A2

İtalyancada stare per + mastar: yapmak üzere olmak

Stare per + Infinito

Bu makale, Settemila Lingue üzerindeki İtalyanca dil bilgisi ağacının bir parçasıdır.

Kısaca

İtalyancada stare per + mastar, bir şeyin gerçekleşmek üzere olduğunu anlatır: Sto per uscire = “Dışarı çıkmak üzereyim.” Mastar, fiilin uscire “çıkmak” gibi kişi eki almamış sözlük biçimidir; kişiye ve zamana göre değişen bölüm stare fiilidir. Geçmişteki bir anı anlatırken Stavo per uscire denir: “Dışarı çıkmak üzereydim.”

Genel bakış

Ayakkabılarınızı giymiş, kapıya yönelmişsiniz; tam o sırada telefon çalıyor. Ya da sinemada ışıklar sönüyor, herkes yerine oturuyor. Bu tür durumlarda önemli olan yalnızca bir şeyin gelecekte yapılacak olması değildir: olayın başlamasına çok az kalmıştır. İtalyancada bu anlamı vermenin doğal yollarından biri stare per + mastar yapısıdır.

A2 düzeyinde öğrenilen bu yapı, Türkçedeki “yapmak üzere olmak” anlatımına oldukça yakındır. Il film sta per iniziare cümlesini “Film başlamak üzere” diye karşılayabiliriz. Günlük Türkçede aynı durumda “Film şimdi başlayacak” da deriz; ancak İtalyancadaki yapı, sıradan bir gelecek bildiriminden daha belirgin biçimde yaklaşan başlangıca odaklanır.

Buradaki stare, tek başına bildiğiniz “kalmak” ya da “bir durumda bulunmak” anlamıyla çevrilmez. Yapının tamamını bir bütün olarak düşünün. Önce şimdiki zamandaki altı biçimi öğrenmek, ardından geçmişteki “tam yapacaktım” anlatımına geçmek yeterlidir. Daha ileride zamirlerin yerini ve başka zamanlarla ilişkisini de inceleyebilirsiniz.

Yapı nasıl kurulur?

Temel kural

Kişiye göre çekilmiş stare + per + mastar

  • Sto per partire. — Yola çıkmak üzereyim.
  • Stiamo per mangiare. — Yemek yemek üzereyiz.
  • La lezione sta per finire. — Ders bitmek üzere.

Per bu yapının değişmeyen parçasıdır. Türkçeye ayrı bir sözcük olarak çevrilmez; stare ile arkasındaki mastarı birbirine bağlar. Mastar da değişmez: tek kişi için de bir grup için de partire kullanılır. Değişen bölüm sto, stai, sta gibi biçimlerdir.

Türkçede “gidiyorum” sözcüğündeki eklerden kimin gittiğini anlayabildiğimiz gibi, İtalyancada da çoğu zaman ayrıca “ben” ya da “biz” demeye gerek yoktur. Sto per partire zaten “Yola çıkmak üzereyim” demektir. Io sto per partire de doğrudur; io “ben” özellikle vurgulanmak istendiğinde eklenebilir.

Şimdiki zamanda bütün kişiler

Aşağıdaki tabloda partire “yola çıkmak” fiili değişmeden kalır. Kişiyi, yani eylemi kimin yapacağını, stare gösterir.

Kişi İtalyanca Türkçe
Ben io sto per partire Yola çıkmak üzereyim.
Sen tu stai per partire Yola çıkmak üzeresin.
O lui / lei sta per partire Yola çıkmak üzere.
Biz noi stiamo per partire Yola çıkmak üzereyiz.
Siz voi state per partire Yola çıkmak üzeresiniz.
Onlar loro stanno per partire Yola çıkmak üzereler.

Resmî hitapta kullanılan Lei, tek bir kişiye saygılı biçimde “siz” demektir ve sta biçimini alır: Lei sta per uscire? — “Dışarı çıkmak üzere misiniz?” Birden fazla kişiye seslenirken ise state kullanılır.

