile karıştırmayın
Futuro anteriore, geçmişte birinin geleceğe dair ne düşündüğünü anlatmak için otomatik olarak kullanılmaz. Pensavo che sarebbe già arrivato — “Çoktan gelmiş olacağını düşünüyordum” cümlesindeki sarebbe arrivato, condizionale passato, yani birleşik koşul kipidir; İtalyancada başka işlevlerinin yanında geçmiş bir bakış noktasına göre geleceği de anlatır.
Karşılaştırın: Domani a quest'ora sarà già arrivato — “Yarın bu saatte çoktan varmış olacak.” Burada değerlendirme noktası konuşma anına göre gelecektedir. Pensavo che sarebbe già arrivato cümlesinde ise değerlendirme geçmişteki düşünceye bağlanmıştır. Türkçede iki yapıda da “-mış olacak” dizisini görmeniz, İtalyancada aynı çekimin kullanılacağı anlamına gelmez.
Kabul edip ardından itiraz etme
Konuşmada yapı bazen bir iddiayı geçici olarak kabul edip ardından karşı görüş sunar:
Avrà anche studiato molto, ma non sa spiegare il problema. — “Çok çalışmış olabilir ama sorunu açıklayamıyor.”
Burada avrà studiato, gelecekte tamamlanacak bir çalışmayı anlatmaz. Konuşan, “Çalıştığını kabul etsek bile…” diyerek bunun sonucu değiştirmediğini belirtir. Özellikle anche ve ardından gelen ma bu yorumu destekler. Bu kullanımı tanımak yararlıdır; fakat ilk aşamada onu her tahmin cümlesine eklemeye çalışmak yerine, bağlam içinde ayırt etmek yeterlidir.
Çalışma önerileri
- Aynı olayı iki farklı bakışla anlatın. Bir plan kurun: Entro domani avrò scritto la relazione — “Yarına kadar raporu yazmış olacağım.” Sonra geçmiş hakkında tahmin kurun: Avrà scritto la relazione ieri — “Herhâlde raporu dün yazmıştır.” Her cümlenin yanına “gelecekte tamamlanma” veya “geçmişe tahmin” yazın. Böylece yalnızca çekim değil, anlam seçimi de çalışmış olursunuz.
- Yardımcı fiil ve uyumu ayrı ayrı kontrol edin. Finire, partire, laurearsi fiillerini altı kişide çekin. Önce avere/essere seçimini, sonra zamirin yerini, en son participio passato sonunu kontrol edin. Kendiniz, bir kadın arkadaşınız ve tamamı kadınlardan oluşan bir grup için cümleler kurarak Türkçede bulunmayan cinsiyet uyumunu görünür hâle getirin.
- Bir zaman çizgisi ve küçük bir tahmin günlüğü tutun. Yarın akşamdan önce tamamlanacak üç işi yazın. Ardından günlük hayatta kesin bilmediğiniz iki olay için tahmin üretin: Birisi neden geç kaldı, telefonunu neden açmadı? Cümlenin Türkçe karşılığında “herhâlde” gerekiyorsa bunu not edin. Son kontrolde “Tamamlanma noktası neresi?” veya “Hangi belirtiye dayanarak tahmin yapıyorum?” sorusunu cevaplayın.
İlgili konular
- Ön koşul: Basit gelecek zaman — avrò, avrai, sarà, saremo gibi yardımcı fiil çekimlerinin temelini ve gelecek zamanın tahmin bildiren kullanımını pekiştirir.