Geçmişte “yapmak üzereydim”

Geçmişteki bir anda henüz başlamamış, ama başlamak üzere olan bir eylem için stare fiilinin imperfetto biçimleri kullanılır. Imperfetto, geçmişte sürmekte olan bir durumu veya olayın arka planını anlatan zamandır. Burada geçmişteki o anda neyin eşiğinde olduğumuzu gösterir.

Kişi İtalyanca Türkçe
Ben io stavo per uscire Dışarı çıkmak üzereydim.
Sen tu stavi per uscire Dışarı çıkmak üzereydin.
O lui / lei stava per uscire Dışarı çıkmak üzereydi.
Biz noi stavamo per uscire Dışarı çıkmak üzereydik.
Siz voi stavate per uscire Dışarı çıkmak üzereydiniz.
Onlar loro stavano per uscire Dışarı çıkmak üzereydiler.

Bu kullanım özellikle başka bir olay araya girdiğinde işe yarar:

Stavo per uscire quando mi hai chiamato. — Tam dışarı çıkacaktım ki beni aradın.

Burada quando “-dığında” anlamı taşır; Türkçede cümlenin akışına göre “tam … yapacaktım ki” demek daha doğal olabilir. Önemli ayrıntı şudur: Stavo per… eylemin sonradan gerçekleşip gerçekleşmediğini tek başına söylemez. Araya bir engel girmiş olabilir, ama kişi daha sonra yine dışarı çıkmış da olabilir.

Olumsuz cümle ve soru

Olumsuzluk için non, çekimli stare biçiminin önüne gelir:

  • Non sto per partire. — Yola çıkmak üzere değilim.
  • Non stanno per chiudere. — Kapatmak üzere değiller.

Bu, “hiç gitmeyeceğim” ya da “asla kapatmayacaklar” demek değildir. Yalnızca eylemin o anda gerçekleşmek üzere olduğu düşüncesini reddeder.

Soru kurarken ayrı bir yardımcı sözcük eklenmez. Konuşmada ses tonu, yazıda soru işareti yeterlidir:

  • Stai per uscire? — Dışarı çıkmak üzere misin?
  • A che ora state per partire? yerine, yalnızca hareket saatini sormak için genellikle A che ora partite? — “Saat kaçta yola çıkıyorsunuz?” daha doğaldır.

İkinci örnekteki ayrım önemlidir: stare per bir takvim sorusu kurmaktan çok, şu anda yaklaşan olayı belirtmeye yarar.

Bağlam içinde örnekler

Aşağıdaki cümlelerde hem kişilerin yapacağı işler hem de kendiliğinden gelişen olaylar var. Yapıyı yalnızca insanlarla kullanmanız gerekmez.

İtalyanca Türkçe Açıklama
Sto per uscire. Dışarı çıkmak üzereyim. Çıkış anı çok yakın.
Il film sta per iniziare. Film başlamak üzere. Bir etkinliğin başlangıcı.
Stavo per chiamarti. Tam seni arayacaktım. Geçmişte yaklaşan bir eylem.
Stanno per arrivare. Gelmek üzereler. Varışa çok az kalmış.
Aspetta, sto per finire! Bekle, bitirmek üzereyim! Biraz daha zaman isteme.
Sbrigati, il treno sta per partire. Acele et, tren kalkmak üzere. Yaklaşan olayla ilgili uyarı.
Stiamo per ordinare. Vuoi qualcosa? Sipariş vermek üzereyiz. Bir şey ister misin? Restoranda günlük konuşma.
Sta per piovere: prendi l'ombrello. Yağmur yağmak üzere; şemsiyeni al. Hava durumuna ilişkin belirti.
La batteria sta per scaricarsi. Pil bitmek üzere. İstenmeden gelişen bir durum.
State per chiudere? Kapatmak üzere misiniz? Bir dükkânda sorulabilir.
Stavo per pagare quando mi sono accorto di non avere il portafoglio. Tam ödeme yapacaktım ki cüzdanımın yanımda olmadığını fark ettim. Geçmişte araya giren olay.
Stavamo per salire sull'autobus, ma le porte si sono chiuse. Otobüse binmek üzereydik ama kapılar kapandı. Eylemin gerçekleşmediği açıkça belirtiliyor.
Non sto per uscire, sto solo cercando le chiavi. Dışarı çıkmak üzere değilim, sadece anahtarları arıyorum. Yanlış bir çıkarımı düzeltme.

Türkçe karşılıkların hepsinin aynı kalıpta olmaması doğaldır. “Gelmek üzereler”, “neredeyse geldiler” ve “az sonra gelecekler” bağlama göre birbirine yaklaşabilir. Ancak öğrenirken İtalyanca yapının temel resmini koruyun: olayın hemen öncesindeyiz.

Sık yapılan hatalar

1. Per sözcüğünü atlamak

  • Yanlış: Sto uscire.
  • Doğru: Sto per uscire. — Dışarı çıkmak üzereyim.
  • Neden? Bu anlam için üç parçanın da bulunması gerekir. Stare ile mastarı doğrudan yan yana getirmek yeterli değildir.

2. İkinci fiili de kişiye göre çekmek

  • Yanlış: Stiamo per partiamo.
  • Doğru: Stiamo per partire. — Yola çıkmak üzereyiz.
  • Neden? Kişiyi zaten stiamo gösterir. Per sonrasındaki fiil mastar biçiminde kalır. Türkçedeki “çıkmak üzereyiz” ifadesinde de “çıkmak” bölümünün değişmemesi iyi bir hatırlatıcıdır.

3. Essere ile kurmak

  • Yanlış: Sono per uscire. — “Dışarı çıkmak üzereyim” anlamında.
  • Doğru: Sto per uscire. — Dışarı çıkmak üzereyim.
  • Neden? Türkçedeki “üzereyim” ifadesini sözcük sözcük karşılamaya çalışmayın. Yaklaşan eylemi anlatan bu yapıda essere değil, stare kullanılır. Essere per başka bağlamlarda farklı anlamlar taşıyabilir; burada onun yerine geçmez.

4. Başlamak üzere olan işi, sürmekte olan işle karıştırmak

  • Amaçlanan anlama uygun değil: Sto per mangiare. — “Şu anda yemek yiyorum” demek istenirken.
  • Doğru: Sto mangiando. — Şu anda yemek yiyorum.
  • Fark: Sto per mangiare “Yemek yemek üzereyim” demektir; yemek henüz başlamamıştır. Sto mangiando ise yeme eyleminin sürdüğünü bildirir.

İkinci yapıda mangiando, fiilin sürmekte olan eylemi kurmaya yarayan gerundio biçimidir. Başlangıçta terimden çok iki görüntüyü ayırın: sofraya yeni oturmak ile lokmayı yemekte olmak.

5. Uzak bir planı bu yapıyla anlatmak

  • Bu bağlamda uygun değil: Sto per partire fra sei mesi. — Altı ay sonraki sıradan bir yolculuk planını anlatırken.
  • Daha doğal: Parto fra sei mesi. — Altı ay sonra yola çıkıyorum.
  • Neden? Stare per normalde bir olayın eşiğinde olduğumuzu gösterir. Bir planın kesinleşmiş olması, onun hemen gerçekleşmek üzere olduğu anlamına gelmez.

6. Geçmiş biçimden kesin sonuç çıkarmak

  • Yanlış yorum: Stavo per chiamarti cümlesini her durumda “Seni aradım” diye anlamak.
  • Doğru karşılık: Stavo per chiamarti. — Tam seni arayacaktım.
  • Neden? Cümle arama eylemini değil, aramanın hemen öncesindeki durumu anlatır. Arayıp aramadığınızı söylemek için devamındaki bilgiye bakmak gerekir.

Kullanım notları

“Çok yakında” ne kadar yakın?

Bu yapı kesin bir dakika sayısı vermez. Il treno sta per partire deniyorsa genellikle hareket anı çok yakındır; Il negozio sta per chiudere de kapanışın yaklaşmış olduğunu bildirir. Ne kadar zaman kaldığı, olayın türünden ve konuşma ortamından anlaşılır.

Dolayısıyla stare per ile subito “hemen” sözcüğünü tamamen eşit saymayın. Konuşan kişi bir başlangıç ya da bitiş eşiğini öne çıkarır; süreyi kronometreyle ölçmez. Uzun bir süreçten söz edilen metinlerde bu eşik daha geniş bir zaman dilimini kapsayabilir.

Niyet, tahmin ve yaklaşan olay

Sto per telefonare — “Telefon etmek üzereyim” cümlesinde bir niyet sezilir; çünkü telefon etmek kişinin yapacağı bir iştir. Fakat yapının kendisi “istemek” anlamına gelmez. Sta per piovere — “Yağmur yağmak üzere” örneğinde herhangi bir kişinin niyeti yoktur.

Voglio uscire — “Dışarı çıkmak istiyorum” ile Sto per uscire — “Dışarı çıkmak üzereyim” bu nedenle aynı değildir. İlki isteği, ikincisi çıkış anının yaklaştığını anlatır. Benzer şekilde Devo uscire — “Dışarı çıkmam gerekiyor” bir zorunluluktur; hazırlıkların tamamlandığını söylemez.

Günlük ve resmî dil

Stare per hem günlük konuşmada hem yazıda kullanılan tarafsız bir yapıdır. Il concerto sta per iniziare — “Konser başlamak üzere” bir arkadaş arasında da duyulabilir, bir duyuruda da. Resmî bir metinde mutlaka başka bir kalıba geçmek gerekmez.

Bir dükkânda State per chiudere? — “Kapatmak üzere misiniz?” diye sorabilirsiniz. Yalnızca çalışma saatini öğrenmek istiyorsanız A che ora chiudete? — “Saat kaçta kapatıyorsunuz?” daha uygun olur. Biri mevcut durumu, diğeri saati sorar.

Bir adım ötesi: daha ileri kullanımlar

Bu bölümdeki ayrıntıları başlangıçta ezberlemeniz gerekmez. Önceliğiniz sto per ve stavo per ile rahat cümle kurmak olsun.

Zamirler nereye gelir?

Zamir, burada “beni”, “seni”, “onu” gibi bir kişinin veya şeyin yerine kullanılan kısa sözcüktür. Bu yapıda ilgili zamiri mastarın sonuna eklemek güvenilir bir başlangıç yoludur. Mastarın sonundaki -e düşer:

  • chiamare + ti → chiamarti: Sto per chiamarti. — Seni aramak üzereyim.
  • dire + lo → dirlo: Stavo per dirlo. — Tam onu söyleyecektim.

Zamir çekimli stare fiilinin önünde de bulunabilir:

  • Ti sto per chiamare. — Seni aramak üzereyim.
  • Lo stavo per dire. — Tam onu söyleyecektim.

İki konumu aynı cümlede birden kullanmayın. Ti sto per chiamarti bu anlamda doğru bir kuruluş değildir.

Dönüşlü fiillerde, yani yapılan işin kişinin kendisiyle ilgili olduğunu gösteren lavarsi “yıkanmak” gibi fiillerde de benzer seçenekler vardır:

  • Sto per alzarmi. / Mi sto per alzare. — Kalkmak üzereyim.
  • Stiamo per sederci. / Ci stiamo per sedere. — Oturmak üzereyiz.

Burada mi “kendimle ilgili”, ci ise “kendimizle ilgili” ilişkiyi gösterir. Dolayısıyla yalnızca stare değil, bu kısa sözcük de kişiye uygun seçilmelidir.

Geçmişte “az kalsın” anlamı

Bazı olaylarda Türkçedeki en doğal karşılık “az kalsın” olur:

Stavo per cadere, ma mi sono aggrappato al corrimano. — Az kalsın düşüyordum ama korkuluğa tutundum.

Eylemin gerçekleşmediğini burada cümlenin devamı açıkça gösterir. Bunu bütün stavo per cümleleri için otomatik bir kurala dönüştürmeyin:

Stavo per uscire quando mi hai chiamato; poi sono uscito lo stesso. — Beni aradığında dışarı çıkmak üzereydim; sonra yine de çıktım.

İlk bölümdeki yaklaşan eylem daha sonra gerçekleşebilir. Yapı bir sonucu değil, geçmişteki bakış noktasını verir.

Olumsuzluğun kapsamı

Non sto per piangere — “Ağlamak üzere değilim” cümlesinde, ağlamanın yaklaşmış olduğu reddedilir. Buna karşılık “Az kalsın düşmüyordum” gibi Türkçede de belirsizleşebilen ifadeleri sözcük sözcük kurmaya çalışmak kafa karıştırır.

“Az kalsın treni kaçırıyordum” demek için olumlu kuruluş kullanılır:

Stavo per perdere il treno. — Az kalsın treni kaçırıyordum.

Buradaki olumsuz sonuç olan “kaçırmak”, zaten perdere il treno ifadesinin içindedir. “Sonunda kaçırmadım” demek için ayrıca non eklemek gerekmez; sonucu gerekirse ayrı cümleyle belirtin.

Başka kiplerle karşılaşınca

Yapı yalnızca şimdiki zaman ve imperfetto ile sınırlı değildir. Daha ileri metinlerde dilek-şüphe kipi, yani bir düşünceyi, kuşkuyu veya ihtimali belirli cümlelerde sunan congiuntivo, içinde de görülebilir:

Temo che stia per piovere. — Korkarım yağmur yağmak üzere.

Buradaki stia, stare fiilinin o cümle yapısına uygun biçimidir. Temel anlam değişmez: yağmur henüz başlamamış, başlamak üzeredir. Yeni bir kip öğrendiğinizde per + mastar bölümünü yeniden kurmanız gerekmez; o bölüm aynı kalır.

“Yapmak üzere” her zaman aynı anlama gelmez

Türkçedeki “üzere” bazen amaç bildirir: “Konuyu görüşmek üzere toplandık.” Bu cümlede görüşmenin hemen başlayacak olması değil, toplantının amacı anlatılır. İtalyancada bunu stare per ile değil, örneğin Ci siamo riuniti per discutere la questione — “Konuyu görüşmek için toplandık” biçiminde karşılarız.

Bu ayrım özellikle Türkçe düşünenler için yararlıdır. Çevirmeden önce “Bir şeyin başlamasına mı çok az kaldı, yoksa bir işin amacını mı söylüyorum?” diye sorun. Yalnızca ilk anlam bu yazının konusudur.

Çalışma önerileri

  1. Aynı sahnenin üç anını anlatın. Önce Sto per cucinare — “Yemek pişirmek üzereyim”, sonra Sto cucinando — “Yemek pişiriyorum”, son olarak Ho cucinato — “Yemek pişirdim” deyin. Böylece başlangıç öncesini, sürmekte olan işi ve tamamlanmış işi birbirinden ayırırsınız. Aynısını telefon etmek veya evden çıkmak gibi işlerle deneyin.

  2. Bir geçmiş durumuna iki farklı son yazın. Stavo per uscire… — “Dışarı çıkmak üzereydim…” diye başlayın. Bir devamda dışarı çıkmanızı engelleyen bir olay, diğerinde kısa bir gecikmeden sonra çıktığınızı anlatın. Amaç, stavo per ifadesinin tek başına sonucu bildirmediğini yerleştirmektir.

  3. Günlük hayatta üç eşik anı yakalayın. Çay suyu kaynamadan, toplantı başlamadan veya bir arkadaşınız gelmeden hemen önce uygun cümleyi kurun: L'acqua sta per bollire — “Su kaynamak üzere”; La riunione sta per iniziare — “Toplantı başlamak üzere”; Sta per arrivare — “Gelmek üzere.” Sonra aynı örneklerden birini noi “biz” veya loro “onlar” ile yeniden kurarak kişi çekimini çalışın.

İlgili konular

Ön koşul

İtalyancada stare fiili: çekimi ve kullanımıA1

Diğer A2 kavramları

Bu kavram diğer dillerde

Tüm dillerde karşılaştır